Newton'ın Principia'sının Toplumsal ve İktisadi Kökleri

by Boris Hessen, Ümit Şenesen (Translator)

Marksizmin dar bir konuda ayrıntılı incelemeleri çok azdır. Bunların en ünlü ve bugüne dek aşılamayan örneği, Marx’ın, Louis Bonaparte’ın Aralık 1851’de gerçekleştirdiği hükümet darbesini inceleyen Louis Bonaparte’ın 18 Brumaire’i adlı çalışmasıdır.

Elinizdeki Boris Hessen kitabı da, işte bu türden, görece dar kapsamlı bir konuyu toplumsal gelişmenin ayrıntılarıyla alabildiğine aydınlatan, ender bulunan Marksist incelemelerden biridir.

Kitabın konusu, 1931 yılında Londra’da toplanan Bilim ve Teknoloji Tarihi Uluslararası Kongresi’nde, Sovyet heyetinin üyesi olan o günkü Moskova Fizik Enstitüsü Müdürü Boris Hessen’in, Newton konusunda sunduğu bildiridir.

“Newton’ın Principia’sının Toplumsal ve İktisadi Kökleri” başlığını taşıyan bu eşsiz bildiri, Batı’nın yarı tanrı bir deha saydığı bir bilim insanının, nasıl kendi çağının üretim güçlerinin, toplumsal ilişkilerinin, sınıf mücadelesinin, bilimsel ve düşünsel gelişme ve çekişmelerinin ürünü olduğunu, titizlikle seçilmiş somut ayrıntılar ve ödünsüz bir kuramsal yaklaşımla, inanılmaz bir durulukla gözler önüne seriyor.

Genres: History

128 pages, Paperback

Published September 1, 2019

About the author

Boris Mikhailovich Hessen (Russian: Бори́с Миха́йлович Ге́ссен), also Gessen, was a Soviet physicist, philosopher and historian of science. He is most famous for his paper on Newton's Principia which became foundational in historiography of science.

Reviews

[Çağdaş · Rating 3 out of 5]

İngiltere'de 1931 yılında düzenlenen bir bilim konferansında başını #y:76970'in çektiği Sovyet delegasyonunun bu bildirisi, Marksist tarih anlayışının ve diyalektik materyalizm yöntemiyle üretim güçleri ile toplumsal ilişkilerin sürekli çatışmasının değerlendirilmesinin bir özetidir.

Fakat, başlığı Newton olarak belirlemesine karşın, oraya herhangi başka bir bilim insanının ismini de koysa olurdu; zira anlatmaya çalıştıklarının Newton'a özel hiçbir yanı yok. Daha ziyade bilim faaliyetinin egemen üretici güçlerin beklentisiyle nasıl örtüştüğüne ve kapitalizmin tarihî safhalarına çok daha fazla odaklanıyor. Bu açıdan bir bilim konferansında okunmak için çok yetersiz bir metin olduğunu düşünüyorum. Sonunu kapitalizmin sonunda sosyalizme evrileceği beylik düşüncesiyle bitirmesinden de aslında siyasi bir bildiri olarak okunmalı.

"Bilim tarihine bakışı kökten değiştiren bir metin" olarak kitabın arka kapağında da epey övülmüş ama bu görüşler 1931 senesinde de çoktan olgunlaşmıştı. Hele günümüz için yeni olabilecek hiçbir yanı yok. Zaman geçirmek için okunabilir elbette ama beklentiyi yüksek tutmamak gerek.

[Işıkgün Akfırat · Rating 3 out of 5]

Marksist bir bilim sosyolojisi nasıl olur hususunda güzel bir fikir veren ancak ortaya konulan tarihsel çalışma açısından son derece yetersiz bulduğum bir kitap. Genel şema, Newton vakasına çok sınırlı bir özgülleştirmeyle uygulanmış. Newton'un hayatına ve tarihsel döneme dair ayrıntılar yetersiz. Fazla şematizasyon ve tekrar var. Aziz Yardımlı'nın İdea Yayınları'ndan Newton'un Principia'sına yazdığı önsöz, Hegelci bir dille yazılmakla birlikte daha güçlü dayanaklara sahip Marksist bir içeriğe sahip kanımca. Orada Newton'un bilim-din sentezi girişimi, simya üzerine adeta takıntı haline gelen ilgisi, hakim düzene uyum sağlamak için felsefi sisteminde nasıl bir oksimoron yapı kurmaya çalıştığı güzel anlatılıyor. Üstelik Batı'nın enetelektüel mitinin bir Newton uydurmacası üzerine kurulduğu gibi güçlü bir tezi de var.

[Arda B. Arduc · Rating 5 out of 5]

Tüm mühendislik fakültelerinde giriş dersi olarak okutulması gereken bir kitap. "Ne için mühendislik" sorusunun cevabı bugün silah sanayisi üzerinde tekelleşmiş şirketlere yüksek teknoloji kazandırmak ya da soykırımlarda yapay zeka destekli sistematik imha yöntemleri geliştirmekse, geldiğimiz yerden geriye değil, bilimin ve mühendisliğin bu amaçlar için kullanılmasını dikte eden toplumsal yapı ve üretim ilişkilerini aşmanın siyasi mücadelesini vermemiz gerekiyor.

Mühendislik ve bilim halkın, insanlığın ve doğanın hizmetinde yeniden ve bu sefer hiç uzanmadığı ufuklara dek gelişecek...

"Bilim sadece sosyalist toplumlarda gerçekten bütün insanlığa aittir. Önünde yeni gelişme yolları açılmakta, muzaffer yürüyüşünün önünde, ne uzayın sonsuzluğunda ne de zamanın ebediliğinde bir sınır bulunmamaktadır."

[Kıvılcım]

Her alandaki büyük insanlar, dehaları ne kadar dikkate değer olursa olsun, ancak zamanlarının üretici güçlerindeki ve üretim ilişkilerindeki tarihsel gelişimin gündeme getirdiği sorunları dile getirip çözerler.

İnsanı düzeneğin kör bir uzantısına dönüştüren makineler değil, o makineden, insanı bunun eklentisi yapacak biçimde yararlanan toplumsal ilişkilerdir.
Çözüm, çoktan gününü doldurmuş eski üretim tarzlarına dönmede değil, toplumsal ilişkilerin bütünüyle değiştirilmesinde yatar. Bu değişim, zamanında feodal ve zanaatkâr üretim yöntemlerinden sanayi kapitalizmine geçiş kadar köktencidir.

[Bulent · Rating 4 out of 5]

Fen biliminin temellerini atan isim Newton'un keşiflerinin sınıfsal analizini yapan çok önemli bir kitap.

[Ahmet Karaca · Rating 4 out of 5]

yorumlar

hessen’in bu çalışması bilim tarih yazımı (historiograhy) açısından oldukça önemli. öne sürümü newton fiziğini marx’ın diyalektik materyalizmi ile çözümlemek. bilim tarihi derslerinde adını sıkça duymuştum. arşivi karıştırınca denk geldim.

hessen’de bir bilimciden beklemediğim düzeyde bir tarih ve felsefe bilinci var. oldukça ufuk açıcı ilerliyor. kısa ama böylesine özsel bir konuşma (!) metni daha önce yalnızca frege, kant ve witt.’de okumuştum. özümseyerek ilerlemeye çalışıyorum.

kitabı okuma tarzım biraz yavaş. kitabın kısalığı içeriğin yoğunluğu ile ters orantılı. dönemin fizik ve felsefe, özellikle uzam, madde ve hareket tartışmalarını da ele alıyor hessen. hem bilimsel hem de düşünsel arka zemini oldukça iyi özetlenmiş.

üstelik hessen’de bilim ve tarih yöntemi (sosyalizme dayanan) var. gerçekten de ufuk açan bir eser oldu. farklı alanları bir bilimcinin böylesine içselleştirmesi ve kavraması oldukça nadir görülür.

böylesine özgün ve yaratıcı yapıtları öylesine okuyup geçmek istemiyor, özümsemek ve kavrayışımın el verdiği ölçüde anlayarak okumaya çalışıyorum. zihnimde yeni araştırma alanları ve açıları açtı. birkaç kez okunmaya değer bir çalışma. ayrıca, çeviri de oldukça başarılıydı.


alıntılar