Ruisreizigers

by Johan Klein Haneveld

Van buitenaardse rassen die agressief reageren op het kleinste onderlinge verschil tot grotten waarin speleologen zomaar verdwijnen; van planten met een eigen wil tot mensen die wel heel ver gaan in hun obsessie met een computerspel. In deze bundel verontrustende verhalen is niets wat het lijkt. Of het nu gaat om touwtje springen of een avondje op de spellenvereniging. Alles wat wij zo gewoon vinden, kan een duister geheim verbergen.

Johan Klein Haneveld (1976) is schrijver in hart en nieren. Van hem verschenen tot nu toe zestien boeken, waaronder de twee verhalenbundels ‘Conquistador’ (2017) en ‘Het teken in de lucht’ (2018). Korte verhalen van zijn hand staan regelmatig in bundels en tijdschriften. Naast het schrijven werkt hij als eindredacteur bij het Tijdschrift voor Diergeneeskunde.

‘Johan Klein Haneveld verraste me met een regelrechte horror … Ik wist niet dat hij zich op dat gebied zo thuis voelde. Nou ja … waarom zou hij zich daar niet thuis voelen? Hij voelt zich volgens mij in elk genre thuis.’
Jos Lexmond, NCSF

324 pages, Paperback

Published March 1, 2020

About the author

Schrijven is mijn lust en mijn leven. Het begon op de basisschool toen ik ontdekte hoe leuk het schrijven van opstellen was en zelf ook verhalen begon te schrijven. Een daarvan ging over een mosasaurus, de tweede over het monster van Loch Ness. Op mijn achtste had ik al een eerste non-fictie boekje zelf gemaakt, compleet met tekeningen. Waarover? Dinosaurussen. Een thema wordt langzaam duidelijk.
Het zal niemand verbazen dat de reeks avonturenverhalen die ik als tiener op een typemachine uitwerkte, begon met 'Joost en Cliff op het eiland der pterodactylen.' In navolging van mijn favoriete auteurs Arthur C. Clarke en Isaac Asimov begon ik ook met het schrijven van korte SF-verhalen en een bundel daarvan, getiteld 'De sprinkhanen', mocht ik van mijn docent Nederlands op mijn literatuurlijst zetten.
Na een overspannenheid tijdens mijn studie besloot ik het schrijven serieus op te pakken. Het resulteerde in mijn debuutroman 'Neptunus' die in 2001 verscheen bij uitgeverij Voorhoeve. In 2002 had ik de eer het actieboek voor de maand van het spannende boek te schrijven voor de christelijke uitgevers. Dit werd 'Het wrak'.
Helaas bleken plichtgevoel en depressie me nog niet te hebben verlaten en ik had een jaar of tien nodig om af te rekenen met verkeerde gedachtenpatronen en ongezonde invloeden. Over dit proces schreef ik de boeken 'Indrukwekkende Vrijheid' (uitgekomen in 2010) en 'De loser die wint ...' (2015).
Toen realiseerde ik me eindelijk dat ik geen stress had omdat ik zo graag verhalen wilde schrijven, maar omdat ik te weinig schreef. Dit leidde ertoe dat 'Neptunus' in 2013 nogmaals werd uitgegeven, gevolgd door een tweede SF-thriller 'De Derde Macht'. Het fantasytweeluik 'De Krakenvorst' waar ik in 2001 al aan was begonnen, wist ik ook te voltooien. 'Boek 1: Keruga' verscheen in 2016, gevolgd door 'Boek 2: Kartaalmon' in 2017. Tussendoor kwam mijn eerste bundel SF-verhalen 'Conquistador' uit in 2017.
Korte verhalen van mijn hand werden geplaatst in meerdere tijdschriften, zoals Fantastische Vertellingen en SF Terra, en in bundels zoals Ganymedes 15, 16 en 17, Edge.Zero 2016, Wereldbedenkers, Achterblijvers en Tenenkrommende Verhalen. Ondertussen schrijf ik essays voor geekwebsite Fantasize en recensies voor Fantastische Vertellingen.
Mijn tweede SF-verhalenbundel 'Het teken in de lucht' komt eind september 2018 uit bij Godijn Publishing, als deel van Boek10-2018 en Macc publiceert in november 2018 mijn harde SF-roman 'De afvallige ster', die grote concepten combineert met persoonlijke thema's, zoals pesten. Tussendoor komt bij Versa een novelle uit die zich afspeelt in de wereld van Dizary.
In 2019 brengt Fantastische Vertellingen een boekje uit met twee verhalen van mijn hand, 'Mieren en sprinkhanen', en ik werk mee aan een leuk project met andere SF-auteurs. Mijn dystopische SF-roman 'De groene toren' staat ook op de lijst om gepubliceerd te worden en ik werk aan een SF/horror-bundel met 'verontrustende verhalen'. Maar eerst ga ik het vijfde deel van de Castlefestkronieken schrijven. Daarin kan ik eindelijk mijn liefde voor dinosaurussen weer uitleven!

Reviews

[Maarten · Rating 4 out of 5]

3.5/5 sterren.

Ruisreizigers is een verhalenbundel van de ervaren veelschrijver Johan Klein Haneveld en in eigen woorden een collectie ‘verontrustende verhalen’ bevat. De intentie is alvast een schot in de roos: science fiction is van nature goede vrienden met horror, omdat het per definitie gaat om het onbekende, het verre (in zowel tijd als ruimte), en het duistere. De stap naar creepy, eng, en inderdaad, verontrustend, is klein en kan bijzonder effectief zijn. Om een lijntje naar de filmwereld te trekken: het is geen toeval dat Alien een van de meest succesvolle horror-franchises van de scifi-rijke jaren ’80 en ’90 was, of dat Sunshine en Event Horizon nog altijd een cult following hebben. In boeken is de link minder vanzelfsprekend (nogal wat auteurs blijven wat dat betreft hangen bij dystopische verhalen met horror-elementen), maar ook hier is duidelijk dat de twee genres bijzonder goed samen kunnen gaan. Hoogtepunten zijn wat mij betreft bijvoorbeeld Unto Leviathan van Richard Paul Russo en het absoluut briljante Blindsight van Peter Watts. Ook de Nederlandstalige schrijfwereld heeft hier echter het nodige te bieden, zoals bijvoorbeeld de gory roman Sterrenlichaam van Roderick Leeuwenhart.

Met Ruisreizigers doet Johan Klein Haneveld zijn duit in dit zakje. Ik zal hier niet ingaan op individuele verhalen – andere recensenten hebben dat al uitgebreid gedaan – maar beperk me tot algemene observaties over de verhalen in deze bundel. Klein Haneveld brengt de horror vaak op een subtiele manier: de bundel is geen pure scifi-horror, maar bevat ook veel verhalen die meer naar ‘normale’ scifi neigen. De laatste categorie bevat echter wel altijd dat ene element of plotpunt waardoor het allemaal niet lekker zit en je als lezer geconfronteerd wordt met aspecten van de scifi-werelden waar we allemaal zo van houden waar we liever niet over nadenken. Met andere woorden: ook deze verhalen zijn inderdaad verontrustend. Het komt de kwaliteit ten goede dat straight-up horror wordt afgewisseld met verhalen die de diepe, donkere wateren niet in je gezicht gooien. Verhalen waarbij je je als lezer veilig voelt, totdat je onverbiddelijk geconfronteerd wordt met dat ene element dat niet klopt, en je eigen fantasie de grootste horror voortbrengt.

Er zijn echter twee punten die de effectiviteit van een aantal verhalen beperken. Het eerste is dat de ideeën die eraan ten grondslag liggen niet altijd even sterk zijn. Wellicht is dit slechts het resultaat van mijn eigen wetenschappelijke opvoeding en liefde voor harde scifi, maar een verhaal waarvan de premisse al snel een sceptische ‘huh?’ voortbrengt krijgt het moeilijk om nog angst (of verontrusting) voort te brengen. In alle eerlijkheid: een verhalenbundel is natuurlijk ook de plek om te experimenteren met ideeën. Je zit immers niet meteen aan een compleet boek vast, dus is het minder erg als de plank eens misgeslagen wordt. Desalniettemin zijn sommige verhalen hierdoor gewoon zwakker. Ten tweede lijkt Klein Haneveld zijn over te lopen van de ideeën dat hij soms de neiging heeft om verhalen niet echt af te maken. Zodra het grote idee eruit is, lijkt hij verder te willen met een nieuw verhaal en staat het huidige verhaal dat vooral in de weg. Er is daarom regelmatig een duidelijke daling in de kwaliteit van een verhaal te zien zodra dat centrale idee gecommuniceerd is, waarna de rest van het verhaal tot een enigszins ondergesneeuwd kindje verwordt.

De beste verhalen in deze bundel zijn dan ook met voorsprong de verhalen waarin Klein Haneveld een sterk idee weet te combineren met blijvende aandacht en liefde van begin tot eind. Sommige andere gaan plat omdat het basisidee niet werkt, en wellicht de meeste zijn gebaseerd op een intrigerend en effectief idee, maar voelen niet helemaal af. Persoonlijk kan ik daarmee leven, omdat ik dergelijke verhalen grotendeels lees vanwege die interessante ideeën die met dozijnen tegelijk uit Klein Hanevelds brein vloeien en een perfecte afwikkeling voor mij een mindere prioriteit is, maar ik vermoed dat veel lezers hier toch meer moeite mee zullen hebben.

Ten slotte wil ik nog een keer terugkomen op die ondertitel: verontrustende verhalen. Deze lijkt perfect gekozen. Het boek jaagt niet altijd angst aan, maar weet door de verontrusting die het oproept de lezer uit te dagen om dieper of anders na te denken over scifi-tropes. Ruisreizigers is daarmee geen boek dat verhaaltjes voor rond het kampvuur of popcorn-waardige bioscoopbeelden-op-papier presenteert, maar een boek dat je uitdaagt om net even vérder te denken. De ongeschreven missie van het boek is wellicht om de lezer te laten groeien. Dat uit de imperfecties blijkt dat Klein Haneveld zelf ook niet schroomt om fikse uitdagingen aan te gaan is daarbij alleen maar passend.

[Ferry Visser · Rating 5 out of 5]

‘Ruisreizigers’ is literatuur. Met ontzettend veel plezier heb ik de lugubere verhalen van Johan Klein Haneveld gelezen. Deze bundel bewijst de veelzijdigheid, het vakmanschap en de beheersing van de thematiek van deze auteur.
De bundel bestaat uit drieëntwintig verhalen. Qua onderwerp zijn ze erg gevarieerd en kunnen ze onderverdeeld worden in scifi, magisch realisme en horror. En zo zijn ze allemaal op een eigen manier verontrustend.
Als eerste zijn de op het werk van H.P. Lovecraft geïnspireerde verhalen geslaagd. Bijvoorbeeld, ‘Gele veeg’ is gebaseerd op ‘Pickman’s model’ (1927). Met betrekking tot het motief kunst dat in beide verhalen voorkomt, illustreren de volgende woorden van de Amerikaanse horror grootmeester voor mij hoe sterk dit verhaal is: only the real artist knows the actual anatomy of the terrible or the physiology of fear—the exact sort of lines and proportions that connect up with latent instincts or hereditary memories of fright, and the proper colour contrasts and lighting effects to stir the dormant sense of strangeness. (1) In dit verhaal geeft Klein Haneveld hier een geheel eigen invulling aan, zonder het onderwerp uit het oog te verliezen.
Dit boek bevat ook een persoonlijke favoriet, namelijk ‘Symbiose’, omdat voor mijn gevoel er qua thematiek verschillende overeenkomsten zijn met ‘The Boats of the Glenn Carrig’, de klassieker van William Hope Hodgson. De manier waarop beide schrijvers de natuur beschrijven en de plaats die de mens daarin heeft, is een interessant aandachtspunt voor een leesclub. De beeldende manier van vertellen in combinatie met de gelaagde thematiek en overtuigende personages zorgen er voor dat dit verhaal voor mijn gevoel tot literatuur gerekend mag worden.
Binnen de verhalen zijn enkele onderwerpen te vinden, die met een bepaalde regelmaat terugkeren. Namelijk de relatie tussen mens en machine en een soort anti-humanisme. Bij het eerste gaat het om de afhankelijkheid van de mensheid van automatisering, robots en computers en de tweede richt zich meer op de natuur, waarbij de mens zichzelf buiten de natuur plaatst en zich ziet als heerser over alles wat leeft.
Dus voor alle lezers die griezelige literair gelaagde verhalen willen lezen, waarin een variatie aan onderwerpen aan bod komt, die kan ik ‘Ruisrezigers’ van harte aanraden! #ruisreizigers #johankleinhaneveld #godijnpublishing

(1) H. P. Lovecraft, "Supernatural Horror in Literature"

[Wendy]

Veel verschillende verhalen.
'Typische' sci-fi verhalen, thriller en zeker ook een vleugje horror.
Niet alle verhalen zijn even goed, maar er zit voor iedereen wat wils in.
Leuke verhalenbundel

[Sven · Rating 4 out of 5]

Johan Klein Haneveld debuteerde in 2001 met zijn boek Neptunus, een sci-fi verhaal. In 2015 won hij met het kortverhaal Valstrik de Trek Sagae-award. Naast schrijven houdt hij zich bezig met zijn aquariums waarvan hij graag het resultaat plaatst op zijn facebook pagina.

Ruisreizigers is een bundel met kortverhalen waarvoor je toch je nachtrust zou voor missen.
Iets wat me opviel bij alle verhalen is dat ik op het einde het verhaal niet direct kon loslaten en verder fantaseerde wat er nog zou kunnen gebeuren. Als dit de bedoeling was van Johan dan is hij daar zeker in geslaagd.

De meeste verhalen bevatten wel een link met sci-fi maar ze gaan toch zeker in de richting van het horror genre. Ze bevatten elementen waarvan je haren recht komen te staan en waarvan de angsthazen onder ons voor het slapengaan even onder het bed zullen kijken.

Er is geen enkel verhaal dat er voor mij uitviel. Ik vind ze stuk voor stuk meer dan het lezen waard. Johan weet er altijd wel voor te zorgen dat de personages mij vlug aanspreken, dat ze mij meenemen in hun verhaal.

Conclusie
Een bundel kortverhalen die tussen het sci-fi en horror genre schommelen. Verhalen die je meetrekken en je misschien in het donker toch dat tikkeltje banger zullen maken.

[Peter · Rating 4 out of 5]

Een goeie bundel van Johan Klein Haneveld.

Ik kom zijn korte verhalen al een aantal jaren tegen in de jaarboeken van Edge.Zero en Ganymedes en lees ze altijd met plezier. Deze bundel, vol nieuw niet eerdere gepubliceerd werk, bevat een afwisselende groep verhalen, die hoewel ze verschillende genres bestrijken, van far future sf, tot hedendaagse horror een samenhangend geheel vormen door het onbestemde gevoel dat ze opwekken:
als het ware de Twilight Zone, maar dan in kort verhaal vorm.

[Marlies Vaz · Rating 3 out of 5]

De schrijfstijl van de verhalen is erg goed en Johan kan voortreffelijk een bepaalde sfeer oproepen. Sommige van de verhalen vond ik erg goed, zoals "Vermomming", waarvan ik het eind ook heel sterk vond. Andere verhalen begonnen heel sterk, maar het eind vond ik veel minder. Kwestie van smaak natuurlijk.

[Dolf Wagenaar · Rating 5 out of 5]

Deze drieëntwintig ‘verontrustende verhalen’ (zoals de ondertitel luidt) vormen Hanevelds eerste horrorverhalenbundel. Ik heb verder nog niks van hem gelezen, maar zijn eerdere werk bestaat vooral uit sciencefiction. Ook in deze bundel is dat duidelijk te merken. Vermomming, Vruchtvlees, Proefpersoon en het korte maar gruwelijke Eenwording gaan over aliens, en in De stad in de verte, De eeuwige dans, De stoet en De laatste mens spelen robots en computers een belangrijke rol. Toch zijn ook deze verhalen geen hard sf, maar meer iets dat ik ‘dark sf’ zou willen noemen (in analogie met ‘dark fantasy’). Elementen uit horror, maar ook uit weird fiction zijn duidelijk in deze verhalen aanwezig. Er is steeds sprake van een dreiging en iets dat boven de mens staat (en het loopt, zoals het echte horror betaamt, nooit goed af – voor de mens in elk geval). Dit type verhalen deden me soms denken aan de ook duistere, maar wel meer psychologische, sf-verhalen uit de bundel The Illustrated Man van Ray Bradbury.
Maar Klein Haneveld gaat verder dan ‘dark sf’ in deze bundel. In de overige verhalen zijn de sf-elementen meer op de achtergrond geraakt of zelfs helemaal afwezig. In Achter de poort en Slaap der rechtvaardigen is het de mens zelf die niks goeds van plan is. In het eerste van deze twee verhalen is Klein Hanevelds begaanheid met de natuur en de ecologie – en de bedreiging daarvan door de mens – duidelijk zichtbaar. In veel verhalen in de bundel speelt de natuur en de ecologie overigens een grote rol. Waarnemingshorizon, Bloedwaterval en Symbiose kunnen misschien zelfs als ‘natuurhorror’ worden gelezen, meer in de richting van ecothrillers of misschien meer als weird fiction (het ligt er een beetje aan hoe je deze verhalen duidt).
De verhalen die mij het meest aanspraken stonden grotendeels in de tweede helft van de bundel. Het gaat om verhalen die het duidelijkst aansluiten op het genre weird fiction en ‘Lovecraftiaanse’ verhalen. De meester van de delta is een als clifi vermomd Lovecraftiaans verhaal (al zal dit misschien alleen duidelijk zijn voor de Lovecraft-fans). Ook Levend fossiel, De gele veeg en De tuinen van R’lyeh zijn expliciet Lovecraftiaans – dat wil zeggen: er zijn elementen uit de verhalen van Lovecraft in verwerkt. Van deze groep Lovecraftiaanse verhalen vind ik De meester van de delta en Levend fossiel het best werken. Ten slotte zijn er de verhalen die ‘weird’ zijn, maar niet per se Lovecraftiaans. Deze verhalen spreken me het meest aan. Veel van deze verhalen zijn droom-, of beter, nachtmerrieachtig, waarbij onverklaarbare verschijnselen een enorm dreigende sfeer veroorzaken, waarbij het, zoals gezegd, nooit goed kan aflopen. In De gangen, Het zwarte veld en het titelverhaal Ruisreizigers is het de betreffende verhaalruimte die zorgt voor een beklemmende en vervreemde sfeer. Gevonden gaat over het echt bestaande, beroemde Voynich manuscript, al is het niet te hopen dat het in het echt de krachten heeft die het in dit verhaal heeft. Overigens is het een leuk verhaal voor wie van de sfeer van stoffige antiquariaten met norse verkopers houdt. In spin is wat ik in mijn eigen bundel een ‘cryptometrische’ gebeurtenis zou noemen (en wat ik zelf heb geleend van Lovecraft – niet het woord maar het verschijnsel). Het idee van kinderrituelen in dit verhaal vind ik ook een intrigerend idee (is dat al eens onderzocht?). Spelavond is een heerlijk kort verhaal voor wie zelf vroeger genoot (of nog steeds geniet) van role playing games. Overigens fijn dat de speler hier een volwassen vrouw is en niet het prototypische nerdy jongetje.
De verhalen zijn vlot en fijn leesbaar geschreven. Het is zeker een boek waarbij je als lezer denkt: vooruit nog één verhaal – en dan tot diep in de nacht blijft lezen. Veel diepere lagen zijn volgens mij meestal niet aanwezig, wat niet wil zeggen dat sommige van de verhalen niet in je hoofd kunnen blijven rondspoken of je niet aan het denken zetten over de rol van de mens in de natuur, de wereld en de techniek. Als we niet oppassen eindigen we misschien net zo als de mens in De laatste mens, gestraft om zijn hoogmoed als een Sisyphus…

[Saskia Teiken · Rating 5 out of 5]

Fantastisch, sterk geschreven. Deze verhalen grijpen je bij de keel, laten je in een ruk doorlezen en later je dan met een verward en enigszins ontevreden gevoel achter omdat je meer wilt. De schrijver zet in een aantal penhalen hele werelden neer waar een heel boek over geschreven zou kunnen worden. Origineel maar toch enkele verwijzingen naar bv held lovecraft. Heerlijk grotesk en wanstaltig. Een van de beste zo niet beste scifi thriller verhalen bundel die ik las.

[Niek Knoppert · Rating 2 out of 5]

Plezierige schrijfstijl die gemakkelijk wegleest, maar de “verontrustende verhalen” komen niet echt binnen. Dit is geen format wat voor mij in boekvorm werkt.