What do you think?
Rate this book
كربلاء بنظرة لا مذهبية - الجزء الأول
بحوث تنويرية متنوعة تخالف السائد المتداول في تفسير واقعة كربلاء وخلفياتها ومآلاتها
99 pages, Unknown Binding
First published January 1, 2019
8 people are currently reading
41 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 5 of 5 reviews
August 25, 2020
رویداد عاشورا الهامبخش شیعیان، غیر شیعیان و حتی شماری از غیر مسلمانها بوده است. اما چنانکه خواهیم دید بر سر تفسیر این رویداد اتفاق نظری در میان شیعیان وجود نداشته و ندارد. «نگاهی بروندینی به کربلا» (کربلاء بنظرة لامذهبية) کتابی دو جلدی به عربی است نوشته میثاق عسر (به ضبط عربی: میثاق العسر) روحانی نواندیشِ احتمالا عراقی که به سال ۲۰۱۹ میلادی (۱۳۹۸ خورشیدی) به صورت الکترونیک و رایگان در فضای مجازی منتشر شد. او در این کتاب تفسیر متفاوتی از رویداد عاشورا به دست میدهد. این اثر حاصل گردآوری شماری از نوشتههای محققانه کوتاه فیسبوکی او است. نوشتههای دگراندیشانه عسر، بحث و جدل بسیاری به ویژه در فضای فکری-مذهبی عراق برانگیخته و واکنش منفی برخی روحانیان سنتی عراقی را به دنبال داشته است.
عسر سالها در حوزه علمیه قم تحصیل کرده و به فارسی مسلط است. او از شاگردان نزدیک آیتالله سید کمال حیدری فقیه نواندیش عراقی مقیم قم بوده است، گرچه گویا بعدها بر اثر اختلافهایی راه خود را از او جدا میکند. جزئیات زندگی عسر منتشر نشده است، نه عکسی از او در فضای مجازی موجود است و نه حتی زندگینامهای. گفته میشود که عسر اکنون در لندن زندگی میکند.
ایده اصلی اثر آن است که فهم شیعیان از رویداد عاشورا طی قرنهای متمادی دستخوش تغییری اساسی شده است. این تغییر را از نظر عسر میتوان بدین سان علامتگذاری کرد: ۱. فهم شیعیان از رویداد عاشورا پیش از سید ابن طاووس (وفات: ۶۶۴ هجری قمری) عالِم شیعی اهل حلّه عراق، ۲. فهم شیعیان از رویداد عاشورا پس از سید ابن طاووس.
از نظر عسر، پیش از سید ابن طاووس فهم رایج شیعیان این بود که امام حسین نمیدانست حرکت او به سمت کوفه، که به دعوت کوفیان معترض انجام شد، به شهادتش منجرّ خواهد شد یا خیر. او زمانی که متوجه شد کوفیان به او پشت کردهاند کوشید از راه رفته باز گردد اما راه را بر او بستند. حسین مذاکره کرد تا خونی ریخته نشود، او حتی حاضر شد پیش شخص یزید برود تا با او بیعت کند گرچه مایل نبود با نماینده یزید، ابن زیاد، بیعت کند. اما دشمن حاضر نشد هیچ امتیازی به حسین بدهد. پس حسین خود را میان دو انتخاب ناگزیر دید: ذلت بیعت با ابن زیاد یا عزت شهادت. حسین جانب عزت را گرفت، شجاعانه مقاومت کرد و مظلومانه شهید شد. این برداشت «زمینی» از عاشورا است.
اما از نظر عسر، مقتل مشهور و اثرگذار سید ابن طاووس با عنوان «لُهوف علی قَتلی الطُفوف» (آههای سوزان بر کشتگان بیابان) سرآغاز تغییر گفتمان شیعی در تحلیل رویداد عاشورا شد. سید ابن طاووس روایاتی را در مقتل خود باب کرد که بر اساس آنها خداوند اراده کرده بود حسین را کشته ببیند («ان الله شاء ان یراک قتیلا»)، روایاتی که پیش از او رواج چندانی نداشت. در این تلقی، حسین از ابتدا میدانست شهید خواهد شد و به سوی سرنوشت خود حرکت کرد. این برداشت «آسمانی» از عاشورا است. از نظر عسر تا پیش از سید ابن طاووس برداشت «زمینی» از رویداد عاشورا رایج بود، اما اثر سید ابن طاووس آغاز رواج برداشت «آسمانی» از رویداد عاشورا و به حاشیه رفتن برداشت «زمینی» شد.
عسر، در این میان، جانب برداشت «زمینی» از رویداد عاشورا را میگیرد و برداشت «آسمانی» را نقد میکند. او استدلال میکند که اگر شهادت، وظیفه آسمانی حسین بوده است که از پیش رقم خورده و کار حسین تنها اجرای بی نقص برنامه آسمانیِ از پیشطراحی شده بود، آنگاه الگو گرفتن از حسین دیگر معنا نخواهد داشت، بلکه در عاشورا فردی آسمانی مأموریتی آسمانی انجام داد و به آسمانها بازگشت و ما زمینیها از آن الگو نتوانیم گرفت.
از این گذشته، از دیدگاه عسر تفسیر «آسمانی» از رویداد عاشورا مظلومیت امام حسین را از میان برمیدارد، زیرا امام حسین تنها تبدیل به بازیگری میشود که تمام سناریو را از پیش خوانده و آن را مو به مو بر صحنه تاریخ اجرا کرده؛ این در حالی است که مخاطبان این سناریو قرار است از یاد خود ببرند که این تنها یک سناریوی از پیش طراحی شده بوده است تا بتوانند آن را واقعی تصور کرده و بر مظلومیت او بگریند.
از دیدگاه عسر، اشکال دیگر برداشت «آسمانی» از عاشورا آن است که اگر امام حسین از پیش میدانست که رفتن به سمت کوفه او را در کربلا گرفتار خواهد کرد و در نهایت مرگ او را رقم خواهد زد، آنگاه رفتن به سمت کوفه «به مهلکه افکندن» خود یا به تعبیر آشناتر «خودکشی» خواهد شد و این در تضاد با این توصیه قرآنی قرار خواهد گرفت که: «خود را با دست خویش به مهلکه نیفکنید» (بقره، ۱۹۵). به تعبیر ساده، اگر امام حسین از پیش میدانست که رفتن او به سمت کوفه به کشته شدن او منتهی خواهد شد، حرکت وی به سمت کوفه نوعی خودکشی بوده است. عسر در اینجا نقل قولی میآورد از طبرسی (وفات: ۵۴۸ هجری قمری) عالِم شیعه ایرانی که تقریبا صد سال پیش از سید ابن طاووس میزیست. طبرسی در تفسیر خود، «مجمع البیان»، در تفسیر آیه بالا («خود را با دست خویش به مهلکه نیفکنید») میکوشد حرکت امام حسین را طوری تفسیر کند که مصداقی از افکندن خویش به مهلکه نباشد.
از نظر طبرسی دو احتمال در مورد انگیزه امام حسین از حرکت به سمت کوفه وجود دارد: یا امام گمان میکرد که چون نوه پیامبر است آنگاه به احترام پیامبر، او را نخواهند کشت و یا گمان میکرد که حتی اگر به سمت کوفه نرود باز هم احتمال دارد او را ترور کنند، پس بهتر دید به سمت کوفه برود تا علنی و با عزت کشته شود. عسر میگوید نکته مهم در تحلیل طبرسی آن است که او این احتمال را نمیآورد که: امام حسین مأموریت آسمانی داشت تا به سمت کوفه برود و در کربلا گرفتار آید و کشته شود زیرا خدا اراده کرده بود او را کشته ببیند، بلکه در واکاوی حرکت امام حسین به تحلیل «زمینی» بسنده میکند. اما تقریبا صد سال پس از طبرسی، سید ابن طاووس تحلیلهای «زمینی» را کنار نهاد و مسیر فهم تشیع از رویداد عاشورا را به آسمان برد.
گرچه پس از سید ابن طاووس تحلیل «زمینی» از رویداد عاشورا تا قرنها به حاشیه رفت و جای خود را به تحلیل «آسمانی» داد، اما پنجاه سال پیش آیتالله نعمتالله صالحی نجفآبادی، مجتهدی اصفهانی، با نوشتن کتاب جنجالبرانگیز «شهید جاوید» تحلیل «زمینی» از رویداد عاشورا را دیگربار زنده کرد؛ تحلیلی که واکنش عصبانی و پرحجم روحانیان سنتی را برانگیخت، چنانکه بیش از چهل ردّیّه بر کتاب نوشته شد. واکنشها چنان بالا گرفت که تحسینکنندگان رسمی کتاب (تقریظنویسها) تحت فشار قرار گرفتند تا تقریظ خود را پس بگیرند. آیتالله مشکینی، یکی از دو تحسینکننده رسمی کتاب، در نهایت به این فشارها تن داد و تقریظ خود را پس گرفت. اما آیتالله منتظری، تحسینکننده رسمی دیگر، هرگز تقریظ خود را پس نگرفت.
عسر با تفسیر «زمینی» از رویداد عاشورا قصد ندارد محوریّت حرکت امام حسین در تفکر شیعی را خدشهدار کند، بلکه به عکس معتقد است «آسمانی» کردن این رویداد آن را تبدیل به امری اثیری و دستنیافتنی میکند و از این رو آدمیان نمیتوانند از آن الگو بگیرند. از نظر عسر «وقت آن رسیده که حرکت حسین بن علی (ع) را به شکل طبیعی و واقعیاش و به دور از دیدگاههای اعتقادی و مذهبی ببینیم، یعنی به دور از دیدگاههایی که این حرکت را سراسر قربانی میکند» (ج ۱، ص ۲۵).
منبع:
https://www.bbc.com/persian/iran-feat...
عسر سالها در حوزه علمیه قم تحصیل کرده و به فارسی مسلط است. او از شاگردان نزدیک آیتالله سید کمال حیدری فقیه نواندیش عراقی مقیم قم بوده است، گرچه گویا بعدها بر اثر اختلافهایی راه خود را از او جدا میکند. جزئیات زندگی عسر منتشر نشده است، نه عکسی از او در فضای مجازی موجود است و نه حتی زندگینامهای. گفته میشود که عسر اکنون در لندن زندگی میکند.
ایده اصلی اثر آن است که فهم شیعیان از رویداد عاشورا طی قرنهای متمادی دستخوش تغییری اساسی شده است. این تغییر را از نظر عسر میتوان بدین سان علامتگذاری کرد: ۱. فهم شیعیان از رویداد عاشورا پیش از سید ابن طاووس (وفات: ۶۶۴ هجری قمری) عالِم شیعی اهل حلّه عراق، ۲. فهم شیعیان از رویداد عاشورا پس از سید ابن طاووس.
از نظر عسر، پیش از سید ابن طاووس فهم رایج شیعیان این بود که امام حسین نمیدانست حرکت او به سمت کوفه، که به دعوت کوفیان معترض انجام شد، به شهادتش منجرّ خواهد شد یا خیر. او زمانی که متوجه شد کوفیان به او پشت کردهاند کوشید از راه رفته باز گردد اما راه را بر او بستند. حسین مذاکره کرد تا خونی ریخته نشود، او حتی حاضر شد پیش شخص یزید برود تا با او بیعت کند گرچه مایل نبود با نماینده یزید، ابن زیاد، بیعت کند. اما دشمن حاضر نشد هیچ امتیازی به حسین بدهد. پس حسین خود را میان دو انتخاب ناگزیر دید: ذلت بیعت با ابن زیاد یا عزت شهادت. حسین جانب عزت را گرفت، شجاعانه مقاومت کرد و مظلومانه شهید شد. این برداشت «زمینی» از عاشورا است.
اما از نظر عسر، مقتل مشهور و اثرگذار سید ابن طاووس با عنوان «لُهوف علی قَتلی الطُفوف» (آههای سوزان بر کشتگان بیابان) سرآغاز تغییر گفتمان شیعی در تحلیل رویداد عاشورا شد. سید ابن طاووس روایاتی را در مقتل خود باب کرد که بر اساس آنها خداوند اراده کرده بود حسین را کشته ببیند («ان الله شاء ان یراک قتیلا»)، روایاتی که پیش از او رواج چندانی نداشت. در این تلقی، حسین از ابتدا میدانست شهید خواهد شد و به سوی سرنوشت خود حرکت کرد. این برداشت «آسمانی» از عاشورا است. از نظر عسر تا پیش از سید ابن طاووس برداشت «زمینی» از رویداد عاشورا رایج بود، اما اثر سید ابن طاووس آغاز رواج برداشت «آسمانی» از رویداد عاشورا و به حاشیه رفتن برداشت «زمینی» شد.
عسر، در این میان، جانب برداشت «زمینی» از رویداد عاشورا را میگیرد و برداشت «آسمانی» را نقد میکند. او استدلال میکند که اگر شهادت، وظیفه آسمانی حسین بوده است که از پیش رقم خورده و کار حسین تنها اجرای بی نقص برنامه آسمانیِ از پیشطراحی شده بود، آنگاه الگو گرفتن از حسین دیگر معنا نخواهد داشت، بلکه در عاشورا فردی آسمانی مأموریتی آسمانی انجام داد و به آسمانها بازگشت و ما زمینیها از آن الگو نتوانیم گرفت.
از این گذشته، از دیدگاه عسر تفسیر «آسمانی» از رویداد عاشورا مظلومیت امام حسین را از میان برمیدارد، زیرا امام حسین تنها تبدیل به بازیگری میشود که تمام سناریو را از پیش خوانده و آن را مو به مو بر صحنه تاریخ اجرا کرده؛ این در حالی است که مخاطبان این سناریو قرار است از یاد خود ببرند که این تنها یک سناریوی از پیش طراحی شده بوده است تا بتوانند آن را واقعی تصور کرده و بر مظلومیت او بگریند.
از دیدگاه عسر، اشکال دیگر برداشت «آسمانی» از عاشورا آن است که اگر امام حسین از پیش میدانست که رفتن به سمت کوفه او را در کربلا گرفتار خواهد کرد و در نهایت مرگ او را رقم خواهد زد، آنگاه رفتن به سمت کوفه «به مهلکه افکندن» خود یا به تعبیر آشناتر «خودکشی» خواهد شد و این در تضاد با این توصیه قرآنی قرار خواهد گرفت که: «خود را با دست خویش به مهلکه نیفکنید» (بقره، ۱۹۵). به تعبیر ساده، اگر امام حسین از پیش میدانست که رفتن او به سمت کوفه به کشته شدن او منتهی خواهد شد، حرکت وی به سمت کوفه نوعی خودکشی بوده است. عسر در اینجا نقل قولی میآورد از طبرسی (وفات: ۵۴۸ هجری قمری) عالِم شیعه ایرانی که تقریبا صد سال پیش از سید ابن طاووس میزیست. طبرسی در تفسیر خود، «مجمع البیان»، در تفسیر آیه بالا («خود را با دست خویش به مهلکه نیفکنید») میکوشد حرکت امام حسین را طوری تفسیر کند که مصداقی از افکندن خویش به مهلکه نباشد.
از نظر طبرسی دو احتمال در مورد انگیزه امام حسین از حرکت به سمت کوفه وجود دارد: یا امام گمان میکرد که چون نوه پیامبر است آنگاه به احترام پیامبر، او را نخواهند کشت و یا گمان میکرد که حتی اگر به سمت کوفه نرود باز هم احتمال دارد او را ترور کنند، پس بهتر دید به سمت کوفه برود تا علنی و با عزت کشته شود. عسر میگوید نکته مهم در تحلیل طبرسی آن است که او این احتمال را نمیآورد که: امام حسین مأموریت آسمانی داشت تا به سمت کوفه برود و در کربلا گرفتار آید و کشته شود زیرا خدا اراده کرده بود او را کشته ببیند، بلکه در واکاوی حرکت امام حسین به تحلیل «زمینی» بسنده میکند. اما تقریبا صد سال پس از طبرسی، سید ابن طاووس تحلیلهای «زمینی» را کنار نهاد و مسیر فهم تشیع از رویداد عاشورا را به آسمان برد.
گرچه پس از سید ابن طاووس تحلیل «زمینی» از رویداد عاشورا تا قرنها به حاشیه رفت و جای خود را به تحلیل «آسمانی» داد، اما پنجاه سال پیش آیتالله نعمتالله صالحی نجفآبادی، مجتهدی اصفهانی، با نوشتن کتاب جنجالبرانگیز «شهید جاوید» تحلیل «زمینی» از رویداد عاشورا را دیگربار زنده کرد؛ تحلیلی که واکنش عصبانی و پرحجم روحانیان سنتی را برانگیخت، چنانکه بیش از چهل ردّیّه بر کتاب نوشته شد. واکنشها چنان بالا گرفت که تحسینکنندگان رسمی کتاب (تقریظنویسها) تحت فشار قرار گرفتند تا تقریظ خود را پس بگیرند. آیتالله مشکینی، یکی از دو تحسینکننده رسمی کتاب، در نهایت به این فشارها تن داد و تقریظ خود را پس گرفت. اما آیتالله منتظری، تحسینکننده رسمی دیگر، هرگز تقریظ خود را پس نگرفت.
عسر با تفسیر «زمینی» از رویداد عاشورا قصد ندارد محوریّت حرکت امام حسین در تفکر شیعی را خدشهدار کند، بلکه به عکس معتقد است «آسمانی» کردن این رویداد آن را تبدیل به امری اثیری و دستنیافتنی میکند و از این رو آدمیان نمیتوانند از آن الگو بگیرند. از نظر عسر «وقت آن رسیده که حرکت حسین بن علی (ع) را به شکل طبیعی و واقعیاش و به دور از دیدگاههای اعتقادی و مذهبی ببینیم، یعنی به دور از دیدگاههایی که این حرکت را سراسر قربانی میکند» (ج ۱، ص ۲۵).
منبع:
https://www.bbc.com/persian/iran-feat...
May 17, 2021
كتب موضوعي في الطرح بعيدا عن الخوارق المبالغة بها و الخارجة عن حدود الطبيعة
July 5, 2025
الشيخ العسر قلم شيعي فذ في نقد الخرافات الدينية وتصحيح المسار، وهذا الكتاب هو قراءة بشرية بدون رتوش الخرافة لقضية الحسين بن علي والمصير الذي لاقاه في كربلاء.
October 10, 2019
الكاتب يطرح رؤية مغايرة لبعض الأطروحات المتعارفة في ألأوساط بخصوص حركة الإمام الحسين واستشهاده في كربلاء. قد نتفق أو نختلف معه في بعض النقاط ولكن من الجيد الإطلاع على وجهات النظر المختلفة.
Displaying 1 - 5 of 5 reviews