จากรักโรแมนติกสู่การต่อสู้ทางชนชั้น: อ่าน “ส่งชู้สอนสาว” วรรณกรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไตดำในเวียดนาม

by ยุกติ มุกดาวิจิตร

บางส่วนจากคำนำเสนอ

สั่งเสียสั่งลาในวรรณกรรมไทย
ต้นทางจากขับลำทำขวัญของตระกูลไต-ไท
ยุคดึกดำบรรพ์หลายพันปีมาแล้ว
สุจิตต์ วงษ์เทศ

ส่งชู้สอนสาว หมายถึง สั่งเสียคนรัก หรือสั่งลาคนรัก แต่งเป็นคำคล้องจอง ใช้ขับลำให้คนฟังในงานมีการละเล่นรื่นเริง เป็นวรรณกรรมของชาวไตดำในเวียดนาม ตามคำอธิบายของ ยุกติ มุกดาวิจิตร

สั่งเสียสั่งลามีเก่าสุดเท่าที่พบขณะนี้อยู่ในพิธีทำขวัญเพื่อเรียกขวัญคนตาย แล้วส่งขวัญคนตาย (ผีขวัญ) ไปสู่โลกหลังความตาย (ซึ่งเชื่อว่าอยู่เมืองฟ้า) ไม่น้อยกว่า 2,500 ปีมาแล้ว

ประเพณีสั่งเสียสั่งลาเมื่อต้องพลัดพรากจากกัน ตกทอดเป็นแบบแผนบทเดินดงในหมอลำและช่างขับของกลุ่มคนลุ่มน้ำโขง ส่วนกลุ่มคนลุ่มน้ำเจ้าพระยาเรียกบทชมดง พบในวรรณกรรมตั้งแต่ยุคต้นอยุธยาสืบมา

ในที่สุดมีพัฒนาการเป็นขนบของวรรณกรรมไทย เรียกต่อมาภายหลังว่านิราศ มีถ้อยคำพรรณนาคร่ำครวญถึงคนรักที่พลัดพรากจากกัน โดยพาดพิงสถานที่ตามเส้นทางผ่านไป ซึ่งกวีจะเดินทางจริงหรือไม่จริงก็ได้ ต้นฉบับเก่าสุดเท่าที่พบขณะนี้ ได้แก่ นิราศหริภุญไชย, กำสรวลสมุทร, ทวาทศมาส

420 pages, Paperback

Published January 1, 2018