De Hemeltuin

by Karel Schoeman, Rob van der Veer (Translator)

215 pages, Paperback

First published January 1, 1979

About the author

Schoeman is one of a handful of Afrikaans authors who has achieved real greatness in his own lifetime. His prizes include the Hertzog prize for prose three times (1970, 1986, 1995), the CNA prize (1972), the Helgaard Steyn prize (1988), the W.A. Hofmeyr prize and the Old Mutual prize for literature/fiction (1984, 1991). His work investigates the existence of the Afrikaner in Africa, especially those that came from Europe.

After completing his schooling in Paarl, he went on to study a B.A. at the University of the Free State before going to a Catholic Seminary in Pretoria. In 1961 he joined the Franciscan Order in Ireland as a noviciate for priesthood, but then returned to Bloemfontein to continue studying Librarianship. Before returning to South Africa for good in 1983, he was a librarian in Amsterdam as well as a nurse in Glasgow. Back in South Africa he continued writing and working as a librarian in Cape Town. He currently lives in Trompsburg.

Reviews

[Boudewijn · Rating 4 out of 5]

Min of meer willekeurig van de plank in mijn plaatselijke bibliotheek geplukt. Vlak voor de Tweede Wereldoorlog brengt Nikolaas een idyllische zomer door in het landhuis van de welgestelde familie Chalmers. Daar ontmoet hij Prudence, de jongste dochter van de familie, die als enige zich zorgen maakt over de donderwolken die zich boven het Europese continent beginnen te vormen. Vele jaren na dato, ontmoet hij haar weer. Wat volgt is een flashback naar die zomer.

Het verhaal raakte een gevoelige snaar in mij. Je vraagt je af wat van dat jeugdige idealisme na al die jaren nog steeds overeind staat. Goed om te lezen dat Prudence na al die jaren nog steeds stevig in haar idealen staat.

Ik vond het jammer dat de oudere karakters van zowel Nikolaas als Prudence niet zo goed uit de verf kwamen. Wat hadden ze meegemaakt? Wat waren de lessen die ze geleerd hadden, hoe had het leven hun behandeld?

Al met al, 4 sterren. Een mooi boek, maar er had misschien toch iets meer in gezeten.

[Jan · Rating 4 out of 5]

Een lans breken voor Karel Schoeman: "Schoeman se geslaagdste roman uit die laat-sewentigerjare is Die hemeltuin (1979), 'n werk wat ná sy terugkeer na Suid-Afrika in 1976 geskryf is. Die verhaal handel oor die besoek aan Londen van 'n Suid-Afrikaanse akademikus, Nikolaas, wat veertig jaar tevore in Oxford gestudeer en intussen wêreldberoemd op sy vakgebied geword het. Die dag voordat hy 'n eretoekenning sou ontvang, ontmoet hy sy jeugvriendin Prudence wat weens haar deelname aan 'n organisasie met die doelstelling om aan politieke en ander verdruktes in alle dele van die wêreld hulp te verleen, ewe beroemd geword het. Hierdie herontmoeting lei in die tweede en omvangrykste deel van die roman tot die herbelewing, vanuit Nikolaas se perspektief, van 'n somer wat hy in 1937, veertig jaar gelede, op die landgoed van die Chalmers-gesin deurgebring het, terwyl die verhaal afgesluit word met 'n kort derde deel waarin Nikolaas ongeveer 'n maand ná die vakansie 'n musiekkonsert in Londen bywoon saam met Gerda, 'n Duitse vriendin wat ook op uitnodiging van die Chalmers-gesin die somer op die landgoed was. Die somer van 1937 speel af in die idilliese en paradyslike ‘hemeltuin’ wat die Chalmers-gesin vir hulself geskep het en waarin die Victoriaanse leefwyse van 'n vorige eeu met gesprekke, teedrinkery, uitstappies in die omgewing, bywoon van konserte en die speel van croquet en tennis selfgenoegsaam voortgesit word terwyl die nuusmedia praat oor Franco se bloedige stryd in Spanje en Hitler en sy Nazi's wat voorbereidings tref vir 'n tweede wêreldoorlog. Maar hierdie verwikkelinge raak die Chalmers-gesin nouliks: die meeste van hulle toon haas geen belangstelling in wat op die Europese vasteland aangaan nie. Alleen Prudence wil (soos vroeër Alida in In ballingskap en Carla in Na die geliefde land) iets daadwerkliks aan die leed en lyding van die Spaanse en Duitse vlugtelinge doen, terwyl Nikolaas - as voortsetting van Schoeman se ‘outsider’-figuur - totaal afsydig daarvan staan. Die teenstelling tussen - soos Anita Lindenberg dit gestel het - ‘jeugdige potensiaal en uiteindelike bereiking (Die Vaderland, 26.2.81) bly egter nie net tot die Nikolaas- en Prudence-karakters beperk nie. Die rustige lewe op die Chalmers-landgoed op die vooraand van ingrypende politieke en militêre gebeure vorm 'n versweë parallel met die werklikheid waar Suid-Afrika vandag voor dieselfde krisis staan, 'n verouderde leefwyse sal moet verwerp en 'n ‘morele keuse’ sal moet doen. Alhoewel bekende temas en situasies uit vorige werke hier voorkom, slaag Schoeman deur die fyn organisasie, sensitiewe karaktertekening en die kuns van suggestie om met Die hemeltuin een van sy beste werke te lewer." https://www.dbnl.org/tekst/kann003ges...

[Mark · Rating 3 out of 5]

Een goed, verzorgd geschreven roman, zonder stilistische hoogstandjes of innovaties, je zou kunnen zeggen: gedegen. Eind 1970 ontmoet hoofdpersoon Nikolaas in Londen nog een keer Prudence, met wiens gezin hij in 1937 als student een zomer doorbracht op het landgoed van Prudences welgestelde ouders, de Chalmers. Nikolaas studeert op Oxford, waar hij bevriend is met Robert, de oudere broer van Prudence, en Robert nodigt hem uit de zomer bij zijn familie door te brengen. De ontmoeting met Prudence voert zijn gedachten terug naar die zomer. Een zomer zwanger van naderend onheil. De jonge Prudence maakt zich er erg druk over, ze wil 'vrachtwagens gaan besturen in Spanje', maar haar broer Robert, en oudere zus Helen en haar verloofde John houden de wereld liever op afstand. Het is een prachtige zomer, in de mooie tuin van hun landgoed is het heerlijk toeven. Gedurende een 10-tal dagen voegt ook de Duitse Gerda, dochter van een welgestelde Duitse familie waarmee de Chalmers bevriend zijn.
'Staat alles er écht zo slecht voor in Duitsland?' vraagt Nikolaas aan Gerda.
'Het was een paradijs waarin ik woonde,' zegt Gerda, 'en soms verbeeld ik me dat het nog mogelijk is om terug te vluchten en er opnieuw naar binnen te gaan; maar dat is het niet.'

Waar is, wat is De Hemeltuin? Schoemans klasse is dat hij geen conclusies nadrukkelijk opdringt.

'Hoe met je verder leven als je niets doet?' vraagt Gerda. 'Als je ziet en hoort en zwijgt en je eigen gang gaat; als je ziet hoe het onrecht in je eigen leven ingrijpt en dat toch blijft negeren?'
Prangende vragen, niet alleen in 1937.
Misschien hebben we nog wat aan deze woorden van Gerda: 'Het paradijs neem je van binnen met je mee. Dat zit in de keuze die je maakt, niet in uiterlijke dingen; en je geloof zal blijven bloeien in je hand als de staf van Aäron.'

[Gerbrand · Rating 3 out of 5]

‘Ik word oud,’ zei hij, ‘vandaar dat mijn gedachten naar het verleden terugkeren en mijn herinneringen steeds duidelijker worden. En daarnaast is het vast ook een kwestie van groeiende wrevel over het heden en een grotere gehechtheid aan wat voorbij is.’

De hemeltuin kwam uit in 1979. Dus voor Een ander land en het drieluik Stemmen. Ook in dit boek wordt er teruggekeken. De Zuid-Afrikaanse Nikolaas studerend in Oxford brengt eind jaren ’30 een zomer door bij de steenrijke familie Chalmers. De burgeroorlog in Spanje en de situatie in Duitsland zijn voelbaar op de achtergrond. De stijl is heel herkenbaar. Maar het heeft nog niet de klasse van die andere boeken. Maar voor een Karel Schoeman liefhebber zeker een ‘good read’.

Dit citaat refereert aan de burgeroorlog in Spanje, en is nu weer actueel:

“’Je volhardt op een weg omdat je gelooft dat het de juiste weg is, zoals die mannen, vrouwen en kinderen in Bilbao in hun gebombardeerde stad volharden. Wanneer ze overwonnen worden, zelfs al wordt de hele stad volkomen verwoest en worden de mensen zelf vermoord, zullen ze daardoor niet minder gelijk krijgen, noch hun tegenstanders méér.’”

[Noek Schreinemachers · Rating 1 out of 5]

Geen echte verhaallijn