بسیار اطلاعات خوبی داشت از ابعاد دیگری این وقایع مورد بررسی قرار گرفت و از این حیث با کتاب های دیگر حتی کتاب های در ارتباط با کودتای ۲۸ مرداد فرق میکرد. دو مقاله آخر آن در ارتباط با روابط ابتدای انقلاب با ایالات متحده هم بسیار مفید بود بخصوص باز کردن گروههای مختلفی که با سرنگونی سلطنت رخ وا کردند و همچنین دولت موقت بازرگان و بخصوص شخص عباس امیرانتظام. در بررسی تاریخ همواره معتقدم قضایا پیچیده تر از اینهاست بعد از اتمام این کتاب باید بگویم از پیچیده تر هم پیچیده تر است بخصوص با بررسی یادداشت ها و منبع شناسی بسیار خوب انتهای آن. بصورت کلی ارزش رجوع کردن را دارد.
کتاب کودتای ایرانی اثر مارک گازیورسکی شامل چندین مقاله ترجمه شده از نویسنده پیرامون کودتای 28 مرداد، کودتای سپهبد قرنی و کودتای نوژه است. هر بخش کتاب به طور خلاصه شرایط سیاسی زمان کودتا، علل و تاثیراتش رو بررسی کرده و در انتها هم نتیجه گیری و ابعاد مختلف موضوع رو شرح داده. دو مقاله اخر هم اختصاص به بعد از انقلاب و روابط دولت موقت با سفارت امریکا داره که به نوعی شائبه کودتا کردن توسط مرحوم امیرانتظام رو بررسی میکنه نکات جالب در بخش های مختلف کتاب زیاد هست. از اونجایی که مقالات با استفاده از خاطرات افراد دخیل در هر موضوع نوشته شده ابعاد پنهانی زیادی رو هم روشن میکنه ترجمه یک مقدار ثقیل هست اما چندان آزاردهنده نیست
کودتای ایرانی برخلاف اسمش، یک کتاب هیجانانگیزِ جاسوسی-تاریخی نیست. یک روایت آکادمیک، خشک، اما مهم از رویدادی است که شاید مسیر ایران را برای همیشه تغییر داد. نویسنده با دسترسی به اسناد طبقهبندیشدهٔ آمریکا و البته مصاحبه با بازماندگان، لایههای پنهانِ سقوط مصدق را ذرهذره کنار میزند.
نقطهٔ درخشان کتاب، بیطرفیِ نسبی و دوری از شعار است. گازیوروسکی هم اشتباهات خودِ مصدق را عنوان می کند (لجاجت، بیاعتمادی به ارتش و...)، هم دسیسههای MI6 و CIA را، و هم ترسِ طبقهٔ متوسط و روحانیت از کمونیسم را. در بخش هایی از کتاب حس میکنی که در حال خواندن گزارشِ مالیِ یک کودتا هستی، نه خودِ کودتا. شخصیتها (مصدق، زاهدی، کاشانی و ...) با وجود عظمتِ تاریخیشان، در این کتاب بیشتر شبیه مهرههای روی صفحهٔ شطرنج باقی میمانند تا انسانهایی با گوشت و خون و ترس و تردید. پس نقاط قوت کتاب: دسترسی به اطلاعات طبقهبندی شده، مصاحبه با مقامات سابق سیا و بیطرفی
اما به نظرم بزرگترین نقطه ضعف کتاب این است که داستان عمدتاً از دریچهٔ اسناد غربی روایت میشود. فقدان اسناد داخلی ایرانی روایت را به سمت «نقشهای که غربیها کشیدند» سنگین میکند. این یعنی نقش نیروهای داخلیِ مخالف مصدق کمرنگتر از آنچه در واقعیت بود، به نظر میرسد. برخی معتقدند اگرچه سیا طرح را ریخت، اما این بازیگران داخلی بودند که با میل خودشان نقشه را اجرا کردند. در روایت گازیوروسکی، خط باریک میان طراحی و اجرا گاهی مبهم میشود و این شائبه را ایجاد میکند که آمریکاییها، یک ملت یکپارچهٔ حامی مصدق را با پول سرنگون کردند، روایتی که بیش از حد سادهانگارانه است.
بین تمام کتابهایی که دربارهٔ کودتای ۲۸ مرداد [در زوایای مختلف نوشته شده]، مجموعه مقالهٔ مارک گازیوروسکی تحت عنوان "کودتای ایرانی" بهترین اثری بود که خوندم. البته صرفاً به سقوط دولت مصدق نپرداخته و موضوعات گوناگونی ارائه شده.
این کتاب شامل چند مقاله ازنویسنده است که به صورت خلاصه ای از منابعی که اشاره کرده به نقش آمریکا از کودتا ۲۸ مرداد تا آبان ۱۳۵۸ اشاره دارد. من مقاله مربوط به کودتا و مقاله مربوط به امیرعباس انتظام را قابل تامل دیدم.