Türkiye’nin Yakın Tarihinde Hayvanlar: Sosyal Bilimleri İnsan Olmayanlara Açmak

by Sezai Ozan Zeybek

Bu kitap, "biz kimiz" sorusuna alışılmamış bir cevap veriyor. Hayvan-insan ilişkileri üzerinden toplum bilimlerindeki kimi kavramları (millet, aile, adalet, eşitlik, kalkınma…) tartışmaya açarken Türkiye yakın tarihinin çeşitli fasıllarını da başka bir gözle yeniden mercek altına alıyor. Başıboş köpekler, yurt dışından getirilen inekler, orman zararlısı ilan edilen keçiler, zehir soluyan solucanlar, çalışmayı reddeden arılar, asker edilen hayvanlar gibi farklı temalar ve failler üzerinden mekânsal ilişkilere, Türkiye siyasetine, ekolojiye odaklanıyor. Her bir hayvan hikâyesi bize yaşadığımız dünyanın başka bir yüzünü gösteriyor. Aklımı kurcalayıp duruyor: Bu beden benim mi? Vücudumdaki bakterilerin ve virüslerin DNA'sı benim “insan” DNA'larımdan daha fazla. Kuru ağırlığımın %10'u bakteri. Bağışıklık sistemim, sindirimim onlara emanet. Bu beden benim mi? Anneler başka bir insana can veriyor. Bir süre ortak bir yaşam devam ettiriyorlar. Hangisi kimin bedeni? Bir sürü organizma, bana ait zannettiğim sınırların içinde buluşuyor, birbiriyle savaşıyor, çoğalıyor, birleşiyor, büyüyor, yardımlaşıyor; beni (artık her neysem) hayatta tutuyor yahut öldürüyor. Hasbelkader biraraya gelmişiz işte. İstediğim sınırı çekeyim; havada uçan, delikten geçen, camdan süzülen bir sürü canlı ile ister istemez haşır neşir oluyorum. Mutfağımda bir karınca yuvası var. Bu ev benim mi?

208 pages, Paperback

First published March 1, 2020

Reviews

[fevzican abacıoğlu · Rating 5 out of 5]

Kitap, başlığındaki ilk sözü (Türkiye'nin yakın tarihinde hayvanları anlatmak) kısmi olarak, ikinci sözü ise (Sosyal bilimleri insan olmayanlara açmak) tam olarak tutuyor.
Sosyal bilimleri insan olmayanlara açmak okura gerçekten düşünecek çok fazla malzeme veriyor. Atları, köpekleri, solucanları sosyoloji denklemine katınca ezber sonuçlara ulaşmak zorlaşıyor ve herhangi bir konu üstüne çok daha detaylı, ince ince düşünmek gerekiyor.
Kitabın son bölümünde gelen otobiyografik kısım sayesinde yazar, kitap boyunca anlattığı baskı mekanizmaları arasında nasıl da fark olmadığını ve kendisinin de burada fail ya da mağdur olarak bulunabileceğini hatırlatıyor.

Çok güzel.

[Özün · Rating 5 out of 5]

meseleyi ele aldığı perspektifi, anlatma ve örnekleme şeklini çok sevdim.

beşeri bilimleri insan olmayan faktörlere açmak, o faktörler üzerinden değerlendirerek bir anlayış geliştirmek merak ettiğim bir konuydu. o yğzden "hah evet, tam da böyle değil mi" diye diye okudum genellikle kitabı.

ayrıca kitabın sonunda upuzuuun bir referans listesi var ki, insan neye uğradığını şaşırıyor. bir de son olarak, masal kitaplarını da son kısımda koyduğu masal sayesinde merak etmeme sebep olmuş yazardır kendisi. blog yazıları da dahil takipteyim kendisini.