Αν το προσφυγικό ήταν πρόβλημα, θα είχε λύση

by Δημήτρης Κ. Χριστόπουλος

Κατά κανόνα, τα προβλήματα λύνονται. Αν το προσφυγικό ήταν πρόβλημα, θα είχε λύση. Δεν έχει, όμως. Είναι εντελώς μάταιο να αντιμετωπίζουμε ως πρόβλημα ένα φαινόμενο. Τέτοιο είναι και το προσφυγικό: ένα κοινωνικό φαινόμενο που γεννά προβλήματα – λιγότερα ή περισσότερα, ανάλογα με το πώς το διαχειριζόμαστε. Επιχειρώντας να εντάξουμε ιστορικά το προσφυγικό και μεταναστευτικό ζήτημα στη μακρά και μέση διάρκειά του στην Ελλάδα, επιχειρούμε ουσιαστικά να εμβαθύνουμε τις αξιολογήσεις μας, να διασώσουμε την ευθυκρισία και την προνοητικότητά μας από τον πανικό που προκαλούν οι φρενήρεις ρυθμοί των γεγονότων. Να απομαγεύσουμε τη στιγμή από τα πάθη της.
Σε αυτές τις δύσκολες και αγωνιώδεις στιγμές, το παρόν βιβλίο γράφτηκε με σκοπό να προσφέρει επιχειρήματα σε όσους πιστεύουν ότι το προσφυγικό και το μεταναστευτικό είναι ζητήματα με τα οποία η ελληνική κοινωνία –είτε της αρέσει είτε όχι– θα πρέπει να μάθει να ζει, χωρίς εξωραϊσμούς και δαιμονοποιήσεις. Από αυτή την άποψη, θέλει πρωτίστως να υπηρετήσει την αρετή της επίγνωσης: της επίγνωσης ως μοναδικής προϋπόθεσης για να αλλάξουν τα πράγματα προς το καλύτερο.

Genres: Politics

224 pages, Paperback

First published May 4, 2020

About the author

Ο Δημήτρης Χριστόπουλος γεννήθηκε το 1969 στην Αθήνα με καταγωγή από την Πελασγία Φθιώτιδος. Με σπουδές νομικής, πολιτικών επιστημών και θεωρίας του δικαίου στην Ελλάδα (Κομοτηνή), τη Γαλλία (Στρασβούργο, Αμιένη) και το Βέλγιο (Βρυξέλλες) απέκτησε, από το 1992 ως το 1999, εργασιακή εμπειρία στο Συμβούλιο της Ευρώπης, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη στην Αλβανία και Βοσνία–Ερζεγοβίνη ως διευθύνων περιφερειακού γραφείου στο Brcko. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα εργάστηκε ως ειδικός επιστήμονας στο Συνήγορο του Πολίτη (1999-2003) και στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (2000-2002).

Η συνεργασία του με το Συνήγορο του Πολίτη συνεχίστηκε με την ιδιότητα του συντονιστή του Προγράμματος «Ευνομία» υπό την αιγίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης και στόχο τη στήριξη και παροχή τεχνογνωσίας σε ομόλογους θεσμούς σε χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και του Καυκάσου (2000-2009). Από το 2009 ως το 2011, διευθύνων ευρωπαϊκού consortium διδυμοποίησης του Έλληνα, του Ολλανδού και του Σλοβένου Συνήγορο υπό την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με το νεοπαγή Σέρβο ομόλογο θεσμό.

Από το 2000 διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου, όπου εκλέχτηκε λέκτορας το 2003 και επίκουρος καθηγητής το 2008 με γνωστικό αντικείμενο «Συγκριτική Πολιτική: Ευρώπη-Μειονότητες». Το 2012 εξελέγη στην βαθμίδα του αναπληρωτή καθηγητή και το 2018 έγινε τακτικός καθηγητής. Διδάσκει «Εισαγωγή στην ευρωπαϊκή θεωρία του κράτους και του δικαίου» στους φοιτητές β’ εξαμήνου και ως μαθήματα ελεύθερης επιλογής στο προπτυχιακό: «Μειονότητες στην Ευρώπη», «Ιδιότητα του πολίτη και μετανάστευση» και «Τέχνη, ελευθερία και λογοκρισία». Στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών διδάσκει από το 2006 το μάθημα «Μειονότητες στη νεωτερικότητα». Σε προγενέστερη περίοδο, το μάθημα είχε διδαχθεί για τρία χρόνια και στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Πολιτική Επιστήμη και Κοινωνιολογία» του Πανεπιστημίου Αθηνών ενώ ξαναδιδάσκεται το 2012 και 13. Παράλληλα, έχει διδάξει ως επισκέπτης σε πανεπιστήμια και ινστιτούτα εκτός Ελλάδας, όπως στο Πανεπιστήμιο του Essex (Η.Β.), του Βοσπόρου (Τουρκία), Αμιένης (Γαλλία), Columbia (U.S.A), Javaskyla (Φινλανδία). Το χειμερινό εξάμηνο του 2009-2010 στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής του άδειας δίδαξε στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Θεωρίας και Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου (Σερβία).

Πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου από το 2003, (www.hlhr.gr), και μέλος της Ένωσης από το 1996. Από το 2011 αντιπρόεδρος του συμβουλίου. Η Ένωση είναι η παλαιότερη και μεγαλύτερη οργάνωση που δραστηριοποιείται στο χώρο των δικαιωμάτων στην Ελλάδα και μέλος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (www.fidh.org).

To 2013 εξελέγη αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ως το 2016. Το 2016 εκλέχθηκε πρόεδρος της FIDH.

Ιδρυτικό μέλος του Κέντρου Ερευνών Μειονοτικών Ομάδων (www.kemo.gr), του πρώτου think tank που ασχολήθηκε με τα μειονοτικά στην Ελλάδα, και υπεύθυνος, μαζί με τον Κωνσταντίνο Τσιτσελίκη, της Σειράς Μελετών του ΚΕΜΟ, στις εκδόσεις Κριτική (1998-2008) και Βιβλιόραμα (2009-).

Μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών (1996 -), της Συντακτικής Επιτροπής του περιοδικού Θέσεις (1998 -), της Ελληνικής Εταιρίας Πολιτικής Επιστήμης (2003-) της Εθνικής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (2004-2005 και 2008-2010), αναπληρωματικό μέλος της Επιτροπής Πολιτογράφησης της Περιφέρειας Ανατολική Αττικής (2011-) και ιδρυτικό μέλος του Ομίλου Αριστόβουλου Μάνεση (2002 -).

Γλώσσες εργασίας τα ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά.

Τα υπόλοιπα ενδιαφέροντα στον μεγάλο ελεύθερο χρόνο που προσπαθεί να έχει, σχετίζονται με τα ταξίδια, την πολιτική και τη μουσική.

Η ερευνητική του δραστηριότητα αφορά, μεταξύ άλλων, ζητήματα δικαιωμάτων, μειονοτήτων, μεταναστών, ιδιότητας του πολί

Reviews

[roz_anthi · Rating 3 out of 5]

Νηφάλιο κείμενο, σίγουρα πιο μετριοπαθές πολιτικά από τα δικά μου γούστα, ωστόσο βρίσκω ότι ανήκει στο είδος του λόγου που μπορεί να παρεισφρύσει σε καθημερινές συζητήσεις και να κατευνάσει τα πνεύματα με την ψύχραιμη παράθεση και αποτίμηση του φαινομένου των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών που επιχειρεί.
Από τη μέση κι έπειτα, όπου τα επιχειρήματα εξειδικεύονται κι η κριτική πάνω στη διαχείρηση της κρίσης από το 2015 και εντεύθεν συγκεκριμενοποείται —χωρίς όμως ποτέ να γίνενται δυσνόητη προς τον μη εξοικειωμένο αναγνώστη—, το βιβλίο αποκτά σφιχτή δυναμική, βρίσκει τον άξονά του, ξεφεύγει από τη φλυαρία και υπηρετεί τον σκοπό της επίγνωσης, για τον οποίο γράφτηκε.
Σε κάθε περίπτωση, φωνές σαν αυτή του Δημήτρη Χριστόπουλου μάς είναι αναγκαίες, κι απ' αυτή την άποψη, οι καίριες επισημάνσεις του βιβλίου πάνω στους ασύδοτους χειρισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τουρκίας αλλά και στην διαχρονική απροθυμία της Ελλάδας, αξίζει να συζητηθούν.

[Maria Bikaki · Rating 4 out of 5]

«Σε τελική ανάλυση, οι πρόσφυγες δεν είναι πονηροί επαίτες ευημερίας. Δεν είναι και αφελείς, βέβαια, μα ούτε και οφείλουν να είναι. Το αναφέρω αυτό, διότι ακούμε συχνά να λέγεται πόσο κατευθυνόμενες είναι οι ροές και πόσο πονηροί και απρόβλεπτοι είναι αυτοί οι άνθρωποι. Φυσικά και είναι… Οι ρίζες της επισφάλειας τους φτάνουν πολύ βαθιά. Τι θέλαμε να είναι δηλαδή; Καλοσυνάτες και καλοζωισμένες φιγούρες, που προκαλούν μόνο θετικά συναισθήματα; Φυσικά, υπάρχουν και τέτοιοι, που ξυπνούν την ανθρωπιά μας. Δεν είναι όλοι έτσι… Όλοι, όμως, έχουν το δικαίωμα να ζήσουν ανθρώπινα. Το δικαίωμα αυτό το έχουν, όχι επειδή εμείς είμαστε καλοί άνθρωποι και κάνουμε αγαθοεργίες, αλλά επειδή αυτοί είναι άνθρωποι που υποφέρουν. Κι έχουν υποφέρει πολύ: και στις πατρίδες τους και στο δρόμο, και εδώ που φτάνουν».

Ο Δημήτρης Χριστόπουλος κάνει μια πραγματικά εξαιρετική δουλειά σε τούτο εδώ το βιβλίο αναλύοντας την κατάσταση που επικρατεί τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα σχετικά με το μεταναστατευτικό ζήτημα. Μέσα από την έρευνα του προσπαθεί να μιλήσει με επιχειρήματα για το πώς η Ελλάδα πρέπει να μάθει να ζει με αυτό χωρίς παλιακές αντιλήψεις και ξεπερασμένες δεισιδαιμονίες. Κάθομαι και σκέφτομαι τι απάντηση θα έδινα εγώ στη συγκεκριμένη ερώτηση που θέτει ο τίτλος του βιβλίου. Είναι τελικά πρόβλημα το προσφυγικό; Επειδή τυγχάνει να έχω προσωπική εμπειρία επί του θέματος θα μου επιτρέψετε αντι κριτικής να μιλήσω λίγο μέσα από την καρδιά μου και με βάση αυτό που βλέπουν τα μάτια μου καθημερινά αφού πρώτα συμφωνήσω απόλυτα με την πρώτη παράγραφο- απόσπασμα από το βιβλίο. Ο διαχωρισμός των ανθρώπων σε καλούς και κακούς, αθώους και εγκληματίες δεν είναι δυνατόν να γίνεται λόγω ράτσας ή χρώματος. Αναπαράγω και πάλι μέσα από το βιβλιο:

«Η ζημιά, ωστόσο είχε γίνει. Όσο περισσότερο ποντάρει το κράτος στην καλλιέργεια της ανασφάλειας τόσο περισσότερο κινδυνεύει. Όχι όμως από τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, αλλά από τον φασισμό, που παραμονεύει να το ανακαταλάβει, για να υλοποιήσει τις ευτελείς και άκρως επικίνδυνες φαντασιώσεις του».

Πριν αρκετό καιρό άρχισαν πελάτες να μου ζητούν χαρτιά. Έχω ξαναπεί ότι συνεργάζομαι με εταιρεία μεταφοράς χρημάτων στο εξωτερικό και κάπως έτσι ξεκίνησε και η επαφή μου με μετανάστες. Άρχισαν λοιπόν να μου ζητούν χαρτιά, ουσιαστικά ένα χαρτί επικυρωμένο από την εταιρεία μας, μέσα από το οποίο φαίνεται ότι στέλνουν χρήματα στις πατρίδες τους. Αυτά τα χαρτιά τους χρειάζονται για να τα καταθέσουν στην περιφέρεια διαμένουν και είναι σαν να λέμε αποδεικτικό της παρουσίας τους μάλλον διαμονής τους στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τον τελευταίο νόμο για να μπορεί ένας αλλοδαπός να πάρει άδεια παραμονής στη χώρα μας πρέπει ν’ αποδείξει την παρουσία του στην Ελλάδα για 7 συναπτά έτη. Αυτό μπορεί να το κάνει μέσω κάποιου λογαριασμού για παράδειγμα στο όνομα μου, συμβολαίου σπιτιού, χαρτί νοσοκομείου κτλ κτλ. Ας σου δώσω ένα παράδειγμα. Αν είσαι αλλοδαπός και είσαι εδώ από το 2012 μπορείς από το 2019 να καταθέσεις το φάκελο σου στην περιφέρεια. Αν για κάποιο λόγο εσύ δεν έχεις χαρτιά για το 2015 πχ γιατί ποιος να φανταζόταν τότε ότι μπορεί να σου χρειάζονταν ακόμα και ένα απόκομμα εισιτηρίου πλοίου τότε αν θέλεις να καταθέσεις φάκελο πρέπει να ξεκινήσεις ξανά από το 2016 για τα επόμενα 7 χρόνια γιατί σύμφωνα με το κράτος εσύ ως αλλοδαπός μπορεί να επέστρεψες με τα πόδια στην πατρίδα σου για ένα χρόνο και μετά να επέστρεψες ξανά στην Ελλάδα. Φανταστικό; Και δεν είναι ακόμα πιο φανταστικό ότι αν σε πιάσει στο δρόμο η αστυνομία ενώ εσύ έχεις ενσωματωθεί στην κοινωνία και τα «καλά» αφεντικά από το Ελλάντα σε βάζουν να δουλεύεις σαν το σκυλί ακόμα και γιορτές και αργίες γιατί δεν έχουν στη θρησκεία τους και καλα τις γιορτές μας, να κινδυνεύεις να περάσεις από 3 ως 6 μήνες στη φυλακή επειδή το γαμ… το κράτος δεν σου δίνει ένα κωλόχαρτο; Αντίστοιχα δε μπορείς να έχεις αφμ, αμκα. Αν αρρωστήσεις την έκατσες γιατί πολύ απλά θα πρέπει να πληρώσεις από την τσέπη σου.
Θα μου πείτε τώρα εσύ ρε Μαράκι τι θα το κάνουμε εδώ ξενοδοχείο; Μπάτε σκύλοι αλέστε; Όχι ρε σεις δε λέω αυτό. Απλά αναρωτιέμαι, απλά αναρωτιέμαι μπορεί να μη συνέβαινε και έτσι πόσο καλύτερα θα ήταν τα πράγματα αν σε κάποια πράγματα η γραφειοκρατία έδειχνε την πρέπουσα επιείκεια. Γιατί να μην μπορεί σε ένα μικρότερο χρονικό διάστημα ο αλλοδαπός να ενσωματωθεί στην κοινωνία, να φορολογηθεί αντίστοιχα όπως ο Έλληνας να διασφαλίσει ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης; Μήπως και οι παραβατικές συμπεριφορές θα ήταν λιγότερες έτσι; Κοιτάτε δεν είναι όλοι λουλούδια. Πολλοι θα μπλεχτούν με ουσίες, σε παράνομες δραστηριότητες κτλ δεν πάω να αγιοποιήσω κανέναν αλλά δεν είναι όλοι έτσι.
Προσωπικά κάνω παρέα με αλλοδαπούς. Γιατί γουστάρω να κάνω. Όχι με όλους αλλά έχω επιλέξει ως φίλους και οικογένεια κάποιους από αυτούς. Νιώθω αμήχανα κάθε φορά που βγαινουμε έξω και καθόμαστε σε κάποια πολυσύχναστη καφετέρια της πόλης να τους βλέπω να κοιτάνε γύρω γύρω και να προσπαθούν να μαζευτούν στο κάθισμα τους για μην μας φέρουν σε δύσκολη θέση επειδή καθόμαστε μαζί τους ή για να μην τους δουν ομοεθνείς τους και νιώσουν άσχημα. Είναι τρομερό.
Διαβάστε το αυτό το βιβλίο. Ειδικά αυτοί που επιμένουν στο αίσθημα της ξενοφοβίας και το καλλιεργούν σε μια κοινωνία που αγκομαχεί. Απειλή για την κοινωνία δεν είναι η αλλοίωση της μοναδικότητας του έθνους, πραγματική απειλή είναι η στενομυαλιά και η εμμονή. Όπως πολύ σωστά επισημαίνει ο συγγραφέας, εντάξει παίδες δε θα γίνουν όλοι πρωταθλητές nba για να κάτσουμε δίπλα τους και να απαιτήσουμε εθνικά λίγη από τη λάμψη τους, αλλά δεν χρειάζεται να είσαι αθλητής του nba για να έχεις δικαιώματα.

[Yiannis · Rating 4 out of 5]

4,50΄* Με απλό και κατανοητό τρόπο εξηγεί το θέμα Μεταναστευτικό-Προσφυγικό.

[Konstantinos · Rating 4 out of 5]

"Είναι τόσο δύσκολο να δούμε πόσο λάθος βαδίζουμε; Ήρθε, νομίζω, η στιγμή να ειπωθεί αυτό που δεν τολμάμε τόσο καιρό να πούμε: πως, είτε φύγουν είτε όχι, είτε φύγουν σε πέντε μήνες είτε σε πέντε χρόνια, όσο οι άνθρωποι αυτοί βρίσκονται εδώ, δεν γίνεται να εξαϋλωθούν. Ας σκεφτούμε το αυτονόητο, λοιπόν, στο οποίο μπορεί να συμφωνήσουν καλοί χριστιανοί, φιλελεύθεροι, αριστεροί και συντηρητικοί: πως, όταν και για όσο οι άνθρωποι ζουν κάπου μαζί, για να ζουν αξιοπρεπώς και ειρηνικά, πρέπει να έχουν στοιχειώδη πρόσβαση στην υγεία, την εκπαίδευση και την απασχόληση. Η πρόσβαση στα παραπάνω κοινωνικά αγαθά ονομάζεται ενσωμάτωση, συμπερίληψη ή ένταξη."

Αν το προσφυγικό ηταν πρόβλημα, θα είχε λύση - Δημήτρης Χριστόπουλος

[Michael Kotsarinis]

Ένα βιβλίο για ένα θέμα που μας απασχολεί τακτικά τα τελευταία χρόνια και βοηθάει την ψύχραιμη και ουσιαστική συζήτηση πάνω στο θέμα, την οποία πρέπει ως κοινωνία και πολιτεία να κάνουμε με ρεαλισμό και με διάθεση ειλικρινούς αντιμετώπισης των ζητημάτων. Αποδείχθηκε τραγικά επίκαιρο τις ημέρες που το παρουσίασα.

Δείτε περισσότερα στο Ex Libris.

[George Verdi · Rating 4 out of 5]

Ο Δημήτρης Χριστόπουλος κάνει μια αποτίμηση της μετανάστευσης και της μεταναστευτικής πολιτικής στον ελληνικό χώρο. Με την ιστορική και γεωγραφική του ανάλυση, προσπαθεί να επανακαθορίσει τους όρους της προσφυγικής κρίσης, εντάσσοντας την σε μια μακρά ιστορία μετακινήσεων. Παράλληλα ασκεί κριτική στις αποτυχίες της ΕΕ, των ελληνικών κυβερνήσεων και της Δημόσιας Διοίκησης, μέσα στα πλαίσια του ευρωπαϊκού και ανθρωπιστικού δικαίου. Μέχρι και αυτό το σημείο, το βιβλίο εκπληρώνει το σκοπό του.

Ωστόσο, το βιβλίο χωλαίνει σε ορισμένα σημεία της ανάλυσης. Ωραία, κυβερνήσεις και ΕΕ φοβούνται τις ακροδεξιές τάσεις στην κοινωνία. Όμως γιατί η κοινωνία εμφανίζει ακροδεξιές τάσεις; Σε αυτό το σημείο η ανάλυση είτε γίνεται κυκλική (γιατί οι κυβερνήσεις καλλιέργησαν τις ακροδεξιές αυτές τάσεις) είτε αρνείται πεισματικά να δώσει απαντήσεις. Ο κ. Χριστόπουλος αναγάγει τις ανησυχίες των ντόπιων κατοίκων του Ανατολικού Αιγαίου σε ανόητες συναισθηματικές προκαταλήψεις, χωρίς καμία λογική βάση.

Το αποτέλεσμα είναι πως το βιβλίο αυτό, μάλλον απευθύνεται σε περιορισμένο κοινό. Ως αναγνώστης που συμμερίζεται τις στάσεις του κ. Χριστόπουλου απέναντι στους πρόσφυγες, μπορούσα να συμφωνήσω με τα περισσότερα επιχειρήματα του. Δυσκολεύομαι όμως να δω κάποιον "αναποφάσιστο" αναγνώστη να λύνει σημαντικά ερωτήματα με το βιβλίο αυτό.

[Manos Vakondios · Rating 4 out of 5]

Εξαιρετικός ο τρόπος με τον οποίο ο Χριστόπουλος επιχειρεί να απευθυνθεί σε κοινό που (ενδεχομένως) δεν γνωρίζει καλά τις πτυχές αυτού το σύνθετου φαινομένου που ονομάζεται προσφυγικό. Κι αυτό ακριβώς πρέπει να έχει στον νου του ο αναγνώστης: το προσφυγικό είναι κυρίως φαινόμενο, ένας όρος που επαναλαμβάνεται από την αρχή έως το τέλος του βιβλίου.
Ξεκινώντας με μεταφορικούς παραλληλισμούς, ο συγγραφέας παρουσιάζει τις ιστορικές-γεωγραφικές πτυχές του φαινομένου της μετανάστευσης/προσφυγικού και στη συνέχεια εξετάζει με μετριοπαθή και ψύχραιμη ματιά την διαχείριση της κρίσης του 2015 και φτάνει έως τις μέρες μας.
Ανάμεσα στις αρκετές αρετές του βιβλίου είναι ο τρόπος παρουσίασης των επιχειρημάτων, καθώς και το περιεχόμενό τους. Προσπαθεί να απομακρύνει τα σύννεφα ψευδαισθήσεων και του άκραντου βολονταρισμού που διαστρεβλώνουν σε μεγάλο βαθμό την κοινή αντίληψη περί προσφυγικού. Κυρίως όμως, το συγκεκριμένο βιβλίο μοιάζει να λειτουργεί κι ως απάντηση στις άναρθρες, ξενοφοβικές κραυγές του διαδικτύου, καθώς και στην αδιαφορία της δημόσιας διοίκησης.