4.5 αστέρια
Εναλλακτικός τίτλος: Βόλτα με το Roller Coaster
Διττό εις τον κύβο.
Ζήτημα αν αποκωδικοποίησα το ένα δέκατο πέμπτο. Μάλλον το βιβλίο αυτό είναι ο μονόκερος που θα κυνηγάω για αρκετό καιρό.
Καμιά κριτική, μόνο λίγες άτακτες σκέψεις, τις μοιράζομαι μ’ όποιον είναι το ίδιο χαμένος με ‘μενα σχετικά με το Ζαντίγκ ή ετοιμάζεται να βουτήξει.
Φιλοσοφικό αφήγημα; Ναι καλά! Είναι πολλά περισσότερα.
Όποιος θεωρεί πως η Φιλοσοφία είναι μόνο Λογική και Περίσκεψη είναι βλάκας. Δεν εξαιρώ καθόλου τον εαυτό μου. Είναι και Συναίσθημα, πολύ συναίσθημα. Πάντα κρύβει την αγωνία για την ανθρωπότητα και την αγάπη για τον άνθρωπο. Έτσι μόνο έχει ρίζες και διαιωνίζεται, αν απέρρεε απ’ οτιδήποτε άλλο μη ειλικρινές οι σαθρές του βάσεις θα το έριχναν.
Το πρώτο που μας διδάσκει ο Ζαντίγκ και όλη η Φιλοσοφία είναι πως το βλέπω και το ακούω δε μπορούν να είναι διακοσμητικά, αισθητικά, αλλιώς και το εκφράζομαι που ακολουθεί είναι κούφιο και μονόπαντο.
Πόσο εύκολα διαβάζεται ο Ζαντίγκ; Έχει λυρική χροιά. Τι θα πει αυτό; Δεν είναι λυρικό πρώτα απ’ όλα, θυμίζει αυτή την απαράμιλλη γοητεία που γονάτιζε κάθε αγριμάκι στα πόδια της γιαγιάς. Είναι γλυκό, τρυφερό και ειλικρινές, με σκληρή ωμότητα. Σου κρύβει τα διδάγματα του και σου πετάει καρότα – κατακλείδες να κυνηγάς μπας και αποφασίσεις που τελειώνει η διακοσμητική ματιά. Έτσι νομίζω.
Α! Και αν ψάχνετε μια όμορφη ιστοριούλα, αφήστε το γνωστή ιστορία, μη σας πω δείτε καλύτερα καμιά ταινιούλα με τον Ξανθόπουλο. Θα σας τέρψει αν το επιθυμείτε, αλλά είναι ΚΡΙΜΑ να το χαλαλίσετε ΜΟΝΟ γι’ αυτό.
Για άλλη μια φορά θα επικαλεστώ το Σοπενάουερ και το Νίτσε, δε θα διαβάσετε κάτι που δεν γνωρίζετε ήδη, δεν υπάρχουν άγνωστα τι, υπάρχει όμως πάντοτε ένα διαφορετικό πως, που μπορεί αυτό ειδικά να μιλήσει μέσα μας.
Δεν έχει ηθικοπλαστικό χαρακτήρα, όσο κι αν δείχνει έτσι σε κάποια σημεία και πάλι είναι απλά η γνώμη μου.
Δεν προσπαθεί να προσηλυτίσει σε κάποιο θεό, ή σε μια εκκλησία. Ναι μιλάει για Θεία Πρόνοια, ωχ σας ξενέρωσα; Δεν πειράζει. Μιλάει παράλληλα για την ‘’ανυποστασία’’ της τύχης. Σας ξανακέρδισα; Διαβάστε το. Λίγα λέω. Και είμαι too little να μιλάω για το Βολταίρο.
Εδώ τελείωσε η κριτική τρόπον τίνα.
Ακολουθούν οι άτακτες σκέψεις κι απορίες μου ανάκατες με αποσπάσματα. Δεν είναι σοφίες, ούτε σοφιστείες. Είναι απλώς.
Ο ΣΚΥΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΛΟΓΟ: Η παρατήρηση του γενικού δεν είναι ίδια με την παρατήρηση του ειδικού: Ίσως στη μια περίπτωση πρέπει να συνεχίζουμε τη σιωπηλή παρατήρηση και στη δεύτερη αν ο λόγος μας μπορεί να βοηθήσει το γενικό καλό πρέπει να το κάνουμε έξω από εγωισμούς κι ανασφάλεια.
400 και 398 ουγκιές: διαχρονικό κοινωνικό σχόλιο για την τυφλότητα στη τυπολατρία;
ΟΙ ΔΙΑΞΙΦΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΚΡΟΑΣΕΙΣ:
Α. Αν μια απόφαση ή στάση ευνοεί τις διακρίσεις –με τις οποίες διαφωνούμε- εφ’ όσον αμφότερες οδηγούν με διαφορετικό τρόπο στην ίδια ουσιαστική ενέργεια, οφείλουμε να φτάσουμε στην ενέργεια, χρησιμοποιώντας τη συνιστώσα τους, αποφεύγοντας τη διαιώνιση μιας ανούσιας κατάστασης με το να γίνουμε υποστηρικτές της μιας ή της άλλης, εφ’ όσον δεν έχουμε τέτοιο στόχο και δεν εξυπηρετούν αυτές οι διακρίσεις η μια το ορθό κι η άλλη το λάθος τρόπο.
Β. Θέση Σοπενάουερ => Δεν πρέπει να ασχολούμαστε με τίποτα αν δεν είμαστε συγκεντρωμένοι.
Γ. Ο οργασμός χωρίς ηδονή που αφήνει το νου απερίσπαστο, δηλαδή το ζωώδες, που είναι αξιοκατάκριτο, όταν χρησιμοποιεί τις εκφράσεις του εγκεφαλικού για να δικαιολογηθεί.
Αν πρόκειται να βλάψουμε τον αθώο, κάλλιο να δοξάσουμε τον ένοχο. Πολλές πικρές σκέψεις γύρω απ’ αυτό.
‘’Όλα έχουν ένα αίτιο’’ - Βασική θέση Βολταίρου
ΜΥΤΗ: Είναι όπως λέει ο Τερζάκης, πώς να αποδεχτούμε ένα δικαστή που δεν έχει αμαρτήσει ή δεν έχει απορρίψει πειρασμό της ίδιας φύσης.
Ο ΖΗΛΟΦΘΟΝΟΣ:
1. Θέση Σοπενάουερ => όποιος δείχνει πνεύμα δε γίνεται αρεστός
2. Τίποτα δε μένει κρυφό για πάντα;
3. Αυτός που θέλει να δει, βλέπει;
4. Ό,τι ανεβαίνει κατεβαίνει κι ανάποδα.
ΟΙ ΓΕΝΝΑΙΟΔΩΡΟΙ:
Ο αντικειμενικός αναγνωρίζει το καλό και στο χειρότερο άνθρωπο ακόμα και με προσωπικό κόστος.
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ:
Αφού επιμένουμε να κρίνουμε ή αφού δε μπορούμε να το αποφύγουμε, ενώ δεν ξέρουμε παρά ελάχιστα, ας προσπαθούμε να κρίνουμε για το Είναι κι όχι για το Φαίνεσθαι.
Όταν στάση ζωής είναι το Φαίνεσθαι, ο πνευματικός θάνατος πλησιάζει, ή δε γεννήθηκες ποτέ.
Η ΖΗΛΙΑ:
‘’Αν τα ‘χατε βρει οι δυο σας, θα ξέρατε να παραπλανήσετε όλα τα μάτια, ένα καινούργιο και καταπιεσμένο πάθος κινδυνεύει να εκραγεί, ένας χορτασμένος έρωτας ξέρει να κρύβεται’’
Ο πνευματικός έρωτας φτάνει σε ένα τέρμα που απαραίτητα διέξοδος είναι η συνένωση ή ο θάνατος;
Τι είναι ο νάνος;
Πώς να βρω έναν Καντόρ;
Αναγνωρίζω την ευγένεια του συναισθήματος Έρωτας που σα συναίσθημα δε μπορεί να κατηγορηθεί για οποιαδήποτε βδελυρή πράξη και δεν άρει την ιερότητα των δεσμών γάμου, φιλίας, ή αφοσίωσης σε τρίτους, ως κάτι ευγενές που μένει στην ψυχή. Ο έρωτας άλλωστε δεν ταυτίζεται με το σεξουαλικό πόθο, είναι πάθος που μπορεί να εκφραστεί και για μια φιλία, ακόμη. Γιατί τον αδικούμε προσωποποιώντας τον;
Η ΔΑΡΜΕΝΗ ΓΥΝΑΙΚΑ:
Η ζήλια ως αφροδισιακή ενίσχυση, ιδωμένη σαν παιχνίδι αποδεκτό –σιωπηρά για να μπορεί να λειτουργεί- και απ’ τους δύο, άρα και καταλύει, ή είναι ικανή να καταλύσει κάθε συμβατική συμπεριφορά, ωθώντας σε μια παρά φύσιν ευλογία. Τα πάντα για να απομακρύνουν το βάλτωμα.
Η ΣΚΛΑΒΙΑ:
Α. Η αιώνια διαμάχη σχετικά με την κούραση και την αξία ανάμεσα στη χειρωνακτική και την πνευματική εργασία: το πώς ενάντια στο γιατί. Ο Βολταίρος εκφράζει το αυτονόητο, είναι αλληλένδετα και κανένας δε μπορεί να το καταλάβει αν δε βρεθεί σε τέτοια θέση που να χρειάζονται και τα δύο.
Β. Ο οξύθυμος είναι ίδια φύση με τον ανυπόμονο, χάνει το δίκιο του ή αποκαλύπτει το άδικο του.
Η ΠΥΡΑ:
‘’λατρεύω τα κηροπήγια κι αγνοώ τον αφέντη τους που ‘ναι κι αφέντης μου’’
‘’- Ποιος από μας θα τολμήσει ν’ αλλάξει ένα νόμο που τον έχει καθαγιάσει ο χρόνος; Υπάρχει τίποτα πιο σεβαστό από μια αρχαία κατάχρηση;
- Η λογική είναι αρχαιότερη’’.
‘’- Τι θα κάνατε αν δε σας υπαγόρευε η ματαιοδοξία σας να καείτε;
- …θα σας παρακαλούσα να με παντρευτείτε’’
Ενισχύεται μια σκέψη που γυροφέρνω εδώ και κάποιο καιρό, ότι η ματαιοδοξία είναι εκτός των άλλων και φάρμακο κατά της μοναξιάς, ιδέα που δείχνει να βρίσκει τρανό παράδειγμα στο social network.
ΤΟ ΔΕΙΠΝΟ:
Εκτιμούμε και τιμάμε διάφορα πράγματα χωρίς ποτέ να φτάνουμε στη ρίζα – ουσία - αρχή που τα πλάθει.
ΟΙ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ:
Η μεγαλοψυχία ανταποδίδεται στο 200%;
Η αισχρότητα στο κατρακύλισμα ενός φαινομενικά αμέμπτου ηθικής έχει να κάνει πάντοτε με το κατάλληλο αντίτιμο. Όλα μπορούν να μετακινηθούν, οι θέσεις ν’ αλλάξουν;
Εκδήλωση του έρωτα ως ταύτιση ιδεών, απόψεων ή ταυτόχρονη έκφραση κοινών τόπων δηλωτικό μεταξύ των ερωτευμένων του αθέατου και άλεκτου κόσμου τους και ικανό γνώρισμα να εγείρει τα μεγαλύτερα μίση; ‘’η βασίλισσα είχε ίδιο χρώμα πασούμια με το σκουφί μου’’.
Ο ΛΗΣΤΑΡΧΟΣ:
‘’Μου ανήκει ό,τι πατάει στη γη μου, αλλά και ό,τι βρίσκω στη γη των άλλων’’, νοοτροπία αρπακτικού.
‘’μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας κόκκος άμμου που παραπονιόταν επειδή περνούσε απαρατήρητος στην έρημο, σε λίγα χρόνια έγινε διαμάντι, και τώρα, είναι το ωραιότερο στολίδι στην κορόνα του βασιλιά’’, δεν παύει να ‘ναι μέρος του όλου.
Μέσα στο κακό υπάρχουν και καλά, τότε δεν είναι απόλυτο, είναι όμως κυρίως κακό κι αυτή τη φύση του δεν πρέπει να την ξεχνάμε. Θα ανταμείψει το καλό, θα σκύψει το κεφάλι, αν πιστεύε�� πως υποτάσσοντας τις χάρες του θα αποκτήσει περισσότερα, χωρίς να σημαίνει πως δε θα διστάσει να το καταστρέψει και πως το ίδιο δε θα διαφθαρεί.
Ο ΨΑΡΑΣ:
‘’Λένε πως δεν είσαι τόσο δυστυχισμένος όταν δεν είσαι μόνος. Αυτό όμως, κατά το Ζωροάστρη, δε συμβαίνει από κακεντρέχεια αλλά από ανάγκη, νιώθεις τότε να έλκεσαι από κάποιον κακότυχο, όπως απ’ τον όμοιο σου. Η χαρά ενός ευτυχισμένου ανθρώπου θα ήταν προσβολή, δυο δυστυχισμένοι όμως, είναι σαν δυο ασθενικά δεντράκια, που ακουμπώντας το ‘να στ’ άλλο, παίρνουν δύναμη ν’ αντιμετωπίσουν την καταιγίδα’’.
Όταν σου συμβεί ένα δεινό δε βλέπεις με σύνεση όσα σου ‘χουν απομείνει, βλέπεις αυτό μόνο γιγαντωμένο και χάνεις υπομονή, ψυχραιμία και σιγά σιγά τα πάντα. Λες θα ξεκινήσω απ’ την αρχή, σ’ έχει χρωματίσει όμως τόσο πολύ η απογοήτευση που στις μικρές προόδους μη κρατώντας κάποια απόσταση, βλέπεις μόνο επιδεινώσεις. Ίσως επειδή το πρώτο δεινό, αυτό που ακόμα και τώρα φαντάζει μη αναστρέψιμο, έχει γίνει η χιμαιρική σου καλημέρα.
‘’Μα πως γίνεται άρχοντα μου να ‘σαι κι εσύ τόσο δυστυχισμένος, εσύ που κάνεις το καλό’’; Νοοτροπία που μας κάνει να ζηλοφθονούμε απέναντι σ’ αυτούς που μας κάνουν κάτι καλό, πιστεύοντας ποιος ξέρει γιατί ότι η μεγαλοψυχία και η καλοσύνη είναι παντρεμένες με την ευτυχία.
‘’…αυτός ο Ορκάν αξίζει να τιμωρηθεί. Συνήθως όμως αυτοί οι άνθρωποι είναι ευνοούμενοι της τύχης’’.
Ο ΒΑΣΙΛΙΣΚΟΣ:
‘’Ω αθάνατες δυνάμεις, μου δίνετε πίσω την Αστάρτη; Σε ποιο χρόνο, σε ποιους τόπους και σε ποια κατάσταση την ξαναβρίσκω’’! Όμηρος;;; ‘’Μα στων θεών, είναι όλ’ αυτά το χέρι αν θα τελέψουν’’
‘’Ο βασιλιάς ο οποίος είχε υπάρξει αρκετά έντιμος μέχρι τη στιγμή που θέλησε να με δηλητηριάσει και να με στραγγαλίσει, τώρα έμοιαζε να ‘χει πνίξει τις αξίες του μέσα στον υπέρμετρο έρωτα που ένιωθε για την ωραία ιδιότροπη’’. Όταν ο έρωτας επινοείται και δε γεννιέται, σαν φύλακας της εξαχρείωσης μας και κυνηγός των καλών μας αξιών ως τον Άδη.
‘’η στιγμή που ξαναβρίσκουμε κάποιον και η στιγμή που τον αποχωριζόμαστε, αποτελούν τους δυο μεγαλύτερους σταθμούς στη ζωή’’
‘’Ο Ζαντίγκ αγαπούσε τη βασίλισσα όσο ακριβώς ορκιζόταν και η βασίλισσα αγαπούσε το Ζαντίγκ περισσότερο απ’ ό,τι του ομολογούσε’’. Δηλωτικό της στάσης άντρα και γυναίκας; Ακόμη και στο γενικό πλαίσιο δεν εκφράζει κάτι κακό, άλλωστε η σοφία του άλλου φύλου σε ορισμένα ζητήματα, είναι αυταπόδεικτη, γεγονός που επισήμανε άκομψα μεν και ο Σοπενάουερ που κατηγορήθηκε λόγω του ιδιόρρυθμου δοκιμίου του ως μισογύνης.
‘’Μάθετε λοιπόν πως δεν υπάρχουν στη φύση βασιλίσκοι, πως μπορούμε να νιώθουμε καλά με την εγκράτεια και την άσκηση και πως η τέχνη της συνύπαρξης της ασωτίας με την υγεία είναι μια τέχνη τόσο χιμαιρική όσο και η φιλοσοφική λίθος, η δικανική αστρολογία και η θεολογία των μάγων’’. Παν μέτρον άριστον. Νους υγιής εν σώματι υγιή. Τα αγαθά κόποις κτώνται. Επιλογή και συνέπειες.
‘’…όταν σ’ αγαπά μια ωραία γυναίκα’’. Τι εννοεί;;; Τι αντιπροσωπεύει; Την αρετή; Ποια αρετή; Την εγκράτεια; Πειθαρχία; Υπομονή; Σύνεση;
ΟΙ ΑΓΩΝΕΣ:
‘’Ο πρώτος ήταν υπερβολικά ματαιόδοξος, όχι και τόσο θαρραλέος, ιδιαίτερα αδέξιος και χωρίς διόλου πνεύμα. Οι υπηρέτες του τον είχαν πείσει πως ένας άντρας σαν κι αυτόν έπρεπε να είναι βασιλιάς κι εκείνος τους είχε απαντήσει: << Ένας άντρας σαν κι εμένα πρέπει να βασιλεύει>>’’ Αυτή η απάντηση στη βάση της όμως δεν είναι κουτή, άλλο το είναι κι άλλο το πράττειν.
Ο εφησυχασμός είναι για τους νεκρούς και τους δίκαιους. Οι πονηροί δεν κοιμούνται ποτέ λόγω του ακόρεστου, ή της ανάγκης να θριαμβεύσουν διά του εύκολου δρόμου.
Ο ΕΡΗΜΙΤΗΣ:
‘’…αυτός ο λαμπρός άντρας που υποδέχεται τους ξένους μονάχα από ματαιοδοξία θα γίνει πιο συνετός, ο φιλάργυρος θα μάθει ν’ ασκεί τη φιλοξενία’’. Οτιδήποτε κι αν εξυπηρετείται διαμέσου της ματαιοδοξίας δεν καθαγιάζεται: κι αν φέρνει χαρές στους λήπτες, μαραίνει το δότη.
Η φιλαργυρία μπορεί να καταπολεμηθεί με τη γενναιοδωρία; Μόνιμα; Συνολικά απέναντι στους ανθρώπους ή μόνο απέναντι στους γενναιόδωρους;
‘’οι άνθρωποι δε δικαιούνται να κρίνουν ένα όλον που μόνο ένα μικρό του μέρος αντιλαμβάνονται’’
‘’όλα είναι επικίνδυνα και όλα αναγκαία’’ Παν μέτρον άριστον.
‘’Γιατί ο άνθρωπος δε μπορεί να χαρίσει ο ίδιος στον εαυτό του ούτε αισθήσεις, ούτε σκέψεις – όλα του είναι δοσμένα, όμως ο πόνος και η ηδονή του έρχονται απ’ αλλού, όπως και η ίδια του η ύπαρξη’’. Είμαστε ό,τι είμαστε απ’ το Θεό και μαζί με τους άλλους και χάρη σ’ εκείνους και για ‘κεινους; Συντροφικότητα;
‘’Δόξα τω Θεώ, το σπίτι του αγαπητού μου οικοδεσπότη καταστράφηκε συθέμελα! Τι ευτυχισμένος άνθρωπος’’. Μια απ’ τις βάσεις του Κόκκινο και μαύρο, στην τελειωτική κατάπτωση του Ζυλιέν και στην παραίτηση απ’ τη Μαστθίλδη & Θέσεις Σοπενάουερ: αρχές αφορώσες τη συμπεριφορά απέναντι στον εαυτό μας => (α) τα δεινά είναι αυτά που είναι και δεν είναι περισσότερα, (β) για την ανθρώπινη ευτυχία απαραίτητη είναι η δραστηριότητα, το να μοχθεί, να υπερβαίνει αντιστάσεις, φυσική ανάγκη. Η σταθερότητα της παντελούς αυτάρκειας μιας μόνιμης απόλαυσης είναι αφόρητη. Μόνο η υπέρβαση εμποδίων συνιστά την πλήρη απόλαυση.
‘’- Δεν καταλαβαίνω γιατί είναι ανάγκη να υπάρχουν κρίματα και δυστυχίες, κι οι δυστυχίες να πέφτουν στους καλούς ανθρώπους.
- Οι κακοί είναι πάντα δυστυχείς: χρειάζονται στο να θέτουν σε δοκιμασία το μικρό αριθμό των δικαίων που βρίσκονται σκορπισμένοι σε κάθε γωνιά της Γης, άλλωστε, ουδέν κακό αμιγές καλού’’
Τίποτα δεν έχει το ίδιο του, η παραλλακτικότητα και η αλλαγή είναι απόλυτες. Επέκταση θέσεων Ηράκλειτου, Αριστοτέλη.
ΑΙΝΙΓΜΑΤΑ:
Βρήκα τη ζωή. Όμως πώς την προσφέρουμε όταν έχουμε χάσει τον κόσμο;
Έχε κοντά σου τους εχθρούς σου; Ή αναγνώρισε στο κακό τις χάρες του και δελέασε το να ντυθεί στα λευκά;
Ο ΧΟΡΟΣ:
Ο έντιμος άνθρωπος δε φοβάται να φερθεί απροσποίητα, δεν έχει κρυφά βάρη, τουλάχιστον όχι σχετικά με την πηγή της εντιμότητας του.
ΤΑ ΓΑΛΑΖΙΑ ΜΑΤΙΑ:
Αν δε δελεαστείς καρδιά μου απ’ τα χρήματα, την ομορφιά, ή το πνεύμα ενός άλλου, τότε μ’ αγαπάς.
‘’οι υπηρεσίες που έχουν ήδη προσφερθεί μένουν στον προθάλαμο και στο κυρίως δωμάτιο μπαίνουν οι υποψίες: κάθε μέρα και καινούργιες κατηγορίες, η πρώτη αποκρούεται, η δεύτερη βλασταίνει, η τρίτη πληγώνει, η τέταρτη σκοτώνει’’.