Milletin Mimarisi : Yeni İslamcı Ulus İnşasının Kent ve Mekân Siyaseti

by Bülent Batuman, Şahika Tokel (Translator), Özge Çelik (editor)

Milletin Mimarisi, Türkiye’nin son yirmi yıldaki dönüşümünü analiz ediyor. AKP iktidarının bir (yeniden) ulus inşası projesi olarak ele alınması gerektiğini öne süren Batuman, bu çerçevede ne tip mekânsal stratejilere başvurulduğuna ve hangi kentsel biçimlerin üretildiğine odaklanıyor; yapılı çevrenin toplumsalın kurucu unsurlarından biri olduğu öncülünden hareketle, siyasetin mekânsal inşasını ortaya koymaya girişiyor. Kentte yerleşik olan ve mekânsal biçim ve ölçeklerle tanımlanan talep, çelişki ve mücadeleleri anlamak için, mekânsal ile toplumsal arasındaki etkileşimleri dikkatle analiz ediyor.Son derece güncel bir kitap: Batuman, bir siyasal rejimin kentsel ve mimari biçimlerle nasıl yeniden şekillendiğini süreç devam ederken betimlemek gibi zorlu bir girişimi başarıyla gerçekleştiriyor.

Genres: Architecture

312 pages, Paperback

First published January 1, 2018

About the author

Lisans ve yüksek lisans derecelerini 1998 ve 2000 yıllarında ODTÜ Mimarlık Bölümü’nden aldı. Doktorasını 2006’da New York Eyalet Üniversitesi – Binghamton’da Sanat ve Mimarlık Tarihi ve Kuramı alanında tamamladı; çalışmasında özellikle 1970’li yıllarda Türkiye’de kentsel politika süreçlerini ve bu bağlamda mekân disiplinlerine mensup meslek insanlarının konumunu ele aldı. 2006-2009’da Mersin Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde görev yaptı, 2011’de doçent unvanını aldı. Halen Bilkent Üniversitesi’nde Kentsel Tasarım ve Peyzaj Mimarlığı ile Mimarlık Bölümlerinde öğretim üyesi olarak görev yapıyor, kentsel tasarım ve modern şehirciliğin kültürel politikaları üstüne dersler veriyor. Araştırma konuları arasında yapılı çevrenin toplumsal üretimi, modern mimarlık ve şehircilik kuram ve tarihi, kentsel siyaset bulunuyor. 2010-14’te Mimarlar Odası Ankara Şubesi’nde, 2013-14’te Avrupa Mimarlar Konseyi’nde (ACE) Yönetim Kurulu üyeliği yaptı. 2017-18’de Fulbright araştırma bursuyla Pennsylvania State University’de misafir öğretim üyesi olarak bulundu. Halen Journal of Urban History ve Praksis dergilerinin yayın kurullarında görev yapıyor.

Reviews

[dantelk · Rating 4 out of 5]

Ben oldukça beğendim.

Kitap, sadece mimari degil ama baska kultur elemanları acisindan da, AKP'nin "statuko"nun diline karşı alternatif kodlarını dikkatli bir sekilde inceliyor ve acikliyor. Daha onceden farkına varmadigim ve "ben bunu neden dusunmedim" dedirttiği paragraflar oldu.

Bir bakima, Sibel Bozdogan'in "Modernizm ve Ulusun Insaasi", ve Murat Gul'un "Modern Istanbul'un Dogusu" kitaplarının bir devamı sayilabilir, Irfan Özet'in "Fatih Basaksehir" kitabi ise, Batuman'in bazi Basaksehir orneklerini daha detaylı bir sekilde, daha cok sosyolojik açıdan inceliyor. Her uc kitabi da, bu kitabin tamamlayicilari olarak oneririm.

Buna karşın, yazarin, 50 sayfa ayirdigi Gezi Olayları bölümünde objektiflikten uzaklastigini ve yasanan olayları romantize ettigini, hatta bunun bir çeşit savuna metnini andirdigini gözlemledim. Bence bu fasıl, yani Gezi olaylarinin, otoriterlige olan etkisi, ve "cami yapamazsin" "hayır yaparım" "yeşil vadi bizimdir" tartismasına olan etkisi olarak incelenmesi gerekirdi. "Bariscil protestocular parkta yoga yaptılar" teması ile sunulması, benim "gerceklik filtremde" bazi alarmlar calmasina sebep oldu. Sonuçta ben de Taksim'de neler oldugunu gözlerimle gordum, yoga'dan baska seyler de oldu.

Kitapta AKP'nin yerleştirdigi bu kültürel kodlara karşı oldukca yerinde eleştiriler olsa da, buna karsilik ornegin muhalefetin yıllardır belediyesine hükmettiği tonla Büyükşehir, ve İlçe varken, bunların da AKP'li olanlardan daha parlak bir performans sergilemediği gerceginin uzerinde de pek durulmuyor. Zaten şükürler olsun, cami tasarımları modern mi olsun geleneksel mi olsun tartismasinin haricinde, genel dünya gorusu ve pratikleri acisindan diğer siyasi oluşumların da AKP'den pek farklı olmadigini yeterince gordum kendi adıma.

Notlarim:
- Kemalist devlet, "ulus" kavramı ile laik toplumu, AKP ise "millet" ile Osmanli'daki kozmopolit toplumlara da gönderme yapan bir "inançlı toplum"u tanımlıyor, ve bu kelimeleri her zaman vurguluyor.
- Cesmelerin su icme amaçlı degil artık sadece show amaçlı yerleştirilmeleri
- Ottoman revival'n bir Disneyland projesine benzemesi
- Turkiye'de camii sadece tapınma amaçlı kullanılır, baska orta dogu ülkelerinde ise ayni zamanda sosyallesme mekanıdır
- Kadinlarin camii'de daha fazla bulunmaları Diyanet'in de cok isine geldi, bu konuda pek cok calisma yapildi
- TOKI, insanları bir bakima ehlileştirme aygiti olarak kullanıldı.
- Daha sevimli bir anlamı olan "gecekondu" kelimesi, 90'larda "varos" olarak dönüştu.
- TOKI'nin en belirgin özelliği, rant odaklı ve paydaşlara danismadan tek karar mekanizması olmasi.
- Camiiler, normalde mahallede yürüyüş mesafesindedirler, yatay mimarinin hüküm sürdüğü yerleşimlerde, minareleri yürüyüş mesafelerini bildirir.
- Yeni camiiler, özellikle erisimden cok büyüklük gozedilerek insa edilmeye basladilar
- Kuzey Ankara: erkekler yapının sinirlarinda takılırken, koruma altındaki kadinlar, merkezdeki sosyal tesislere tikildilar
- Cumhuriyet doneminde yapılan toplu konutlar, sosyal alanlara özellikle yer ayırırken, TOKI'nin ornek konutları buna müsaade etmeyecek planlara sahiptiler, bunun muhafazakar cevrelerce de eleştirilmesi sonucu yeni yapılarda planlar iyilestirildiler.
- Apartman kulturu, mahalle kulturunun parçası olan yardimlasmayi da karistirdi, kurban bayramında yoksula et verme "angaryasi", aracı kurumlara etleri vererek çözüldü.
- Basaksehir mezarligina sadece oraya yaşayanların gömülmesi önerildi. daha gated nasil olunabilir bilmem.
- Gezi olaylarinin, oldukca stabil bir ekonomi ve sakin politik atmosfer içerisinde nasil bir anda alevlendiği özellikle incelenmelidir.
- 2002-2014 arasi, Imam Hatip kontenjanları 60binden 1 milyona cikti.
- En ilginci, yazarin Taksim'deki altgecit düzenlemesine de karşı cikmasi, ve bunu "otomobillerin ve yayaların getirdiği cesitlilik" olarak aciklamasi. Buralarda gercekten biraz yoldan çıkma emareleri gösteriyor.
- Ankara'daki Turkik sokak isimleri tartismasını ben de çocukluğumdan hatırlıyorum
- AOC'nin yeni külliye alanı olarak secilmesi kesinlikle cok anlamlı. Projenin gizli tutulması, ve mimarlarinin hiç bir röportaj vermemerli de cok ilginc.

[Onur Umut · Rating 5 out of 5]

Dört başı mamur çok önemli bi çalışma olmuş. AKP’nin mekansal olarak da nasıl örgütlendiğinin, daha doğrusu bu konusun önemine dair çok çarpıcı tespitler. Mutlaka bakılmalı.

[Cagatay Yamak · Rating 4 out of 5]

Milletin Mimarisi, son 20 yılda gerçekleşen kentsel mekansal üretimin ve mimarlığın, toplumu biçimlendirmede bir araç olarak kullanımına ilişkin iddiayı dile getiriyor. İstanbul ve Ankara'da yaşayanların yakından bildiği ikonik projelerden örnekler sunarak, bu iddiasını temellendiriyor. Bu anlamda, Murat Germen'in @muratgermen "Öncü Modernizmden Öykünmeci Mimesis ve Sahte Fütürizm" adındaki fotoğraf çalışmaları ve "Yeni Türkiye" fotoğraf albümü, kitabın içeriği ile oldukça örtüşüyor. Fakat kitap bunun ötesine geçerek, yaratılmaya çalışılan bu algının, SSCB sonrası bağımsızlığını kazanan çiçeği burnunda Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'ndeki kentsel gelişim ve mimari ile olan etkileşimlerine ışık tutması açısından da oldukça ilginç tespittler sunuyor.