1938. Er dreigt oorlog. Sonni en haar broertjes en zusjes worden door hun moeder op de trein naar Nederland gezet, in de hoop dat ze daar veilig zullen zijn. Niets is minder waar. Sonni heeft maar één wens: zorgen dat zij en haar broertjes en zusjes bij elkaar kunnen blijven. Ze heeft nog geen idee dat deze treinreis nog maar de allereerste is.
Er zullen er meer volgen, die hen naar kamp Westerbork en uiteindelijk naar Bergen-Belsen brengen…
Martine Letterie reisde naar Israël om de kinderen Birnbaum (inmiddels op hoge leeftijd) te ontmoeten en hun verhaal van binnenuit te vertellen.
Martine Letterie werd 12 december 1958 in Amsterdam geboren. Ze groeide op in Voorburg en studeerde Nederlandse Taal- en Letterkunde in Utrecht, hoofdvak Middelnederlandse Letterkunde. Ze stond ruim twaalf jaar voor de klas als lerares Nederlands op mavo, havo, vwo, meao en gaf de laatste vier jaar daarvan jeugdliteratuur op de Pabo in Doetinchem.
Sinds 1997 is ze fulltime schrijver en freelancer op het gebied van jeugdliteratuur. Inmiddels heeft ze meer dan 80 titels op haar naam staan. Veel daarvan zijn historische jeugdboeken. Samen met Arend van Dam heeft ze de Schrijvers van de Ronde Tafel opgericht en ze vormden 10 jaar samen het bestuur. Martine leidde het project Vergeten oorlog. In die serie zijn van haar hand de titels Oorlog zonder vader, Bommen op ons huis, Verzet tegen de vijand en Hanna’s reis verschenen. Voor kleuters heeft ze De Sprookjesreis geschreven: een serie van 10 prentenboeken met bekende sprookjes, maar allemaal net even anders. In 2010 is de Sprookjesreis genomineerd voor de Kinderboekwinkelprijs en in 2011 Kook jij of kook ik? een avi-meegroeiboek voor beginnende lezers, geïllustreerd door Rick de Haas. In augustus 2012 is een tweede meegroeiboek verschenen: Piet en Riet naar de maan.
Als kind las ik met interesse de boeken over de Tweede Wereldoorlog van Martine Letterie. Ook deze titel trekt de aandacht en heb ik gelezen met interesse, zeker als je weet dat ook dit boek over de Tweede Wereldoorlog gaat. Veel families bleven namelijk niet bij elkaar. Wat is het verhaal van de kinderen Birnbaum?
In verschillende delen en vanuit verschillende perspectieven wordt de tocht van dit gezin verteld. Vanuit Berlijn naar Nederland, vluchtelingenkamp Westerbork, doorgangskamp Westerbork, Bergen-Belsen. Na een lange reis komen ze uiteindelijk terug in Nederland. Met elkaar. Niet per se in vrijheid, nee trauma’s zijn er en Nederlanders die geen idee hebben van wat zij werkelijk hebben meegemaakt. Los van het feit dat zijzelf eigenlijk Duits zijn en dus niet geregistreerd mogen worden volgens Nederlandse richtlijnen.
Hun terugkomst komt onder andere door vader en moeder Birnbaum. In ieder kamp leiden ze een weeshuis, houden ze Joodse tradities in stand, zetten ze door, zetten ze zich voor iedereen in en houden ze hoop. Hoop om ooit naar het beloofde land te reizen. Hoop om uit deze situatie te komen.
Mooi hoe dit verhaal is ontstaan en mooi hoe Letterie alle kinderen Birnbaum gesproken heeft. In het nawoord schrijft Letterie onder andere dat ze nooit oorlogsverhalen heeft willen schrijven die zich afspelen ín concentratiekampen. Ze is van mening dat een kinderboek altijd hoop moet bieden en in een concentratiekamp is dat niet te vinden. Ik ben van mening dat dat met dit jeugdboek, met dit verhaal wél gelukt is. Wat een bijzondere, complete, familie.
Een aanrader vanaf 12 jaar. Genomineerd voor de Thea Beckmanprijs 2021, hopelijk op de shortlist.
Dit indrukwekkende boek lag al maanden te wachten om te worden gelezen. Een boek van Martine Letterie pak ik altijd met interesse op. Vooral de verhalen m.b.t. de Tweede Wereldoorlog die altijd over kinderen of jongvolwassenen gaan. Ze zijn toegankelijk geschreven, goed gedocumenteerd en zelfs een drietal voor jongere kinderen, waarvan 'Verboden te vliegen' werd bekroond met de Thea Beckmanprijs en 'Kinderen met een ster' met een zilveren griffel.
Dit boek over de Joodse familie Birnbaum is het eerste waarin zij schrijft over kinderen ín een concentratiekamp. Waarschijnlijk is dit juist de reden dat ik het langer liet liggen. Het grijpt aan, ondanks dat we elkaar erover hebben gesproken, zij mij heeft verteld over haar reis naar Israël om de 'kinderen' te ontmoeten, alles zo veel als mogelijk kloppend geschreven moest zijn, dit een verhaal van hoop is.
Het boek bestaat uit zes delen. Ieder deel is vanuit één of meer van de kinderen geschreven. Ieder hoofdstuk beschrijft realistisch een deel van hun 'zwerftocht' te beginnen op 9 november 1938 in Berlijn. Vader is dan al uit 'logeren'. De dan nog vijf kinderen worden door moeder op de trein gezet naar Nederland. Daar aangekomen is het al 'wij blijven bij elkaar'. Later, via andere verblijfplaatsen in Nederland, krijgt het weer complete gezin met nu zes kinderen een familiehuisje toegewezen in vluchtelingenkamp Westerbork, daarna het doorgangskamp. Overal waar de Birnbaums komen zetten zij zich in voor weeskinderen, is de joodse traditie belangrijk en blijven zij geloven in Pesach vieren in Jeruzalem. Zelfs als zij op transport gaan en alle vernedering en ellende in Bergen-Belsen moeten ondervinden. Ook daar is een weeshuis in een barak door hen geleid. Mede door een enorme vasthoudendheid, doorzettingsvermogen, dapperheid, verbondenheid en een dosis geluk hebben zij dit weten te overleven. Ze komen terug in Nederland. Er wordt om een paspoort gevraagd, papieren die er vanzelfsprekend niet zijn, weten we nu. 'Volgens de richtlijnen kunnen we u dan niet toelaten.' Ze kunnen blijven, de nachtmerrie is echter nog niet voorbij. Uiteindelijk maken ze de langverwachte reis naar hun land.
Een waargebeurd verhaal over een joods gezin in erbarmelijke omstandigheden dat indruk maakt en raakt. Door de verschillende verteldperspectieven lees je dat ieder kind deze tijd op eigen wijze heeft beleefd. Je leert over de tradities en vieringen die zoveel als mogelijk doorgang vonden. Een verhaal van hoop, angst en onderlinge verbondenheid. Dagelijkse gebeurtenissen in een gezin, vriendschappen en school zijn onderdeel van het verhaal. Er wordt niet over alle gruwelijkheden verteld waardoor het voor de goede lezer vanaf 12/13 jaar gelezen kan worden. Een landkaart met alle verplaatsingen is van toegevoegde waarde. Dit alles doet geen volledig recht aan dit bijzondere document. Lees zelf over Sonni, Gina, Yakov, Zwi, Suzi en Sampi. Een aanrader voor iedereen. Oorlog en vluchtelingen zijn er nog steeds. Geef verhalen door.
--- De eerste reactie was: Een titel die bijna pijn doet - zo raak, een 'zwerftocht van de familie Birnhaum', hoop en angst, laat iedereen dit lezen! Zoveel beelden en indrukken als je het boek bijna sluit. En dan een dreun in het laatste hoofdstuk als je verwacht dat alle ellende en vernedering voorbij zal zijn, je in Nederland terug bent uit Bergen-Belsen: 'Mag ik uw paspoort?' - 'Volgens de richtlijnen kunnen we u dan niet toelaten.' Mensen weigeren. Het gebeurt nog. Later meer.
Met moeite leg je dit boek nog weg als je eenmaal begonnen bent. Een boek dat ervoor zorgt dat we niet zullen vergeten. Dit indrukwekkende verhaal moet veel gelezen worden.
Martine Letterie is écht een naam in de kinderboekenwereld als het gaat om oorlogsverhalen. Ook met dit boek bewijst zij weer waarom.
Het meest indrukwekkende aan dit boek vind ik dat het uit de eerste hand verteld is. Martine Letterie heeft het gezin Birnbaum bezocht in Israël en daardoor precies kunnen opschrijven wat de kinderen verteld hebben.
Het mooie aan het verhaal over deze familie vind ik hoeveel en hoe vaak ze andere kinderen geholpen hebben. Het doorzettingsvermogen en de empathie die vader en moeder van dit gezin voelen, zelfs als ze met hun kinderen in concentratiekampen zitten is ongelooflijk.
Een prachtig boek waarin een veelomvattende reis en gezinsgeschiedenis omschreven wordt. Ik ben blij dat ik dit boek al in een aantal basisschool groepen heb kunnen aanbevelen.
75 jaar gelden was er de bevrijding en dat wordt dit jaar minder groot gevierd dan de bedoeling was. Het corona virus, dat ons land en de wereld teistert, het virus wat ons allemaal een blijf thuis plicht heeft opgeleverd. Een soort van oorlog nu, alleen hebben wij het zoveel beter dan toen, dat is gewoon niet voor te stellen. In dit boek wordt het verhaal verteld, van de de Joodse familie Birnbaum, die na de Kristalnacht van november 1938 wel in de gaten heeft dat het gezin niet veilig in Berlijn kan blijven. Het vertelt over hun reis om de verschrikkingen van de Duitsers te ontlopen. Dit gebeurde bij zoveel families, maar velen hebben het niet kunnen na vertellen. Het is voor kinderen zodanig geschreven dat het duidelijk wordt wat er allemaal gebeurd is, maar niet zo heftig dat ze er van wakker gaan liggen. Waarschijnlijk hebben ze tijdens en na het lezen toch nog genoeg vragen over het verhaal.
Het boek bestaat uit zes delen, weer onderverdeeld in korte hoofdstukken met de jaartallen erboven. De delen hebben een titel en daarbij staat over wie de hoofdstukken specifiek gaan. Alle kinderen komen aan bod, Sonni, Gina, Yakov, Zwi, Suzi en Sampi en je leest hoe zij de oorlog hebben ervaren. De auteur Martinne, heeft met deze “kinderen” gepraat, dus heel veel is echt gebeurt, dit staat ook achter in het boek.
Een prachtige uitgave met een harde cover en dik papier met duidelijke letters, maakt het boek voor kinderen makkelijk leesbare, alleen de 328 bladzijden, daar hikken kinderen vaak wel tegenaan is mijn ervaring, maar door de korte hoofdstukken leest het toch vlot weg. Het verhaal heeft mij diep ontroerd, het neemt je mee in de reis/vlucht, vanaf 1938 tot de bevrijding van 1945, die de familie heeft ondernomen om de oorlog te overleven. Van Berlijn, naar Nederland, van Westerbork naar Bergen-Belsen.
Het is de bedoeling dat de familie bij elkaar blijft, maar hoe moeilijk is dat om met 6 kinderen te vluchten. Wanneer moeder de kinderen op de trein zet naar Nederland, omdat het daar nog redelijk rustig is, worden ze bij aankomst in Nederland bij verschillende gezinnen geplaatst. Ze verwachten niet elkaar allemaal weer terug te zien, maar gelukkig wordt het gezin toch weer herenigd en zij krijgen een plaatje in kamp Westerbork. Het vluchtelingenkamp Westerbork, waar de familie een barak krijgt toegewezen, is eerst een opvang kamp voor de Joden, maar wanneer de Duitsers Nederland binnen vallen, wordt van Westerbork een doorgangskamp gemaakt. Van de vrijheid die iedereen nog een beetje had, is dan niets meer over. Er wordt een spoorlijn aangelegd, waar mensen op de trein worden gezet naar een “onbekende” bestemming. Kinderen, die door hun ouders op de trein naar Nederland zijn gezet, net als de kinderen Birnbaum, met de hoop op een veiliger leven, komen in Westerbork aan en de familie Birnbaum neemt de zorg voor de wezen op zich.
Deze familie heeft door de opvang van weeskinderen hun eigen leven gered.
Iedere dinsdag wordt er een lijst afgeroepen met mensen die op transport worden gezet, de pijn die dit met zich mee brengt, het iedere week afwac, hten of je naam op de lijst staat, vader en moeder Birnbaum die proberen de weeskinderen van die lijst af te halen, wat niet altijd lukt, is een zeer heftig stuk uit het boek.
Wat me ook nog steeds voor ogen staat, is het einde van de oorlog. Wanneer toch ook de familie Birnbaum op transport wordt gezet, maar die trein strand en niemand weet wat er gaat gebeuren. Het is stil, er ontploffen geen bommen meer, dan komt er een groep Russische soldaten naar de trein toe en de Joden klimmen zo goed en zo kwaad als het kan uit de wagons. De soldaten staan met open mond te kijken naar wat eruit de wagons klimt.
Uit de andere wagons komen aarzelend mensen naar buiten. Tenminste…Zwi weet dat het mensen zijn, maar ze zien er meer uit als wandelende skeletten. Ze zijn smerig, hun kapotte kleren fladderen om hen heen.
Het boek leert je veel over het Jodendom, onder aan de bladzijden staan voor ons onbekende woorden beschreven. Voor in het boek staat de kaart met daarop de reis die de Birnbaum’s hebben gemaakt tijdens de oorlogsjaren en een klein kaartje met hun eind bestemming erop.
Een boek wat gewoon gelezen moet worden door de jeugd, maar ook bij volwassenen een diepe indruk zal achterlaten. Een verhaal wat nooit vergeten mag worden. Een dikke mustread en zeker een aanrader voor in de schoolbibliotheek.
Een vlotgeschreven verhaal over een inspirerend Joods gezin ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Gemakkelijk te lezen, korte hoofdstukken vanuit verschillende perspectieven.
Enige wat ik lastig vind is hoe het beloofde land Israël zonder enige kanttekeningen beschreven wordt, zelfs in het nawoord van de auteur.
"Wij blijven bij elkaar" vertelt het indrukwekkende en waargebeurde verhaal van de familie Birnbaum. Een verhaal over alsmaar op de vlucht zijn, en altijd onderweg naar een onbekende bestemming. De in Duitsland wonende familie Birnbaum merkt dat het in hun thuisland steeds onveiliger voor joden wordt. Na de kristalnacht vluchten zij naar Nederland, om de jodenhaat in Duitsland te ontsnappen. Maar dan breekt ook in Nederland de oorlog uit, en is de familie ook hier niet meer veilig. Ontheemd en zonder woning verhuizen zij naar kamp Westerbork, wat dan nog een opvang locatie is voor joodse vluchtelingen. Het ouderpaar Birnbaum zet zich in voor de joodse kinderen zonder ouders, en runnen er een weeshuis. Maar langzaam aan beginnen er in Westerbork dingen te veranderen. De treinen die er vanuit Nederland aankwamen met joodse vluchtelingen, worden vervangen door wagontreinen die juist de joodse inwoners van Westerbork vervoeren naar Auswitz. Omdat de familie Birnbaum inwoners van de eerste dag zijn, en een belangrijke taak in het kamp hebben, worden zij voorlopig van een transport bespaard. Tot ook hun lot op een dag veranderd, en zij naar Bergen Belsen worden afgevoerd.
Het betreft hier een jeugdboek waardoor veel gruwelijke details die in concentratie kampen plaats vonden, worden vermeden. Dit boek is vooral een verhaal over de band van een familie en over hoop. Hoop om elkaar uiteindelijk in het beloofde land te zullen terug zien.
De schrijfster van dit boek heeft voor het schrijven van dit verhaal, alle Birnbaum kinderen gesproken en geïnterviewd. Dat heeft dit eerlijke verhaal, en de Birnbaum kinderen een gezicht gegeven.
Een boek dat gelezen dient te worden, vooral door de jonge generatie van nu, voor wie de tweede wereld oorlog steeds meer een "ver van mijn bed show" wordt.
Het verhaal over de zes kinderen Birnbaum en hun ouders. Verteld vanaf de Kristallnacht tot aan hun aankomst in Haifa. Een prachtig, hoopvol verhaal over de oorlog en de kampen Westerbork en Bergen-Belsen. Voor dit boek is Letterie naar Israël afgereisd om het verhaal uit de eerste hand te vernemen. Alle zes de kinderen Birnbaum leven nog. Een aantal jaar terug is er door de npo een documentaire over dit gezin uitgezonden. Verder ging aan het begin van het boek het nummer Berlin ‘38 van Jerusalem door mijn hoofd. Een lezenswaardig jeugdboek!
Indrukwekkend boek wat mij meesleepte in de horror die afspeelde in de vorige eeuw. Ik ben er niet helemaal uit voor welke doelgroep dit boek geschreven is. Het leest vlot en ik vond het niet vervelend dat je soms andere personages volgden. Ik blijf nog met vragen, ik had bijvoorbeeld meer willen lezen over de terug komst en het beeld van de ouders. En waarom, moet er altijd even iets rondom de familie Frank genoemd worden in dit soort verhalen terwijl er zo ontzettend veel andere waren.
This entire review has been hidden because of spoilers.
Zeer indrukwekkend verhaal over een Joodse familie. Ik ontdekte dit boek bij toeval in de bibliotheek. Het lag bij de kinderboeken, wat je soms ook wel merkt aan de schrijfstijl, maar het kan prima gelezen worden door volwassenen. Zeker in de huidige tijd, waar veel te vaak onbegrijpelijk vergelijkingen worden gemaakt met de Tweede Wereldoorlog, zou dit boek verplicht leesvoer moeten zijn.
Het heftige, waargebeurde verhaal over de familie Birnbaum. Die ondanks alle ontberingen toch nog de zorg voor anderen op zich namen. En die wonder boven wonder allemaal de oorlog en kampen hebben overleefd.
Ook de documentaire is het kijken waard, maakt het boek nog extra indrukwekkend.
Heel erg indrukwekkend boek, zeker als je bedenkt dat het gebaseerd is op waargebeurde feiten en verhalen. Het is fictie, dat geeft de schrijfster ook aan, maar het geeft wel een mooi beeld van een Joods gezin in de tweede wereld oorlog.
Intens verhaal en bijzonder dat alle kinderen nog leefden om dit te vertellen. Schrijfstijl vond ik matig. De afwisseling tussen de verschillende kinderen is wel leuk, maar soms werden daar ook zinnen tussendoor gebruikt die het betreffende kind niet gezegd zou hebben