Het Oranjehotel: Een Duitse gevangenis in Scheveningen

by Bas von Benda-Beckmann

Wat betekende het om gevangen te zitten in bezet Nederland? Dat onderzoekt Bas von Benda-Beckmann in deze geschiedenis van de belangrijkste Duitse gevangenis op Nederlands grondgebied. Kort na de meidagen van 1940 vorderde de bezettingsmacht een deel van het Scheveningse gevangeniscomplex en vestigde er een Polizeigefängnis, die in de volksmond al snel de bijnaam Oranjehotel kreeg. Tussen 1940 en 1945 zaten hier meer dan 25 000 mensen gevangen voor politieonderzoek, in afwachting van een proces of vonnis, of om te worden doorgestuurd naar een concentratiekamp. Er zaten verzetsmensen, maar ook dieven, zwarthandelaars, Joden en Jehova’s getuigen.
Aan de hand van Duitse gevangenisadministratie, interviews, dagboeken, brieven, memoires en strafdossiers bestudeert Von Benda-Beckmann het dagelijks leven van de Scheveningse gevangenen, bewakers en andere betrokkenen. Hij laat zien dat hun achtergronden veel diverser waren dan vaak wordt aangenomen.

Genres: History

640 pages, Paperback

First published September 5, 2019

Reviews

[Marloes · Rating 5 out of 5]

Voorbeeldig onderzoek naar zowel de geschiedenis als de geschiedschrijving van het Oranjehotel. Al meteen in het begin wordt duidelijk dat het traditionele beeld van het Oranjehotel, dat vooral bevolkt zou zijn door verzetsstrijders, maar een deel van het verhaal is. Er zaten ook veel zwarthandelaren, mensen die andere economische delicten hadden gepleegd, onderduikers (waaronder baby's en kinderen!), prostituees, noem maar op. Hoe gingen deze mensen met elkaar om in de cel? En wat is "verzet" precies, wat valt daar onder? De auteur laat op een heel toegankelijke wijze zien dat er verschillende manieren zijn om daar naar te kijken. Eén van de bronnen waar Von Benda-Beckmann veel gebruik van maakt is het verslag dat de Twentse Riet Hoogland schreef over haar verblijf in de gevangenis. Na de oorlog werden haar herinneringen, die ingingen op de dagelijkse gang van zaken in het Oranjehotel en de intermenselijke verhoudingen (met, logisch, ook onderlinge conflicten en irritaties) niet heroïsch genoeg geacht om op te nemen in het gedenkboek. De auteur laat aan de hand van bronnen zien dat er grote verschillen waren in de manier waarop gevangenen werden behandeld, maar dat daar ook uitzonderingen op waren. Joodse gevangenen en communisten werden gemiddeld genomen veel slechter behandeld en hadden een grotere kans om mishandeld te worden, maar iemand als George Maduro had juist veel privileges. Er wordt verslag gedaan van schokkend gewelddadig gedrag richting gevangenen, maar er zijn ook getuigenverslagen van gevangenen die vonden dat ze zeer correct werden behandeld, soms door dezelfde personen die door anderen van geweld en intimidatie worden beschuldigd.

Wat ik zelf het meest verrassend vond was de grote diversiteit onder de gevangenen. Een citaat uit het slotwoord: "Er zaten verzetsmensen, maar ook zwarthandelaars en Joodse onderduikers. Oud-ministers, professoren, burgemeesters en directeuren deelden hun cel met bakkers, slagers, boeren en kermislui. Er zaten mannen en vrouwen, bejaarden en kinderen; katholieken, Joden, moslims, gereformeerden, hervormden, atheïsten en Jehova's getuigen; autochtone Nederlanders, maar ook Engelsen, Brazilianen, Porto Ricanen, Surinamers en Indonesiërs. Ook het gehele spectrum aan politieke richtingen was vertegenwoordigd: behalve communisten, antirevolutionairen, liberalen en sociaaldemocraten zaten er zelfs nationaal-socialisten in de Scheveningse Polizeigefängnis gevangen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ook de ervaringen en herinneringen van al deze gevangenen sterk variëren."Het bijzondere aan dit boek is dat aan ieders verhaal recht wordt gedaan. Een absolute aanrader.

[Jacques Thielen · Rating 3 out of 5]

Het boek is een ogenschijnlijk evenwichtige en neutrale weergave van het gebeurde en aantoont dat er in dit symbool meer menselijke varianten huisden dan alleen het heldendom die doorgaans met het Oranjehotel geassocieerd wordt.