What do you think?
Rate this book
Marcel
De onbevlekte
Het langverwachte vervolg op zijn succesvolle debuutroman
In De onbevlekte keert Marcel terug naar huis in een laatste poging om uit te vinden waarom hij de naam draagt van zijn grootoom, die als Vlaamse nationalist aan de oorlog begon en als SS-soldaat aan het oostfront stierf. In deze schitterende roman vertelt Erwin Mortier andermaal een donker familieverhaal, waarin de Vlaamse klei nietsontziend wordt omgewoeld om het duistere verleden aan het licht te brengen. De onbevlekte is een prachtig geschreven verhaal over de complexiteit van liefhebben en de onontkoombaarheid van het verleden.
In De onbevlekte keert Marcel terug naar huis in een laatste poging om uit te vinden waarom hij de naam draagt van zijn grootoom, die als Vlaamse nationalist aan de oorlog begon en als SS-soldaat aan het oostfront stierf. In deze schitterende roman vertelt Erwin Mortier andermaal een donker familieverhaal, waarin de Vlaamse klei nietsontziend wordt omgewoeld om het duistere verleden aan het licht te brengen. De onbevlekte is een prachtig geschreven verhaal over de complexiteit van liefhebben en de onontkoombaarheid van het verleden.
141 pages, Hardcover
First published April 1, 2020
4 people are currently reading
391 people want to read
About the author
Erwin Mortier
53 books116 followersErwin Mortier is een Vlaamse dichter en schrijver.
Erwin Mortier in de Nederlandstalige Wikipedia
Erwin Mortier in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
Erwin Mortier bij "Schrijversgewijs"
Erwin Mortier is a Flemish poet and writer.
Erwin Mortier in the English Wikipedia
Erwin Mortier in de Nederlandstalige Wikipedia
Erwin Mortier in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
Erwin Mortier bij "Schrijversgewijs"
Erwin Mortier is a Flemish poet and writer.
Erwin Mortier in the English Wikipedia
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 77 reviews
March 11, 2022
Het is al tot in den treure geschreven, maar je kan deze korte roman niet los zien van het al even korte debuut van Mortier, Marcel (1999). Die eersteling was een gestileerde zoektocht naar de mysterieuze grootoom van verteller Marcel, die als Oostfronter sneuvelde op Oekraïense bodem en naar wie de kleine Marcel (een afspiegeling van de auteur) vernoemd was. Ook in dit nieuwe boek duikt grootoom Marcel geregeld op, en leren we enkele aspecten van zijn jonge jaren kennen, inclusief een aantal brieven die hij van aan het front schreef (dit is stilistisch en inhoudelijk trouwens de zwakste passage in het boek).
Maar 20 jaar later neemt Mortier eerder andere perspectieven aan, vooral dat van Andrea, de zus van de eerste Marcel en grootmoeder van de tweede. In de hem kenmerkende verfijnde en sensitieve stijl evoceert Mortier via haar het taaie plattelandsleven in agrarisch Vlaanderen en de achtergestelde plaats van vrouwen daarin. En uiteraard is er de latere Marcel, die nu - op rijpere leeftijd - beter in staat is het web van verdoken herinneringen te doorzien en het bezwaarde verleden een plaats te geven, maar die tegelijk blijft worstelen met de kloof met die vervlogen realiteit. Je merkt dat hier een oudere Mortier aan het woord is, die nog veel reflexiever dan anders de relatie tussen heden en verleden aftast, en met enkele postmodernistische accenten ook de macht en onmacht van taal en schrijven oproept.
Ook nu weer wemelt het in dit boekje van de literaire hoogstandjes. Ik blijf absoluut van Mortier ’s stijl houden, maar dit boekje ‘zwemt’ een beetje te veel; het mist een duidelijker verhaallijn, al zou je kunnen zeggen dat dat net de essentie is van wat Mortier hier probeert op te roepen. Wellicht zal dit boek dus eerder literaire analisten aanspreken.
Maar 20 jaar later neemt Mortier eerder andere perspectieven aan, vooral dat van Andrea, de zus van de eerste Marcel en grootmoeder van de tweede. In de hem kenmerkende verfijnde en sensitieve stijl evoceert Mortier via haar het taaie plattelandsleven in agrarisch Vlaanderen en de achtergestelde plaats van vrouwen daarin. En uiteraard is er de latere Marcel, die nu - op rijpere leeftijd - beter in staat is het web van verdoken herinneringen te doorzien en het bezwaarde verleden een plaats te geven, maar die tegelijk blijft worstelen met de kloof met die vervlogen realiteit. Je merkt dat hier een oudere Mortier aan het woord is, die nog veel reflexiever dan anders de relatie tussen heden en verleden aftast, en met enkele postmodernistische accenten ook de macht en onmacht van taal en schrijven oproept.
Ook nu weer wemelt het in dit boekje van de literaire hoogstandjes. Ik blijf absoluut van Mortier ’s stijl houden, maar dit boekje ‘zwemt’ een beetje te veel; het mist een duidelijker verhaallijn, al zou je kunnen zeggen dat dat net de essentie is van wat Mortier hier probeert op te roepen. Wellicht zal dit boek dus eerder literaire analisten aanspreken.
Read
April 25, 2020Ik heb het prachtige nieuwe boek van Erwin Mortier gelezen. Aangekondigd als de opvolger van zijn debuut Marcel uit 1999, gaat ook dit boek over de grootoom van het ik-personage: Marcel, die sneuvelde toen hij tijdens de tweede wereldoorlog aan de zijde van de Nazi’s tegen het bolsjewisme streed in de Oekraïne. Marcel is de jongere broer van Andrea, de grootmoeder van de ik-figuur, en ‘de onbevlekte’ uit de titel. Andrea heeft niet alleen van haar broer, maar ook van haar ouders en twee van haar kinderen (te) vroeg afscheid moeten nemen.
"Ik geloof in de goedheid van God en de genade van Maria, wier naam ik had moeten dragen. De Moeder van Smarten met zeven broodmessen door Haar hart en een achtste door Haar ingewanden waarover niemand spreekt. Ik biecht en ik zwijg. Ik eet op gezette tijden en in de avond leer ik Engels uit mijn woordenboeken en mijn onrustige geheugen." (p. 30)
De onbevlekte gaat over oud worden, tijd, langzaam weggeduwd verdriet, en het verleden dat ons niet loslaat. Geschreven in het fabelachtige Nederlands van Mortier, die met een onvoorstelbare zintuiglijkheid een beeld schept van het landelijke Vlaanderen in de vorige eeuw.
Het boek begint zo: "Vannacht heb ik gedroomd dat hij weer thuis was. Ik stond in de achterkeuken aan het fornuis. Op de pot met aardappelen danste het deksel. De kat loerde naar het spek op het aanrecht. Rond mijn kuiten jengelden mijn dochters, nijdig van de honger." (p. 5)
Elke zin is een verrukking. Een verfijnder, sensitiever omgaan met taal vind je niet in de Nederlandse literatuur. Het schrijven van Erwin Mortier is en blijft wonderbaarlijk.
Volledig leesverslag: https://wimoosterlinck.wordpress.com/...
"Ik geloof in de goedheid van God en de genade van Maria, wier naam ik had moeten dragen. De Moeder van Smarten met zeven broodmessen door Haar hart en een achtste door Haar ingewanden waarover niemand spreekt. Ik biecht en ik zwijg. Ik eet op gezette tijden en in de avond leer ik Engels uit mijn woordenboeken en mijn onrustige geheugen." (p. 30)
De onbevlekte gaat over oud worden, tijd, langzaam weggeduwd verdriet, en het verleden dat ons niet loslaat. Geschreven in het fabelachtige Nederlands van Mortier, die met een onvoorstelbare zintuiglijkheid een beeld schept van het landelijke Vlaanderen in de vorige eeuw.
Het boek begint zo: "Vannacht heb ik gedroomd dat hij weer thuis was. Ik stond in de achterkeuken aan het fornuis. Op de pot met aardappelen danste het deksel. De kat loerde naar het spek op het aanrecht. Rond mijn kuiten jengelden mijn dochters, nijdig van de honger." (p. 5)
Elke zin is een verrukking. Een verfijnder, sensitiever omgaan met taal vind je niet in de Nederlandse literatuur. Het schrijven van Erwin Mortier is en blijft wonderbaarlijk.
Volledig leesverslag: https://wimoosterlinck.wordpress.com/...
April 11, 2021
Bekentenis: ik ging dit boek alleen maar lezen, omdat dit verhaal het kortste boek was van de shortlist van de libris literatuurprijs 2021 en ik graag mee wilde doen in een groupread via whatsapp (altijd zo leuk!) ':D maar hé: de conclusie is dat ik nu toch ook deel 1 ga lezen en misschien in de toekomst deel 3 als hij er komt (de schrijver suggereert dat deel in een interview). Toch een goede uitkomst toch?
Wat ik er van vond.
+:
- Die zinnen! Hij schrijft echt super super mooi. Zoals iemand in onze groep het zei: sommige zinnen zijn als chocolaatjes zo lekker. Heel erg genoten van de taal en de manier waarop hij sfeer neerzet.
- Het is gefictionaliseerd, maar wel gebaseerd op zijn eigen familie. De brieven die er in zitten, zijn ook gebaseerd op echte brieven. Dat geeft het altijd wat extra glans.
- En zoals in een interview wordt gezegd: het is een stukje plattelandscultuur van Vlaanderen wat aan het verdwijnen is en in dit boek/dit tijdsdocument wordt die sfeer toch nog vastgehouden.
- Het gaat over de 'foute' kant van de oorlog, dus interessant perspectief.
-:
- Ik heb deel 1 dus niet gelezen (hoeft ook niet volgens de schrijver), wel een samenvatting gekregen van een andere lezer van het groepje. Toch had ik het idee dat ik dingen miste. Sowieso had ik dat bij dit boek. Ik snapte de kern, maar soms wist ik niet helemaal wat er nu precies gebeurde. Er gebeurd veel tussen de regels door en...
- Wisselende perspectieven. Dat vond ik niet super fijn. Dan zat ik net in een verhaal van iemand en dan wisselde de schrijver al weer naar iemand anders. Soms duurde het ook een tijdje voordat ik door had vanuit wiens perspectief ik nu las.
Nog een quote uit de group read gesprekken: supermooi geschreven, maar ook een beetje vaag soms.
7/10 voor mij. 3 sterren en op naar deel 1. Ergens is dit ook wel een fijne volgorde, want ik heb gehoord dat die nog vager is (omdat de hoofdpersoon ook jonger is en er minder van snapt wat er precies gebeurd), dus ben benieuwd!
Het interview: https://www.facebook.com/watch/?v=158...
En nog wat mooie zinnen:
'Het is morgen, de boomkruinen verven als penselen de hemel in het zuiverste blauw'
'Onze laatste aanraking was een trap voor mijn kont. Zes dagen later was hij dood.'
'De zon scheen, maar iets of iemand had er een vaatdoek over gehangen'
'Een schoolkind, dat zijt gij. Ge moet nog leren loslaten. Alles verliezen in het leven. En dan heeltegans opnieuw beginnen, met een tafel en een paar pannen.'
'Draagt zij daar ook een wond, in haar buik, eenzelfde wond als de mijne toen eerst mijn ene dochter stierf en dan de andere? De wond die zich opent telkens wanneer hij mijn dromen bezoekt en zijn lichaam onder mijn vingers verkruimelt of wanneer overdag zijn schaduw als een nasmaak van aarde en bloed door mijn wakende uren dwaalt?'
'Als ge ouder wordt, Marcel, dan ziet ge alle leeftijden in een mens, van de jongde tot de krukken. Ge zult er geen bril voor nodig hebben.'
En de prijs voor de allervieste:
'Ze was al zes jaar dood. Ik heb de etterende gaten in haar wangen dichtgehouden met een handdoek, anders droop de soep die ik haar inlepelde weer naar buiten.'
Einde.
Wat ik er van vond.
+:
- Die zinnen! Hij schrijft echt super super mooi. Zoals iemand in onze groep het zei: sommige zinnen zijn als chocolaatjes zo lekker. Heel erg genoten van de taal en de manier waarop hij sfeer neerzet.
- Het is gefictionaliseerd, maar wel gebaseerd op zijn eigen familie. De brieven die er in zitten, zijn ook gebaseerd op echte brieven. Dat geeft het altijd wat extra glans.
- En zoals in een interview wordt gezegd: het is een stukje plattelandscultuur van Vlaanderen wat aan het verdwijnen is en in dit boek/dit tijdsdocument wordt die sfeer toch nog vastgehouden.
- Het gaat over de 'foute' kant van de oorlog, dus interessant perspectief.
-:
- Ik heb deel 1 dus niet gelezen (hoeft ook niet volgens de schrijver), wel een samenvatting gekregen van een andere lezer van het groepje. Toch had ik het idee dat ik dingen miste. Sowieso had ik dat bij dit boek. Ik snapte de kern, maar soms wist ik niet helemaal wat er nu precies gebeurde. Er gebeurd veel tussen de regels door en...
- Wisselende perspectieven. Dat vond ik niet super fijn. Dan zat ik net in een verhaal van iemand en dan wisselde de schrijver al weer naar iemand anders. Soms duurde het ook een tijdje voordat ik door had vanuit wiens perspectief ik nu las.
Nog een quote uit de group read gesprekken: supermooi geschreven, maar ook een beetje vaag soms.
7/10 voor mij. 3 sterren en op naar deel 1. Ergens is dit ook wel een fijne volgorde, want ik heb gehoord dat die nog vager is (omdat de hoofdpersoon ook jonger is en er minder van snapt wat er precies gebeurd), dus ben benieuwd!
Het interview: https://www.facebook.com/watch/?v=158...
En nog wat mooie zinnen:
'Het is morgen, de boomkruinen verven als penselen de hemel in het zuiverste blauw'
'Onze laatste aanraking was een trap voor mijn kont. Zes dagen later was hij dood.'
'De zon scheen, maar iets of iemand had er een vaatdoek over gehangen'
'Een schoolkind, dat zijt gij. Ge moet nog leren loslaten. Alles verliezen in het leven. En dan heeltegans opnieuw beginnen, met een tafel en een paar pannen.'
'Draagt zij daar ook een wond, in haar buik, eenzelfde wond als de mijne toen eerst mijn ene dochter stierf en dan de andere? De wond die zich opent telkens wanneer hij mijn dromen bezoekt en zijn lichaam onder mijn vingers verkruimelt of wanneer overdag zijn schaduw als een nasmaak van aarde en bloed door mijn wakende uren dwaalt?'
'Als ge ouder wordt, Marcel, dan ziet ge alle leeftijden in een mens, van de jongde tot de krukken. Ge zult er geen bril voor nodig hebben.'
En de prijs voor de allervieste:
'Ze was al zes jaar dood. Ik heb de etterende gaten in haar wangen dichtgehouden met een handdoek, anders droop de soep die ik haar inlepelde weer naar buiten.'
Einde.
May 21, 2020
'Misschien zijn we weinig meer dan botsingen met de brokstukken van wat er van het voorgeslacht in ons rondslingert, waaruit zich nu eens granaatscherven en dan weer strelingen losmaken.'
December 24, 2024
Boek met verschillende schrijfstijlen. Borduurt niet hinderlijk voort op het debuut “Marcel”. Het perspectief ligt grotendeels bij Andrea, de zus van Marcel en later bij haar 50 jarige zoon, ook Marcel geheten. Het verhaal heeft mooie literaire taalvondsten, maar mist doel en urgentie, al draait het uiteindelijk (opnieuw) om het SS verleden van Marcel en hoe het thuisfront hiermee is omgegaan. Het eerste gedeelte geeft een sfeerbeeld van het platteland van Vlaanderen begin 20e eeuw.
September 26, 2020
*** 4,0 ***
November 28, 2021
Prachtig geschreven, heel fijn taalgebruik. Het (korte) verhaal intrigeert, des te meer door de verschillende standpunten die de schrijver inneemt en het door elkaar heen laten lopen van heden/verleden, realiteit/fantasie/herinnering. Het bevatte geen dijk van een plot, maar ik krijg het idee dat dit meer in het eerste deel van dit tweeluik zal zitten ('Marcel'), waar ik nu wel erg nieuwsgierig naar ben geworden. Alleen het teruggrijpen op brieven als vertelvorm sprak me minder aan, dat haalde het tempo en mysterie wat uit het boek.
April 21, 2021
Normaal beoordeel ik op kwaliteit én leesplezier en dat hangt vaak ook wel een beetje samen, maar in dit geval zie ik wel dat het kwalitatief oke is en ga ik even puur voor leesplezier.
Of eigenlijk het gebrek daaraan.
Het verhaal is saai, vaag en gaat nergens heen, de personages zijn vaag en niet boeiend, ik snap het doel van dit boek niet, de dialogen zijn doodsaai, de setting is saai, de opbouw is vaag. Het is dat dit boek voor de Libris is genomineerd (?????) anders was ik al na 20 blz gestopt met lezen. Flashbacks naar de verplichte leeslijst op de middelbare school die me bijna mijn leesplezier heeft ontnomen.
Of eigenlijk het gebrek daaraan.
Het verhaal is saai, vaag en gaat nergens heen, de personages zijn vaag en niet boeiend, ik snap het doel van dit boek niet, de dialogen zijn doodsaai, de setting is saai, de opbouw is vaag. Het is dat dit boek voor de Libris is genomineerd (?????) anders was ik al na 20 blz gestopt met lezen. Flashbacks naar de verplichte leeslijst op de middelbare school die me bijna mijn leesplezier heeft ontnomen.
May 24, 2020
Een boek om met mondjesmaat van te degusteren. Zoveel zinnen, beelden,... die ik zou willen opslaan om nooit meer te vergeten.
August 19, 2021
Ik hou gewoon niet zo van dunne boeken.
June 12, 2021
Ik weet niet of het specifiek aan Marcel en De onbevlekte ligt, maar het taalgebruik van Mortier blijkt niet helemaal mijn ding. Net iets te gepolijst, net iets te "zie mij eens uit de Vlaamsche klei komen". Tegelijk waren de gesprekken tussen kleinzoon en grootmoeder bij wijlen wel ontroerend.
Al bij al geen boek dat mij lang zal bijblijven, al heb ik er nu ook weer geen spijt van dat ik het gelezen heb.
Al bij al geen boek dat mij lang zal bijblijven, al heb ik er nu ook weer geen spijt van dat ik het gelezen heb.
October 1, 2021
It is meant to be a sequel to Marcel. It is very short though; I would have liked to learn a bit more about Marcel Ornelis.
November 14, 2021
De grenzen van mimesis (Erwin Mortier, De onbevlekte)
In De onbevlekte graaft hoofdpersoon Marcel in het verleden van zijn oudoom en naamgenoot die als Vlaams nationalist in Duitse dienst aan het Oostfront stierf. Hij vraagt zich af of hij hetzelfde zou hebben gedaan als hij in een vergelijkbare situatie zou hebben verkeerd. Het gekke is dat die vraag hem vooral boeit omdat hij dezelfde naam draagt, een herhaling of mimesis is van zijn oom. Mimesis betekent in eerste instantie imitatie of representatie, dus de mimesis van de naam van zijn oudoom legitimeert de vraag of de jonge Marcel hetzelfde zou hebben gedaan.
Nu betekent mimesis niet alleen imitatie, dat altijd gebonden is aan datgene wat er al is (re-presentatie, het presente nog een keer), maar wordt gezegd dat mimesis ook het verborgene vooreerst zichtbaar kan maken. Een voorbeeld is het altaarstuk van Grünewald dat vooreerst het persoonlijk drama van de dood van Jezus invoelbaar maakt. Die tweede betekenis van mimesis drijft het zelfonderzoek dat zich in De onbevlekte ontspint aan: “Ik weet niet waarom haar stem nu, in de schemeruren, helderder tot me doordringt dan toen ik nog een kind was. Ik weet niet hoe oud we moeten worden vooraleer het allervroegste weer tot ons doordringt, de allereerste geuren, de allereerste geluiden” (11).
En toch stelt het verhaal die tweede betekenis van mimesis – mimesis als ontsluiting van het verborgene - vooral ter discussie. De symmetrie van de naam blijkt de hoofdpersoon geen enkel streepje voor te geven als het gaat om de ware aard van zijn oom. Een geschiedenis van toevalligheden – de dood van een kind, een brief die niet aankomt, een partner uit een lagere klasse – heeft zich tussen de naamgenoten genesteld en resulteert in een asymmetrische relatie die alleen schijnbaar overbrugd wordt door dezelfde naam, dezelfde taal. Hoezeer de geschiedenis van toevalligheden van mijn familie of mijn land mij ook bevlekt, diezelfde geschiedenis nestelt zich tegelijkertijd tussen de lotgevallen en laat hen onbevlekt door de ander aan zichzelf over, zo blijkt uit dit wonderschoon geschreven verhaal. (meer blogs over literatuur en filosofie: https://vincentblok.wordpress.com/)
In De onbevlekte graaft hoofdpersoon Marcel in het verleden van zijn oudoom en naamgenoot die als Vlaams nationalist in Duitse dienst aan het Oostfront stierf. Hij vraagt zich af of hij hetzelfde zou hebben gedaan als hij in een vergelijkbare situatie zou hebben verkeerd. Het gekke is dat die vraag hem vooral boeit omdat hij dezelfde naam draagt, een herhaling of mimesis is van zijn oom. Mimesis betekent in eerste instantie imitatie of representatie, dus de mimesis van de naam van zijn oudoom legitimeert de vraag of de jonge Marcel hetzelfde zou hebben gedaan.
Nu betekent mimesis niet alleen imitatie, dat altijd gebonden is aan datgene wat er al is (re-presentatie, het presente nog een keer), maar wordt gezegd dat mimesis ook het verborgene vooreerst zichtbaar kan maken. Een voorbeeld is het altaarstuk van Grünewald dat vooreerst het persoonlijk drama van de dood van Jezus invoelbaar maakt. Die tweede betekenis van mimesis drijft het zelfonderzoek dat zich in De onbevlekte ontspint aan: “Ik weet niet waarom haar stem nu, in de schemeruren, helderder tot me doordringt dan toen ik nog een kind was. Ik weet niet hoe oud we moeten worden vooraleer het allervroegste weer tot ons doordringt, de allereerste geuren, de allereerste geluiden” (11).
En toch stelt het verhaal die tweede betekenis van mimesis – mimesis als ontsluiting van het verborgene - vooral ter discussie. De symmetrie van de naam blijkt de hoofdpersoon geen enkel streepje voor te geven als het gaat om de ware aard van zijn oom. Een geschiedenis van toevalligheden – de dood van een kind, een brief die niet aankomt, een partner uit een lagere klasse – heeft zich tussen de naamgenoten genesteld en resulteert in een asymmetrische relatie die alleen schijnbaar overbrugd wordt door dezelfde naam, dezelfde taal. Hoezeer de geschiedenis van toevalligheden van mijn familie of mijn land mij ook bevlekt, diezelfde geschiedenis nestelt zich tegelijkertijd tussen de lotgevallen en laat hen onbevlekt door de ander aan zichzelf over, zo blijkt uit dit wonderschoon geschreven verhaal. (meer blogs over literatuur en filosofie: https://vincentblok.wordpress.com/)
March 19, 2023
Pas toen ik dit boek aan het lezen was, kwam ik erachter dat het eigenlijk het vervolg op Mortiers debuutroman 'Marcel' is. Die ben ik nu maar erna gaan lezen. 'De onbevlekte' vond ik niet zo harmonisch in elkaar zitten als 'Mijn tweede huid', of 'Godenslaap', en ik zat daardoor wat minder in het verhaal. Toch is het mooi de stokoude grootmoeder met al haar verouderde leefwijzen te zien en hoe de inmiddels volwassen Marcel zich ten opzichte van haar verhoudt. Over de jonge Marcel ben ik dus nu aan het lezen, en grootmoeder was daar ook nog wat jonger en mobieler. Van haar in de oorlog gesneuvelde broer, eveneens Marcel genaamd, ben ik in het vervolgboek ook al het een en ander te weten gekomen. Nu zal dus alles gecomplementeerd worden, ook al lees ik het verkeerd om.
May 14, 2020
Ik had meer verwacht van deze roman. De verwachtingen waren dan ook hooggespannen, want ‘De onbevlekte’ werd aangekondigd als de opvolger van Mortiers grootse debuutroman ‘Marcel’. Helaas blijft het verhaal nogal aan de oppervlakte en heeft Mortier meer dan vroeger de neiging om te expliciteren en te moraliseren. Maar Mortier blijft een grootmeester in het schrijven over de tijd. Hij is bovendien een stilist en een taalvirtuoos - een soort die met uitsterven bedreigd lijkt.
June 3, 2020
'De onbevlekte' viel me tegen. Erwin Mortier heeft al veel betere boeken geschreven. Dit boek gaat nergens heen en het verhaal heeft wel heel erg weinig om het lijf. Goed geschreven zonder meer, maar ik had meer verwacht. Dit boek wordt door sommigen de opvolger van of het vervolg op 'Marcel' van 1999 genoemd, maar ik herinner me dat ik 'Marcel' erg knap vond en nu vind ik 'De onbevlekte' maar een niemendalletje. Vandaag gelezen, morgen vergeten.
April 20, 2021
Een prachtige familiegeschiedenis, ingekookt tot de essentie. Afscheid van de oude grond en dan op de valreep allang opgegeven antwoorden krijgen op vragen die al meer dan een leven geleden werden gesteld. In een proza dat op zins- en woordniveau soms klinkt als poëzie. De weergegeven brieven vormen een pijnlijk contrast met hun stalen nationaal-socialistische taal, maar dragen daardoor bij aan de schoonheid van dit boek
December 6, 2021
Wat een zintuiglijke leeservaring was dit. Je voelt hoe Mortier bij elk woord, elke zin ambachtelijk slijpt en vijlt tot alles juist zit, alles tastbaar wordt. Hij woelt in de spreekwoordelijke Vlaamse klei en tovert een poëtische analyse van familiegeheimen en bloedbanden tevoorschijn.
'Misschien zijn we weinig meer dan botsingen met de brokstukken van wat er van het voorgeslacht in ons rondslingert, waaruit zich nu eens granaatscherven en dan weer strelingen losmaken.'
'Misschien zijn we weinig meer dan botsingen met de brokstukken van wat er van het voorgeslacht in ons rondslingert, waaruit zich nu eens granaatscherven en dan weer strelingen losmaken.'
January 15, 2022
Het vervolg op 'Marcel' bevat weinig dat we nog niet wisten al is het ook weer mooi geschreven, ditmaal vanuit het standpunt van Andrea, zus van de aan het Oostfront gesneuvelde Marcel en grootmoeder van de jongere Marcel, . Enkel de brieven op het einde dragen iets bij maar voor mij niet genoeg om te spreken van een uitgewerkte roman.
October 21, 2020
Ondanks het dunne boekje geraakt ik er gewoon niet door.
March 27, 2021
Een uitzonderlijk kleurrijke schrijfstijl, identiek aan die van Marcel. De twee boeken horen bij elkaar als peper en zout. Hoog aangeraden om de twee boeken achter elkaar te lezen.
May 8, 2021
Bijzonder en mooi taalgebruik. In één avond ook uitgelezen, maar het verhaal sprak me niet echt aan. Mooie teksten maar mis de verhaallijn. Ik vraag me dan ook af wat anderen zien en ik niet..
February 21, 2025
Iets anders dan ik ooit gelezen heb: een boek over een SS gezin in België waarvan de oorlog uiteindelijk in Rusland gaat vechten. Aangrijpend!
May 8, 2020
In 1999 hees Erwin Mortier zich in het pantheon van de Vlaamse literatuur met zijn novelle 'Marcel'. Daar heeft hij nu , 21 jaar later , een vervolg over uitgebracht: 'De onbevlekte'. Het verdient aanbeveling om de twee novelles in de juiste volgorde na elkaar te lezen: niet enkel om weer in het verhaal te komen, maar ook omdat zo'n verdomd goed geschreven novelles zijn. Marcel is de grootoom van de verteller die in 1943 in Rusland omkwam als SS Unterscharführer. Zijn dood is een steen in een diepe donkere poel die in de familie intergerationeel voor rimpels blijft zorgen, mee in de hand gewerkt doordat de verteller naar de grootoom is genoemd. Dat maakt hem tot de favoriet van zijn grootmoeder, de zus van de SS'r. In het eerste deel is die soldaat vooral op de achtergrond aanwezig als een donkere vlek die iedereen kent maar liever niet ziet. Prominenter is zijn aanwezigheid in De Onbevlekte, waarin een reeks brieven van hem zijn opgenomen. Mortier vermijdt om er een politiek geladen verhaal van te maken, door nauwelijks een standpunt in te nemen: zijn standpunt is dat van de beschouwer die de gevolgen van de schandvlek meticuleus op microniveau beschrijft . Het leven gaat verder en laat zijn geschiedenis niet enkel in de fotogalerij achter, maar ook in toespelingen, wantrouwen, verdriet en woede. Zo slaagt hij erin om via de beide Marcels een ontroerend portret van Andrea, grootmoeder en zuster, te schetsen . Zijn taal is verwant aan die van die andere ( schromelijk ondergewaarde) notulist van het leven in na-oorlogs Vlaanderen, Leo Pleysier. Er staat geen woord te veel in. De gesproken taal is het Vlaams dat wij kennen met al zijn vreemde wendingen ( We zijn gaan zien) en af en toe een heerlijk woordje Brussels-Frans. Bingelezen en het spijtig vinden dat het al gedaan is
July 22, 2025
het taalgebruik van Erwin mortier weet mij altijd omver te blazen. met woorden boetseert hij beelden die tot leven komen tijdens het lezen
March 24, 2021
Uit Literair Nederland :
Erwin Mortier toont in zijn huzarenstuk De onbevlekte hoe het anders kan. De 55-jarige Marcel duikt in het verleden van zijn oudoom, eveneens Marcel geheten, een rabiate SS-er: ‘Waarom trekt een boerenzoon met een melksnor naar een front in het Oosten om zich in de strijd tegen het communisme op te offeren en schijnbaar terloops zijn lot te verbinden aan een bende roofdieren? Zou ik hetzelfde hebben gedaan, in die tijd? Of vandaag? Ben ik even vatbaar voor de lokroep van de wolven?’ Waar onze minister-president langs het verleden lijkt te fietsen over het asfalt van de nonchalance, sleurt Mortier zijn verleden als een veldrijder door de Vlaamse modder.
Zwijgcultuur
Tijdens de reconstructie van zijn familieverleden verblijft Marcel bij grootmoeder Andrea Ornelis, hoogbejaarde zuster van SS-er Marcel Ornelis. Haar leven was één bron van misère: ze onderging miskramen, verloor haar ouders én broer op vroege leeftijd en begroef haar dochter Lieve, Marcels moeder. Normaliter doen woorden zelden recht aan het onuitsprekelijke verdriet een kind te overleven, maar dat is buiten Mortier gerekend: ‘Zevenenvijftig jaar later zoende ik voor het laatst haar koude voorhoofd. Mijn wervels krompen. (…) Ik heb haar kin in mijn handen genomen, haar mond dichtgeduwd en haar een zoen gegeven terwijl mijn hartkamers in hun voegen kraakten.’ Deze ontboezemingen deelt Andrea niet met haar kleinzoon. Ze zijn opgetekend in aparte hoofdstukken en onthullen de pijn die zij voor haar nazaat halsstarrig verbergt:
‘Moe’, zei ik.
-‘Begin niet, ik weet het ook niet.’
‘(…) Ik wil weten hoe het gaat.’
-‘De rest moogt ge laten staan,’ zei ze en ze liep de woonkamer in.
Oma Andrea bezit een rijk arsenaal aan gebaren die haar gevoelsleven barricaderen. Ze kruist haar armen, haalt haar schouders op, deelt een sneer uit en laat de televisie brullen; een eerbetoon aan haar overleden echtgenoot die aan het eind van zijn leven stokdoof was: ‘’’Vijf kinders, uit zo’n fijngebouwd meiske, daar staat mijn verstand bij stil’’, zei Va soms. Zijn verstand stond bij veel dingen stil, eerlijk gezegd.’ Kleinzoon Marcel verbaast zich erover dat hij met zijn grootmoeder haast alleen maar via pesterige kwinkslagen converseert. De pijn is te groot, het verleden te beladen, het trauma te vers.
De zoon als idool
Mortier laat onbeantwoord wie nu werkelijk de onbevlekte is. De moeder van Andrea Ornelis wilde haar eerstgeborene Maria, de Onbevlekte, noemen. Vader dacht daar anders over en vond Andrea – ‘sterk als een vent’ – een passender naam: ‘Ik was de vergissing, de gemiste kans. De dochter die een zoon had moeten zijn.’ Het godsgeschenk komt alsnog in de gedaante van Marcel, de zoon die geenszins een onbevlekte levenswandel zal kennen. Hij kan zich alles veroorloven, wordt voortdurend uit de wind gehouden en de vrouwen in het huishouden behandelen hem als prinsje. Onheilspellend als in een donderpreek vervloekt de verteller het verhulde seksisme, dat op zowel zoon als dochter een verlammende uitwerking heeft: ‘Zonen worden met verwachtingen beladen, dochters met erfzonde.’ Wanneer de jongen ‘speels’ zijn kruis tegen de billen van zijn zus duwt, krijgt Andrea een vermaning, terwijl Marcel wordt opgedragen zijn klompen niet te vergeten. Zijn hele leven is een voorbereiding op de strijd voor Volk & Vaderland. Eén van de eerste zinnen die Andrea aan haar thuiskomende broer wijdt, klinkt als een oorlogsmars: ‘het gestamp van een kalf dat de kracht in zijn poten beproeft.’
In De Onbevlekte strooit Mortier met meer van zulke literaire vondsten. Waar menig auteur scheutig omspringt met tierelantijnen, gebruikt hij ze doeltreffend en vervelen zijn kunstgrepen geen moment. Dat maakt zijn stijl van een verbluffend niveau. Bovendien wisselt hij liederlijke zinsneden af met voldongen feiten, droge afkondigingen die evenveel zeggen als verzwijgen: ‘Moeder zei dat hij zich moest vermannen. Hij heeft zich vermand.’ Dit zichzelf verharden kent een hoge prijs; Marcel sterft als SS-soldaat aan het Oostfront.
Tegengif voor onwetendheid
Bij de rouwplechtigheid in het dorp hemelt de dienstdoende kapelaan de gestorvene flink op, als een heldhaftige Dietsche strijder, een sterke kameraad, een groots, tuchtvol soldaat. De verdiensten van de behulpzame zuster worden volkomen genegeerd:
‘…, elke zin knauwt naar mijn enkels. Wie zou er die laarzen hebben opgeblonken, wie het metaal van zijn gesp hebben gepoetst, wie zijn woorden voorgekauwd voor hij ze glimmend met een bek vol ijzer in mijn aangezicht spuwde? (…) Levenslustige kameraad. Ik beet op mijn tong. Hij was een knaap die over sloten sprong. Zijn klompen bleven liggen in het gras.’
Uit Marcel Ornelis’ correspondentie vanaf het slagveld valt op te maken dat zijn wederwaardigheden alles behalve heroïsch waren: één van zijn hoogtepunten is een voetbalwedstrijd van de ene tegen de andere compagnie. 0-0. Bijna achteloos vertelt Andrea het echte verhaal achter Marcels toetreding tot de nazi’s: ‘We waren melkmuilen, zonder vader of moeder. En als ge die gasten zag marcheren, met hun vaandels en hun uniformen, ik vond dat schoon. (…) Nog niet recht kunnen piesen en peinzen dat ge met uw blote handen de wereld op zijn kop kunt zetten…’
Acceptatie als besluit
Andrea blijft ondanks deze zuinige onthullingen zo gesloten als een oester. Wel ziet ze schoorvoetend in dat de generatie na haar anders met trauma omgaat; het is tijd dat ze haar kleinzoon alle brieven nalaat die ze van haar broer, zijn oudoom bewaarde. Ze voelt haar einde naderen en geeft haar kleinzoon alle ruimte door het verleden te grasduinen. Hoe immers kan de pijn worden opgelost, de geschiedenis ooit worden onthouden, als de zwijgcultuur voortduurt? Zelfs Andrea’s woning gaat gebukt onder het juk van ondraaglijk zwijgen: ‘Ik draai me om. Het kromgetrokken huis, de ruggengraat van pannen tussen de dronken schoorstenen van de haarden. Alles zakt in, verlangt naar kruk of stok.’
Zonder oordeel, zonder zelfhaat vraagt de kleinzoon zich af in hoeverre het verleden voortleeft in hemzelf. Vragen die zo weinig mensen zich durven te stellen, maar die – mits onbeantwoord – de fundamenten van het bestaan aantasten. De onbevlekte, dat is niemand. En dat besef slaat in als een mortiergranaat.
May 24, 2020
Eerlijk: van de nieuwe Mortier had ik iets meer verwacht, zeker na veel lovende kritieken. Het boek begint heel sterk, in een prachtige stijl en sfeer. De stem van Andrea, de symboliek van het wassen. Maar wanneer de stem van haar thuiskomende kleinzoon Marcel het overneemt, klapt het geheel voor mij wat in elkaar. Die stem vind ik ook iets te weinig geprononceerd. De brieven van Marcels aan het oostfront gesneuvelde voornaamgenoot en oom doen het verhaal iets te gemakkelijk outfaden, het einde is dan weer even abrupt als frontsoldaat Marcels dood.
Natuurlijk moet de auteur in die brieven trouw blijven aan de stijl van de schrijver, het zorgt er wel voor dat de drukkende sfeer waarmee het verhaal begint en waar Mortiers taal veel aan bijdraagt, niet wordt volgehouden. Het zijn keuzes om een, dit verhaal te vertellen. Een mooi en tegelijk triest verhaal, hoe dan ook. Maar ik vind het niet Mortiers beste werk. Eerlijkheidshalve moet ik er wel bijvertellen dat ik die 'oer'Marcel niet herlezen heb. Misschien heb ik daardoor nu iets gemist?
Natuurlijk moet de auteur in die brieven trouw blijven aan de stijl van de schrijver, het zorgt er wel voor dat de drukkende sfeer waarmee het verhaal begint en waar Mortiers taal veel aan bijdraagt, niet wordt volgehouden. Het zijn keuzes om een, dit verhaal te vertellen. Een mooi en tegelijk triest verhaal, hoe dan ook. Maar ik vind het niet Mortiers beste werk. Eerlijkheidshalve moet ik er wel bijvertellen dat ik die 'oer'Marcel niet herlezen heb. Misschien heb ik daardoor nu iets gemist?
March 22, 2023
• “Misschien ben ik al dood als het af is. Misschijn zijt gij dan wel dood. Misschien zit ik het allemaal zelf te fantaseren. Daar verschiet ge van zeker?” “Ik verschiet nog van weinig, Moe. Ik voel me nochtans niet gefantaseerd.”
Erwin Mortier (1965) studeerde kunstgeschiedenis in Gent en behaalde het diploma van psychiatrisch verpleegkundige. Van 1991 tot 1999 was hij als wetenschappelijk medewerker verbonden aan het Museum Dr. Guislan, Geschiedenis van de Psychiatrie. In 1999 maakte Mortier zijn debuut met de zeer succesvolle roman Marcel, die werd bekroond met de Gerard Walschapprijs, de Van der Hoogtprijs en het Gouden Ezelsoor. Daarnaast werd het boek genomineerd voor de Libris Literatuurprijs en de longlist van De Gouden Uil. Een jaar na verschijning waren veertigduizend exemplaren verkocht, vertalingen verschenen in het Engels, Duits, Frans en Bulgaars.
Mortiers tweede roman, Mijn tweede huid werd genomineerd voor de Libris Literatuurprijs en De Gouden Uil. Zijn poëziedebuut Vergeten licht (2001) ontving de C. Buddingh'-prijs. In 2002 volgden de derde roman Sluitertijd en een essaybundel Pleidooi voor de zonde. In 2004 maakte Mortier de overstap naar De Bezige Bij, waar datzelfde najaar zijn novelle Alle dagen samen verscheen.
In 2005 verscheen de bundel Uit één vinger valt men niet, gedichten bij foto’s van Lieve Blancquaert die werden genomen in het voormalige Klooster van de Minderbroeders te Gent, in 2007 gevolgd door Avonden op het landgoed. Op reis met Gerard Reve. Van 2005 tot 2007 was Mortier stadsdichter van Gent. In oktober 2008 verscheen de alom bejubelde roman Godenslaap.
De onbevlekte (2020) is de laatste roman van Erwin Mortier en daarin keert hij terug naar locatie en personages van zijn eerste boek Marcel (1999). Dat debuut vertelt hoe de jonge Marcel bij zijn grootouders op het Vlaamse platteland opgroeit en een fascinatie ontwikkelt voor de veelheid aan kleurrijke familieverhalen die rondom hem verteld worden. Hij draagt bovendien dezelfde naam als zijn grootoom. Eigenlijk was die oudere Marcel, die als SS-soldaat aan het oostfront is overleden, het familielid dat het hoofdpersonage het meest fascineert. Het boek uit 1999 beschrijft gedetailleerd hoe de jongen volledig in de ban raakt van een vervaagde foto van de gestorven soldaat. In De onbevlekte brengt een ouder geworden Marcel een laatste bezoek aan het huis van zijn grootouders om alsnog te weten te k omen waarom hij dezelfde naam als zijn noodlottige oom draagt.
Mortier parafraseert vooral impressies en personages uit het debuut en plaatst ze in een nieuw daglicht. Op die manier staan de beide romans uit het oeuvre van de schrijver voortdurend in dialoog met elkaar. Het perspectief van een naïef jongetje is vervaagd, maar hij laat nu verschillende mensen aan het woord: de grootmoeder die haar jeugd met haar broer de revue laat passeren, kleinzoon Marcel die met een zekere weemoed afscheid neemt van het huis waarin hij voor een groot deel is opgevoed en, via brieven vanaf het front, ook met de soldaat Marcel zelf.
In essentie sluit De onbevlekte het verhaal van de overleden grootoom af. Dat blijkt ontegensprekelijk uit de laatste zin. Erwin Mortier toont op een meesterlijke manier hoe de tand des tijd zijn tanden zet in de personages en de setting van een verhaal net zoals in het alledaagse leven.
In De onbevlekte keert Marcel terug naar huis in een laatste poging om uit te vinden waarom hij de naam draagt van zijn grootoom, die als Vlaamse nationalist aan de oorlog begon en als SS-soldaat aan het oostfront stierf. In deze schitterende roman vertelt Erwin Mortier andermaal een donker familieverhaal, waarin de Vlaamse klei nietsontziend wordt omgewoeld om het duistere verleden aan het licht te brengen. De onbevlekte is een prachtig geschreven verhaal over de complexiteit van liefhebben en de onontkoombaarheid van het verleden.
Erwin Mortier (1965) studeerde kunstgeschiedenis in Gent en behaalde het diploma van psychiatrisch verpleegkundige. Van 1991 tot 1999 was hij als wetenschappelijk medewerker verbonden aan het Museum Dr. Guislan, Geschiedenis van de Psychiatrie. In 1999 maakte Mortier zijn debuut met de zeer succesvolle roman Marcel, die werd bekroond met de Gerard Walschapprijs, de Van der Hoogtprijs en het Gouden Ezelsoor. Daarnaast werd het boek genomineerd voor de Libris Literatuurprijs en de longlist van De Gouden Uil. Een jaar na verschijning waren veertigduizend exemplaren verkocht, vertalingen verschenen in het Engels, Duits, Frans en Bulgaars.
Mortiers tweede roman, Mijn tweede huid werd genomineerd voor de Libris Literatuurprijs en De Gouden Uil. Zijn poëziedebuut Vergeten licht (2001) ontving de C. Buddingh'-prijs. In 2002 volgden de derde roman Sluitertijd en een essaybundel Pleidooi voor de zonde. In 2004 maakte Mortier de overstap naar De Bezige Bij, waar datzelfde najaar zijn novelle Alle dagen samen verscheen.
In 2005 verscheen de bundel Uit één vinger valt men niet, gedichten bij foto’s van Lieve Blancquaert die werden genomen in het voormalige Klooster van de Minderbroeders te Gent, in 2007 gevolgd door Avonden op het landgoed. Op reis met Gerard Reve. Van 2005 tot 2007 was Mortier stadsdichter van Gent. In oktober 2008 verscheen de alom bejubelde roman Godenslaap.
De onbevlekte (2020) is de laatste roman van Erwin Mortier en daarin keert hij terug naar locatie en personages van zijn eerste boek Marcel (1999). Dat debuut vertelt hoe de jonge Marcel bij zijn grootouders op het Vlaamse platteland opgroeit en een fascinatie ontwikkelt voor de veelheid aan kleurrijke familieverhalen die rondom hem verteld worden. Hij draagt bovendien dezelfde naam als zijn grootoom. Eigenlijk was die oudere Marcel, die als SS-soldaat aan het oostfront is overleden, het familielid dat het hoofdpersonage het meest fascineert. Het boek uit 1999 beschrijft gedetailleerd hoe de jongen volledig in de ban raakt van een vervaagde foto van de gestorven soldaat. In De onbevlekte brengt een ouder geworden Marcel een laatste bezoek aan het huis van zijn grootouders om alsnog te weten te k omen waarom hij dezelfde naam als zijn noodlottige oom draagt.
Mortier parafraseert vooral impressies en personages uit het debuut en plaatst ze in een nieuw daglicht. Op die manier staan de beide romans uit het oeuvre van de schrijver voortdurend in dialoog met elkaar. Het perspectief van een naïef jongetje is vervaagd, maar hij laat nu verschillende mensen aan het woord: de grootmoeder die haar jeugd met haar broer de revue laat passeren, kleinzoon Marcel die met een zekere weemoed afscheid neemt van het huis waarin hij voor een groot deel is opgevoed en, via brieven vanaf het front, ook met de soldaat Marcel zelf.
In essentie sluit De onbevlekte het verhaal van de overleden grootoom af. Dat blijkt ontegensprekelijk uit de laatste zin. Erwin Mortier toont op een meesterlijke manier hoe de tand des tijd zijn tanden zet in de personages en de setting van een verhaal net zoals in het alledaagse leven.
In De onbevlekte keert Marcel terug naar huis in een laatste poging om uit te vinden waarom hij de naam draagt van zijn grootoom, die als Vlaamse nationalist aan de oorlog begon en als SS-soldaat aan het oostfront stierf. In deze schitterende roman vertelt Erwin Mortier andermaal een donker familieverhaal, waarin de Vlaamse klei nietsontziend wordt omgewoeld om het duistere verleden aan het licht te brengen. De onbevlekte is een prachtig geschreven verhaal over de complexiteit van liefhebben en de onontkoombaarheid van het verleden.
January 31, 2021
Andrea wordt op 19 jarige leeftijd wees. Ze heeft dan alleen haar broer Marcel nog. Het is aan de vooravond van de tweede wereldoorlog en ze heeft een boerderij te beheren. Aan het begin van de oorlog besluit haar geliefde broer om voor een nationalistische organisatie zich aan te melden bij de SS en hij vertrekt. Ruim een jaar later, in 1943 sneuvelt hij aan het Oostfront.
Erwin Mortier vertelt het verhaal van Andrea, haar moeder Emilia, haar dochter Lieve als een verhaal van sterke vrouwen die gedwongen zijn verantwoordelijkheid te nemen. Ze nemen het leven zoals het is, liefde en dood liggen dicht bij elkaar.
In de vertelling wisselt het perspectief telkens tussen Andrea die vertelt over haar leven en haar kleinzoon Marcel, vernoemd naar zijn oudoom, die haar vragen stelt over een boek dat hij wil gaan schrijven. Doordat het perpectief ook telkens in de tijd wisselt moet je regelmatig even mentaal schakelen.
Het allermooist aan het boek vond ik dat er zoveel níet gezegd wordt. Bijvoorbeeld, waaróm gaat Marcel naar het front om te vechten tegen de Bolsjwieken? Waarom sympatiseert de man van Andrea óók met het rechts "nationalisme"? Het enige dat Andrea erover zegt is "Ik weet het zelf niet. We waren melkmuilen, zonder vader en moeder. En als ge die gasten zag marcheren, met hun vaandels en hun uniformen, ik vond dat schoon. Ordentelijk.". Op dergelijke momenten laat Erwin Mortier heel veel over aan de lezer om zich een beeld te vormen. Natuurlijk vorm je jezelf ook een oordeel maar door het gebrek aan details en aanwijzingen wordt je gedwongen erover na te denken en besef je dat het vanachter je e-reader niet zo gemakkelijk te begrijpen is.
Erwin Mortier vertelt het verhaal van Andrea, haar moeder Emilia, haar dochter Lieve als een verhaal van sterke vrouwen die gedwongen zijn verantwoordelijkheid te nemen. Ze nemen het leven zoals het is, liefde en dood liggen dicht bij elkaar.
In de vertelling wisselt het perspectief telkens tussen Andrea die vertelt over haar leven en haar kleinzoon Marcel, vernoemd naar zijn oudoom, die haar vragen stelt over een boek dat hij wil gaan schrijven. Doordat het perpectief ook telkens in de tijd wisselt moet je regelmatig even mentaal schakelen.
Het allermooist aan het boek vond ik dat er zoveel níet gezegd wordt. Bijvoorbeeld, waaróm gaat Marcel naar het front om te vechten tegen de Bolsjwieken? Waarom sympatiseert de man van Andrea óók met het rechts "nationalisme"? Het enige dat Andrea erover zegt is "Ik weet het zelf niet. We waren melkmuilen, zonder vader en moeder. En als ge die gasten zag marcheren, met hun vaandels en hun uniformen, ik vond dat schoon. Ordentelijk.". Op dergelijke momenten laat Erwin Mortier heel veel over aan de lezer om zich een beeld te vormen. Natuurlijk vorm je jezelf ook een oordeel maar door het gebrek aan details en aanwijzingen wordt je gedwongen erover na te denken en besef je dat het vanachter je e-reader niet zo gemakkelijk te begrijpen is.
Displaying 1 - 30 of 77 reviews