In 'De vreemdeling. Racisme uitgelegd aan onszelf' laat Abdelkader Benali zien hoe racisme en tolerantie de afgelopen veertig jaar zijn veranderd.
Met de Franse denker Emmanuel Levinas in het achterhoofd vraagt hij of we gevoelig kunnen blijven voor het vreemde dat steeds weer andere vormen aanneemt, maar er toch altijd al is.
Op meeslepende wijze vertelt Benali over zijn persoonlijke ervaringen met vreemdelingenhaat en discriminatie.
Benali was born in Morocco, but came to Rotterdam at the age of four. Later he moved to Amsterdam. Except novels and plays Benali also writes articles and reviews for various Dutch newspapers and magazines.
Abdelkader Benali (°1975) is een BVN, een bekende vreemde Nederlander. Als 4-jarige kwam hij vanuit Marokko met zijn ouders mee naar Nederland. Hij ontpopte zich tot een succesvol schrijver, presentator en publicist, en door zijn activistisch imago werd hij door de media graag opgevoerd als het gezicht van de Marokkaanse gemeenschap in Nederland. Er moet geen tekening bij dat hij daarmee ook wel het voorwerp werd van polemiek, een ontwikkeling die hij, zo las ik al in Brief aan mijn dochter zelf ook wel opzocht.
Dit boekje maakt deel uit van een filosofische pamfletreeks en is geschreven op bestelling. Benali kreeg de vraag voorgeschoteld “hoe blijven we gevoelig voor het vreemde, in onszelf en in de ander?” en de opdracht deze kwestie te bekijken vanuit de filosofie van de Fransman Emmanuel Levinas. Het resultaat is een niet onaardige reflectie op racisme, door een ervaringsdeskundige. Benali put inderdaad uit eigen ondervinding, probeert zich te verplaatsen in de geest van rabiate en naïeve racisten en gebruikt daarbij zoals gevraagd de Levinas-invalshoek van het ethisch appèl van het gelaat van de ander, en het universele spel om maskers op te zetten bij jezelf of bij anderen. De hoofdmoot van zijn beschouwingen draaien om onze ingebakken angst voor het vreemde, zeker als het op ons eigen, vertrouwde terrein komt.
Zoals gezegd, er staan niet-onaardige dingen in dit boekje, maar het blijft allemaal toch wat vluchtig. Let wel, de schrijver vraagt aardig wat concentratie van de lezer, want hij strooit rijkelijk met theoretische beschouwingen. Heel af en toe betreedt hij paden die nog niet platgetreden zijn, zoals de menselijke neiging om het vreemde niet alleen als bedreigend, maar soms net als aantrekkelijk te zien (onze hang naar exotiek bijvoorbeeld). Maar helaas blijft dat in dit pamflet onuitgewerkt.
Het is wellicht een open deur, maar dan vond ik “Brief aan mijn dochter” een veel indringender en uiteraard veel persoonlijker behandeling van de ‘vreemdelingenproblematiek’ (wat een vreselijk woord).
Ik wil ontspannen in dit hectische bestaan door alleen maar eenvoudige gedachten toe te laten. Beschaving is het voorkomen van pijn. Ik wil beschaafd zijn.
De waarheid dat de ander jou veel meer beïnvloedt dan je wilt toegeven, dat je misschien wel voor je ontwikkeling zo afhankelijk bent van de ander dat de ander afwijzen gelijk staat aan zelfvernietiging. Daarom kan een cultuur die gebaseerd is op het afwijzen van de ander nooit lang blijven bestaan, (...).
Meer dan we beseffen staat het misverstand aan de basis van onze menselijkheid.
De buitenwereld zit vol met potentiële mensen die van jouw gezicht taal maken om het je als masker te geven.
Als we de hele tijd praten over vluchtelingen, migranten, gelukszoekers en allochtonen, dan verplichten we onszelf om altijd over die mensen te blijven spreken. En het zijn die woorden die iets impliceren over die mensen, dat ze tweederangsburger zijn, dat ze op een of andere manier hier niet horen. Ze afschaffen is onmogelijk want de mens verzint nieuwe woorden om hetzelfde te zeggen. Het lijkt me al heel wat als rond die woorden een gevoel van opmerkzaamheid ontstaat waardoor we voelen dat die woorden iets meer zeggen dan ze betekenen. Dat we beseffen dat die woorden mensen in een bepaalde hiërarchie plaatsen, ze mensen tot een voorwerp maken.
--------------------
Er hadden meer komma's mogen zijn. Sommige zinnen waren echt moeilijk te begrijpen.
Op zich goede premisse, maar dan wat wisselend geschreven tussen sociologisch, filosofisch en poëtisch waardoor het soms moeilijk was om de clou van paragrafen eruit te halen. De theorie achter … vond ik wel erg leerrijk, maar dat is vooral te danken aan Levinas zelf - en dus niet de schrijver van dit boek. Hij springt wat van de hak op de tak, ineens ging het ook over social media en filters op selfies, … en zegt op het einde zelf: “Er ontbreekt een conclusie, heb ik het gevoel”.
Mogelijks heb ik het gewoon niet begrepen natuurlijk, maar ik had verwacht dat het een toegankelijke semi-autobiografische kijk op racisme zou zijn en dat was het niet.
Interessante lectuur van een boeiende man. Niet simpel maar de moeite waard om te lezen en over na te denken... ...”Dus als iemand zegt dat alle pleinen gelijk zijn voor iedereen dan kan je maar beter de wenkbrauwen fronzen. Toch doen we als we elkaar ontmoeten alsof iedereen gelijk is, alsof het plein ons gelijk maakt. Het is een leuk spelletje waar ik graag aan meedoe.”... ...”Ik dacht dat je vernederen wilde zeggen maar je hebt gelijk: racisme vernietigd mensen. Alleen door het te bevragen kunnen we antwoorden vinden, het overstijgen. Het achter ons laten.”...