علل گرایش به مادی گرایی

by مرتضی مطهری

مقدمه
مقدمه : ماترياليسم در ايران
تحولات روحی مؤلف
ماتریالیسم در جهان اسلام
شيوه‏های جديد تبليغ ماترياليسم در ايران
الف . تحريف شخصيتها :
. 1 حافظ
. 2 حلاج
ب . تحريف آيات قرآن :
طرح ماركس برای مبارزه با مذهب
ماترياليسم اغفال شده
تنها شرط لازم و كافی برای مفسر بودن !
منظور از تفسير امام
تفسير قرآن بدون آشنايی با شأن نزول آيات و تاريخ صدر اسلام
تفسير " الذين يؤمنون بالغيب " (از نظر این گروه)
تفسير " و بالآخرة هم يوقنون " (از نظر این گروه)
تفسير " و يقيمون الصلوة " (از نظر این گروه)
تفسير " خلود و جاودانگی " در قرآن (از نظر این گروه)
تفسير معنی " الله " (از نظر این گروه)
معانی مادیگری (ماتریالیسم)
آيا انسان بالفطره الهی است يا مادی ؟
سابقه تاريخی ماديگری
ماديگری در دوره اسلام
ماترياليسم در قرون جديد
نقش کلیسا در گرایش های مادی
الف . نارسايی مفاهيم دينی كليسا :
. 1 تصوير انسانی از خدا
. 2 خدا از ديد اگوست كنت
. 3 مقام الوهيت
. 4 دوره‏های سه گانه اگوست كنت
ب . خشنوتهای كليسا :
. 1 سلب آزادی عقيده و دادگاه تفتيش عقايد
. 2 جنايت به عنوان مبارزه با جادوگری
نارسايی مفاهيم فلسفی غرب
نارسايی مفاهيم فلسفی غرب
مشكل علت نخستين
سخن هگل در علت نخستين به تقرير فلسفه اسلامی
ريشه ضعف فلسفه غرب در اين مسأله
بنا به اصالت وجود ، ذات اشياء همان وجود آنهاست
بنا به اصالت وجود ، حقيقت هستی مساوی است با وجوب ذاتی
فرق " دليل " و " علت " در فلسفه هگل
وحدت " ذهن " و " عين " در فلسفه هگل
بی پايگی اصول هگل
ريشه نيازمندی اشياء به علت :
نظر متكلمين : حدوث ، مناط نيازمندی به علت است
نظر فلاسفه قبل از ملا صدرا : امكان ذاتی ملاك نيازمندی به علت است
نظر صدرالمتألهين : تشكيك در مراتب وجود
جمع بندی اين مبحث
نظر راسل در اين مسأله
توحید و تکامل
متضاد پنداشتن نظريه تكامل با وجود خدا
پاسخ به فرض فوق
نتيجه مورد نظر قرآن از ذكر داستان آدم
به فرض ضديت نظر به تكامل با ماوراء الطبيعه اين نظريه ضد دين است‏ نه ضد خدا
تقرير ضديت نظريه تكامل با وجود خدا
اصل تكامل ، برعكس بيش از پيش وجود رابطه غائی بين موجودات را بيان‏ می كند
آيا علم ازلی الهی و مشيت و اراده مطلق و ازلی مخالف نظريه تكامل‏ است ؟
ازليت ماده
خدا يا آزادی ؟
تصادف ، خدا ، عليت
اصل عليت مخالف با وجود خدا !
مفهوم آفرينش :
آفرينش يا تحصيل حاصل است و يا تناقض ؟
فرق ميان جعل بسيط و مركب
قانون دوم ترموديناميك و مشكل راسل
قانون عليت قانون تجربی نيست
برهان نظم :
برهان نظم
انتقادات ديويد هيوم بر برهان نظم
خلاصه نظريات هيوم در تقرير و انتقاد از برهان نظم
بررسی ايرادهای هيوم
آيا برهان نظم يك برهان تجربی است ؟
اشتباه هيوم در اينكه برهان نظم از قبيل يافتن شباهت ميان جهان و مصنوعات انسان است
فرق صنع بشری با صنع خداوند
اشتباه هيوم در اينكه برهان نظم را برهان اثبات همه صفات كمال الهی‏ پنداشته است
اشتباه ديگر هيوم در كاربرد برهان نظم
نارسايی مفاهيم اجتماعی و سياسی
خدا پشتوانه استبداد سياسی
آزادی سياسی و اجتماعی در اسلام
اظهار نظر غیرمتخصّص
اظهار نظر غیرمتخصّص
ضعف منطق افراد ناوارد ، يكی از موجبات گرايشهای مادی
خداپرستی يا زندگی ؟ !
خداپرستی یا زندگی
بدبختی در دنيا يا آخرت ؟ !
محيط اخلاقی و اجتماعی نامساعد
محيط اخلاقی و اجتماعی نامساعد
رابطه ماديت اخلاقی با ماديگری اعتقادی و به عكس
سنگر قهرمانی و پرخاشگری
سنگر قهرمانی و پرخاشگری
رسالت و نقش اجتماعی پيامبران و مؤمنين در قرآن
روحيه عافيت طلبی در مدعيان پيشوايی دينی
مفهوم تقيه
كسب اعتبار ماترياليسم از سوسياليسم
نتيجه اين بررسی
نتیجه اين بررسی
روشنفكری در الهيات
پيوند مسائل الهی با مسائل اجتماعی و سياسی

Genres: Philosophy, Religion, Islam, Nonfiction

256 pages, Unknown Binding

First published January 1, 1992

About the author

مرتضی مطهری (۱۲۹۸- ۱۳۵۸ش) مشهور به شهید مطهری یا استاد مطهری، فیلسوف، مجتهد، خطیب و نویسنده شیعه در قرن جهاردهم هجری و از مهمترین شاگردان علامه طباطبائی و امام خمینی بود. مطهری از افراد تأثیرگذار و از رهبران فکری انقلاب اسلامی ایران به شمار می‌رود.

مرتضی مطهری، از سال ۱۳۲۵ش آغاز به تألیف آثاری در زمینه‌های مختلف فلسفی، اجتماعی، اخلاقی، فقهی و تاریخی کرد و بیش از ۷۰ اثر از او انتشار یافته است. برخی از آثار او در زمان حیات و برخی دیگر پس از درگذشت وی توسط انتشارات صدرا چاپ شده است. سخنرانی‌ها و درس‌های مطهری هم در مجلد‌های مختلف چاپ و منتشر شده است. علاوه بر موارد ذکر شده، نزدیک به سی هزار برگ یادداشت و فیش تحقیقی نیز از مطهری باقی مانده است. «مجموعه آثار شهید مطهری»، مجموعه‌ای ۲۸ جلدی حاوی تمامی آثار منتشر شده از وی است که کتاب‌های با موضوعات مشابه، در مجلدات پیاپی جمع‌آوری شده است. این آثار به تفکیک موضوع عبارتند از:

اصول عقاید، از جلد یک تا چهار: حاوی آثاری مانند عدل الهی، علل گرایش به مادیگری، جهان‌بینی توحیدی، جامعه و تاریخ، ولاها و ولایت‌ها، مدیریت و رهبری در اسلام، و توحید.
فلسفه، از جلد پنج تا ۱۳: حاوی آثاری مانند سیر فلسفه در اسلام، شرح منظومه، اصول فلسفه و روش رئالیسم، مسئله شناخت، و نقدی بر مارکسیسم.
تاریخ، جلد ۱۴ و ۱۵: حاوی کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران، و همچنین فلسفه تاریخ.
سیره معصومین، از جلد ۱۶ تا ۱۸: حاوی آثاری از جمله سیری در سیره نبوی، جاذبه و دافعه علی(ع)، سیری در نهج‌البلاغه، صلح امام حسن(ع)، حماسه حسینی، و داستان راستان.
فقه و حقوق، از جلد ۱۹ تا ۲۱: حاوی آثاری از جمله نظام حقوق زن در اسلام، مسئله حجاب، اخلاق جنسی، امر به معروف و نهی از منکر، نظری به نظام اقتصادی اسلام، و اسلام و نیازهای زمان.
اخلاق و عرفان، جلد ۲۲ و ۲۳: حاوی آثاری از جمله حکمت عملی،‌ فلسفه اخلاق، تعلیم و تربیت در اسلام، آزادی معنوی، احترام حقوق و تحقیر دنیا، و دعا.
اجتماعی-سیاسی، جلد ۲۴ و ۲۵: حاوی آثاری از جمله نهضت‌های اسلامی در صد ساله اخیر، آینده انقلاب اسلامی ایران، آزادی عقیده، مشکل اساسی در سازمان روحانیت، رهبری نسل جوان، و روابط بین‌الملل اسلامی.
تفسیر، جلد ۲۶ تا ۲۸: حاوی کتاب آشنایی با قرآن.

Reviews

[Mey Sam · Rating 4 out of 5]

در مقدمه ی این کتاب ابتدا مقاله ای در باب ماتریالیسم و مادی گری اورده شده، و نقدی هم بر ان وارد کرده به خصوص با آوردن مصداق ها و نظراتی تند، انتقاد رنگ و بوی تندتری به خود گرفته. به عقیده برخی (به نقل از کتاب) این مقاله زمینه ساز ترور ایشان شده است.

در بخش های آتی، نویسنده 5 علت عمده ی گرایش به مادی گری را بیان کرده و به نقد و بررسی آن ها پرداخته است. در حین نقد و بررسی، نظریات ماتریالیست ها نسبت به موضوعی، عمدتا با رنگ وبوی دینی را بیان کرده و علت این نظر را ریشه یابی کرده و سپس در صدد پاسخ بر می آید.
نویسنده در پایان کتاب ذکر کرده که لزوما، این دلایل همه ی دلایل موجود نیست و این کتاب تمام جوامع مورد بحث را پوشش نمی دهد.
در هر صورت میتوان این کتاب به عنوان فراهم آوردن یک بستر مناسب جهت پاسخگویی به برخی سوالات دانست.
به نظر من این کتاب شرحی ساده (انگارانه)از این مکتب آورده که بتوان با استدلال های ساده ای آن را رد کرد. از این حیث نقدی بر این کتاب وارد است. اما میتوان گفت که این کتاب بیشتر به ریشه یابی موضوع پرداخته و از حیث پاسخگویی از عمق و دقت کافی برخوردار نیست.

والسلام

[حسن حجازي · Rating 4 out of 5]

الذي يرصد الواقع، وخاصة في المجتمع العلمي منه، يرى إسقاطا واضحًا لمفاهيم قبْليّة على المخرجات العلمية وليس ريتشارد دوكينز إلا مصداقًا حقيقيا لها، وهنا يصح قول القائل: العلماء فلاسفة ضعفاء. في المقابل يفتقر المجتمع الديني إلى علماء بارعين في المجالين العلمي والفلسفي على حد سواء للوقوف أمام دستة التشغيبات - على حد تعبير الشيخ عدنان ابراهيم - التي يثيرونها والخروج برأي وازن علميًّا وفلسفيًا.

في هذا الكتاب، يتعرض الشهيد مطهري إلى ستة عوامل يعتقد أنها دفعت نحو التأثر بالمذهب المادي، على أنه لا يعتبرها دراسة كافية لتكوين رأي قطعي حولها بل المقام يحتاج إلى تحقيق يكون أدق وأعمق.
سأتعرض هنا فقط إلى اثنين منها تشكل برأي موضع الثقل في الكتاب:
1- *قصور المفاهيم الفلسفية في أوروبا*
إذ يعتقد مطهري أن ضعف الأجهزة الفلسفية الإلهية هيَّأت الساحة للمادية، وقد قام بالرد على إشكالات هيغل وكانت وسبنسر وسارتر مستعينًا بالفلسفة الإسلامية وتحديدًا نظرية أصالة الوجود.
أ‌- *مسألة العلة الأولى*: لماذا كانت العلة الأولى عّلةً أولى؟ لماذا قانون العلة لا يسري على الله؟
هيغل يرى أن العقل يذعن لوجود العلة الأولى فرارًا من التسلسل (برهان الخُلْف) وهنا يكون الذهن مجبرًا لكن دون قناعة ورضا في العمق. ولكنه يقول، إن الإقرار بوجود علة أولى لا ينفي السؤال أنه لماذا هي بالذات علة أولى وليس غيرها. هنا يرى مطهري أنّ هذا الشك مردّه إلى موضوعين فلسفين أساسيّين لم يكن أيٌّ منهما قد حُلَّ في الفلسفة الغربية، وهما: مسألة «أصالة الوجود» ومسألة «مناط الإحتياج إلى العِلّة».

تقول نظرية أصالة الوجود (وهي من مبتكرات الفلسفة الإسلامية): أنّ ما له التحقُّق العينيّ في الخارج هو الوجود، والماهية (ما يقع في جواب ما هو) زائدة عليه. الماهية والوجود يختلفان في الذهن مفهومًا أما في الخارج فإنهما متّحدان. فلو كان لكل منهما مصداق، لكان في الخارج مصداقان لا واحد وهذه خلاف ما نراه، وبالتالي فإن أحدهما أصيل والآخر اعتباري. مثار الكثرة هو الماهية ومناط الإتحاد بين الماهيات هو الوجود.
وهنا يأتي السؤال: هل الوجود مفاضٌ من قبل موجود آخر وبالتالي هو عين التعلّق والمحدودية أم أن هناك جهة أخرى في البين؟
والجواب: أن حقيقة الوجود (وهو مفهوم مشكك؛ أي يتفاوت في تطبيقه على مصاديقه بالكمال والنقص) لا تستلزم الاحتياج والفقر لشيء آخر. فإن معنى الإحتياج والافتقار في الوجود (خلافًا للماهية) هو أن يكون الوجود عين الحاجة والفقر وهذا يلزم تعلقه بحقيقة أخرى غيرها في ما لا يُتَصَوَّرُ للوجودِ غيرًا وما وراء. إن غير الوجود ليس إلا العدم وإلا الماهية (توأم العدم بفرض اعتباريتها). من هنا، وبناء على نظرية أصالة الوجود، إذا قصرنا النظر على حقيقة الوجود وجدنا الغنى والأوَّلية (حقيقة الوجود = الوجوب الذاتي)، وإن حقيقة سائر الأشياء هي نصيبها من الوجود.
لكن ماذا نفسر احتياج ومحدودية المخلوقات والموجودات؟ هذا مرده إلى اعتبار إضافي (غير نفس الوجود) على حقيقة الوجود وهو ذلك التأخّر وتلك المحدودية والمعلولية. بمجرد أن تكون معلولة فهي ستكون ناقصة (إن الاحتياج للعلة هو عين تأخر مرتبة الوجود عن حقيقة الوجود). الوجود الحقيقي هو لله وكل ما عداه موجودات ظِلّية.
بناء عليه، على نظرية أصالة الوجود، فإن سؤال (من الذي أوجد العلة الأولى؟) لا معنى له مطلقًا. فلو أن موجودًا استغنى عن العلة بحكم الغنى الذاتي والكمال الذاتي، فإنه لا يمكن لأي علة أن يكون لها أي دخل فيه، ولم توجِدْه أية علة، ولم تجعله أي علة في مرتبته التي هو فيها.

ب‌- *مسألة ملاك الإحتياج إلى العلة*:
طرح الفلاسفة المسلمون مسألة مُقدَّمةً – من جهة – على مبدأ العلية وهي أنه: ما هو ملاك الاحتياج إلى العلة؟ فمثلا في موردِ عِلّيَةِ (أ) لـ (ب) يوجد سؤالان هما:
1- لماذا وجدت (ب)؟ العلم يجيبنا وذلك حصيلة تجارب وملاحظات بشرية.
2- لماذا كانت (ب) محتاجة لـ (أ) ولا يمكن أن توجد بدون (أ)؟ أي لماذا لم تكن (ب) مستغنية عن (أ)؟ الجواب هنا خارج عن نطاق العلوم والساحة هنا للتحليلات الفلسفية.
وفي هذا الصدد عرض آراء ثلاثة: للمتكلمين، لقدماء الفلاسفة مثل ابن سينا حتى عصر الملا صدرا، وأخيرًا نظرية صدر المتألهين. وللإيجاز نمرّ بشكل مقتضب على الأولى والثانية ثم نقف عند نظرية الشيرازي بشيء من التفصيل.

- المتكلمون: قالوا بالحدوث ( أي منشأ تعلقها وارتباطها بغيرها هو أنها مسبوقة بالعدم).

- الفلاسفة القدماء: قالوا أن ملاك النقص والاحتياج والكمال والغنى يجب أن يكمن في مرتبة ذاتها وماهياتها لا سبقها بالعدم لا بالحدوث والقدم. وقسموا الأشياء في مرتبة الذات ومن حيث الوجود إلى قسمين: واجب الوجود وهو عين الوجود وممكن الوجود وهو حيث الماهية متساوية النسبة إلى العدم والوجود ولا توجد إلا إذا عرض عليها الوجود، فلا بد من أمر يسبب عروض الوجود على الماهية ويخرج النسبة من حد التساوي، وهذا الأمر هو العلة.

- الملا صدرا: وهو وإن كان موافقًا لما أتى به الفلاسفة قبله لكنه أَشكلَ عليهم بناء على أصالة الوجود، فالموجودية والمعلولية والاحتياج وعدمه (هي من شؤون ما هو عين الواقع أي الوجود) يمكن أن تنسب للماهية مجازًا وعرضًا لكونها اعتبارية وإلا فالأساس للاحتياج الحقيقي يجب أن يكون في نفس الوجود. فكما أن الغنى ليس خارجًا عن حقيقة الوجود كذلك الإحتياجُ.
وبالتالي، فإن الإحتياج والمحتاج وملاك الإحتياج ليست أمورًا منفصلةً بل هي جميعًا هنا شيء واحد، فإن بعض مراتب الوجود بحكم قصورها الذاتي وتأخّرها عن المنبع الأصلي للوجود (مرتبة الذات) هذا البعض هو عين الاحتياج لمرتبة أخرى من الوجود.
- من أنماط القصور الفلسفي أيضًا طريقة التعاطي الفكري مع معطيات النظرية الدراوينية. لن أعلق على ما قاله لأن النظرية الآن أصبحت حقيقة يذعن لها المجتمع العلمي بعد أن حظيت بأدلة قوية (الداروينية الجديدة)، لكن كيفية استثمارها الفكري هنا محل الخلاف. وسأشير إلى تعليق يستحق التأمل أورده الشهيد مطهري:
- إنّ القرآن يبيّن قصة آدم كنموذج ولا يستفيد من كيفية خلقة آدم العجيبة لإثبات العقيدة الإلهية وإنما يركز عليها لبيان المقام المعنوي للإنسان وبيان مجموعة من المسائل الأخلاقية، وعليه يمكن التوفيق بين الإيمان بالقرآن ومعطيات العلم الحديث.
- عرض تلك النظرية يحوي بعض النكات الملفتة للنظر والتي تستدعي التأمل الفائق.
- حتى وإن لم تكن ظواهر الآيات القرآنية قابلة للتوجيه مع نظرية النشوء والإرتقاء، وعلى فرض صحة النظرية، فإن ذلك لا يشكل ذريعة وعذرًا للاتجاه نحو المادية، فلا تلازم بين عدم قبول دين معين أو الأديان كلها وبين عدم قبل الله.
- ليس برهان النظم (اتقان الصنع) هو الدليل الوحيد على وجود الله، كما أنّه من المبالغة أن يقال أنّه عُمْدَةُ الأدلّة على وجوده تعالى.
- إن تطور ونشوء الأنواع لا ينحصر في الأجهزة الداخلية للحيوانات ليقال أن هناك تفسيرًا كافيًا.
- وعن موضوع الصدفة أشار الشهيد مطهري وفصّل بأمثلة منتهيًا إلى أن التصادف نسبيّ فما يبدو لأحد صدفة، قد يبدو لآخر أمرًا عاديًا متوقع الحصول وذلك بلحاظ الاطلاع على الشرائط والضمائم وسائر الارتباطات العلية والمعلولية.
- وكذلك أشار الشهيد أن من جملة أنماط القصور في الفلسفة الغربية تصورها أنَّ القبول بأزلية المادة ينافي الإعتقاد بالله في حين أنهما مسألتان لا ترتبطان ببعضهما البعض. فوفق مبنى ابن سينا الذي يرى الاحتياج للعلة هو الإمكان الذاتي لا الحدوث، فلا وجود هنا لأي تناقض وتنافٍ بين المسألتين.

2- الطبيعية الثورية للادينيين(في الكتاب ورد تحت عنوان موقع البطولة والنضال)
ما يعطي الجاذبية للمادية في العصر الحاضر أنها طُبعتْ بالطابع اليساري المناضل المدافع عن الحريات والمحارب للفساد وهذا إلى حد ما صحيح لكن ليس لميزات خاصة في المادية إنما بسبب المفاسد الفكرية والأخلاقية والإجتماعية التي أصيبت بها الأجهزة الدينية وسريان روح التقاعس في من ادعوا لأنفسهم القيادة الدينية والفهم المغلوط لمفهوم التقية إسلاميا. فضلا عن مشاركة الكنيسة في اضطهاد والوقوف إلى جانب الظلم تاريخيًا.
ويشير مطهري إلى أن هناك نوعًا من الارتباط المُدّعى بين الإشتراكية كمذهب يرتبط بالوضع الإقتصادي والإجتماعي والسياسي للمجتمع وبين المادية واللادينية.
طبعًا أود أن أقول أن تراث الشهيد جميعه قبل الثورة الإيرانية وقبل انتصارات المقاومة في لبنان وفي غزة.
ولا بد من القول أن طرح في الفلسفة يحتاج إلى مقدمات في علم المنطق والفلسفة وذكره بشيء من الإيجاز يرهق عقل القارئ، على انه أحال في غير مكان إلى كتبه: الإنسان والقدر، العدل الإلهي، أصول الفلسفة.

[Mohammad Sadegh Rasooli · Rating 5 out of 5]

اگر به زبان ساده‌تر بخواهیم بگوییم باید بگوییم که این جستجو از خدا در عالم شبیه این است که ساعت را به کسی نشان بدهیم و بگوییم این ساعت سازنده‌ای دارد. او بخواهد سا��ت‌ساز را در لابه‌لای چرخ‌های ساعت و اجزاء آن بیابد و پس از آنکه مدتی در لابه‌لای چرخ‌ها جستجو کرد و غیر از اجزای ساعت چیزی نیافت بگوید من ساعت‌ساز را نیافتم پس این دلیل این است که ساعت‌سازی وجود ندارد. یا مثل این است که لباس دوختهٔ زیبایی را به کسی نشان بدهند و بگویند این لباس دوزنده و خیاطی دارد و او بگوید که اگر خیاط را در جیب‌های آن لباس پیدا کردم وجودش را قبول می‌کنم و الا نه. «ص ۷۳»

این که احیاناً‌ می‌گوییم «هر چیزی و یا هر موجودی علت می‌خواهد» تعبیر ناصحیحی است، بلکه یک غلط فاحش است. تعبیر صحیح این است که هر ناقصی نیازمند علت است. «ص ۱۱۱»

شک نیست که جو اجتماعی نیز باید مساعد باشد. ولی تأثیر جو اجتماعی بر روی عقائد، تأثیر مستقیم نیست، تأثیر غیرمستقیم است. جو فاسد اجتماعی، جو روحی را فاسد می‌کند و جو فاسد روحی، زمینهٔ‌ رشد اندیشه‌های متعالی را ضعیف و زمینهٔ رشد اندیشه‌های پست را تقویت می‌کند. به همین جهت است که در اسلام به اصلاح محیط اجتماعی اهتمام زیاد شده است و باز به همین جهت است که سیاست‌هایی که می‌خواهند اندیشه‌های متعالی را در مردمی بکشند زمینهٔ فساد اخلاقی و عملی آن‌ها را فراهم می‌کنند و برای فراهم کردن این زمینه، محیط اجتماعی را با وسائلی که در اختیار دارند فاسد می‌نمایند. «ص ۲۰۰»

مسألهٔ‌ خدا همان الف مکتبی است که انسان وقتی گفت، بلافاصله بعدش باید بگوید «ب» و به ترتیب سایر الفبای معرفت به دنبال آن. انسان وقتی خدا را پذیرفت باید بپذیرد که خدا عالم السر و الخفیات است، قادر مطلق است، حکیم علی الاطلاق است، عبث و بیهوده در کار او وجود ندارد، پس از خلقت انسان نیز هدف و غرضی در کار است و بیهوده نیست. قهراً این فکر به دنبال می‌آید: آیا زندگی انسان به همین حیات و زندگی محدود است و یا اینکه انسان تکلیف و وظیفهٔ دیگری دارد؟ آیا آن که انسان را آفریده است وظیفه‌ای را هم به عهدهٔ او گذاشته است یا این که نگذاشته است؟ و اگر وظیفه‌ای هست آن وظیفه چیست و چگونه باید رفتار کرد؟ این است الفی که تا آخر گریبان انسان را رها نمی‌کند مگر این که سراپای زندگی خود را تسلیم این الف کند. یعنی این خط سیری است که «الف خدا» برای انسان معین می‌کند. روی این حساب است که خداشناسی جو روحی و عملی مساعد لازم دارد. و اگر جو روحی و عملی مساعدی نبود همان ریشهٔ اصلی نیز خشک می‌گردد همچون بذری که در زمین افشانده می‌شود که اگر محیط مساعد نباشد فاسد می‌گردد و از بین می‌رود. «صص ۲۰۴-۲۰۵»

[Hamidreza · Rating 3 out of 5]

کتاب واقعا مفید و پرباری بود . از لحاظ ادبی هم همینطور . یه سری سوالات داشتم که جواب داده شد ولی هنوزم سوالات دیگه ای دارم . ولی به هرحال نکاتی رو در این کتاب خوندم که به نوعی ، سوالات آینده ام رو جواب داد . در کل کتابیه که به همه معرفی میکنم بخونن . خودم هم میخوام هرچه بیشتر از این متفکر بزرگ بخونم . البته به هر آدمی نقدی هم وارده و به ایشون هم وارد هست ، ولی خوندن آثارشون رو بر خودم واجب میدونم و خودم رو فعلا در اون حدی نمیدونم که بخوام نقد کنم . فقط یه نکته ای رو که همیشه سعی میکنم به خودم در مواجهه با سوالات و مشکلات عقیدتی، گوشزد کنم اینه که، قطعا سوالاتی که برای من بوجود اومدن برای خیلی از انسان های قبل از من هم بوجود اومده و درباره این مسائل و مصائب ، فکر شده ؛ پس وظیفه خودم میدونم الان به جای اینکه سریع نتیجه گیری کنم و یک سمت و سو رو انتخاب کنم ، در یه حالت تعلیقی بمونم و فقط به اخلاق پایبند باشم تا فرصت کنم هر مطلبی که در این باره هست رو بخونم . این کاملا غروره که فکر کنی برای طرز تفکر تو ، طرز تفکر مخالفی وجود نداره . یا اگه وجود داره ، اشتباهه .

[Mohsen Abootalebi · Rating 4 out of 5]

کتابی فلسفی
من فکر میکردم بصورت روانشناسی به دلایل مادی گرا شدن پرداخته ولی کتاب فلسفی در اومد،که مجمل به خیلی از مسایل پرداخته و کتاب خوبیه برای کسانی که تا حالا فلسفه نخوندن،یا خیلی خوندن و در آخر پس از گشت و گذار در فلسفه و... مثل من به وجود خدا و فلسفه اسلامی رسیدن.

[Huseyn · Rating 5 out of 5]

Bu kitabın türkcəsinə şərh yazanda hələ azərbaycan dilində nəşri çıxmamışdı. Təkcə dua eliyirdim ki, Qanundan başqa kim tərcümə eliyir eləsin. Nəticədə Parlaq İmzalar bu işi boynuna götürüb və çox da əla iş çıxarıblar. Allah əməyi keçən hərkəsdən razı olsun.

Kitab haqda isə bunu deyə bilərəm ki, fəlsəfi məhfumların naqisliyi fəsli öz çətinliyini qoruyur. Amma insan heç olmasa 70%-ni anlasa babat beyin orgazmı yaşayar. Çünki tənqidlər olduqca tutarlıdır. Bu 80-90 səhifəlik fəsildə şəhid Mütəhhəri qərb filosoflarının İlahi fəlsəfə mövzularından nə qədər yoxsul qaldıqlarını və bunun da səbəbi materialist fəlsəfə ilə nəticələndiyini əla şəkildə izah edir. Məncə, bu kitabı oxumamışdan əvvəl bir neçə mövzu ilə tanış olunması şərtdir. Yoxsa böyük ehtimal yarımçıq qalacaq. Yəni əsəbləşib kitabı yerə də göyə də ata bilərsiniz (belə bir şey heç vaxt eləməyin).

Bəziləri,

- Zəruri varlıq və asılı varlıq anlayışları (həmçinin Allah və zaman anlayışları)
- Mahiyyət və varlıq anlayışları
- İlk səbəb və sonsuz ardıcıllıq problemi
- İlahi ədalət mövzusu (Mütəhhərinin İlahi Ədalət kitabı əla seçim olar)
- Hegel, Spencer və Russell kimi qərb filosoflarının ilk səbəb haqdakı görüşləri
- Ümumi materializm haqda məlumat
- Varlığın orijinallığı (bu biraz çətindir) və s.

Fəlsəfi terminlər üçün Emin İmanlının bloqunu məsləhət görə bilərəm. Qalanları haqda isə kitablardan, internetdən ümumi məlumatınız olsa bəsdir.

“Materialist fəlsəfə fəlsəfə bilməyən şəxsin fəlsəfəsidir.”

Mürtəza Mütəhhəri

[Milad Khajavi · Rating 5 out of 5]

همون طور که از اسم‌اش پیداست این کتاب به بررسیِ عللِ انکارِِ خدا و علل گرایش به مادی‌گری می‌پردازه.
بیشترین علتی رو که استاد روش مانور می‌ده، نارسایی مفاهیم فلسفی غرب هست.
در این فصل نظراتِ فیلسوفان غربی مثل هگل و راسل و ... را نقد و بررسی می‌کند.
در این فصل با مفاهیمِ جدیدِ فلسفی آشنا شدم که امید دارم در کتاب‌هایِ بعدی که از استاد خواهم خواند این مطالب رو بهتر درک کنم.
این کتاب مقدمه‌ای شد که فلسفهٔ اسلامی رو جدی‌تر پیگیری کنم.

[ليلى · Rating 5 out of 5]

هذا الكتاب هو حصيلة محاضرتين القاهما الشهيد مرتضى مطهري تحت عنوان الدوافع نحو الاتجاه المادي قام الشهيد مطهري بناء على رغبة الجمعية
الاسلامية لطلاب المعد العالي في طهران بطباعتهما , بعد التنقيح و الاضافة
الكتاب يتراوح مابين السهولة و الصعوبة في بعض أجزاءه , و هو يتناول
جانبا من تاريخ العقائد و الأفكار البشرية , و تطورها , و يركز على سبب ميل البشر الى الاتجاه المادي
يتناول الكتاب بعض القضايا الفلسفية بصورة مبسطة و مجملة و هنا يكمن مصدر صعوبة الكتاب .

[Aisha Yusuf · Rating 4 out of 5]

.
.
يتحدث الكاتب عن أصول الماديه والأسباب التي جعلت الأفراد الإعتقاد بالماديه وإنكار الله وعالم ما وراء الطبيعه وفي البدء
يقول أنها يسبب ضعف مفاهيم الكنيسه وتجسيدها لانسانيه الله والتعنيف الذي كان يحدث لكل من يعادي الكنيسه مما أدى بعض الأفراد إلي الاتجاه نحو الماديه تأثرا بما كانت تعرضه الكنيسه من أفكار مضلله..وسبب آخر يعرض فيه قصور
المفاهيم الفلسفيه في أوربا(متمثلا في راسل ونظريه داروين وغيرهما ) في الفلسفه الالهيه وتحديد بدء الخلق وتفسير عالم ما وراء الطبيعه وغيرها من الأسباب التى كانت أسباب رئيسيه ومباشره ادت إلي الاتجاه نحو الماديه.

[Sajjad Ziaenezhad · Rating 4 out of 5]

قسمت هایی که در مقایسه با نظرات غربی، نظر معادل در فلسفه اسلامی آورده شده؛ احساس پشت گرمی به آدم می دهد.
ضمنا تقریری هم که از برهان صدیقین در این کتاب آمده،از چند نمونه دیگری که در جاهای دیگر دیده بودم ، عمیق تر و خوش بیان تر بود.

[Mh · Rating 5 out of 5]

كتاب رغم صغر حجمه إلا أنه يفتح آفاقا واسعة من مَشرق أصيل ، فكرٌ أصيل وعميق لمفكرّ فذ بأسلوب سلس وجذاب . ويمكن للقارئ أن يلمس الارتباط الوثيق بين ما طرحه الشهيد من دوافع نحو المادية مع ما نشهده من اتجاهات متقاربة في زماننا المعاصر . أنصح به وبشدة

[Mina rezaei · Rating 4 out of 5]

خوب بود. ولی وسطهاش خیلی سخت شده بود. دلایل منطقی و براهین و ...

[Monqeth · Rating 4 out of 5]

كتاب ممتع للشيخ الفيلسوف مرتضى مطهري ، أفكاره متسلسلة والترجمة ممتازة.
في البداية نقرأ سيرة مختصرة عن نشأة المؤلف، وأخذه للعلوم، وآراء أساتذته وزملائه، وعن دوره في الثورة الإيرانية، وحتى اغتياله.
يفرق المؤلف بين المادية التي تعبر عن أصالة المادة (أي تحقق الوجود الخارجي)، وبين المادية العَقَدية التي لا تؤمن الميتافيزيقا أو الإلهيات ككل. ومن ثم يشرع في الحديث عن المادية الثانية.
يتحدث عن الأصل في الإنسان؛ هل هو موحّد أم مادي العقيدة؟ ويفند أقوال بعض الطبيعيين والفلاسفة مثل برتراند رسل وأوغوست كونت وكانط وغيرهم.
ويعيد تصحيح بعض المفاهيم المغلوطة عند الطبيعيين عن الإلهيين بصورة عامة.
وبعد ذلك يتحدث عن الدوافع التي تقود للمادية، فيبين أن المادية -الحديثة على الأقل- ليست سوى ردة فعل على الكنيسة. ويتسائل لاحقًا إذا كانت الكنيسة محرفة فما بال المسلمين ودينهم الحق يتجهون للمادية؟
ويتحدث أيضًا عن نظرية التطور ويجعلها تنطق بإثبات وجود الله تعالى، وليست نافية له كما يقول الطبيعيون.
وهناك جزء لا بأس به من الكتاب يتحدث عن العلة والمعلول ويبسطها أكثر ويبين أقوال الفلاسفة والمتكلمين فيها، وهنا ستحتاج لأن تكون قد قرأت فم الفلسفة لتفهم أكثر، فأنصح بمقدمة بسيطة مثل نافذة على الفلسفة . ولكن الكتاب ككل ستستفيد منه بغض النظر عن قراءتك ��لفلسفة مسبقًا أو لا.

[Jaber Younes · Rating 4 out of 5]

" فالمادية ماديتان: عقائدية و أخلاقية،
في المادية العقائدية ينكر الفرد ما وراء الطبيعة <الله> وهذا النوع من المادية هو المعروف لعامة الناس،
اما المادية الاخلاقية فتلك التي يكون الشخص فيها معتقدا بالله و لكنه يسلك في حياته سلوكا ماديا لا ينسجم مع معتقدة، و هكذا يمكن ان نتصور شخصا ألهي العقيدة و لكن عمله لا يعبر عن عقيدته فهو مادي العمل.
هذا النوع من التفكك بين العقيدة و السلوك حالة غير طبيعية، فعاجلا ام اجلا يحصل التلائم بينها بأن يغلب احد الطرفين الاخر".
اخيرا هذا الرجل "مطهري" كلما قرأتُ له أكثر زادني ذلك شوقا في مطالعة المزيد من اثارهِ، فحتى مؤلفاته الدينية لا تشبه نظيراتها فهي لا تخلو من فلسفة او جديد يشدك للمزيد.

[Aisha Yusuf · Rating 4 out of 5]

عميق جدا
.
.
يتحدث الكاتب عن أصول الماديه والأسباب التي جعلت الأفراد الإعتقاد بالماديه وإنكار الله وعالم ما وراء الطبيعه وفي البدء
يقول أنها يسبب ضعف مفاهيم الكنيسه وتجسيدها لانسانيه الله والتعنيف الذي كان يحدث لكل من يعادي الكنيسه مما أدى بعض الأفراد إلي الاتجاه نحو الماديه تأثرا بما كانت تعرضه الكنيسه من أفكار مضلله..وسبب آخر يعرض فيه قصور
المفاهيم الفلسفيه في أوربا(متمثلا في راسل ونظريه داروين وغيرهما ) في الفلسفه الالهيه وتحديد بدء الخلق وتفسير عالم ما وراء الطبيعه وغيرها من الأسباب التى كانت أسباب رئيسيه ومباشره ادت إلي الاتجاه نحو الماديه.

[Majid · Rating 4 out of 5]

کتاب های مطهری با بیان منطقی و زبانی ساده و دور از تکلف سعی در درگیرکردن و بهره مندی مخاطب عام از حقیقت دارد . در این کتاب نیزبا استفاده
از همان روش اصلی خود، یعنی با بیان استدلال های منطقی سبب روشن سازی دلایل وجود مکتب مادی گرایی درغرب وبه نوعی انتقال ان به شرق میگردد
الیته بحث فلسفی موجود در کتاب، نیاز به تامل بیشتری دارد

[زهراسادات حسنی · Rating 5 out of 5]

وقتی این کتاب عمیق خونده بشه، تازه می فهمیم کجای کارمون غلط بوده که وضع جامعه به اینجا کشیده شده.
واقعا کتاب خوبیه.

[Mostafa Naghizadeh · Rating 4 out of 5]

دیدگاه یک اندیشمند دینی در مورد ماتریالیسم است.
دید کلی من این است که انصاف در بررسی موضوعات رعایت شده است و دید جامع بوده و تواضع نویسنده در قبول ضعف برداشت خود قابل تحسین است.
به برداشت شخص من در مورد مادیگری و اگزیستانسیالیسم تاثیر مثبت داشت و دیدگاهم را روشنتر کرد.
موضوعات مورد بررسی قابل تامل است. از رفتارهای ادیان تا دیدگاه فلسفی.

[امیر حسین · Rating 4 out of 5]

یه قسمت هایی رو واقعاً‌ سخت تر کرده بود و اومده بود منظور فیلسوف غرب رو بگه و حرف ساده اون رو خیلی سخت کرده بود اما در مجموع کتاب خوبی بود

[Faisal · Rating 3 out of 5]

كتاب فلسفي قد يكون صعب على القارئ البسيط

[ABM1366 · Rating 4 out of 5]

به درد امروز ما می خوره
و پاسخ بعضی پرسش های جوان مذهبی را درخصوص آسیب های دینداری در جامعه می دهد