«Διαβολοθήλυκο» αποκαλούσε ο παπάς του Ναγκιρέβ τη Σουζάνα Φαζέκας. Οι γυναίκες, όμως, του χωριού τη θεωρούσαν φύλακα-άγγελό τους, όχι μόνο επειδή πρόσφερε τις υπηρεσίες της ως μαμή και πρακτική γιατρός, αλλά επειδή τις γλίτωσε από το αμείλικτο πεπρωμένο τους σε μια κοινωνία όπου δεν είχαν το δικαίωμα να διαλέγουν τους συντρόφους τους οι ίδιες. Γιατί η Σουζάνα έραβε φουστάνια, μαντάριζε σκισμένα φρύδια και γόνατα και ξήλωνε προκαταλήψεις κι ενδοιασμούς. Θεωρώντας υποχρέωσή της ό,τι για τους κοινούς θνητούς είναι έγκλημα και αμαρτία, ανέλαβε δράση σ’ αυτή τη γωνιά της Αυστροουγγαρίας από το 1911 έως το 1919. Κι έγινε με τα γιατροσόφια και τα φαρμάκια της η «θεά» του Ναγκιρέβ; Τιμωρός και εκδικητής; παρατρεχάμενη της θείας δίκης. Μόνο όταν θα γνωρίσει τον Έλληνα γιατρό Στράτο Κεκέρογλου συμφιλιώνεται με το τραύμα που κουβαλά από παιδί και τολμά να κοιτάξει στον καθρέφτη της ψυχής της την αλήθεια. Ένα βιβλίο που αποδεικνύει πόσο εύθραυστες είναι οι ισορροπίες ανάμεσα στην αγάπη και το μίσος, στην αθωότητα και την ενοχή, στην απελπισία και την παράνοια, όταν οι μύχιες πληγές αδυνατούν να επουλωθούν. Βασισμένο σε αληθινά γεγονότα που φαντάζουν πιο ευρηματικά απ’ τη φαντασία.
Η ΠΑΣΧΑΛΙΑ ΤΡΑΥΛΟΥ γεννήθηκε στην Τρίπολη Αρκαδίας. Μέχρι τα δεκαοκτώ της έζησε σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας. Το 1988 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα, όπου σπούδασε ελληνική κλασική φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή. Τότε έκανε και τις πρώτες συγγραφικές της απόπειρες με μικρά διηγήματα που εκδόθηκαν σε τοπική εφημερίδα της Βέροιας. Ασχολείται με τη μουσική και τη ζωγραφική και ταξιδεύει συχνά. Είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. Από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ κυκλοφορούν με μεγάλη επιτυχία τα οκτώ μυθιστορήματά της: ΜΕ ΜΠΑΛΑΝΤΕΡ ΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ, ΗΘΕΛΑ ΜΟΝΟ ΕΝΑ ΑΝΤΙΟ, Η ΜΑΤΖΙΚΑ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ, ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΣΥΡΤΑΡΙ, ΦΤΕΡΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΞΙ, το οποίο ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Αναγνωστών 2008,ΕΣΤΩ ΜΙΑ ΦΟΡΑ, Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΦΑΡΟΥ και ΤΑ ΡΟΔΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ, καθώς και το δοκίμιο ΟΙ ΕΡΑΣΤΕΣ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ.
Ακολουθώντας τα χνάρια της celebritty εγχώριας λογοτεχνικής serial killer του Παπαδιαμάντη, τη γνωστή σε όλους Φραγκογιαννού, η Τραυλού επανέρχεται ομολογώ με ένα αρκετά διαφορετικό βιβλίο από τα προηγούμενά της (τουλάχιστον από όσα έχω διαβάσει). Η «γιατρίνα» βασίζεται σε ένα υπαρκτό πρόσωπο, τη Σουζάνα Φαζέκας, που τύφλα να ‘χουν οι φαντασιοπληξίες των συγγραφέων, στα τσακ – πατ καθάρισε με τη βοήθεια των άλλων γυναικών του Ναγκιρέβ καμιά 300άρια άντρες όχι για να πάρουν τη σύνταξή τους αλλά σίγουρα για μία ντόλτσε βίτα (τώρα τι ντόλτσε βίτα στο Ναγκιρέβ εκείνη την εποχή που δεν υπήρχαν ούτε κλαμπάκια ούτε μπαράκια αυτό είναι μια άλλη ιστορία) με τους Σέρβους αιχμαλώτους. Και το έγκλημα μπορεί να έμενε και στην αφάνεια εάν δεν φύτρωνε εκεί που δεν τον έσπερναν ένας γιατρός. Αυτή με λίγα λόγια είναι η αληθινή ιστορία και πάνω εκεί χτίζει η συγγραφέας τη μυθοπλασία της. Ξεκινά με μια ακρώς κινηματογραφική σκηνή όπου η Σουζάνα – Αντζέλικα – γιατρίνα (κάθε εγκληματίας που σέβεται τον εαυτό του πρέπει να έχει και καμιά διακοσαριά ονόματα) εμφανίζεται μέσα στην ομίχλη στο γεμάτη λασπουριά Ναγκιρέβ στην άκρη του πουθενά της Αυστροουγγαρίας. Μέσα σε μια ατμόσφαιρα όλο μυστικά, κρύβει πολύ καλά το παρελθόν της και χρησιμοποιώντας γνώσεις, γαλυφιές και πρωτόγονες γνώσεις ψυχολογίας και ψυχοπαθολογίας καταφέρνει να ριζώσει στην πόλη γινόμενη στην ουσία απαραίτητη, καθώς οι γιατροί είναι είδη προς εξαφάνιση. Τυφλοί, κουτσοί, λεπροί στην γιατρίνα λοιπόν, που όλα τα σφάζει όλα τα μαχαιρώνει, που όλα τα ράβει και τα καρικώνει, από σπασμένα πόδια μέχρι εκτρώσεις και παρθενοραφές (κυρίως τα δύο τελευταία). Και αν η Φαζέκας είναι το βασικό πρόσωπο, γύρω της μία πλειάδα ηρώων, που βυθίζονται εάν δεν έχουν ήδη βυθιστεί στη λασπουριά του Ναγκιρέβ. Η Άγκνες, η τσατσά του πορνείου (γιατί κάθε επαρχιακή πόλη που σέβεται τον εαυτό της έχει το πορνείο της) που αν και τσατσά έχει μια ιδιότυπη σχέση με τον έρωτα, ο αθώος κωφάλαλος Βίτορ, η Μπλάνκα, ο πάτερ Άλμπους (η επιτομή της σκληροπυρηνικής εκκλησίας), γυναίκες που βουλιάζουν στο πεπρωμένο τους και γυναίκες που το δημιουργούν αγκαλιά μ’ένα μπουκάλι φαρμάκι και μπόλικο μυγόχαρτο. Το βιβλίο μυρίζει έρωτα, προδοσία κι εκδίκηση (πως λέει το γνωστό άσμα αίμα, δάκρυα κι ιδρώτα;). Έρωτας σε όλες του τις μορφές: πλατωνικός, αγνός, εμμονικός, αρρωστημένος, βίαιος, ομοφυλόφιλος, ετεροφυλόφιλος, τζογαδόρικος, συμβατικός… ό,τι θέλει ο μπαξές. Βιβλίο σκληρό για γερά νεύρα που όμως τρέχει σαν νερό. Πώς το λέμε στο πατρίντα; Page turner. Αυτό. Τολμηρό για τα ελληνικά δεδομένα με τη λογική πως η συγγραφέας ασχολείται μ’ένα θέμα που ουδεμία σχέση έχει με τα ελληνικά δεδομένα και προσπαθεί να δώσει απαντήσεις σε μία «άρρωστη» γυναικεία ψυχοπαθολογία. Διαβολογυναίκα ή θεά του Ναγκιρέβ, η γιατρίνα;. Εντάξει το ερώτημα είναι ρητορικό, προσωπικά το βιβλίο το διάβασα απνευστί. Κι όταν διαβάζω ένα βιβλίο απνευστί, σημαίνει πως μου άρεσε. Υ.Γ. Υπάρχουν βέβαια κάποια λάθη επιμέλειας που με τσιρτσίριασαν… Η πενικιλλίνη απομονώθηκε από τον Φλέμιγκ μετά το 1940, τώρα πως γίνεται η γιατρίνα να την στοιβάζει στα μπουκαλάκια της εν έτει 1911, αυτό είναι μια άλλη ιστορία… Γι’αυτό το λόγο χάνει μισό αστεράκι, πάει στο 4.5/5 αλλά το μισό πάει υπέρ του μαθητή, οπότε 5/5
[...] Όλα ξεκινούν, όταν η Σουζάνα Φαζέκας δραπετεύει από το τραυματικό παρελθόν της, και τις ένοχες πράξεις της, πράξεις που στιγμάτισαν το παρόν και επέδρασαν καθοριστικά στο μέλλον της. Με σύμμαχο τη νύχτα, και τη νέα της ταυτότητα, η Σουζάνα μετακομίζει σε ένα ερημικό χωριό της Ουγγαρίας, ένα χωριό βυθισμένο στη λάσπη και την σιωπή, το Ναγκιρέβ, όπου θα προσπαθήσει να στήσει τη ζωή της, ξανά. Έχοντας γνώσεις πρακτικής ιατρικής, αλλά και μαιευτικής, η Σουζάνα γίνεται η «γιατρίνα» του χωριού, και βήμα, βήμα υφαίνει τους ιστούς της, δένοντας άρρηκτα τους κατοίκους του χωριού μαζί της, και ειδικότερα τις γυναίκες του χωριού. Η Πασχαλία Τραυλού δημιουργεί ένα εκτενές ψυχογράφημα, το οποίο δεν αποσκοπεί απαραίτητα στη δικαιολόγηση των πράξεων της βασικής της ηρωίδας, αλλά αντίθετα μέσα απ’ την πολυπρισματική παρουσίαση της αλήθειας, προσπαθεί και φυσικά πετυχαίνει να αναδείξει ολιστικά κοινωνικά ζητήματα, διαχρονικού χαρακτήρα, τα οποία δυστυχώς εντοπίζει κανείς μέχρι και σήμερα στους κόλπους της κοινωνίας μας. Η μυθιστοριογράφος Πασχαλία Τραυλού επιστρατεύοντας τη συγγραφική δεινότητα που τη χαρακτηρίζει λόγω της πολυετούς συγγραφικής πείρας και κάνοντας ταυτόχρονα χρήση της λυρικής γραφής της, λυρικότητα που δίνεται ισορροπημένα, δίχως να αγγίζει τα όρια της υπερβολής και να κουράζει, δημιουργεί έναν γκροτέσκο κόσμο, κόσμο ρευστό και σκοτεινό, σκληρό και εσωστρεφή, εντός του οποίου τοποθετεί τους ήρωες της. Το Ναγκιρέβ, λοιπόν, αποτελεί το χωρικό πλαίσιο μες στο οποίο δρα η βασική ηρωίδα της συγγραφέως, η Σουζάνα Φαζέκας, ενώ χρονικά, βρισκόμαστε λίγο πριν, και λίγο μετά, ανάμεσα στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Ναγκιρέβ είναι μία πατριαρχική κοινωνία, κοινωνία θρησκόληπτη, όπου ο φόβος για το διαφορετικό και το ανεξήγητο στρέφει τον κόσμο στην εκκλησία. Μία κοινωνία υποκριτών που παραμένει σιωπηλή και απαθής στη σκληρότητα της ενδοοικογενειακής βίας. Μία κοινωνία την αποδοχή της οποίας αποκτά κανείς τηρώντας τυφλά τους κανόνες της, ακολουθώντας τα πατριαρχικά της πρότυπα και τις απαρχαιωμένες της αντιλήψεις, που μεταφέρονται αναντίρρητα ως κληρονομιά από γενιά, σε γενιά. Στους κόλπους αυτής ασφυκτικής κοινωνίας βρίσκεται η Σουζάνα Φαζέκας , η οποία με τον δικό της ξεχωριστό τρόπο, τρόπο υποδόριο, πυροδοτεί ένα κύμα επανάστασης ενάντια στην πατριαρχία. Συγκεκριμένα, οι γυναίκες του Ναγκιρέβ ενώ φαινομενικά ακολουθούν τη στάση και τη συμπεριφορά που προστάζει η μικρή τους κοινωνία, ξεκινούν την επανάσταση τους. Γίνονται αμείλικτες, άλλωστε οι περιστάσεις τις αναγκάζουν, και παίρνουν την δικαιοσύνη στα χέρια τους, σκορπώντας τον θάνατο! Κερδίζοντας, όμως έτσι, την πολυπόθητη λύτρωση που φέρει η αίσθηση της ελευθερίας. Τόσο η πρωταγωνίστρια του βιβλίου, που αποτελεί υπαρκτό πρόσωπο, όσο και οι δευτεραγωνιστές που συντονίζονται στην τροχιά της, και μετεωρίζονται γύρω της, παρουσιάζουν μεγάλο αναγνωστικό ενδιαφέρον. Αυτό γιατί εμφανίζουν μία πληθώρα αντιθέσεων, η οποία συνδράμει στην πολυδιάστατη παρουσίαση των γεγονότων, αλλά και στη δημιουργία δίπολων που αφορούν αντίθετες απόψεις και στάσεις ζωής, οι οποίες αναπόφευκτα έρχονται σε σύγκρουση. Από την μία πλευρά, έχουμε την επιβλητική Σουζάνα με το μυστηριώδες παρελθόν, τον καλλιεργημένο και μορφωμένο Γκόρκι, ο οποίος μπορεί φαινομενικά να φαντάζει προοδευτικός στην πραγματικότητα όμως χαλιναγωγείται από πατριαρχικές ιδέες και απαρχαιωμένα πρότυπα, την αποκηρυγμένη και δακτυλοδεικτούμενη για τις επιλογές της Άγκνες Πίντερ. Από την άλλη έχουμε, τον πάτερ Άμπρους, που καταχράται την εξουσία που του προσφέρει το ιερατικό του αξίωμα, χρησιμοποιώντας τον φόβο της αμαρτίας για να κρατά δέσμιους τους χωρικούς, και τις Μαρία, Έλσα, Σίλβια, Μπόρσα, τις γυναίκες του Ναγκιρέβ, μικρές και μεγάλες, μάνες, σύζυγοι, αδερφές, και ερωμένες, η καθεμιά από τις οποίες βιώνει το δικό της προσωπικό δράμα, για το οποία αναζητά τρόπο επίλυσης. Τρόπο διαφυγής, ο οποίος θα τις οδηγήσει στη λύτρωση. Η παρουσία όλων αυτών των διαφορετικών μεταξύ τους χαρακτήρων, παρέχει στην Πασχαλία Τραυλού τη δυνατότητα να παρουσιάσει καταστάσεις και γεγονότα μέσα από ποικίλα πρίσματα. Έτσι η αλήθεια που κρύβεται πίσω απ’ αυτά που συμβαίνουν, αποκτά πολυδιάστατο χαρακτήρα, με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να οδηγείται σε έντονο προβληματισμό, που γεννά πολλές σκέψεις, και ταυτόχρονα να γίνεται μάρτυρας συγκρούσεων που αναπτύσσονται μεταξύ των διαφορετικών εκδοχών της αλήθειας, αφού για την συγγραφέα δεν υπάρχει μόνο το μαύρο και το λευκό, υπάρχει και το γκρίζο. Είναι στο χέρι του αναγνώστη να επιλέξει την εκδοχή της αλήθειας, που επιθυμεί να πιστέψει! Πέρα ωστόσο, από τις φανερές συγκρούσεις, η συγγραφέας δημιουργεί και εσωτερικές, συνειδησιακές συγκρούσεις, οι οποίες λαμβάνουν χώρα εντός της Σουζάνας. Το σκοτάδι μάχεται με το φως, το καλό με το κακό, η δικαιοσύνη με το άδικο, κι η Σουζάνα να αιωρείται ανάμεσα τους, να αγωνίζεται να απελευθερωθεί απ’ τους δαίμονες της, προσπαθώντας να απαλλαγεί απ’ τις τραυματικές μνήμες που σφράγισαν το παρελθόν της. Μέσα απ’ την ΓΙΑΤΡΙΝΑ, ένα μυθιστόρημα με φεμινιστική θα έλεγα κοψιά, αφού στο επίκεντρο του είναι οι γυναίκες κάθε ηλικίας, κοινωνικής τάξης, και ιδιότητας, η συγγραφέας τοποθετεί στο μικροσκόπιο της τη γυναίκα, τη θέση της εντός της κοινωνίας, τους ρόλους που καλείται να εκτελέσει βάσει της ιδιότητάς της, και φυσικά εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται, ασκώντας κριτική στην πατριαρχία, και αναδεικνύοντας τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που αφορούν στο γυναικείο φύλο, τα οποία επιβιώνουν μέχρι και σήμερα. Η συγγραφέας τέλος, αναφέρεται και σε ζητήματα διαχρονικά, που απασχολούν και θα συνεχίσουν να απασχολούν τον άνθρωπο, ζητήματα όπως ο έρωτας, η συντροφικότητα, η εκδίκηση, η βία, κ.α. Ολοκληρώνοντας, λοιπόν, η ΓΙΑΤΡΙΝΑ της Πασχαλίας Τραυλού είναι ένα μυθιστόρημα που διαβάζεται απνευστί, που συναρπάζει και σε βυθίζει στις ερεβώδεις πλευρές τις ανθρώπινης ύπαρξης!
Δεν ενθουσιάστηκα.... Δεύτερη προσπάθεια ανάγνωσης της συγγραφέως και αποφάσισα ότι δεν υπάρχει λόγος να συνεχίσω με τα βιβλία της. Πραγματεύεται ενα πολύ σοβαρό θέμα την πατριαρχία και την καταπίεση έως και εκμετάλλευση / υποδούλωση των γυναικών μέχρι να αποκτήσουν ανεξαρτησία και να μπορούν να σταθούν στα πόδια τους. Ενώ το θέμα είναι πολύ δυνατό, η αφήγηση δεν με άγγιξε και δεν συμμετείχα στα δρώμενα της ιστορίας, βασική παράμετρος ενός επιτυχημένου βιβλίου. Επίσης, ήταν λάθος η εξιστόρηση της προσωπικής της τραγικής ιστορίας στο τέλος, έπρεπε να έχει παρατεθεί στην αρχή για να μπορούμε να σταθμίσουμε καλύτερα τις πράξεις της. Κρίμα .... Ένα άλλο φάουλ του βιβλίου ήταν η αδυναμία της συγγραφέως να κάνει τους ήρωες να μιλάνε αληθοφανώς, σύμφωνα με την μορφωτική και κοινωνική κατάσταση του καθενός. Βάζει την αγράμματη "τσατσά" της περιοχής να εκφράζει σκέψεις σαν απόφοιτη φιλολογίας. Το ίδιο το περιεχόμενο είναι αξιοπρεπές και σωστό αλλά δεν περιμένεις (γιατί δεν έχει την ικανότητα και την παιδεία) να το ακούσεις από την αμόρφωτη χωριάτα πόρνη στην Ουγγαρία του 1900. Επίσης κάποια λάθη της συγγραφλέως που ξέφυγαν και στην επιμέλεια. Όχι ρε παιδιά πενικιλλίνη το 1911, ούτε time traveller να ήταν! ανακαλύφθηκε το 1940 και μετά.
Η τραυλού είναι λογοτέχνης δε μπορεί να το αποκλείσει κανείς αυτό, ωστόσο εδώ μου έλειψε η ποιητική της γραφή. Μου άρεσε σε γενικές γραμμές. Η ατμόσφαιρα της εποχής που δημιουργεί είναι άλλο ένα point για το βιβλίο.
Όμως... Με κούρασαν όμως τα ιστορικά στοιχεία γιατί δεν ενθουσίαζομαι με τα ιστορικά βιβλία γενικότερα.
Όμως από την άλλη νομίζω ότι πλαταγιαζει λιγο η ιστορία. Αν ήταν λιγότερες οι σελίδες ίσως μου άρεσε περισσότερο. Αν δεν κυλούσαν οι εξελίξεις γύρω από τις ίδιες πράξεις ξανά και ξανά.
Είναι αληθινή ιστορία όμως οπότε κατανοώ κάποια πράγματα ακομη και αν εμένα με κούρασαν.
Η Σουζάνα Φαζέκας, μια γυναίκα μέση ηλικίας, φτάνει στο χωριό Ναγκιρέβ της Αυστροουγγαρίας το 1911, με τον άντρα της να είναι αγνοούμενος κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες. Η γυναίκα κάνει κάθε δυνατή προσπάθεια για να ριζώσει στο χωριό και να ξεκινήσει τη ζωή της από την αρχή. Οι γνώσεις μαιευτικής, γενικής ιατρικής και… βοτάνων που έχει θα την κάνουν αρεστή και σύντομα αναντικατάστατη. Πώς συνδέονται με τη μυστηριώδη αυτή γυναίκα μια σειρά από θανάτους αντρών που κορυφώνονται μετά τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου; Είναι αθώα ή ένοχη; Πόσο πρόθυμες είναι ορισμένες γυναίκες να απαλλαγούν από τους ανθρώπους που τυραννούν τη ζωή τους;
Η Πασχαλία Τραυλού θέλησε να σκαλίσει το παρελθόν της ενδιαφέρουσας αυτής προσωπικότητας και να αναζητήσει τα ελατήρια των ανήκουστων πράξεών της, να εισχωρήσει στην ψυχή και τα τραύματα μιας γυναίκας που φτάνει σ’ ένα φιλήσυχο και ήρεμο χωριό, μετατρέποντάς το σταδιακά και με ποικίλους έμμεσους και άμεσους τρόπους σε τόπο θανάτου (μιλάμε για δολοφονίες τουλάχιστον σαράντα αντρών, κυρίως μεταξύ 1914 και 1929). Πώς καταφέρνει να κερδίσει με το μέρος της σχεδόν όλους τους κατοίκους και να εκλογικεύει κάθε της πράξη; Τι απέγινε ο άντρας της; Ποια ψυχικά τραύματα κουβαλάει μαζί της; Το κατασκεύασε το επιχείρημα που χρειαζόταν για να ικανοποιεί τα φονικά της ένστικτα ή μήπως η αγριότητά της που επηρέασε και τις άλλες γυναίκες είναι μια κραυγή αγανάκτησης και μια τρανταχτή απόδειξη πως η βία αναπαράγει μόνο βία; Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως είμαστε σε μια εποχή όπου η οικογένεια επέλεγε τον μέλλοντα σύζυγο μιας νεαρής έφηβης γυναίκας χωρίς αυτή να έχει άποψη επί του θέματος και πως το διαζύγιο δεν ήταν κοινωνικά αποδεκτό ακόμη κι αν ο άνδρας ήταν αλκοολικός ή βίαιος. Γυναίκες γερασμένες πριν την ώρα τους, καταβεβλημένες από την κακοπέραση και τις γέννες, παραμελημένες από σύζυγο, γονείς μα κυρίως από τον ίδιο τους τον εαυτό, ανέκφραστες, με κυρτούς ώμους και «με το παγωμένο βλέμμα των ανθρώπων που έχουν αποδεχτεί την κακοποίηση σαν μια διαδικασία δεδομένη και αναπόφευκτη» (σελ. 128), ζουν στο Ναγκιρέβ: «…ένα διαβολοχώρι που δεν το ‘χε ο χάρτης, κάπου στα νοτιοανατολικά της Βουδαπέστης, ανάμεσα σε κάποιο δάσος κι ένα παρακλάδι του Δούναβη» (σελ. 10). «Πίσω απ’ την πόρτα του καθένας έκανε ό,τι ήθελε, αρκεί να έλεγε τυπικά την καλημέρα του, να εκκλησιαζόταν τακτικά και να απέφευγε τη σύγκρουση με τον νόμο» (σελ. 257).
Η Πασχαλία Τραυλού συνέθεσε ένα δυνατό, ανατρεπτικό μυθιστόρημα γεμάτο απανωτές εκπλήξεις και βαθιά ψυχογραφήματα, με γεγονότα που φωτίζουν σταδιακά την προσωπικότητα της Φαζέκας και τις αλληλεπιδράσεις της με τα μέλη της κλειστής κοινωνίας του Ναγκιρέβ και με διακριτικές νότες ρομάντσου και καλολογικών στοιχείων. Ρεαλισμός και ωμότητα συναγωνίζονται τα ηθικά διλήμματα που πηγάζουν από την ιστορία ενώ ο έρωτας καταφέρνει να τρυπώσει ανάμεσα στις λέξεις και να αλλάξει την πορεία των γεγονότων. Πρωταγωνίστρια φυσικά η νεοφερμένη «γιατρός», που: «Διέθετε ανέκαθεν τη ζηλευτή δεξιότητα να διαβάζει την ψυχολογία των άλλων με την άνεση που κάποιος φυλλομετρά νωχελικά μια εφημερίδα» (σελ. 14). Είναι μια γυναίκα που έρχεται σε μια κλειστή πατριαρχική κοινωνία γεμάτη στερεότυπα και προκαταλήψεις, με έναν ιερέα που κατ’ επίφασιν κρατάει ουδετερότητα απέναντι στις ζωές των ποιμνίων του αλλά και αναθεματίζει χωρίς δισταγμό όσους λοξοδρομούν από το μονοπάτι της αρετής με τη σκέψη ενός διαζυγίου ή άλλων ανομημάτων.
Η ηρωίδα του βιβλίου βήμα προς βήμα ριζώνει στον καινούργιο τόπο, ανυπομονώντας το μαχαίρι, τα μαντζούνια και το ψαλίδι της να παίξουν τους ρόλους τους. Οξυδερκής, διεισδυτική και ικανή χειρίστρια των ανθρώπων, γίνεται σχεδόν αμέσως απαραίτητη στο χωριό. «Κι ώρες ώρες είχε την αίσθηση πως δεν έραβε μονάχα καινούρια φουστάνια αλλά ολοκαίνουριες μοίρες για τις γυναίκες αυτού του τόπου» (σελ. 129). Γεμάτη συναισθηματική δυσλεξία, ανθεκτική σε ερωτικά ερεθίσματα, αρνιέται να επενδύσει στους ανθρώπους, είναι «μια ύπαρξη μεταλλαγμένη από εμπειρίες που είχαν χαράξει στην ψυχή της ένα αφύσικο σχήμα» (σελ. 412). Τελικά πώς θα τη χαρακτήριζε κανείς; Αμείλικτο δαίμονα που χειραγωγεί ή άγγελο που σώζει; Δαίμονα με αγγελικές προθέσεις ή άγγελο με πείσμα σατανικό; Το μυθιστόρημα την παρακολουθεί στενά κατά την άνοδο αλλά και την πτώση της, γιατί ο άνθρωπος είναι πάντα αστάθμητος παράγοντας κι έτσι το σχέδιό της σύντομα αρχίζει να «μπάζει νερά». Απρόσμενα γεγονότα χτίζουν μα και γκρεμίζουν τη δημοτικότητά της, δημιουργώντας μια σφιχτοδεμένη πλοκή γεμάτη αγωνία και σασπένς. Η συγγραφέας κρατάει ίσες αποστάσεις, τοποθετεί τα κοινωνικά γεγονότα και τις ψυχογραφίες στην κρίση του αναγνώστη, καταγράφει τις πράξεις και τις αντιδράσεις, πουθενά όμως δεν παίρνει θέση, αντίθετα, αφήνει τα γεγονότα να μιλήσουν μόνα τους και να ξεδιπλωθεί η ιστορία όσο γίνεται πιο αντικειμενικά και ολοκληρωμένα.
Εξίσου ενδιαφέροντες και πολυπρισματικοί είναι και οι υπόλοιποι κάτοικοι: ο κρατικός υπάλληλος και χήρος επί δεκαεπτά χρόνια Γκιόργκι Άισμπεργκ, η αντρογυναίκα Άγκνες Πίντερ, που έχει τον οίκο ανοχής της ευρύτερης περιοχής και μεγαλώνει βαρυγκομώντας τον πνευματικά καθυστερημένο Βίτορ και την αδελφή του, Μπλάνκα, ο Σέρβος Νεντέλικο Σαμπρίνοβιτς (είναι κρυφά ερωτευμένος με μια κοπέλα του χωριού, σε μια περίοδο που η Αυστροουγγαρία κατείχε σερβικά εδάφη και οι αντάρτες έστηναν ενέδρες για να σκοτώνουν Ούγγρους στρατιώτες, επομένως τι μέλλον μπορεί να έχει μια τέτοια σχέση; ), η Ιρέιν Λουτζ, μία από τα θύματα των κακοποιητικών συζύγων, ο εσωστρεφής, δίκαιος, οξυδερκής και τυπικός αστυνόμος Στέφαν Ζόλταν, η προξενήτρα του χωριού Γκιούλα, που ζει με τον γιο της, Κρίστεκ, και τη γυναίκα του, Έλζα, ένα κορίτσι που μετά χαράς το έδωσε ο πατέρας της για να έχει ένα στόμα λιγότερο, ένα ασχημάτιστο πλάσμα που η Γκιούλα προόριζε για ερωμένη, πλύστρα, μαγείρισσα και μάνα των παιδιών της, με αντάλλαγμα ένα πιάτο φαΐ, ο αυστηρός τοποτηρητής των ηθών και των εθίμων πάτερ Άμπρους, με σκοτεινό ψυχισμό, αδέκαστος και άτεγκτος (βρίσκει τον μάστορά του με τη Φαζέκας κι έτσι απολαμβάνουμε τις μάχες των δύο δαιμόνων για επικράτηση στο ποίμνιο), ο Στράτος Κεκέρογλου από την Κομοτηνή, που με το ξέσπασμα του πολέμου βρέθηκε αιχμάλωτος στο στρατόπεδο του Γκέρλιτς και μπλέχτηκε αναπάντεχα με τις ζωές των χωρικών και πολλοί άλλοι, άντρες μα κυρίως γυναίκες, συγκροτούν ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα που δεν μπορείς να μαντέψεις πώς θα εξελιχθεί, μιας και τα πράγματα έρχονται διαρκώς πάνω κάτω.
Όλα τα μυθιστορηματικά γεγονότα πλέκονται ιδανικά με τις ιστορικές συνθήκες που οδήγησαν στο ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Μεταξύ αυτών, ο Νεντέλικο και ο φίλος και πρότυπό του, Γκαβρίλο Πρίντσιπ, που δολοφόνησαν τον Αρχιδούκα Φραγκίσκο Φερδινάνδο της Αυστρίας.
Η συγγραφέας έχει μελετήσει καλά και προσεκτικά, όπως πάντα, το αντικείμενό της και παραθέτει εύληπτα και κατατοπιστικά τα εθνοτικά και κοινωνικά προβλήματα της περιοχής και το παρασκήνιο που οδήγησε στην έκρηξη του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, καταστάσεις που εντάσσει αρμονικά στην αφήγηση, επηρεάζοντας τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος και τις πράξεις τους. Μαζί με τη σταδιακή κλιμάκωση στον χώρο της Σερβίας και της Αυστροουγγαρίας κλιμακώνονται και οι σχέσεις μεταξύ των κατοίκων, προετοιμάζοντας τον αναγνώστη για την αιματηρή παγκόσμια σύρραξη και ταυτόχρονα για τη σιωπηρή εσώτερη διαμάχη στο Ναγκιρέβ.
«Η γιατρίνα» είναι μια μυθιστορηματική προσέγγιση της κατάστασης στην οποία οδήγησε η Σουζάνα Φαζέκας το ήσυχο ως την άφιξή της χωριό του Ναγκιρέβ και μια ρεαλιστική απεικόνιση της εποχής και της καθημερινότητας των κατοίκων, εν όψει του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ταυτόχρονα όμως είναι και μια κραυγή βοήθειας απέναντι στη δύσκολη θέση της γυναίκας που δυστυχώς υφίσταται ακόμη και σήμερα, όταν βασανίζεται, ταλαιπωρείται, κακοποιείται από τον σύζυγο, τον αδελφό ή τον πατέρα σε μια κοινωνία που κωφεύει ελαφρά τη καρδιά στα «ξένα προβλήματα». Σίγουρα, η λύση δεν είναι αυτή στην οποία καταφεύγουν με ποικίλους τρόπους οι ηρωίδες του βιβλίου, άλλωστε οι ανατροπές και το τέλος δείχνουν τις συνέπειες των πράξεών τους, γι’ αυτό και η συγγραφέας προσπαθεί, με όχημα τις κλειστές πόρτες του χωριού, να φωτίσει και να υποστηρίξει τις δύσκολες στιγμές της γυναικείας κακοποίησης, τη μοναξιά που βιώνουν, τις εναλλακτικές λύσεις που υπάρχουν και δεν τις βλέπουν λόγω της κατάστασής τους και οποιοδήποτε άλλο βήμα που θα φέρει τη γυναίκα πιο κοντά στην αυθυπαρξία και θα ενισχύσει την αυτοπεποίθησή της, όχι για να υπερέχει του άντρα αλλά για να συμβιώνει αρμονικά μαζί του και να είναι υγιής και αισιόδοξη.
Με την Πασχαλία Τραυλού μου συμβαίνει το εξής. Ενώ όσο ήταν στις Εκδόσεις Ψυχογιός τη διάβασα φανατικά, από τη στιγμή που μετέβη στις Εκδόσεις Διόπτρα ένιωσα να "χανόμαστε". Δεν μπορούσα να παρακολουθήσω τη γραφή της, με κούραζε η θεματολογια της και την έβρισκα υπερβολικά βαριά χωρίς λόγο. Μετά από επιμονή της αδελφής μου διάβασα τη Γιατρίνα και αισθάνθηκα σαν να ξαναβρήκα μια παλιά αγαπημένη συγγραφέα. Εντελώς διαφορετικό από κάθε άλλο το συγκεκριμένο βιβλίο, με μια σκοτεινιά που ίσως να μου κλώτησε λίγο αυτήν την εποχή -άνοιξη μετά από καραντίνα- νομίζω ότι θέτει τις βασεις για μια δυνατή επανεκκίνηση. Μια παρατήρηση έχω μόνο. Το σημείωμα του τέλους, θα ήταν σκόπιμο να το διαβαζαμε εξ αρχής.
Ενώ περιγράφεται μια αληθινή και πολύ δυνατή ιστορία, εγώ ένιωσα ότι διάβαζα ένα απλό μυθιστόρημα. Η συγγραφέας δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει τις προσδοκίες που είχα όταν ξεκίνησα το βιβλίο. Επίσης, η επιμέλεια είναι μέτρια, γεγονός που πάντα μου δημιουργεί αρνητική εντύπωση για έναν εκδοτικό. Η βαθμολογία μου έγκειται στο ότι η γλώσσα είναι ρέουσα και δεν βαρέθηκα (συγκριτικά με άλλα βιβλία που με κάνουν να πηδώ σελίδες) αλλά μέχρι εκεί.
Το νέο βιβλίο της Πασχαλίας Τραυλού με τίτλο Η γιατρίνα, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΔΙΟΠΤΡΑ και πραγματεύεται μια ιστορία βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα, που συνδυασμένα με τα μυθοπλαστικά στοιχεία που χρησιμοποιεί η συγγραφέας, συνθέτουν ένα άρτιο αποτέλεσμα, που προσφέρει στον αναγνώστη μια υπέροχη αναγνωστική εμπειρία που τον ικανοποιεί σε κάθε επίπεδο. Η γιατρίνα είναι ένα μυθιστόρημα εποχής -μιας και η ιστορία του εντάσσεται στο διάστημα του Ά πρώτου παγκοσμίου πολέμου και παρουσιάζονται σε αυτό ιστορικές πληροφορίες, όπως η αμφιλεγόμενη μεταφορά 6000 Ελλήνων στρατιωτών στο γερμανικό στρατόπεδο του Γκέρλιτζ το 1916, μα και άλλα ιστορικά στοιχεία που φαίνεται να αποτέλεσαν έμπνευση για την Τραυλού- μα δεν είναι μόνο αυτό. Ενώ κινείται με κεντρικό άξονα την βιογραφία της βασικής ηρωίδας της συγγραφέως, της Σουζάνας Φαζέκας, εξελίσσεται σε ένα πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που ξεφεύγει από τα στεγανά του ιστορικού χαρακτήρα του και δημιουργεί έντονες σκέψεις και δυνατές ψυχικές αναταράξεις, καθώς τον βυθίζει τον αναγνώστη στις πιο σκοτεινές πτυχές την ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης, η οποία σκιαγραφείται αριστουργηματικά από την Πασχαλία Τραυλού, μέσα από την δημιουργία ισχυρών και πολύ ενδιαφερόντων χαρακτήρων. Βρισκόμαστε στο χωριό Ναγκιρέβ της Αυστροουγγαρίας, λίγο πριν, μα και λίγα χρόνια μετά, από τον Ά παγκόσμιο πόλεμο. Το 1911 μετακομίζει εκεί η Σουζάνα Φαζέκας, ως μαμή και πρακτική γιατρός, από την στιγμή εκείνη, μια σειρά δολοφονιών ξεκινά, θύματα είναι άντρες της περιοχής και αυτουργός μα και συνεργός αυτών των δολοφονιών θεωρείται η Φαζέκας, που με τα γιατροσόφια και τα φαρμάκια της γίνεται γρήγορα η “θεά” του Ναγκιρέβ, μα και ο τιμωρός και εκδικητής του.. Μα τι είναι αυτό που αναγκάζει την Φαζέκας να πάρει τον νόμο στα χέρια της, να δικάζει, να αποφασίζει και χρησιμοποιώντας τον θάνατο, να αποδίδει την δική της δικαιοσύνη..;; Το Ναγκιρέβ είναι μια μικρή συντηρητική κοινωνία, επιφυλακτική και αρνητική, απέναντι σε οποιοδήποτε μπορεί να διαταράξει την αρμονία και τις ισορροπίες της. Έτσι έχει υιοθετήσει έναν τρόπο ζωής, ο οποίος δέχεται μα και ενισχύει τις κοινωνικές ανισότητες ως οργανικό μέρος της κοινωνίας του Ναγκιρέβ. Οι γυναίκες είναι μέλη αυτής της κοινωνίας και ζουν εντελώς υποταγμένες στην βούληση και τους νόμους της. Υποχείρια των αντρών, πρώτα του πατέρα και μετά του συζύγου, θεωρούνται τεκνοποιητικές μηχανές, υπηρέτριες των αντρών και υποβάλλονται σε μεγάλους περιορισμούς. Μέσα σε αυτή την απόλυτα υποκριτική κοινωνία του Ναγκιρέβ, οι φυλετικές ανισότητες και αδικίες καλά κρατούν, με πρώτα θύματα τις γυναίκες. Τώρα στο πρόσωπο της Φαζέκας βλέπουν έναν σύμμαχο και βρίσκουν επιτέλους τον δικό τους τρόπο να διεκδικήσουν μια καλύτερη ζωή. Ήρθε η ώρα για την δική τους επανάσταση, κύριες αιτίες της η εκδίκηση, η δικαίωση, η αγανάκτηση, η αίσθηση της ελευθερίας και του δικαιώματος στην προσωπική βούληση και στην ισότητα. Ο κόσμος τους απαρτίζεται από βίαιους και μέθυσους συζύγους, ψυχικά διαταραγμένους που πάνω τους εκτονώνουν κάθε μορφής πάθη. Οι γυναίκες του Ναγκιρέβ, ακολουθούν η κάθε μια τον δικό της προσωπικό Γοργοθά, σηκώνουν σιωπηρά τον δικό τους σταυρό και ζουν ένα δράμα, όπου πρωταγωνιστούν οι ίδιες μα και η βία, η εξαθλίωση, ο διασυρμός, η πλήρης υποταγή, η ταπείνωση, η καταπίεση, η ψυχική και σωματική κακοποίηση. Οι γυναίκες του Ναγκιρέβ, μια νιόπαντρη ανήλικη, μια μάνα, μια αδελφή, μια κόρη, μια σύζυγος, μια πόρνη, μια τσατσά και άλλες, σηκώνουν το κεφάλι απέναντι στην ψυχοπαθολογία που γεννά η πατριαρχία. Απέναντι τους ένας παπάς που με την απειλή της αμαρτίας και κάνοντας κατάχρηση της θρησκευτικής εξουσίας που κατέχει, επηρεάζει και κατευθύνει ζωές, ένας κακός αστυνομικός, ο μοιχός και βίαιος σύζυγος και κάθε αντρική παρουσία που δρα με ολέθριες ψυχολογικές συνέπειες πάνω τους. Στην Σουζάνα Φαζέκας βρίσκουν τις λύσεις που ζητούν και τον μόνο άνθρωπο που μπορεί να τις βοηθήσει.. Και ακριβώς εδώ είναι και το πρώτο σημείο στο βιβλίο της Τραυλού που θέλω να σταθώ. Εδώ η Τραυλού ενώ έχει ήδη δημιουργήσει μια πολλή δυνατή, ενδιαφέρουσα, συνταρακτική ιστορία, δεν μένει μόνο σε αυτό. Δεν ζητά αυτό.. Με την επιδέξια συγγραφική δεινότητα που διαθέτει, χρησιμοποιεί αυτή την ιστορία και την δυναμική της, για να κρατήσει τον αναγνώστη της ενώ ταυτόχρονα τον κατευθύνει αβίαστα σε κάτι πιο βαθύ.. Με την διεισδυτική της ματιά και με μαεστρία αξιοθαύμαστη, εστιάζει στα μορφώματα της πατριαρχικής κλειστής, συντηρητικής κοινωνίας που ζουν αυτές οι γυναίκες, σκιαγραφώντας την ψυχοσύνθεση τους. Ξεφεύγει από τον επιδερμικό χαρακτήρα της ιστορίας που είναι η εγκληματική δράση τους και βοηθάει τον αναγνώστη της, να εμβαθύνει εύστοχα και ουσιαστικά σε όλα τα πιθανά κοινωνικά αίτια που επιδρούν με ολέθριες ψυχολογικές συνέπειες πάνω τους. Παρουσιάζοντας με αντικειμενικότητα και μένοντας μακριά από κάθε εμπάθεια, όλες τις εκδοχές των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν, η Τραυλού προβληματίζει τον αναγνώστη για τα κίνητρα των ηρωίδων, μα ταυτόχρονα τον κάνει κοινωνό, καθώς τον εναρμονίζει με μεγάλη ευκολία με την ατμοσφαίρα του βιβλίου και έτσι τον οδηγεί σε δικές του ερμηνείες και αλήθειες, που άλλες φορές δικαιολογούν συμπεριφορές και άλλες όχι και άλλες προκαλούν την συμπάθεια ή την αντιπάθεια για τα πρόσωπα του βιβλίου. Πέρα από κάθε στημένη λογική, μέσα από τις εσωτερικές συγκρούσεις και τύψεις της Σουζάνας Φαζέκας, η Τραυλού αφαιρεί την μάσκα του εγκληματία από τις ηρωίδες της, τις παρουσιάζει καθαρές και διάφανες, απόλυτα ειλικρινείς, τρωτές και ανθρώπινες, με τα ίδια θέλω και προσδοκίες, τους ίδιους φόβους και ανησυχίες με τον αναγνώστη και έτσι αυτός συμπάσχει μαζί τους, αποφασίζει, δικάζει και τιμωρεί μα ξέροντας το γιατί και την αναγκαιότητα πίσω από αυτή την σκοτεινή ενέργεια. Η Πασχαλία Τραυλού, διεισδύει στα συναισθήματα αυτών των γυναικών και της ίδιας της Φαζέκα, στις σκέψεις τους, στις ζωές τους και στους λόγους που οδήγησαν στις αποφάσεις αυτών των γυναικών και που τις έκαναν φόνισσες και καταφέρνει να προκαλέσει σε μεγάλο βαθμό την εν συναίσθηση του αναγνώστη. Η γραφή της Τραυλού απολαυστική και σε αυτό το βιβλίο, δεν έιναι εξάλλου τυχαίο που βρίσκεται ανάμεσα στους πιο αναγνωρισμένους Έλληνες συγγραφείς εξαιτίας της. Λυρική, περιγραφική, διεισδυτική, απόλυτα εύστοχη δεν αρέσκεται σε περιττές περιγραφές και πληροφορίες, ευέλικτη και με την χειρουργική ακρίβεια που την χαρακτηρίζει, οδηγεί τον αναγνώστη της ακριβώς εκεί που πρέπει να εστιάσει, σε κάθε αναγνωστικό ταξίδι που του προσφέρει, χαρίζοντας του απλόχερα τέρψη και ικανοποίηση. Η γιατρίνα, είναι ένα βιβλίο με γρήγορη πλοκή και εξέλιξη που δεν κουράζει και σε κάθε σελίδα κερδίσει ολοένα και περισσότερο τον αναγνώστη. Είναι ένα ψυχογράφημα που βοηθάει να καταλάβουμε την πολυδιάστατη μορφή που έχει η αλήθεια, να μην μένουμε στο επιφανειακό διαμορφώνοντας εύκολα κρίση και καταδικάζοντας συμπεριφορές και ανθρώπους, χωρίς να έχουμε μπει στα παπούτσια τους και να έχουμε περπατήσει μαζί τους, στα ίδια σκοτεινά μονοπάτια των ζώων τους. Θα πρέπει να αναφερθεί και το πόσο επίκαιρο νιώθει ο αναγνώστης το βιβλίο της Πασχαλίας Τραυλού. Ακόμα και αν τοποθετείται στις αρχές του 19ου αιώνα, νοοτροπίες και συμπεριφορές, κατάλοιπα πατριαρχικών, συντηρητικών κοινωνιών και εποχών κουβαλάει και η σημερινή εποχή, που θεωρείται η εποχή της εξέλιξης και των ταχυτήτων. Τα βήματα προς την εξάλειψης τους σε αυτή την περίπτωση είναι αργά και διστακτικά ακόμα. Όσο κι αν φαίνεται απίστευτο, αυτή η αντίληψη που θέλει την γυναίκα κατώτερο ον και υποτελή, καλά κρατεί και εξακολουθεί να κάνει στόματα να κλείνουν και βλέμματα να γυρνούν αλλού αδιάφορα. Η κάθε μορφή εξουσίας επίσης, πολλές φορές ξεχνάει τον ρόλο της και γίνεται δυναστική και ελεγκτική και οδηγεί σε τραγικά αποτελέσματα καθώς οδηγεί ζωές σε καταστροφή με τον τρόπο που τις επηρεάζει.. Μήπως ήρθε η ώρα και για την δική μας επανάσταση..ή πρέπει να περιμένουμε μια Σουζάνα Φαζέκας..;;
Η Σουζάνα Φαζέκας ήταν μια γυναίκα με πολύ ισχυρή προσωπικότητα, που δίχασε τους κατοίκους του μικρού και απομακρυσμένου χωριού Ναγκιρέβ. Για τον πάτερ Άμπρους ήταν το «Διαβολοθήλυκο». Όμως για τις γυναίκες του χωριού ήταν «Η θεά του Ναγκιρέβ», η γιατρίνα τους. Ήταν ο φύλακας – άγγελός τους. Η γυναίκα που τους πρόσφερε τις ιατρικές της υπηρεσίες ως μαμή και πρακτική γιατρός. Ήταν η γυναίκα που είχε ταλέντο και στην ραπτική και τους έραβε όχι μόνο όμορφα φορέματα, αλλά και τις ανοιχτές πληγές τους, λάφυρα της συζυγικής βίας.
Η Σουζάνα, έχοντας στο ενεργητικό της ένα σκοτεινό παρελθόν με πολλά μυστικά και οδυνηρές εμπειρίες, αναλαμβάνει δράση αυτοβούλως και παίζει τον ρόλο της Νέμεσις, της θείας δίκης. Από το 1911 – 1919, δίκασε και καταδίκασε σε θάνατο με τα βοτάνια και τα φαρμάκια της πάνω από 300 άνδρες, σε συνεργασία με μια ομάδα γυναικών.
Γυναίκες με κουρελιασμένες ψυχές και πληγωμένες σάρκες. Γυναίκες, που μέχρι πρότινος, είχαν αποδεχτεί την σωματική και ψυχική κακοποίηση σαν μια διαδικασία δεδομένη και αναπόφευκτη. Η υπομονή, η αντοχή και η ανοχή τους όμως είχαν εξαντληθεί, επαναστάτησαν και αποφάσισαν να πάρουν την ζωή στα χέρια τους, να αλλάξουν τα δεδομένα και την μοίρα τους.
?? Αγάπη ή μίσος; ?? Υποταγή ή επανάσταση; ?? Συγχώρεση ή εκδίκηση; ?? Αθώος ή ένοχος; ?? Ζωή ή θάνατος;
Λέξεις, έννοιες, καταστάσεις και συναισθήματα εκ διαμέτρου αντίθετα δίνουν μια σκληρή μάχη. Ποιο θα υπερισχύσει; Οι ισορροπίες μεταξύ τους εύθραυστες και η διαχωριστική γραμμή σχεδόν αόρατη.
?? Μπορούν οι πληγές της ψυχής να επουλωθούν; ?? Πότε μπορεί κάποιος να συμφιλιωθεί με το οδυνηρό παρελθόν του;
Για την Σουζάνα η κατάλληλη στιγμή έφτασε όταν γνώρισε τον Έλληνα γιατρό Στράτο Κεκέρογλου. Συμφιλιώνεται με το τραύμα που κουβαλά από παιδί και θαρρετά κοιτάζει στον καθρέφτη της ψυχής της την αλήθεια…
«Η γιατρίνα» είναι ένα μυθιστόρημα εποχής, βασισμένο σε αληθινά γεγονότα, όπου η πραγματικότητα ξεπερνά και την πιο ζωηρή φαντασία. Εξαιρετική πλοκή, δομή και ατμόσφαιρα που σε μεταφέρει στην εποχή εκείνη. Νιώθεις, αισθάνεσαι, γίνεσαι μέρος της ιστορίας. Ένα βιβλίο που σε καθηλώνει, διαβάζεται απνευστί και κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι και την τελευταία σελίδα.
Η κ. Τραυλού μάς φέρνει αντιμέτωπους με τις προκαταλήψεις, τα ταμπού και τα στερεότυπα της κλειστής κοινωνίας και παράλληλα θίγονται κάποια πολύ σημαντικά κοινωνικά ζητήματα, όπως: ενδοοικογενειακή βία, σωματική και ψυχική κακοποίηση, εκτρώσεις, ομοφυλοφιλία, θρησκευτικός φανατισμός, καθώς επίσης δίνει μεγάλη βαρύτητα στον αδύναμο ρόλο της γυναίκας. Αδυναμία γνώμης, έκφρασης, επιλογής (κάθε είδους, από την πιο ασήμαντη μέχρι την πιο σημαντική). Για μένα, η κ. Τραυλού είναι μια από τις κορυφαίες Ελληνίδες συγγραφείς και κάθε φορά με εκπλήσσει θετικά με τα εξαιρετικά λογοτεχνικά της έργα. Τα θερμά μου συγχαρητήρια, απλά εξαιρετικό!!! 10 / 10
** Η ψυχή σαπίζει μες στη σιωπή. (σελίδα 127)
** Τα μυστικά είναι ασπίδες και μας προστατεύουν. Όταν ομολογείς το μυστικό σου, αφήνεις ξεμαντάλωτα τα τείχη σου. (σελίδα 250)
** Ο φόνος μοιάζει με τον χορό. Πρέπει πάντα να μετράς τα βήματά σου. (σελίδα 301)
Μια Τραυλού από τα παλιά μού θύμισε Η Γιατρίνα. Μετά από την τριλογία που την είχα βρει βαριά για τα προσωπικά μου γούστα, αυτό το έργο ήρθε να επανορθώσει και να μου θυμίσει πως η συγγραφέας είναι μια από τις πιο ταλαντούχες αυτής της γενιάς. Το βιβλίο θυμίζει έντονα ξένη λογοτεχνία αν και φέρει επιρροές και από τον δικό μας Παπαδιαμάντη, ίσως σε κάποια σημεία εντονότερες από όσο έχει ανάγκη η δημιιουργός του. Εν κατακλείδι είναι ένα μυθιστόρημα που αξίζει να διαβάσετε.
Ένα βιβλίο έκπληξη, ένα βιβλίο που δεν είναι αυτό που φαίνεται. Δύσκολο να μιλήσεις γι' αυτό, δύσκολο να αφήσεις συγχρόνως απάτητα και άγνωστα μονοπάτια στους αναγνώστες, έτσι ώστε να μην αποκαλυφθούν πριν την ώρα τους οι εκπλήξεις που επιφυλάσσει η έμπειρη και πολυγραφότατη συνάμα συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού.
Το βιβλίο υφαίνει, ισορροπώντας επιδέξια μεταξύ μύθου και πραγματικότητας, τον βίο και την πολιτεία της Σουζάνα Φαζέκας, μίας αινιγματικής Ουγγαρέζας με σκοτεινό και απροσδιόριστο παρελθόν, η οποία επιλέγει να μετοικήσει το 1911 κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες στη μικρή πόλη Ναγκιρέβ της τότε Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας και να κάνει εκεί μία νέα αρχή ως μαία και γιατρός. Η πόλη μικρή, βουτηγμένη στη λάσπη, το περιβάλλον ασφυκτικά πατριαρχικό και συντηρητικό. Οι πράξεις των χριστιανών κατοίκων διακατέχονται όλες από τον "φόβο του Θεού", τον οποίο με μεγάλη προθυμία συντηρεί ο άκαμπτος και υπέρμετρα συντηρητικός παπάς της πόλης πάτερ Αμπρούς. Συχνά οι γυναίκες γνωρίζουν την κακοποίηση και την κακομεταχείριση, χωρίς έτερη δυνατότητα διαφυγής, έρμαια στα χέρια των συζύγων τους σε μία εποχή που το διαζύγιο δεν είναι νομικά ή κοινωνικά αποδεκτό.
Η Σουζάνα θα έρθει σε σύγκρουση με το κατεστημένο οριζόμενη αυτόκλητα ως "ο φύλακας άγγελος των κακοποιημένων και βασανισμένων γυναικών". Μοδίστρα και γιατρός ταυτόχρονα, άγγελος και διάβολος, αδικημένη και φιλόδοξη, θα προσπαθήσει να αλλάξει ο,τιδήποτε φαντάζει ως αδικία στα δικά της μάτια κάτω από το ασφαλές περίβλημα που της προσφέρει το ψεύτικο όνομα Αντζέλικα Κλεμέντ. Η συγγραφέας σκόπιμα περικλείει την πρωταγωνίστρια με ένα πέπλο μυστηρίου, υπονοώντας ότι κουβαλά ένα αινιγματικό και σκοτεινό παρελθόν το οποίο όμως δεν αποκαλύπτεται παρά στο τέλος του βιβλίου. Έξυπνο αφηγηματικό τέχνασμα της συγγραφέως το δίχως άλλο, το οποίο καταφέρνει να ανεβάσει στο ζενίθ την περιέργεια του αναγνώστη και να τον κάνει να μην θέλει να αφήσει το βιβλίο από τα χέρια του.
Η Σουζάνα-Αντζέλικα όμως δεν είναι αυτή που φαίνεται... Για την ακρίβεια κανένας από τους χαρακτήρες του έργου δεν είναι αυτός που φαίνεται αρχικά. Ο καλόκαρδος και συντηρητικός Γκιόρκι, η τσατσά Άγκνες, η ανιψιά της η Μπλάνκα, ο αστυνόμος Στέφαν, όλοι έχουν κάτι να κρύψουν, ακόμη και ο χαρακτήρας καταλύτης του έργου, ο Κομοτηναίος γιατρός Στράτος Κεκέρογλου, ο οποίος έρχεται στην πιο δραματική στιγμή του βιβλίου, λίγο πριν από το τέλος, για να δώσει τη λύση στο εντεινόμενο δράμα και αδιέξοδο της Σουζάνας.
Παράλληλα με όλα αυτά, οι Σέρβοι εθνικιστές που ζητούν την ανεξαρτησία τους, το μακεδονικό ζήτημα, η δολοφονία του Φραγκίσκου Φερδινάνδου από τον Γκαβρίλο Πρίντσιπ και ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος που ακολούθησε, δίνουν στο βιβλίο την ιστορική του διάσταση, τοποθετώντας τα γεγονότα στον χώρο και τον χρόνο.
Ποια είναι τελικά στ' αλήθεια η Σουζάνα Φαζέκας; Ποιο ακριβώς είναι το αινιγματικό παρελθόν που κουβαλάει και πόσο αυτό την επηρέασε στην επιλογή των κατοπινών της πράξεων; Οι σκέψεις και οι απόψεις για το επάγγελμα του γιατρού και της μαίας και το πως αυτά ορίζονται ακριβώς είναι πολλές και διαφορετικές. Ποια είναι άραγε τα όρια της ηθικής; Ο σκοπός αγιάζει τελικά τα μέσα;
Τελικά αποδεικνύεται ότι μονάχα η αλήθεια είναι αυτή που λυτρώνει, ακόμη και στον θάνατο. Γιατί το παρελθόν μας, ειδικά το ένοχο, το κουβαλάμε πάντοτε μέσα μας και δεν μπορούμε να το διαγράψουμε όσο κι αν το θέλουμε. Η συγχώρεση πάντα αποδεικνύεται καλύτερη απ' την εκδίκηση, αυτό όμως η πρωταγωνίστρια θα το καταλάβει όταν πια θα είναι αργά...
Βιβλίο με πολλές δυνατές στιγμές που προσφέρει άφθονη τροφή για σκέψη και προβληματισμό σχετικά με ηθικά διλήμματα της εποχής μας, όπως το αν μπορούν να δικαιολογηθούν ή όχι κάποιοι φόνοι με γνώμονα το κίνητρό τους, το αν η συγκάλυψη ενός φόνου θεωρείται συνέργεια σε αυτόν, το ζήτημα των εκτρώσεων, της ομοφυλοφιλίας, της παιδικής και συζυγικής κακοποίησης, του ηθικού καθήκοντος του γιατρού κ.α., όλα αυτά είναι που κάνει το βιβλίο της Πασχαλίας Τραυλού να ξεχωρίζει, μαζί με τους καλοδουλεμένους διαλόγους και τη γρήγορη πλοκή που θα καθηλώσει τον αναγνώστη.
ΜΕΣΟ ΤΕΧΝΗΣ!!! Λίτσα Κοντογιάννη Κατά την ταπεινή μου γνώμη θεωρώ πως η κυρία Τραυλού ανήκει στις εξαιρετικά ταλαντούχες συγγραφείς της εποχής μας, που κατέχει μια μοναδική γραφή. Ειδικά μετά την τριλογία της Στάχτης ανήκει αναμφισβήτητα σε αυτή την κατηγορία. Αυτό το βιβλίο βασίζεται σε μια αληθινή ιστορία και η κεντρική ηρωίδα ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Λαμβάνει χρονικά χώρα κατά τη δεύτερη δεκαετία του περασμένου αιώνα, διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, και χωρικά σε μια επαρχιακή πόλη της τότε Αυστροουγγαρίας. Μια εποχή πολύ δύσκολη και σκοτεινή για τις γυναίκες, όπου μόνο ένας άντρας έχει όλα τα δικαιώματα, ενώ μια γυναίκα έχει μόνο τόσα δικαιώματα όσα έχουν τα αντικείμενα. Ήταν μια κατάσταση που δεν άφηνε σε αυτές και πολλές επιλογές. Η κακοποίηση των γυναικών ήταν κάτι το συνηθισμένο εκείνα τα χρόνια. Η ιστορία αυτή από τη φύση της μπορεί να διχάσει πολλούς αναγνώστες και ως εκ τούτου δεν θα διστάσουν να την καταδικάσουν. Θα πρέπει όμως να αναλογιστούμε τις τότε σκοταδιστικές εποχές, να δούμε με συμπάθεια και να κατανοήσουμε τα όποια κίνητρα, αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να δικαιολογήσουμε. Μην ξεχνάμε πως, όσο κι αν θέλουμε να πιστεύουμε πως η κοινωνία του σήμερα έχει προχωρήσει, φυλετικά κατάλοιπα της εποχής εκείνης αντιμετωπίζουμε και τώρα. Μπορεί ο κεντρικός χαρακτήρας να είναι μια γυναίκα, αλλά και οι υπόλοιποι χαρακτήρες που την πλαισιώνουν κάθε άλλο παρά κομπάρσοι είναι. Οι περισσότεροι είναι κι αυτοί γυναίκες και παίζουν πολύ σπουδαίο ρόλο στη εξέλιξη της υπόθεσης. Είναι τόσο αντίθετοι και διαφορετικοί μεταξύ τους και θα μπορούσε να πει κανείς πως αποτελούν μια μεγάλη ποικιλία. Μια εσωστρεφής κοινωνία, γεμάτη στερεότυπα και προκαταλήψεις, μια ατμόσφαιρα σκοτεινή και γκρίζα όπου βρίσκει πρόσφορο έδαφος και ανθεί η απόλυτη υποκρισία. Μέσα σε αυτό το αφήγημα δεν λείπει ο έρωτας, η προδοσία και η εκδίκηση. Βλέπουμε δε τον έρωτα σε όλες του τις μορφές. Η ηρωίδα μας, προσπαθεί και βρίσκει με τον δικό της, και ουσιαστικά τον μοναδικό τρόπο, να αντιμετωπίσει το όλο κατεστημένο, και ο τρόπος διαφυγής της γίνεται τελικά και λύτρωσή της. Η πένα της συγγραφέα είναι απόλυτα στρωτή, δεν υπερβάλει, δεν κουράζει και κρατάει τον αναγνώστη δέσμιο μέχρι την τελευταία του σελίδα. Τα πραγματικά γεγονότα έχουν μπλεχτεί τέλεια με τη μυθοπλασία και το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικό. Η φύση της όλης υπόθεσης πιθανόν να κουράσει, όπως και η συνεχή αναφορά σε ιστορικά γεγονότα. Δεν γίνεται όμως διαφορετικά. Όλη αυτή η υπόθεση γεννά προβληματισμό για το πώς ήταν η θέση της γυναίκας τότε, και πως ακόμα και τώρα, έχουμε ακόμα μακρύ δρόμο μπροστά μας να διανύσουμε για να καταφέρουμε να εξαφανίσουμε όλα τα κατάλοιπα.
Η κυρία Τραυλού μέχρι στιγμής δεν μ'έχει απογοητεύσει και γι'αυτό εξάλλου την ακολουθώ σε όλα τα πονήματά της.Έτσι και τώρα διαβάζοντας το βιβλίο της " Η ΓΙΑΤΡΙΝΑ" που το είχα βάλει στην λίστα μου,το απόλαυσα το μάλα χωρίς να χάσω τον χρόνο μου (γιατί υπάρχουν,δυστυχώς,και τέτοια βιβλία). Κάθε φορά γράφει για διαφορετικό είδος και αυτό είναι το κάτι που κινεί το ενδιαφέρον.Βιβλίο που σου δημιουργεί πολλά συναισθήματα και μας βάζει συγχρόνως σε σκέψεις αλλά έχοντας και ιστορικά γεγονότα.Κινηματογραφικές σκηνές τυπώνονται στο μυαλό μας που θυμίζουν εποχή ΑΝΝΑ ΚΑΡΕΝΙΝΑ και χανόμαστε στις σκέψεις που μας πλάθει η φαντασία μας,ενώ συνάμα προσπαθούμε να δούμε τι κρύβεται πίσω από την αφήγηση.
Ο μαγικός τρόπος γραφής της είναι γνωστός αν και (κατά την προσωπική μου γνώμη)διαφέρει κάπως από τα παλαιότερα έργα της καθώς απουσιάζει,νομίζω, η έντονη ποιητικότητα στην γραφή.Περνώντας από την μία σελίδα στην άλλη τα συναισθήματα που αποκομίζουμε είναι τόσο βαθιά που αγγίζουν την ψυχή μας.Μία πλοκή ατμοσφαιρική και πολυδαίδαλη που περικλείει,κατά κύριον λόγο,την γυναικεία ψυχογραφία.Η ηρωίδα κινείται μέσα σε μία σκοτεινή και δύσκολη εποχή κατά τον Α΄Παγκόσμιο πόλεμο και σε μια κοινωνία σκληροπυρηνικής θρησκείας..Διάφορες καταστάσεις,αλλά κυρίως το κρυφό παρελθόν της,την οδηγούν να γίνει ο Θεός τιμωρός ή δολοφόνος?Αμείλικτη,επιβλητική,μυστηριώδης είναι ενάντια στα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις,αγνοώντας την Πατριαρχία που κυριαρχεί,πορεύεται με τα δικά της πιστεύω συμπαρασύροντας και άλλους γυναικείους χαρακτήρες κακοποιημένους και μη.Χαρακτήρες είτε γυναίκας είτε ανδρός που είναι τόσο διαφορετικοί και αντίθετοι.
Το τέλος τι? Θα επέλθει η λύτρωση?Θ'αφήσει το σκοτεινό παρελθόν πίσω της?Θ'αγαπήσει?Θα μετανιώσει για πράξεις και καταστάσεις?Θα το ανακαλύψετε μόνοι σας και ο καθένας ας βγάλει τα δικά του συμπεράσματα αλλά και σε τι προβληματισμούς θα εισέλθει.
Ένα μεγάλο ταξίδι λοιπόν που στο τέλος μας γυρίζει σ'ένα ασφαλές λιμάνι διαφορετικό από προηγούμενα βέβαια.
«Πίστευα πως μπορούσα να διαγράψω το παρελθόν αλλά αυτό τελικά είναι αδύνατον. Το κουβαλάμε πάντα μέσα μας. Μας καθορίζει. Γελάστηκα νομίζοντας πως ήμουν σε θέση να ξέρω ποιον κόσμο ήθελα να φτιάξω και ποιον να γκρεμίσω. Εντέλει εκείνο που έμαθα είναι ποιον κόσμο απαρνήθηκα και ποιον μου είναι αδύνατον να καταστρέψω....» Η Σουζάνα καταφθάνει νύχτα σαν την κυνηγημένη σε ένα απομακρυσμένο χωριό κουβαλώντας μαζί με τις αποσκευές της τα φαντάσματα, τις πληγές και τους δαίμονες του παρελθόντος. Τα μαντζούνια της Και μια λαχτάρα να ριζώσει στο νέο μέρος. Θα γίνει η γιατρίνα τους ένα αίνιγμα για άλλους Άγγελος και προστάτης για άλλους δαίμονας. Ποια πραγματικά είναι άραγε θα το μάθει κανένας;; Οι πληγές της καθορίζουν το νέο της εαυτό και όταν θα νιώσει πως ίσως μπορεί να τις γιατρέψει η ζωή θα ανατρέψει τα πάντα.... γιατί το νόμισμα έχει πάντα δυο πλευρές, ο κάθε άνθρωπος έναν άγγελο και έναν δαίμονα μέσα του και μια ιστορία εξαρτάται ποιος θα σου τη διηγηθεί.....
Ανατριχιαστικό!!!! Σκοτεινό και αληθινό δίνει τροφή για σκέψη. Ποιος κρίνει το δίκαιο και το άδικο; Ποιος έχει δικαίωμα να σηκώσει κεφάλι σε μια πατριαρχική, γεμάτη υποκρισία εποχή; Ποιος μπορεί να σταματήσει την κακοποίηση ψυχική και σωματική των γυναικών σε μια πατριαρχική κοινωνία; Και από την άλλη πλευρά ποιος έχει το δικαίωμα να στερήσει τη ζωή ενός ανθρώπου, ακόμα κι αν είναι ο χειρότερος χαρακτήρας; Είναι καλύτερα να ζεις μέσα στον φόβο και τον πόνο ή ελεύθερος αλλά με τύψεις που δεν φεύγουν ποτέ; Είναι τελικά αυτή η λύτρωση που αναζητάς; Αναπάντητα ερωτήματα.....
Διαβάζοντας το θυμήθηκα ξανά γιατί αγαπώ τη γραφή της Τραυλού. Για την απρόσκοπτη ροή της ιστορίας, για τα συναισθήματα των ηρώων, για την πολυεπίπεδη προσωπικότητα τους.. Και όλα αυτά μαζί με τη μαγική της πένα, να παρουσιάζει απλά, αληθοφανή και οικεία, πάθη, μίση, αθέατα τραύματα. Ανθρώπους της διπλανής πόρτας, διαχρονικούς και τόσο αληθινούς, που η θύμηση τους μένει μέσα σου για καιρό...
Μια αληθινή ιστορία που εξιστορεί τη θεση των γυναικών μέσα στην κοινωνία και τον τρόπο ζωής τους.. Η φαζεκας πήγαινε σε ένα μικρό χωριό όταν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον τόπο της και έφερε τα πάνω κάτω στην κλειστή κοινωνία του χωριού. Διαβολογυναικα την αποκαλούσε ο παπάς του χωριού γιατί ο καθένας κρίνει στο δικαιο και το άδικο από την δική του οπτική γωνία..
Η Πασχαλια Τραυλού γράφει μυθοπλασία πάνω στην πραγματική ιστορία της Σουζάνα Φαζεκας και είναι ένα αριστούργημα. Η θέση της γυναίκας στο τότε ( που σε πολλές περιοχές και χώρες δεν έχει αλλάξει μέχρι και σήμερα ) και πώς το θύμα γίνεται ο θύτης.
Πολλά υποσχόμενο ξεκίνημα με την Φαζέκας να διασχίζει με μια άμαξα την απέραντη επαρχία και να καταφτάνει στο Ναγκιρέβ, μια νύχτα με ομίχλη. Και εκεί που περιμένεις να διαβάσεις μια σκοτεινή ιστορία μυστηρίου, με γκόθικ στοιχεία, κάτι πάει τόσο λάθος μ’ αυτό το βιβλίο… Κρίμα γιατί η αληθινή ιστορία αυτής της γυναίκας θα μπορούσε να μεταφερθεί πολύ διαφορετικά και να μην καταλήξει σ’ ένα βαρετό και ξεπερασμένο βιβλίο, που από ένα σημείο και μετά το άκουγα σε high speed για να τελειώνει. Την σύγκριση με την Φόνισσα του Παπαδιαμάντη την θεωρώ ανόσια.
Ένα βιβλίο που σκιαγραφεί την κοινωνία των αρχών στου 20ου αιώνα, και κυρίως τη θέση της γυναίκας μέσα σε αυτήν. Μιας κοινωνίας που ζει στο φόβο, στην ανασφάλεια, στα πατριαρχικά πρότυπα και στις απαρχαιωμένες αντιλήψεις. Τα ζητήματα που θέτει η συγγραφέας είναι διαχρονικά και αφορούν θέματα όπως ο έρωτας, η συντροφικότητα, η εκδίκηση, η βία. Τα συναισθήματα που μου δημιουργήθηκαν ήταν έντονα, αλλά και αντιφατικά. Μπορούσα να καταλάβω τα κίνητρα των πρωταγωνιστών, αλλά όχι να συμφωνήσω με όλες τους τις πράξεις. Ίσως, όμως, εκείνη την εποχή να μην υπήρχε διαφορετική λύση. Η προσεγμένη γραφή βοηθάει στη σύνδεση με τους χαρακτήρες αλλά και στο να μεταφερθείς στην ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής.