Elk kind verdient het om goed te leren lezen. Als je niet geletterd bent, is het vrijwel onmogelijk om in de huidige maatschappij mee te komen. Uiteraard heb je kennis van de wereld en woordenschat nodig om teksten te begrijpen, maar met kennis en woorden alleen kun je geen tekens van papier aflezen.
Dit boek beschrijft op praktische wijze waarom goed technisch leesonderwijs van belang is, hoe het proces van technisch leren lezen verloopt en hoe hier in een doorlopende lijn vorm aan kan worden gegeven in de klas.
In het Nederlandse onderwijs kan nog veel winst worden behaald door méér leerlingen een goede leesstart te geven. In de groepen 1/2 is aandacht nodig voor mondelinge taalvaardigheid, fonemisch bewustzijn en letterkennis. In groep 3 leren leerlingen ‘de code kraken’: ze leren om de tekens op papier te vertalen naar woorden en zinnen. Dat proces gaat door in de groepen 4, 5 en 6: het voortgezet technisch lezen. Het is een misvatting om te denken dat het technische leesonderwijs daarmee is afgerond: ook nadat tot en met groep 6 is gewerkt aan (voortgezet) technisch lezen, is in de groepen 7 en 8 onderhoud en herhaling nodig om te voorkomen dat het leesniveau terugzakt. Cruciaal zijn een doorlopende lijn en professionele samenwerking binnen de school.
In dit boek lees je hoe het onderwijs in technisch lezen er in de dagelijkse lessen uit kan zien en hoe binnen de school op professionele wijze kan worden samengewerkt. Hierbij wordt uitgegaan van wat onderzoek ons al jarenlang leert over effectief leesonderwijs. Het is bedoeld voor alle betrokkenen in het basisonderwijs: leerkrachten, intern begeleiders, taal-/leescoördinatoren en schoolleiders.
Gooi alle boeken over technisch leesonderwijs weg; dit boek heeft alles: wat je per leerjaar het best aanbiedt, hoe een goede leesles eruit ziet, hoeveel tijd je moet inroosteren etc.
Dit boek zet me als leerkracht op scherp: ik besef weer hoe complex technisch lezen in elkaar zit en hoe belangrijk het is dat we dit op school goed aanleren. Aanvankelijk lees- en taalonderwijs loopt over in technische leesvaardigheid, voortgezet technisch lezen, en onderhoud en herhaling. Technisch lezen in een doorlopende lijn maakt je als leraar nóg bewuster van deze (team)verantwoordelijkheid, van kleuters tot groep 8.
Onderwijsadviseur en oud-leerkracht Marita Eskes – voorheen leerkracht van groep 3, remedial teacher en taal- en leescoördinator – geeft eerst een stevige wetenschappelijke en theoretische basis. Ze zet onderwijskundige en didactische principes uiteen en maakt ‘uitstapjes’ naar onderzoeken die bijvoorbeeld leesproblemen verklaren.
Volgens het uitstapje ‘Nederland en pseudo-dyslecten’ zou goed leesonderwijs veel leesproblemen – en daarmee (onterechte) dyslexieverklaringen – kunnen voorkomen. Eskes verwijst hierbij naar technisch-leesexperts en onderwijsonderzoekers Anna Bosman, Kees Vernooy en Leo Blomert en naar een rapport van de inspectie uit 2019 (lees ook: Steeds meer dyslexieverklaringen: waar ligt dat aan?, Didactief, september 2019, red.).
Deze uitstapjes wisselt ze af met kijkjes in de praktijk: hoe dan? Organiseer in groep 3 bijvoorbeeld een ‘leescircuit’, adviseert Eskes, en werk zo speels aan het automatiseren en herhalen van technisch lezen. Je geeft leerlingen dan drie keer tien minuten korte leesoefeningen die aansluiten bij hun niveau en het thema waaraan ze werken (korte gedichtjes lezen, woorden maken met letterkaartjes, leesdobbelspel). De auteur biedt hiermee een verrassende en verhelderende blik op de praktijk, die je zó kunt toepassen: dat leescircuit wil ik ook gebruiken in mijn groep 3! Ook vertelt Eskes hoe het technisch-leesonderwijs per leerjaar gegeven zou moeten worden. Ze bespreekt wat leerlingen nodig hebben en wat dit vraagt van jou als leerkracht (didactisch handelen, klassenmanagement, klasinrichting, lesvoorbereiding). Samen met de wetenschappelijke onderbouwing, die in geen enkel hoofdstuk mist, maken Eskes’ eigen ervaringen, herkenbare voorbeelden en tips de hoofdstukken heel sterk.
Het boek sluit af met twee prachthoofdstukken, waar ik heel blij van word. Eskes gaat in op het leiderschap van de schooldirecteur en de professionele schoolcultuur. Ze onderstreept de noodzaak van een heldere, teambreed gedragen visie op goed technisch-leesonderwijs en zet de rol van leerkrachten als interne leesexperts kracht bij. Ook stipt ze het belang van leesmotivatie en -bevordering aan, naadloos aansluitend bij de recente zorgwekkende PISA-resultaten over leesmotivatie en -prestaties van vijftienjarigen in Nederland.
Het enige dat onderbelicht blijft: wat vergt zo’n aanpak op langere termijn precies van leerkrachten? Hoe verbeter je duurzaam je (complexe) leerkrachtvaardigheden? Dit vraagt méér dan alleen het lezen van een (goed) boek: een grondige analyse van de lesaspecten waar je als leerkracht beter in wilt worden, een sterke motivatie om je onderwijs te verbeteren, precieze verbeterdoelen, coaching en intensieve inspanning. Hoe je aan deze voorwaarden kunt voldoen voor duurzame professionalisering van lessen technisch lezen, kan een mooi vervolg op dit boek zijn.
Dit boek is zowel voor startende leerkrachten als ervaren leerkrachten. Een boek om een goed basisaanbod in alle groepen op te zetten maar ook gericht op effectief differentieren. Fijn dat er specifieke hoofstukken zijn voor groep 1-2, groep 3, groep 4-8 en voor schoolleiders. Een boek vol informatie, handige samenvatting in een top 10, duidelijke schema's en goede praktijkvoorbeelden. Dit boek zou ook toegevoegd moeten wordenaan de literatuurlijst van de pabo.
Wat teveel bondjes met de EDI-club naar mijn smaak. De schrijfster maakt af en toe best wel een statement zonder onderbouwing of literatuurverwijzing, dat doet afbreuk aan de gedeelten die wel goed onderbouwd (inclusief verwijzingen) zijn.
Een echte aanrader voor alle mensen die in het basisonderwijs (gaan) werken. Duidelijk en logisch opgeschreven met praktische tips. Direct toepasbaar in de praktijk.
Heel compleet en duidelijk boek waarin praktijkvoorbeelden en wetenschappelijke onderbouwde uitleg elkaar afwisselen. Uiterst bruikbaar bij het schrijven van ons leesbeleid.