De langste adem

by Arielle Veerman

De plotselinge dood van Joost Zwagerman op 8 september 2015 bracht een schok teweeg. Niet alleen bij het brede publiek dat de schrijver kende, ook familie en vrienden werden erdoor overvallen. Voor Arielle Veerman, die bijna twintig jaar met hem getrouwd was en drie kinderen met hem kreeg, betekende zijn dood na hun scheiding het slot van een jarenlang conflict.In De langste adem beschrijft ze de aanzegging van het overlijden, de dagen die erop volgden, het openbare afscheid, de begrafenis en ten slotte het bezoek aan het lege huis dat Joost achterliet. Maar ook memoreert ze de beslissende momenten in hun hun vriendschap op de middelbare school, de hereniging in 1991 na haar lange verblijf in het buitenland en hun leven samen in Amsterdam.In deze emotionele periode waarin ze teruggeworpen wordt op haar herinneringen zoekt ze naar aankondigingen van de destructieve daad waar hij altijd een tegenstander van was en stelt zichzelf vragen over het spanningsveld tussen gezinsleven en het werk van een productieve schrijver, voortdurend op zoek naar erkenning en publiek.De langste adem is een eerlijk, invoelend en confronterend document over geluk dat uitmondt in een onherstelbare verwijdering. Arielle Veerman heeft na haar middelbare school kunstgeschiedenis en restauratie in Italië gestudeerd. In 1992 keerde ze terug naar Nederland, waar ze haar beroep als restaurator van schilderijen uitoefent.

181 pages, Kindle Edition

Published February 27, 2020

About the author

Arielle Veerman heeft na haar middelbare school kunstgeschiedenis en restauratie in Italië gestudeerd. In 1992 keerde ze terug naar Nederland, waar ze haar beroep als restaurator van schilderijen uitoefent.

Reviews

[Marjan Kloosterman · Rating 5 out of 5]

Openhartig boek. In goede balans geschreven. Het gaat over de relatie welke de hoofdpersoon kreeg met schrijver Zwagerman, de aanloop naar de scheiding, de moeizaam verlopen scheiding, de kampen die er ontstonden en tegen de hoofdpersoon werden uitgespeeld, de mentale ziekte van de schrijver, zijn positie op gebied van kunst en cultuur en wat roem met een mens kan doen en met zijn gezin en huwelijk. Kunst en creëren daarvan moest wijken voor alles en iedereen. De hoofdpersoon weet het goed te omschrijven. De keerzijde van een schrijver en een scheiding belicht. De schrijver pleegt zelfmoord en ook daarna geraakt de hoofdpersoon in een kamp waar zij niet in wil zitten en dat de kinderen wil besparen, wordt het afscheid bemoeilijkt. Mooi geschreven. Een triest verhaal. Moedig boek.

[Merel · Rating 4 out of 5]

Wat ongemakkelijk en verdrietig. Ik voelde me soms een voyeur, alsof ik met een literaire longread in de Story bezig was. Maar ik begrijp goed dat de auteur dit/haar verhaal wilde vertellen, na alles wat ze doorstaan heeft. Schrijven kan ze zeker! Rauw en eerlijk en ondanks alles ook lief en respectvol over de gedeelde geschiedenis.
Ik vind het een heftig verhaal over wat een ongezonde dynamiek in een relatie met mensen kan doen. Hoe vernietigend psychiatrische aandoeningen zijn, vooral als ze verhuld en verstopt worden, door schaamte en machteloosheid. Ik had de auteur gegund dat ze dit nooit had hoeven schrijven.

[Erik B.K.K. · Rating 1 out of 5]

Rancuneuze, jaloerse, leugenachtige muts die letterlijk over lijken gaat. Triest.

[Myriam · Rating 4 out of 5]

‘Wie zijn wonden toont zal genezen.’

Joseph Beuys

[Aniek Phaff]

Boek over Joost Zwagerman door zijn ex. Er wordt weinig van hem heel gelaten. Eigenlijk is het nergens positief of liefdevol. Dat maakt het ongemakkelijk om te lezen en ze zet zichzelf er ook niet mee in een positief daglicht. Prima dat ze haar kant van het verhaal op wilde schrijven, maar het was wellicht beter geweest om dit niet uit te geven.

[Marvin Vingerhoed · Rating 2 out of 5]

Vanmorgen uitgelezen.
Ik had regelmatig last van plaatsvervangende schaamte als ik las wat ze allemaal zei over Joost Zwagerman. Ze schrijft met heel weinig liefde over hem en het komt vaak over als natrappen, maar dan bij iemand die er niet meer is.
Ze zullen echt een vreselijke vechtscheiding hebben gehad hoor, maar om dan zo van je af te schrijven, ik weet het niet.

Over haarzelf geen kwaad woord, zou het echt allemaal aan Joost gelegen hebben?! Ze valt helemaal van haar voetstuk als ze beschrijft bij de relatietherapeut dat ze zich niet heeft gehouden aan de afspraak om haar nieuwe vriend niet te zien, tijdens een afkoelperiode aan het eind van haar huwelijk. ‘Je zou toch geen contact met hem hebben, dat was duidelijk afgesproken!’
‘Ja, klopt, maar ik wist al wat ik had besloten!’
Nou sorry hoor. Ik vind het geen excuus.

Het had wat mij betreft beter een niet uitgegeven dagboek kunnen blijven.

[Carl Despriet · Rating 3 out of 5]

Een ongemakkelijk boek. Ik heb het gelezen omdat ik fan ben van de boeken van Joost Zwagerman en diens encyclopedische kennis. Erg ontluisterend verhaal. Vlot geschreven. Geen echte literatuur, maar het geeft wel een inkijk in hoe het leven met een BN, een gevierd schrijver, moet zijn geweest. Een triest verhaal. Toch evenwichtig en genuanceerd. Blijft pijnlijk. Ik begrijp de frustratie van de schrijfster: "de nabestaanden worden door een zelfmoord gereduceerd tot moordenaars". Ik kan me voorstellen dat ze veel bagger over zich heen gekregen heeft na de dood van haar ex-man en dan kan ik begrijpen dat je je eigen verhaal wilt vertellen. To set the record straight. Moet je het uitgeven of moet je maar denken "ze doen maar, weten zij veel"?

[Evelien Bruins · Rating 2 out of 5]

Ik vond de recensie in de Volkskrant wel mooi en diplomatiek verwoord: een heel verdrietig boek. Ik vind dat de uitgever dit niet had moeten publiceren. Het boek is niet slecht geschreven, het leest lekker weg maar het heeft weinig literaire waarde. Het is een vrij platte aanklacht tegen iemand die zich niet meer kan verdedigen en ik vond het moeilijk om sympathie op te brengen voor de ik-persoon. Ze lijkt het vooral erg te vinden dat ze er financieel op achteruit is gegaan door de scheiding en dood van Joost Zwagerman.

[Marijn Sikken]

Als het je lukt het boek los te zien van de hoofdrollen - de beroemde schrijver, door zelfmoord overleden, en zijn ex-vrouw - zul je meegenomen worden in een heel moedig, maar droevig relaas. Her en der in besprekingen of reacties zie ik dat mensen het een rancuneus verhaal noemen, daar ben ik het niet mee eens. Het is pijnlijk, het is rauw, soms is het verontwaardigd en ronduit woest, maar bovenal is het machteloos verdrietig. En het laat zien dat er altijd meer kanten zijn, dat buitenstaanders nooit het hele verhaal zullen kennen omdat we elkaar nooit helemaal zullen kennen. Een boek dat oproept tot mededogen.

[Sandra · Rating 4 out of 5]

Meeslepend en schrijnend, erg goed geschreven. Wat een verhaal, wat een verdriet en wat een moed.

[Mark Coenen · Rating 3 out of 5]

Ontluisterend boek, maar misschien was er te veel luister, ook.

[Peter Bartlema · Rating 3 out of 5]

Natuurlijk heeft het iets voyeuristisch, het lezen van Arielle Veermans boek 'De langste adem'. In dat als 'autobiografische roman' omschreven boek doet de ex-echtgenote van schrijver en mediapersoonlijkheid Joost Zwagerman namelijk uit de doeken hoe hun relatie in de loop der jaren zich ontwikkelde: van de tijd, eind jaren zeventig, dat ze op de middelbare school met elkaar bevriend raakten tot en met de emotionele periode na de zelfgekozen dood van Joost in 2015.

Zo krijgt de lezer een beeld van wat zich afspeelde in de privésfeer van het tweetal dat halverwege de jaren negentig trouwde, zo'n twintig jaar later scheidde en in de tussentijd drie kinderen op de wereld zette.

Met de komst van die kinderen veranderde de relatie tussen Joost en Arielle, lezen we. Zo begon Joost het gezin als een bedreiging voor zijn werk te ervaren: 'Echte schrijvers hebben geen kinderen'. In zijn ogen diende de echtgenote vooral genoegen te nemen met de rol van 'schrijversvrouw': 'Hij wilde het liefst dat ik dag en nacht op de bank zat, klaar om te lezen wat hij had geschreven'.

Rond 2006 begon de relatie te verharden. Toen Veerman een paar jaar later verliefd werd op een andere man, was de boot aan. Met een zich voortslepende, vooral pijnlijke scheiding als gevolg. Een scheiding die Joost, valt op te maken uit boek, niet kon verdragen, die hevige depressies bij hem veroorzaakte en die uiteindelijk zou hebben geleid tot zijn zelfmoord.

Dat laatste is Arielle dan ook door vrienden en naasten van haar ex-man aangewreven. Is haar boek daarmee en met het buiten hangen van de vuile was ook een soort rechtvaardiging voor haar handelen?

Zelf heeft ze in elk geval laten weten met het boek niet aan moddergooien te willen doen, ofschoon er hier en daar enige afrekeningen plaatsvinden, bijvoorbeeld met psychiater Bram Bakker. Hij is ook een van de weinigen die in Veermans 'autobiografische roman' met naam en toenaam wordt genoemd. Andere nauw met het leven en de werken van Zwagerman betrokken personen zoals schrijfster Jessica Durlacher en uitgeefster Elik Lettinga worden alleen met hun voornaam opgevoerd. Maaike Pereboom, Joost laatste partner, noemt Veerman consequent 'de vriendin' en haar drie kinderen met Joost hebben (om ze te beschermen?) een andere naam gekregen.

Dat maakt dit tot een soms wat bevreemdend boek. Niet alleen omdat er veel in wordt onthuld uit het leven van Joost Zwagerman wat tot dan toe voor het grote publiek verborgen was gebleven, ook de soms, naar het voorbeeld van haar ex-man door Veerman gebruikte literaire (lees: gezwollen) taal past moeilijk in wat toch in de eerste plaats een verdrietig verhaal over ziekte, onmacht en onvermogen om in moeilijke omstandigheden de juiste beslissingen te nemen had moeten zijn.

[Hedwig · Rating 3 out of 5]

Verdrietig! Naar aanleiding van de vele artikelen in de media over het uitkomen van de biografie over Joost Zwagerman van Maria Vlaar las ik dit boek van zijn ex-vrouw over hun relatie en de week na zijn zelfgekozen dood. Beide boeken lijken overeenkomen in de beschrijving van de schrijver Zwagerman. Het is een vlot geschreven - niet-literair - boek maar ergens voelt het ook ongemakkelijk en voel ik me als lezer een voyeur; de vechtscheiding, de vele onverkwikkelijke details, de begrafenis waar niemand noemde dat de schrijver kinderen had en zo meer. Naar ik begrijp kon zij veel verdragen maar de feiten rondom zijn dood maakte dat voor haar anders; zij wilde daar niet op aan worden gekeken. Blijkbaar gebeurde dat wel, of althans in haar gedachten. Wat beklijft is het beeld van een vrouw die verwond is geraakt in het leven door dat huwelijk, het einde daarvan en de zelfgekozen dood. Dat raakt.

[Wendie Knies · Rating 3 out of 5]

Lastig om hier een review over te maken. Gelezen omdat ik groot liefhebber ben van Zwagermans boeken. Benieuwd was naar ‘de persoon achter de schrijver, tv persoonlijkheid en recensent’.
Ik weet niet goed wat ik van het boek vind: het leest prettig weg, het geeft een beeld van zijn leven en een kijk in zijn persoonlijkheid. Maar het laat me achter met een onbestemd gevoel: waarom moest dit boek geschreven worden? Ik weet het niet. Ik lees boosheid en teleurstelling over haar leven met en na hem bij de schrijfster. En bemerk bij mezelf verbazing over de eenzijdige openhartigheid die voor al zijn kinderen schokkend moet zijn.
Had dit boek geschreven moeten worden? Waarschijnlijk wel, er zat blijkbaar veel onverwerkte frustratie en gevoelens. Had het gepubliceerd moeten worden? Wat mij betreft niet.

[Gijs Zandbergen · Rating 4 out of 5]

Ik ben nooit een liefhebber van Zwagermans romans geweest, ik vond ze te gekunsteld. Zijn gedichten ken ik niet en zijn kunstbeschouwingen zeiden me niks, zoals heel veel kunstbeschouwingen me niks zeggen. Na het lezen van de bevindingen van zijn ex-vrouw denk ik dat Zwagerman een man was die niet zonder erkenning van anderen kon. Maar ja, als je daarvan afhankelijk bent, krijg je nooit voldoende en kun je een vervelende, rancuneuze vent worden. Dat werd Zwagerman. De langste adem is geen boek van een verbitterde ex, eerder een trieste ex, die lang met de naweeën van Zwagermans ambities, boosheid en zelfmoord heeft geworsteld. Het is goedgeschreven bovendien, met heel wat meer persoonlijke inzet dan de romans van haar overleden voormalige echtgenoot en vader van haar drie kinderen. Onthutsend vond ik de bedenkelijke rol van psychiater Bram Bakker in het scheidingsproces.

[Aak · Rating 3 out of 5]

3.5 ster / het is een boek over zelfmoord, complexe rouw, over een dramatische scheiding, over een heel (gezins)leven dat daaraan vooraf ging. een verhaal vanuit het perspectief van een van de partners, die terugblikt op allerlei gebeurtenissen tussen de eerste ontmoeting in hun jeugd, tot het laatste afscheid op een uitvaart waar schrijfster een persona non grata is. over alles wat in de tussentijd is gebeurd valt een hoop te zeggen; je hebt het gevoel dat de auteur alle intimiteiten en sores uit het verleden kwijt móét, en misschien vooral: moet kunnen delen met een groter publiek. de ruimte innemen. precies op een manier zoals haar voormalig partner dat in haar optiek heeft kunnen doen, zowel in de media, in diens boeken, in de literaire wereld waarin hij zich begaf.

[Ana Karadarevic · Rating 2 out of 5]

Ik vind het boek 2,5 ster waard.

Joost Zwagerman was geen makkelijke man, om het zacht uit te drukken. Waarom hij en zijn ex-vrouw een relatie met elkaar kregen, en waarom Arielle Veerman zich zo lang extreem plooide naar hem, wordt niet duidelijk. Dit boek biedt zelfs geen inzicht in hoe de liefde tussen hen ontstond. De diepgang die Veerman schrijft te zoeken in de uitvaart van Zwagerman, ontbreekt in dit boek ironisch genoeg ook.

Veerman noemt voornamen van schrijvers alsof ze ervan uitgaat dat elke lezer weet wie het zijn. De meesten komen er niet goed vanaf, omdat ze de kant van haar ex kozen na de scheiding. Het leest als een afrekening met Zwagerman en de mensen die haar de rug toekeerden na de scheiding. Al met al een heel ongemakkelijk boek.

[Tina Marga · Rating 5 out of 5]

I only knew Joost Zwagerman from some interviews and I recall that I hardly ever agreed with him. Notwithstanding, I felt that I wanted to read this book after I heard part of a tv-interview with Arielle about this release. I read it in one go. It is an easy read, in a dry style, very well-written with good word- and sentence-choices. Nothing in the events described surprised me; I had expected these type of things. I find it great that this book was written and that we live in a country where these voices can be heard. There is no need to feel guilty about anything. Just keep on expressing yourself, in this well-chosen way.

[Fleur.Dionys · Rating 4 out of 5]

Dit boek geeft een inzicht in wat vaak onzichtbaar blijft, en wat niet uit te leggen is tenzij je zelf dergelijke dingen herkent. De schrijfster zat in een mentaal ondraaglijke situatie maar wordt door de 'buitenwereld' als 'dader' gezien, een ook dat lijkt me typisch aan heel zijn ziektebeeld en de gevolgen daarvan. Het feit dat sommige reviews de auteur min of meer aanvallen bewijst dit alleen maar. In een mail naar een gezamenlijke kennis over hun echtscheiding schrijft Zwagerman dat hij de langste adem heeft en dat bewijst hij zelfs na zijn zelfdoding ook, door zijn vrouw en kinderen achter te laten, heel droevig allemaal...

[Karen Terlinck · Rating 4 out of 5]

Beetje over dit boek gevallen in de bib en meteen meegenomen. Had al eerder gehoord van het levendige mailverkeer van Joost Zwagerman met dierbaren en minder dierbaren en was nieuwsgierig..
In dit boek neemt Arielle Veerman afscheid van Joost, haar ex, die kampte met perfectionisme en depressie, en zelf uit het leven stapte. Ze neemt je mee in het hele proces van hun relatie, waarbij ze voortdurend reflecteert op het complexe er van, en de impact op haarzelf. Kleinmenselijkheid troef, en dat is wat me raakte. Veel herkenning ook.
Een aanrader voor diegene die nieuwsgierig is naar de mens achter Joost Zwagerman en bereid is om dat te doen vanuit het perspectief van de Ander.

[Lisa · Rating 1 out of 5]

Ik snap dat het opschrijven van herinneringen aan een moeilijke tijd en een moeilijk persoon helend zou kunnen werken. Helaas spreekt er uit deze autobiografie geen enkele "redemption". Het gaat voornamelijk over de stelling dat de auteur, de ex-vrouw van Joost Zwagerman, te weinig alimentatie heeft gekregen, en dat Zwagerman helemaal geen leuke man was. Dat laatste wordt niet onderbouwd met anekdotes, maar met algemene constateringen. Ik begrijp het doel van het boek niet, maar gezien de vele toespelingen naar geld zou het me niets verbazen dat dat ook de drijfveer is geweest.

[Joost van Hoek · Rating 4 out of 5]

Ik vond het boek - als groot liefhebber van het fictiewerk van Zwagerman - pittig om te lezen.

Maar dat is de inhoud van het verhaal. Als je het boek hiervan los bekijkt is het vooral een indringend, eerlijk, hard en ik zekere zin ook liefdevol portret van iemand die geen goede weg heeft gevonden om met het leven en zichzelf om te gaan.

Toch hoor ik mezelf vaak roepen: kap nou eens met jezelf als merk te zien en leef en schrijf en leef gewoon.

[Mies · Rating 3 out of 5]

Ontluisterend inkijkje in een periode van echtscheiding van een bn’er die ziek is maar wat niet erkend wordt, waardoor het ontluisterende maar niet ophoudt. Wil je dit weten? Eigenlijk niet. Is het goed geschreven? Eigenlijk niet? Is het inzichtgevend en geloofwaardig? Eigenlijk wel. Handenklappen voor ego’s die altijd maar weer in het centrum willen staan, moeten we afleren.

[Lena · Rating 3 out of 5]

Meeslepend geschreven, de onmacht spat van de pagina's. Maar als lezer had ik misschien nog meer willen lezen over 's mans woekerende egomanie en wat dat als partner met je doet (eventueel in een fictieverhaal gegoten), dan over de 'buitenwereld' die de verkeerde kant kiest. Al snap ik dat dat vreselijk diep moet zitten.

[marjorie broersen · Rating 4 out of 5]

Wat een tragisch indringend eerlijk geschreven boek. Zo veel macht, zo veel liefde en verdriet. Zo veel mogelijkheden om elkaar in liefde los te laten en dan komt daar miskenning, teleurstelling, verdriet, eenzaamheid om de hoek kijken.
Ik wens Arielle een liefdevol leven met rust en een waardevol benaderen van een ieder. In zo een proces is er geen waarheid en alles is waarheid.

[Sandra · Rating 3 out of 5]

Een eerlijk maar rauw boek. Een vrouw die ongewild in een hoek is geduwd maakt ruimte voor haar kant van het verhaal en voor zichzelf. Ruimte die ze eerder niet heeft gekregen. Ze brengt in beeld wat iedereen in de schaduw wilde houden en komt hiermee voor zichzelf en haar kinderen op. Moedig en sterk.

[Menno Spiro · Rating 3 out of 5]

heel dichtbij en herkenbaar
wat doen mensen elkaar (en zichzelf) aan...
stiekem denk je: stel je voor dat Arielle en Joost dit samen hadden geschreven
waarbij al die stand- en strijdpunten elkaar langzaam naderen
in een tekst die begrip brengt en verzoening

[Johanna Roelfsema · Rating 5 out of 5]

Heel intiem boek over de relatie van Arielle en Joost. Heel goed beschreven hoe moeilijk het leven is als partner van iemand met een depressie. Een boek met een waar gebeurd verhaal om over na te denken. Dank voor het delen Arielle.

[Mem · Rating 3 out of 5]

3,5*

[Mireille · Rating 4 out of 5]

Verhaal over het leven en de echtscheiding van de vrouw van Joost Zwagerman. Een treurig verhaal. Eenzaamheid voor beiden denk ik.