What do you think?
Rate this book
Лхүмбийн хэрэг
“Зөвхөн хар амиа бодвол болох л байна. Тэгж сайн нөхөд, гэмгүй хүмүүсийн цусаар гараа угаагаад яах вэ. Ганц толгойгоороо дүүрье гэж бодлоо. Би бүр шийдчихээд байна. Улсдаа зүтгэж яваад хайран залуу насаа алдах боллоо. Би их азгүй хүн юм...” Энэ бол Жамбын Лхүмбийн хэлсэн үг. “Лхүмбийн хэрэг” нэртэй номд ерөнхийдөө 1933 онд болсон МАХН-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга байсан Ж.Лхүмбээр толгойлуулсан “Хувьсгалын эсэргүү, Японы тагнуулын Улаанбаатар, Хэнтий, Дорнод аймагт төвтэй бүлэг хэрэг” гэгч зохиомол хилс хэрэг хэрхэн зохион байгуулагдсан тухай өгүүлэх юм.
Түүхийн ухааны доктор, Төрийн шагналт Дэмбэрэлийн Өлзийбаатарын “Лхүмбийн хэрэг” гэдэг ном хэвлэгдэн гарч уншигч, түүх сонирхогчдын хүртээл болоод удаагүй байна. Уг ном нийт дөрвөн бүлгээс бүрдэх бөгөөд тэргүүн бүлэг нь Ж.Лхүмбийг баривчилсан болон Хэнтийд болсон үйл явдлуудын талаар архивын материалд тулгуурлан тухайн үед болж байсан үйл явцын тухай дэлгэрэнгүй өгүүлнэ. Энэ бүлгээс Ж.Лхүмбэ гэж хэн болох, түүнийг баривчилсан, байцаасан, “Лхүмбийн хэрэг” гэгчийг шалгаж эхэлсэн, тухайн үед Хэнтийд болж байсан үйл явдлууд, энэ хэргийн золиос болсон хүмүүсийн нэрс гээд түүхийн талаас нь үнэн бодит архивын судалгааг унших болно. Энэхүү бүтээл нь магадгүй таны нулимсыг ч унагахыг үгүйсгэх аргагүй. Улс төрийн хэлмэгдүүлэлт, хилс хэрэг гэгч Монголын олон зуун гэр бүлийг хэрхэн голомтоор нь самарч байсныг уншаад эрхбиш нэгийг бодож хоёрыг тунгаах буй за. Номын хоёр болон гуравдугаар бүлэгт тэр цаг үед гадны орнууд Монгол Улсын талаар баримталж байсан бодлого, үйл ажиллагаа, тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцэл, тэр үеийн Монголын улс төр, нийгмийн ахуй байдал гээд улс төрийн хилс хэргийн урьдач нөхцөл байдал ямар байсан, хэрхэн өрнөж байсан талаар дурдана. Эдгээр бүлгийг уншсанаар тухайн үеийн улс төрийн нөхцөл байдлын талаар тун дэлгэрэнгүйгээр мэдэж авах юм. Харин бүтээлийн дөрөвдүгээр бүлэгт Ж.Лхүмбийн хэрэг гэгчийг нэхэн нягталсан байх бөгөөд түүний зэвсэгт бослогыг дарах ажиллагаанд оролцож байсан, “эсэргүүний толгойлогч” болгосны цаад учир зэрэг нарийн төвөгтэй үйл явцуудын тухай цэгцтэй ойлголтыг авч болох юм. Уг номыг уншиж байхад түүхийн нэгэн хэвийн гэхээсээ илүү ямар ч уншигчийг татаж чадах сонирхолтой хэв маягаар бичигдсэнийг хэлэх нь зүйтэй. Яалтгүй түүх сонирхогч л биш бол түүхийн энэ мэт судалгааны номыг уншихгүй хаячих гээд байдаг гэм хүмүүст байдаг. Тэгвэл “Лхүмбийн хэрэг” ном ямар ч хүнийг ер нь л залхаахгүй гэж ойлгож болно.
Ж.Лхүмбэ нь 1902 онд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Хайрхандулаан суманд төрсөн. Амьдралын эрхээр мал маллаж, жин тээж явсаар Нийслэл хүрээнд ирж Жамсран гэгчээр бичиг заалган тухайн үедээ зэгсэн боловсрол эзэмшжээ. Түүний улс төрийн амьдрал 1927 онд намд элссэнээр эхэлж, МҮЭ-ийн Төв зөвлөлийн дарга, МАХН-ын Төв хорооны тэргүүлэгч гишүүн, нарийн бичгийн даргаар сонгогдон ажиллаж байсан. Тэрээр Норжмаа гэх бүсгүйтэй ханилан Навч гэдэг охин, Владимр гэх хүүтэй болсон ч хэлмэгдэн тарчилж байх үед хүү нь нас баржээ. Гэсэн ч түүний охин Навч хатуу бэрхийг даван гарч хань ижил, үр хүүхэдтэй болж Ж.Лхүмбийн үр хойчис одоо бидний дунд өнөр олуул болжээ.
Энэ “Лхүмбийн хэрэг” гэгч зохиомол хэрэг үүссэн түүх нь тухайн үед болсон хэд хэдэн үйл явдлаас улбаатай болох нь номыг унших явцад ойлгомжтой болж ирнэ. Уг номын тухай тэр бүхнийг дэлгэрэнгүй бичих боломж хомс тул таныг эргэлзэх зүйлгүйгээр шууд аваад уншаарай гэж хэлэх байна. Ж.Лхүмбэ гэдэг хүний гучин хоёрхон жилийн амьдрал эрээн бараан дунд өнгөрсөн ч түүнийг чухам хэн байв гэдгийг энэ ном танд дэлгэн харуулах бөлгөө.
Түүхийн ухааны доктор, Төрийн шагналт Дэмбэрэлийн Өлзийбаатарын “Лхүмбийн хэрэг” гэдэг ном хэвлэгдэн гарч уншигч, түүх сонирхогчдын хүртээл болоод удаагүй байна. Уг ном нийт дөрвөн бүлгээс бүрдэх бөгөөд тэргүүн бүлэг нь Ж.Лхүмбийг баривчилсан болон Хэнтийд болсон үйл явдлуудын талаар архивын материалд тулгуурлан тухайн үед болж байсан үйл явцын тухай дэлгэрэнгүй өгүүлнэ. Энэ бүлгээс Ж.Лхүмбэ гэж хэн болох, түүнийг баривчилсан, байцаасан, “Лхүмбийн хэрэг” гэгчийг шалгаж эхэлсэн, тухайн үед Хэнтийд болж байсан үйл явдлууд, энэ хэргийн золиос болсон хүмүүсийн нэрс гээд түүхийн талаас нь үнэн бодит архивын судалгааг унших болно. Энэхүү бүтээл нь магадгүй таны нулимсыг ч унагахыг үгүйсгэх аргагүй. Улс төрийн хэлмэгдүүлэлт, хилс хэрэг гэгч Монголын олон зуун гэр бүлийг хэрхэн голомтоор нь самарч байсныг уншаад эрхбиш нэгийг бодож хоёрыг тунгаах буй за. Номын хоёр болон гуравдугаар бүлэгт тэр цаг үед гадны орнууд Монгол Улсын талаар баримталж байсан бодлого, үйл ажиллагаа, тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцэл, тэр үеийн Монголын улс төр, нийгмийн ахуй байдал гээд улс төрийн хилс хэргийн урьдач нөхцөл байдал ямар байсан, хэрхэн өрнөж байсан талаар дурдана. Эдгээр бүлгийг уншсанаар тухайн үеийн улс төрийн нөхцөл байдлын талаар тун дэлгэрэнгүйгээр мэдэж авах юм. Харин бүтээлийн дөрөвдүгээр бүлэгт Ж.Лхүмбийн хэрэг гэгчийг нэхэн нягталсан байх бөгөөд түүний зэвсэгт бослогыг дарах ажиллагаанд оролцож байсан, “эсэргүүний толгойлогч” болгосны цаад учир зэрэг нарийн төвөгтэй үйл явцуудын тухай цэгцтэй ойлголтыг авч болох юм. Уг номыг уншиж байхад түүхийн нэгэн хэвийн гэхээсээ илүү ямар ч уншигчийг татаж чадах сонирхолтой хэв маягаар бичигдсэнийг хэлэх нь зүйтэй. Яалтгүй түүх сонирхогч л биш бол түүхийн энэ мэт судалгааны номыг уншихгүй хаячих гээд байдаг гэм хүмүүст байдаг. Тэгвэл “Лхүмбийн хэрэг” ном ямар ч хүнийг ер нь л залхаахгүй гэж ойлгож болно.
Ж.Лхүмбэ нь 1902 онд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Хайрхандулаан суманд төрсөн. Амьдралын эрхээр мал маллаж, жин тээж явсаар Нийслэл хүрээнд ирж Жамсран гэгчээр бичиг заалган тухайн үедээ зэгсэн боловсрол эзэмшжээ. Түүний улс төрийн амьдрал 1927 онд намд элссэнээр эхэлж, МҮЭ-ийн Төв зөвлөлийн дарга, МАХН-ын Төв хорооны тэргүүлэгч гишүүн, нарийн бичгийн даргаар сонгогдон ажиллаж байсан. Тэрээр Норжмаа гэх бүсгүйтэй ханилан Навч гэдэг охин, Владимр гэх хүүтэй болсон ч хэлмэгдэн тарчилж байх үед хүү нь нас баржээ. Гэсэн ч түүний охин Навч хатуу бэрхийг даван гарч хань ижил, үр хүүхэдтэй болж Ж.Лхүмбийн үр хойчис одоо бидний дунд өнөр олуул болжээ.
Энэ “Лхүмбийн хэрэг” гэгч зохиомол хэрэг үүссэн түүх нь тухайн үед болсон хэд хэдэн үйл явдлаас улбаатай болох нь номыг унших явцад ойлгомжтой болж ирнэ. Уг номын тухай тэр бүхнийг дэлгэрэнгүй бичих боломж хомс тул таныг эргэлзэх зүйлгүйгээр шууд аваад уншаарай гэж хэлэх байна. Ж.Лхүмбэ гэдэг хүний гучин хоёрхон жилийн амьдрал эрээн бараан дунд өнгөрсөн ч түүнийг чухам хэн байв гэдгийг энэ ном танд дэлгэн харуулах бөлгөө.
531 pages, Hardcover
First published January 1, 2020
1 person is currently reading
13 people want to read
About the author
Д.Өлзийбаатар
2 books9 followersТүүхийн ухааны Доктор, Түүхч
-Улаанбаатар хотод төрсөн.
-МУИС ийн түүхийн ангийг түүхч туухийн багш мэргэжлээр төгссөн.
-Түүхийн ухааны докторын зэргийг " МОНГОЛ ДАХЬ УЛС ТӨРИЙН ХЭЛМЭГДҮҮЛЭЛТИЙН ГАДААД ХҮЧИН ЗҮЙЛС " сэдвээр 1998 онд ШУА ийн түүхийн хүрээлэнд хамгаалсан.
-1982 оноос Баянхонгор аймгийн Байдраг суманд түүхийн багшаар ажиллаж ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхэлсэн .
-1983 оноос улсын түүхийн төв архивт архивч, НАХЯ ны дээд сургуульд багш, НАХЯ ны тусгай архивт судлаач, улсын архивт эрдэм шинжилгээний ажилтан, улсын түүхийн төв архивын дарга, хэлмэгдэгсэдийн судалгааны төвд эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан, 2000 оноос засгийн газрын хэрэгжуулэгч агентлаг Архивын ерөнхий газрын дарга 2013 оноос өнөөг хуртэл тус газрын дэд дарга бөгөөд Үндэсний төв архивын захирлаар ажиллаж байна.
-Улаанбаатар хотод төрсөн.
-МУИС ийн түүхийн ангийг түүхч туухийн багш мэргэжлээр төгссөн.
-Түүхийн ухааны докторын зэргийг " МОНГОЛ ДАХЬ УЛС ТӨРИЙН ХЭЛМЭГДҮҮЛЭЛТИЙН ГАДААД ХҮЧИН ЗҮЙЛС " сэдвээр 1998 онд ШУА ийн түүхийн хүрээлэнд хамгаалсан.
-1982 оноос Баянхонгор аймгийн Байдраг суманд түүхийн багшаар ажиллаж ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхэлсэн .
-1983 оноос улсын түүхийн төв архивт архивч, НАХЯ ны дээд сургуульд багш, НАХЯ ны тусгай архивт судлаач, улсын архивт эрдэм шинжилгээний ажилтан, улсын түүхийн төв архивын дарга, хэлмэгдэгсэдийн судалгааны төвд эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан, 2000 оноос засгийн газрын хэрэгжуулэгч агентлаг Архивын ерөнхий газрын дарга 2013 оноос өнөөг хуртэл тус газрын дэд дарга бөгөөд Үндэсний төв архивын захирлаар ажиллаж байна.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 2 of 2 reviews
October 30, 2020
Д.Өлзийбаатар Монгол Улсын 20-р зууны эхэн үеийн түүхийг "Монголчууд цахим түүх" аудио номондоо ярьснаа илүү дэлгэрүүлэн, тухайн үеийн Орос, Хятад, Японы түүхийн баримт бичгүүд, гэрээнүүд, захиануудыг үндэслэн Монгол Улсын тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцлүүд, тэдгээрийн үүсэн бий болсон гадаад, дотоод шалтгаанууд, Монголчуудын авсан арга хэмжээнүүд, түүнд харгалзах олон улсын байдал, тухайн үеийн дотоодын нийгэм, эдийн засаг, зохион байгуулалтыг маш тодорхой, он цагийн хэлхээтэй тайлбарлан бичжээ. Эдгээр байдал нь хэрхэн улс төрийн их хэлмэгдүүлэлт шалтгаан болсныг өгүүлжээ. Үүнд "Лхүмбэ"-ийн хэргийн онцгойлон авч үзсэн бөгөөд олон мянган хүмүүсийг 1933 - 1939 онуудад хилсээр хэлмэгдүүлэн хороосны эхнийх нь "Лхүмбийн хэрэг" байлаа. Уг хэргийн талаарх баримтуудыг ТЕГ-ийн архив, Түүхийн төв архив гэх зэрэг цэрэг, цагдаа, тагнуулын байгууллагуудын архивуудаас мэдээллүүдийг цуглуулан, нэгтгэж, гаргасан байна.
Монгол хүн бүр уншууштай ном болжээ.
Товчлоод бичихийг оролдсон боловч хуулж бичихээс ялгаагүй болохоор байна. Үг бүр нь чухал санагдлаа.
Монгол хүн бүр уншууштай ном болжээ.
Товчлоод бичихийг оролдсон боловч хуулж бичихээс ялгаагүй болохоор байна. Үг бүр нь чухал санагдлаа.
December 25, 2023
Хөшигний цаана мэдэхгүй, мэдэгдүүлэгүй их олон нарийн зүйлс болж ээ. Хүн бүхэн л уншмаар..
Displaying 1 - 2 of 2 reviews