قابوس نامه يكي از نامه هاي ذي قيمتي است كه در زبان فارسي نگارش يافته است و نويسنده آن عنصرالمعالي كيكاوس از اميران خاندان آن زيار و داماد سلطان محمود غزنوي است . قصد وي از نوشتن قابوس نامه اين بوده است كه اگر فرزندش گيلانشاه بخواهد بعد از او امارت را حفظ كند و يا به اضطرار مجبور به قبول كارهاي دیگري شود چگونه آن كارها را به انجام رساند كه خير دنيا و آخرتش در آن باشد . متن اصلي داراي يك مقدمه و چهل و چهار بخش است كه در مورد رموز مملكت داري و سپاهي گري و آيين هاي جنگ و جوانمردي و ادبيات و پزشكي و بازرگاني و جزء اينهاست كه بصورت پندهايي ذي قيمت براي شناخت رموز كار و رعايت اصول اخلاقي خداپسندانه آمده است
عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر بن زیار از آل زیار بود. پدرانش در نواحی شمال ایران - گرگان طبرستان، گیلان و ری - سالها حکومت و امارت داشتند. خود او نیز اگر از سلطنتی باشکوه و قدرت برخوردار نبود فیالجمله دستگاهی داشت. بهرسم امیر زادگان آن عهد تربیت شده، آداب مملکتداری را فرا گرفته بود.
بهعلاوه از دانشهای آن زمان و فنون و پیشههای گوناگون اطلاعاتی فراوان داشت. با بزرگان و پادشاهان آن عصر حشر و نشر کرده بود. بر این جمله تجربههای عمری دراز را - که در هنگام نوشتن قابوسنامه به شصت و سه سال بالغ شدهاست - باید افزود.
ـ پسرم، هرگز شراب مخور. ـ امّا ... ـ امّا اگر خواستی بخوری، بهترینش را بخور که اگر در آن دنیا عقوبت شدی، در این دنیا زیانکار نبوده باشی. ضمناً پسرم، هموار راست بگوی. ـ چرا؟ ـ تا به راستگویی معروف شوی. ـ که چه؟ ـ که اگر خواستی دروغ بگویی، دروغت را بپذیرند!