Gorsze dzieci Republiki. O Algierczykach we Francji

by Ludwika Włodek

Karim, urodzony w Paryżu syn Algierczyka i Francuzki, zapewnia, że Francja to jego kraj, w Algierii czuje się obco. Daniele, rodowita Francuzka, która w Algierii spędziła pierwsze czterdzieści parę lat życia, wciąż o niej śni, choć wyjechała w 1970 roku, i mówi, że to tam czuje się najlepiej. Lila uciekła z Algierii przed islamem, Mungi przed rządem, który zwalczał islamskich radykałów. Sarah udawała przed przyjaciółmi ze szkoły, że jest Francuzką, i zmyślała historie o tym, jak jeździ z rodzicami na narty. Algierskie korzenie mają Kylian Mbappé i Zinédine Zidane, ale także sprawcy zamachu na redakcję "Charlie Hebdo". Połowa algierskiej reprezentacji w piłce nożnej ma oprócz algierskiego obywatelstwa także francuskie. W Algierii mieszkali Albert Camus i Pierre Bourdieu, który od badań algierskich Berberów zaczął karierę naukową. Algierską flagę państwową zaprojektowała i uszyła Francuzka Émilie Busquant, partnerka życiowa ojca algierskiego nacjonalizmu Messalego al-Hadżdża, z którym nigdy nie wzięła ślubu, bo oboje byli przeciwni mieszczańskiemu przesądom.

Losy Francuzów i Algierczyków są ze sobą nierozerwalnie związane. Nie da się opowiedzieć o współczesnej Francji bez pokazania skomplikowanych relacji algiersko-francuskich. Ludwika Włodek z empatią, ale i dociekliwością odtwarza splątane rodzinne i polityczne losy. Pomaga zrozumieć i odkłamać pełną stereotypów historię Algierczyków we Francji, która jest też historią Francji. Żywą, zajmującą, ale niejednoznaczną.

Genres: Nonfiction, France, Africa, Polish Literature, Algeria

344 pages, Hardcover

First published October 28, 2020

Reviews

[Tala🦈 (mrs.skywalker.reads) · Rating 3 out of 5]

Autorka raz rozróżnia Berberów i Arabów, aby zaraz mówić tylko o Arabach albo w ogóle o muzułmanach. Czasami wskakuje bardzo nienaturalnie w język potoczny, co powoduje zgrzytanie zębów. Do tego, czego bardzo nie lubię w reportażach, autorka jest tu mocno obecna i subiektywna. Wybór rozmówców mało reprezentatywny, w dużej części Kabylowie lub po prostu mieszkańcy Algieru, w dodatku dość „progresywni” (autorka uwielbia podkreślać picie przez nich alkoholu, zaskakująco też dużo u niej ateistów). Lekturę polecam, bo dużo tu cennej wiedzy, ale trzeba podejść krytycznie.

[Marianna the Booklover · Rating 3 out of 5]

3.5. Wspólna historia Francji i Algierii jest zaiste bardzo poplątana i Ludwika Włodek stara się ją w sposób w miarę przejrzysty przedstawić. Nie zawsze to wychodzi, czasem się gubiłam w dygresjach i bohaterach, autorka dotyka wielu aspektów relacji francusko-algierskich, co nie zawsze pozwala na pogłębioną analizę, stąd ocena. Niemniej jest to bardzo ciekawa pozycja, choć oczywiście nie wyczerpuje tematu, można by o tym wszystkim napisać jeszcze kilka grubych książek, ale już sama bibliografia zachęca do dalszych poszukiwań.

[Katika · Rating 4 out of 5]

Interesująca analiza konsekwencji kolonializmu na przykładzie Algierii i Francji. Skomplikowane relacje i realne problemy wynikające z różnic kulturowych. Tu nie ma prostych odpowiedzi i rozwiązań. Ciekawe jest zagadnienie zwrotu ku religii w odpowiedzi na dyskryminację i marginalizację, szukanie tożsamości w religii i tradycyjnych wartościach jako zaczątek fundamentalizmu. Taki mechanizm daje się zauważyć także na gruncie polskim, a zapewne też w innych społeczeństwach i ta polaryzacja niekoniecznie musi mieć tło etniczne.

[martucha czyta · Rating 4 out of 5]

3.75. Ta książka to ogromna gra na emocjach. Zabrakło mi w niej obiektywizmu, więc warto nie bazować tylko na tych informacjach, lecz mieć większą wiedzę na ten temat. Polecam i tak czy siak, bo warto znać historię, której nie uczą w szkołach.

[Tomek · Rating 4 out of 5]

Bardzo dobra książka ciekawie opisująca skomplikowane relacje pomiędzy Francją i Algierią na przykładzie historii ludzi żyjących pomiędzy tymi krajami.

[Hawa · Rating 2 out of 5]

Książka ogólnie bogata w fakty historyczne, jednak napisana zbyt subiektywnie. Za rozmówców wybierano głównie Kabylów, z pominięciem innych grup etnicznych co nie jest rzetelną odpowiedzią na przedstawienie Algierczyków w całości. Dodatkowo, odczułam nutkę propagandy anty-islamskiej. Odczuwa się, iż aktorka nie zna Islamu, jednak przekazuje ukryte komentarze i oceny sugerując tym samym sposob odbioru bohaterów i tematu w ogóle. Wielokrotne powtarzanie zachowań niezgodnych z religią Islamu uważam za zbędne (podkreślanie iż rozmówcy są ateistami lub piją alkohol nie znaczy że Algierczycy generalnie tak żyją). Również, mylenie pojęć i używanie niektórych nazw jako synonimów (np. Arab i muzułmanin nazywany zamiennie). Widoczny brak wiedzy ogólnej tematu religii, kultury i jak dla mnie mało obiektywna prezentacja. Styl dość chaotyczny, niemniej jednak sporo nazwisk, co zachęca do dalszego czytania (już z innych źródeł).

[Szymon Izydorek · Rating 5 out of 5]

Książka bezgranicznie mnie wciągnęła. Autorka opisuje bardzo trudną i złożoną relacja Algeria - Francja. Bardzo dużo ciekawych historii, profilów i zdań jest wprowadzonych w dyskusję. Uważam, że autorka idealnie pokazuje, że nie ma zła i dobra, prawicy i lewicy, muzułmanina katoloka. Wszystko ma odcienie szarości za co bardzo duży plus dla autorki. Polecam każdemu kto chce lepiej zrozumieć pytania przed jakimi stoi Francja ale tak na prawdę UE a wraz z nią jednolita, nacjonalistyczna polska...

[L.L. · Rating 4 out of 5]

Książka na początku bardzo mnie wciągnęła... ale potem miałem urlop i jeszcze ciekawsze książki do czytania i kiedy w końcu do niej wróciłem już nie wciągnęła aż tak, czasami odpływałem, jest dużo informacji, książka wydaje się trochę zagmatwana jak historia Algierii i Francji - jak to ktoś ujął ;)
Na pewno warto przeczytać jeśli ktoś się interesuje takimi zagadnieniami, jeśli nie to może znudzić...

"- Lepiej żyje się w społeczeństwie, w którym można spotkać wielu różnych ludzi. - Omar zaczął swoją opowieść od wyjaśnienia, dlaczego stara się zatrudniać pracowników z różnych stron świata. - Jak żyjesz tylko wśród Algierczyków, wciąż słyszysz te same historie. A u nas pracuje Wietnamka i dzięki niej dowiedziałem się czegoś o Wietnamie."
(pdf.str.40)

- tak samo uważam :)

"Zdaniem Omara dzisiejsza islamizacja środowisk wywodzących się z imigracji to w dużej mierze wynik tego, jak ci ludzie czują się we Francji. Jeśli komuś ciągle, na każdym kroku daje się do zrozumienia, że jest
gorszy, on w końcu odwraca się od społeczeństwa. Buntuje się przeciwko jego normom, ostentacyjnie je łamiąc, podkreśla swoją inność. To nie dotyczy tylko biednych.
(pdf.str.49)

- i to też jest zapewne prawda.

(słuchana: 12.07-14.09.2021)
4/5

[Vera · Rating 3 out of 5]

Dałam 3 = jest ok.

Książka jest w stylu non-fiction, ale zdecydowanie nie jest to jakościowy reportaż. To dość subiektywny spis wrażeń autorki z rozmów z różnymi osobami, trochę jakby przypadkowymi, jak na mój gust. Choć są tu materiały, jakościowe, głównie pochodzące z badań/książek i artykułów, i te części zdecydowanie lepsze niż te oparte tylko na rozmowach. Bo te ostatnie, trochę jak wspomnienie/spis rozmowy, a nie analiza.
Inny minus tej książki, że ona się miota pomiędzy bycia bardzo liberalną jeśli chodzi o poglądy na migrację i ksenofobią, co generalnie raczej nie powinno mieć miejsca.

[janek12181 · Rating 3 out of 5]

Mimo, że zawierająca dużo ciekawej treści, rzecz jest jednak potwornie żmudna. Gąszcz anegdotek i dygresji nie ułatwia brnięcia przez książkę. Na dodatek autorka jest bardzo obecna w swoich rozważaniach i to na zły sposób, bo po przeczytaniu całości odnoszę wrażenie, że jej zwyczajnie nie lubię. Między wierszami wychodzi na nieczułą i zupełnie nierozumiejącą tematu, jakim się zajmuje.

Największy plus: w ciekawy sposób rysuje schemat radykalizacji francuskiej młodzieży o proweniencji afrykańskiej i bliskowschodniej. Burzy dużo utartych stereotypów. Bardzo satysfakcjonującymi są momenty, w których konfrontuje społeczne przeświadczenie podsycone cynizmem lub ksenofobią z rzeczywistością, która zwykle jest zupełnie inna.

[Anna · Rating 4 out of 5]

Decent material, the attempt of understanding very complicated relations between native French people and Algerian. Different angles, different stories, a bit of history not known to me. Fulfilled my expectations.

[Tomasz · Rating 5 out of 5]

Bardzo dobra książka! Widać ogrom rzetelnej pracy autorki. W każdym rozdziale jest tu więcej o wrzeniu we Francji, niż w - mam wrażenie, głośniejszej książce „Wrzenie”, która mnie rozczarowała.

[Piotr Ferster · Rating 3 out of 5]

buteflika go home!!!!

[Aleksandra · Rating 1 out of 5]

chciałam reportaż o problemie migracyjnym we Francji... dostałam reportaż o historii piłki nożnej. totalnie nudna, nie skupiająca się na realnym problemie.

[Wojtek Konieczny · Rating 5 out of 5]

9/10
(#planetaksiążek, #reportażedookołaświata)

Relacje na linii Francja-Algieria należą do jednych z najbardziej napiętych i te niesamowite emocje czuć na niemal każdej stronie reportażu Włodek, której niesamowite zaangażowanie w temat mocno udziela się czytelnikowi (choć ma też ono swoich przeciwników – ja jednak do nich nie należę). Te napięcia mocno uwydatniały się w omawianych przeze mnie książkach algierskich pisarzy, ale paradoksalnie tylko u Feraouna w „Ziemi i krwi” pojawia się perspektywa losów Algierczyków we Francji (swoją drogą jeden z rozmówców Włodek nazywa Feraouna największym pisarzem Algierii). Autorka z niezwykłą drobiazgowością śledzi wzajemne relacje obu narodów i państw począwszy od skolonizowania północnej Afryki przez Francuzów, po wciąż pełne wzajemnych pretensji stosunki najnowsze. Ważną rolę odegrają w tym dwugłosie zarówno Zinedine Zidane i motywy sportowe (z wygranym przez Francuzów Mundialem w 1998 na czele), jak i gwiazdy algierskiej muzyki, Włodek zabierze czytelnika do niełatwej, acz fascynującej wędrówki przez zamieszkiwane przez imigrantów z Algierii blokowiska, które lata świetności mają już za sobą, nawiąże też do aktów terroru, za którymi stali ludzie pochodzący z Algierii. Odda głos zarówno potomkom kolonizatorów, jak i tym, którzy będą próbowali odciąć się od zbyt zagmatwanej do rozplątania przeszłości, usłyszymy zarówno francuskich polityków od skrajnej prawicy po zwolenników zbliżenia, wreszcie znajdziemy się w epicentrum słynnej „bitwy o Algier” i wybierzemy się na głęboką prowincję Kabylii, do której w swej powieści zabrał nas już Feraoun. Ten narracyjny i czasoprzestrzenny rozmach jest wielką siłą reportażu – po jego przeczytaniu mamy poczucie, że nie tylko poznaliśmy chyba wszystkie głosy całego konfliktu, ale także dotknęliśmy sedna czegoś, co można byłoby nazwać tożsamością algierską. To głos w sprawie Algierii, którego trochę zabrakło mi w lokalnej literaturze, choć przecież większa jego część rozgrywa się na terenie Francji. Co istotne jednak z książki jasno wynika, że żaden z krajów (i narodów!) bez drugiego istnieć nie może i wzajemnie się określają. Znakomita książka!

[Anna Wilczyńska · Rating 4 out of 5]

Na zmianę kochają się i nienawidzą. Raz twierdzą, że nic ich ze sobą nie łączy, a innym razem, że łączy je zdecydowanie za wiele. Wiele lat po oficjalnym rozwodzie wciąż nie mogą ani być razem, ani się rozstać. Algieria i Francja.

W książce „Gorsze dzieci Republiki. O Algierczykach we Francji” Ludwika Włodek w sposób merytoryczny i z reporterską podejrzliwością przygląda się ciągle na nowo rozgrzebywanym ranom relacji algiersko-francuskich. Robi to przedstawiając skomplikowane portrety Algierczyków we Francji: od krewkich rewolucjonistów po piewców konserwatywnych porządków; od zwolenników radykałów religijnych po tych, którzy przed islamem uciekali z kraju; od przywiązanych do Algierii na granicy syndromu sztokholmskiego po migrantów, którzy usiłują być bardziej francuscy niż Francuzi.

Każdy z portretów Algierczyków i Francuzów nierozerwalnie związanych z Algierią, który znalazł się w tej książce, przedstawia nie tylko indywidualną historię człowieka, lecz również określony model patrzenia na relacje Algierii i Francji. Z indywidualnych losów przedstawionych przez Ludwikę Włodek wyłania się obraz ogromnej zależności między tymi krajami, ale także lat zaniedbań w porządkowaniu trudnych relacji, które dziś doprowadzają nie tylko do dyplomatycznych nieporozumień, ale także do tragedii.

Nie da się przeoczyć faktu, że w związku z kolejnymi wstrząsającymi wydarzeniami we Francji z islamem w tle – mowa o szeroko przez nas opisywanym zabójstwie francuskiego nauczyciela, Samuela Paty – reportaż Ludwiki Włodek nabiera ogromnej aktualności i staje się bardzo pomocnym środkiem do odnalezienia się w temacie stosunku państwa francuskiego do islamu i migracji.

W książce nie brakuje także kwestii wielokrotnie przywoływanych przez polską prasę, szczególnie tę prawicową. Reporterka mierzy się zarówno z tematem radykalizacji migrantów, jak i kwestią stosunku migrantów we Francji do prawa czy laickości. Ludwika Włodek wkracza na francuskie blokowiska, gdzie zamieszkują uboższe afrykańskie rodziny oraz sprawdza, ile prawdy jest w doniesieniach o francuskich strefach szariatu czy tak zwanych no-go zones.

Do moich ulubionych rozdziałów tej książki zdecydowanie należy ten przedstawiający francuskie aktywistki, które odegrały ważną rolę w historii algierskiej rewolucji i niepodległości. Nie jestem fanką biografii, ale nie mogłam się oderwać od ciekawie zarysowanych fragmentów życiorysów Simone Veil ubiegającej się o lepsze warunki dla algierskich więźniów politycznych czy Emilie Busquant, która poświęciła życie algierskiej sprawie walcząc u boku legendy algierskich działań antykolonialnych, Messaliego Hadżdża.

Mimo tego, że książka jest po brzegi wyładowana merytorycznym kontentem, czyta się ją jednym tchem. W pełni usatysfakcjonowani lekturą poczują się zarówno fani analiz historycznych czy politycznych, jak i czytelnicy poszukujący przede wszystkim opowieści z konkretnym człowiekiem na pierwszym planie. W reportażu nie brakuje także wciśniętych między ludzkie losy dyskretnych, acz czasem lekko kąśliwych uwag samej autorki o swoich bohaterach.

W ostatnich latach na polskim rynku ukazało się wiele książek o Francji, francuskich muzułmanach czy migracjach do Francji z krajów Afryki Północnej. Jednak jak dotąd żadna z nich nie wydała mi się tak merytoryczna, a z drugiej strony tak przystępna, jak “Gorsze dzieci Republiki”. Serdecznie polecam Wam zajrzeć do tej książki.