การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475

สยามพากษ์ #1

by นครินทร์ เมฆไตรรัตน์

การศึกษาเรื่องการปฏิวัติสยามในที่นี้เป็นการศึกษากระบวนการไม่ใช่การลำดับเหตุการณ์ โดยเชื่อมโยงเหตุการณ์ต่าง ๆ อยู่ในตลอดสมัยทศวรรษที่ 2470 เป็นสำคัญ เริ่มนับตั้งแต่ระบอบเก่าแสดงอาการไร้เสถียรภาพอย่างรุนแรง ไปจนกระทั่งถึงช่วงเวลาที่ระบอบใหม่เริ่มมีเสถียรภาพและความต่อเนื่องในระดับหนึ่ง คือ สามารถเปลี่ยนผู้นำในกรอบโครงสร้างอำนาจแบบใดแบบหนึ่งได้ แม้ว่ากรอบโครงสร้างอำนาจแบบนั้นอาจไม่ใช่สิ่งที่น่าพึงปรารถนาในสายตาของผู้คนสมัยปัจจุบันมากนัก

อย่างไรก็ดี การศึกษาการปฏิวัติสยามอย่างเป็นกระบวนการก็คงมีความจำเป็นที่จะต้องตระหนักในขั้นพื้นฐานอยู่ด้วยว่า การเปลี่ยนแปลงและความสืบเนื่องนั้นเป็นสองด้านของเหรียญอันเดียวกัน ซึ่งนักเรียนประวัติศาสตร์จำเป็นต้องแยกแยะและใส่ใจไปพร้อม ๆ กัน การเน้นด้านใดด้านหนึ่งเพียงด้านเดียวจะทำให้ผู้ศึกษาได้เห็นภาพ "ความเป็นจริง" ที่น่าเชื่อว่าไม่ค่อยสมบูรณ์ครบถ้วนนัก

การศึกษาในที่นี้ใช้คำว่า "สยาม" แยกออกจาก "ไทย" และพึงพอใจที่จะเรียกการปฏิวัติครั้งนั้นว่าการปฏิวัติสยาม ไม่ใช่การปฏิวัติของประเทศไทย เพราะว่าชื่อดังกล่าวสามารถรักษาสภาพของบริบทและเงื่อนไขของความเป็นจริงทางภาษา ลักษณะทางกายภาพของสังคมการเมือง ความรู้สึกนึกคิดและชีวิตจิตใจของผู้คน ฯลฯ ไว้ได้ ผู้เขียนแลเห็นว่าการปฏิวัติสยามเป็นที่มาของการเปลี่ยนแปลงชื่อประเทศเป็นประเทศไทย ไม่ใช่มีประเทศไทยก่อนจึงมีการปฏิวัติตามมา ด้วยเหตุนี้การศึกษาเรื่องการเปลี่ยนชื่อประเทศและความพยายามทำการปฏิวัติในทางวัฒนธรรมนำโดยกลุ่มของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ผู้เขียนพิจารณาแยกแยะว่าเป็นกระบวนการทางประวัติศาสตร์ที่มีความโดดเด่นในตัวเอง ซึ่งต้องการผู้ศึกษาค้นคว้าต่อไปในที่อื่น การศึกษาในที่นี้จึงมีเนื้อหาสิ้นสุดลงก่อนมีการเปลี่ยนผู้นำจากพระยาพหลพลพยุหเสนาเป็นจอมพล ป. พิบูลสงคราม


(บางส่วนจาก คำนำผู้เขียน)

Genres: History

345 pages, Paperback

First published October 1, 1992

Reviews

[Nats Lakkatham · Rating 4 out of 5]

- หนังสือวิชาการรวบรวมบริบทแวดล้อมทั้งก่อนและหลัง 2475
- เพื่อให้เข้าใจสาเหตุและปัจจัยการดำเนินกิจกรรมต่างๆของแต่ละกลุ่มในสังคมสยาม
- เนื้อหาเปิดมุมมอง แต่ไม่ได้เล่าแบบเร้าใจ เหมือนเล่มขุนศึก ศักดินาฯ
- หนังสือกนามาก แต่ก็สามารถอ่านได้เรื่อยๆเพื่อทำความเข้าใจกับภาพรวมในยุค 2475 ได้ดี

[Khunpmai · Rating 5 out of 5]

เนื้อหาทำการวิเคราะห์องค์ประกอบจากคนทุกระดับชนชั้น อาชีพ ได้อย่างมีเหตุและผล ทำให้รู้ถึงความรู้สึกนึกคิดในการกระทำของคนสมัยนั้นได้เป็นอย่างดี

[Pae Ponsiri · Rating 4 out of 5]

ผลงานชิ้นเอกของนครินทร์​ เมฆ​ไตรรัตน์​ ถูกใช้อ้างอิงอย่างกว้างขวางเวลาใครจะกล่าวถึงเหตุการณ์ ​พ.ศ. 2475 เล่มนี้ตีพิมพ์มาแล้วหลายครั้ง เนื้อหาส่วนหนึ่งมาจากวิทยานิพน​ธ์ปริญญาโททางด้านประวัติศาสตร์​ของเขา ที่เขียนเสร็จปี 2527 และตีพิมพ์แพร่สู่สาธารณะ​ครั้งแรกปี 2535
.
แน่นอนว่างานชิ้นหลัง ๆ ของนักวิชาการคนใหม่ ๆ เกี่ยวกับเรื่อง 2475 จะมีเพิ่มมากขึ้น อาจมีประเด็นใหม่เพิ่ม หรืออาจอ่านง่ายกว่าเดิม (ยิ่งมีกระแสความเคลื่อนไหวทางการเมืองก็มีส่วนทำให้คนสนใจ 2475 มาก)​ แต่งานของนครินทร์ก็ยังคง​สำคัญ... เพราะมันเป็นงานชิ้นแรก ๆ ที่พูดถึงเรื่องนี้อย่างเป็นระบบ ครอบคลุม​ และละเอียด โดยเฉพาะอย่างยิ่งไม่ใช่แค่ดูแต่ตัวผู้นำคณะราษฎร​หรือฝ่ายเจ้านายไม่กี่คน แต่ยังพยามดูความคิดของราษฎรสามัญจำนวนนึง​ ผ่านทั้งสื่อสิ่งพิมพ์ หรือฎีกา​ร้องทุกข์ผ่านหอจดหมายเหตุ​ในขณะนั้นด้วย (คือมันไปไกลไม่ใช่แค่เรื่องของคณะราษฎร​/ปรีดี หรือคณะเจ้า/ร.7 เท่านั้น แต่เราจะได้เห็นว่ามีตัวละคร/ผู้คนจำนวนหนึ่งที่น่าสนใจ [เช่น มังกร สามแสน, พี่น้องสกุลวสุวัต, ประยูร ภมร​มนตรี, แนบ พหลโยธิน​ และคนอื่นๆ เป็นต้น]​ ที่อยู่ในเล่มนี้)​
.
คุณูปการและใจความหลักของเล่มนี้ก็คือ การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 นั้น นอกจากจะควรใช้คำว่าสยามแล้ว (ไม่ใช่ไทยแบบที่บางคนอาจเข้าใจไป เพราะบริบทตอนนั้นยังไม่มีประเทศไทย)​ เหตุการณ์​นี้ก็ยังควรถือว่าเป็น "การปฏิวัติ" (ไม่ใช่แค่ "การรัฐประหาร/​ยึดอำนาจ" แบบที่บางคน/เดิมตอนนั้นเข้าใจ)​ เพราะมันเป็นถึงขนาดเปลี่ยนแปลงรูปแบบการปกครอง ไม่ใช่แค่ตัวผู้ปกครอง คือเปลี่ยนจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราช​ย์ (absolute monarchy)​ มาเป็นระบอบราชาธิปไตยภาย​ใต้รัฐธรรมนูญ​ (constitutional​ monarchy)​. พระมหากษัตริย์​กลายเป็นผู้ทรงราชย์ แต่ไม่ทรงรัฐ / ทรงปกเกล้า แต่ไม่ทรงปกครอง. ประธานคณะกรรมการราษฎร (นายกรัฐมนตรี)​ เป็นผู้รับผิดชอบ​การบริหาร​ราชการ​แผ่นดิน​แทนแล้ว.
.
เรื่องต่อมาคืองานของนครินทร์​พยามโต้แย้งข้อถกเถียงเรื่อง 2475 ไปให้ไกลกว่าเดิม กว่าข้อถกเถียงที่มีอยู่ในตอนนั้น สำหรับนครินทร์​การปฏิวัติ​ 2475 ไม่ใช่การชิงสุกก่อนห่าม เงื่อนไขมันพร้อมแล้ว (ซึ่งอันนี้ก็จะแย้งกับฝ่ายขวามาก ๆ)​ เพราะความคิด/ความรู้ของคนในตอนนั้น (ทั้งในคณะราษฎร, กลุ่มเจ้านาย, หรือคนสามัญจำนวนไม่น้อย)​ ก็รับรู้และเข้าใจปัญหาของระบอบฯเดิม คนกลุ่มนึงต้องการความเปลี่ยนแปลงแต่ก็ถูกคนกลุ่มนึงห้ามปราม ก็ขัดแย้งจนที่สุดนำไปสู่การเปลี่ยนระบอบฯใหม่ และนอกจากนั้นสำหรับนครินทร์​การปฏิวัติ​ 2475 ยังเป็นการปฏิวัติ​ที่จบไปแล้วด้วย ไม่ใช่ยังไม่จบ (ซึ่งอันนี้ก็จะแย้งกับฝ่ายซ้ายมาก ๆ)​ เพราะตัวเหตุการณ์​มันสิ้นสุดแล้ว อำนาจการปกครอง​ก็เปลี่ยนไปแล้ว ไม่ใช่ไปมองแต่ในเชิงอุดมการณ์​ทางการเมืองหรือเจตนารมณ์​ แต่ให้ดูที่ตัวเหตุการณ์​จากมุมงานวิชาการ
.

[Ron Siriwat · Rating 3 out of 5]

ก็ดีนะ แต่ไม่ค่อยเข้มข้น อ่านไม่สนุกเท่าไหร่ เฉย ๆ มาก เล่มอื่นทำได้ดีกว่า