Η «Ανάσταση» του Τολστόι είναι μια από τις τελευταίες δυνατές τσεκουριές στο σαπισμένο δέντρο του τσαρικού καθεστώτος στα τέλη του περασμένου αιώνα. Ο Τολστόι χτυπάει ανελέητα τα σαθρά οχυρά του - οικογένεια, θρησκεία, δικαιοσύνη, πατρίδα, όπως τα είχε καταντήσει - σαρκάζει φαρμακερά τους πάντες και τα πάντα και φανερώνει όλη τη συμπάθειά του στο φτωχό λαό και στους αγωνιστές που παλεύουν να τον βγάλουν από την εκμετάλλευση κι από το σκοτάδι της αμάθειας. Η «Ανάσταση» είναι ένα από τα μεγάλα έργα του Τολστόι, γραμμένο στα εβδομήντα του χρόνια και συμπυκνώνει όλες τις εμπειρίες, όλη τη σοφία του μεγάλου συγγραφέα.
Lev Nikolayevich Tolstoy (Russian: Лев Николаевич Толстой; most appropriately used Liev Tolstoy; commonly Leo Tolstoy in Anglophone countries) was a Russian writer who primarily wrote novels and short stories. Later in life, he also wrote plays and essays. His two most famous works, the novels War and Peace and Anna Karenina, are acknowledged as two of the greatest novels of all time and a pinnacle of realist fiction. Many consider Tolstoy to have been one of the world's greatest novelists. Tolstoy is equally known for his complicated and paradoxical persona and for his extreme moralistic and ascetic views, which he adopted after a moral crisis and spiritual awakening in the 1870s, after which he also became noted as a moral thinker and social reformer.
His literal interpretation of the ethical teachings of Jesus, centering on the Sermon on the Mount, caused him in later life to become a fervent Christian anarchist and anarcho-pacifist. His ideas on nonviolent resistance, expressed in such works as The Kingdom of God Is Within You, were to have a profound impact on such pivotal twentieth-century figures as Mohandas Gandhi and Martin Luther King, Jr.
Στο κύκνειο άσμα του, ο Τολστόι καταθέτει την οριστική του κριτική απέναντι στον κόσμο, θίγοντας με αμείλικτη ειλικρίνεια πτυχές που μόνο η ύστερη ωριμότητά του θα μπορούσε να αναδείξει.
Ο πρωταγωνιστής μας, ο πρίγκιπας Νεχλιούντοφ βρίσκεται ως ένορκος στη δίκη της πόρνης Κατιούσας, η οποία κατηγορείται για τη δολοφονία ενός πελάτη της.
Η τραγική ειρωνία, ωστόσο, έγκειται στο γεγονός ότι οι ρόλοι κριτή και κρινομένου είναι στην πραγματικότητα αντεστραμμένοι, καθώς ο Νεχλιούντοφ υπήρξε ο ηθικός αυτουργός που ώθησε, χρόνια πριν, την Κατιούσα στον δρόμο της εξαθλίωσης. Από ένα συλλογικό λάθος των ενόρκων, η αθώα πρωταγωνίστρια καταδικάζεται σε τέσσερα χρόνια καταναγκαστικών έργων στη Σιβηρία.
Από την ημέρα της δίκης και μετά επέρχεται η ανάσταση του πρίγκιπα ως ανάκληση της ηθικής φθοράς με την οποία πορευόταν καθημερινά. Παύει να εθελοτυφλεί και να είναι συμμέτοχος στην αδικία που πράττουν οι ευνοημένοι έναντι των περιθωριοποιημένων. Πλέον διακρίνει με πλήρη διαύγεια την θεσμοθετημένη αδικία, την εργαλειοποίηση της πίστης, το απύθμενο χάσμα των ταξικών διαφορών και επιλέγει, σαν άλλος απελευθερωμένος δεσμώτης -από το πλατωνικό σπήλαιο- να φτάσει στο νοητό φως της δικαιοσύνης.
Γιατί η Ανάσταση δεν είναι προνόμιο κάποιου θεανθρώπου αλλά πρωτίστως χρέος του κάθε ατόμου όταν πια, απαλλαγμένο από δογματισμούς και πάθη, αναγεννά τον νέο πνευματικό του εαυτό.
Το μυθιστόρημα ξεκινάει εξαιρετικά και με πολύ μοντέρνα γραφή, σύντομα όμως ξεπέφτει στον διδακτισμό από τον Τολστόι που καταγράφει κουραστικά, χωρίς να καταλήγει πουθενά, τις κακουχίες των φτωχών στρωμάτων στην τσαρική Ρωσία.