Sadi - Hayatın, Aşkın ve Tutkunun Şairi

by Homa Katouzian, İsmail Hakkı Yılmaz (Translator)

Fars dilinin ve düşüncesinin en büyük dehalarından biri olan Sâdi Şirâzî hem yaşadığı on üçüncü yüzyılda hem de sonraki yüzyıllar boyunca sevginin ve bilgeliğin timsali olarak görülmüştür. İslam medeniyetinin edebiyat alanındaki birikiminden söz edilirken akla ilk gelen isimlerden biri olan Sâdi, insanlığa Bostan ve Gülistan gibi iki büyük abide eser bırakmıştır. Oxford Üniversitesi Şarkiyat Çalışmaları Fakültesi öğretim üyesi İranlı tarihçi Homa Katouzian bu küçük ama içgörülü eserde Sâdi’yi bütün yönleriyle ele alıyor ve Türkiye’deki okurlar için Sâdi’ye ve çağına yepyeni, capcanlı bir bakış açısı sunuyor.

Genres: Iran, Poetry

224 pages, Paperback

Published June 20, 2020

About the author

محمدعلی همایون کاتوزیان

Reviews

[Zeynep T. · Rating 4 out of 5]

Rumî, Hâfız ve Firdevsî ile beraber Fars dilinin dört büyük şairinden biri kabul edilen, Bostan ve Gülistan'ın yazarı, Mevlana Celaleddin Rumi'nin çağdaşı Şirazlı Sâdi (Sadî-i Şîrâzî) hakkında başlangıç seviyesinde güzel bir tanışma kitabı. Eserlerinin tematik çözümlemesi, yaşadığı dönemin siyasi arka planının eserlerine yansımasının irdelenmesi, diğer şairlerle karşılaştırılması, hakkındaki güncel tartışmaların verilmesi metni güzelleştiren hususlar. Şairin sufilere ve tasavvufa yaklaşımını okumak ilginçti. Satır aralarında Rumî'ye dair eleştirileri düşündürten ifadeler dikkatimi çekti. Severek okudum, konuya meraklılara tavsiye ederim.

Çevirmen İsmail Hakkı Yılmaz'ın, editör Feyza Betül Aydın'ın, son okumayı yapan Mehmet Akif Koç'un, sayfa uygulama ve kapak görselinden sorumlu Faruk Özcan'ın emeklerine sağlık.

[amin akbari · Rating 2 out of 5]

به نام او

من دوستدار سعدی‌ام و هرکتابی را که درباره او و شعرش منتشر شود، تهیه می‌کنم و می‌خوانم. که هم کتابهای کمی در این باره منتشر می‌شود و هم درصد کمی از این کتابها خوب است به طوری که ما به عدد انگشتان یک دست کتاب خوب درباره شعر سعدی نداریم. این کتاب هم جزو کتاب‌های متوسط و حتی بد بود. مجموعه مقالاتی که نویسنده‌اش با درازنفسی به توضیح واضحات می‌پردازد و در کلِّ کتاب نکته تازه و بدیعی به چشم نمی‌خورد. در آخر کتاب نوشتم: ای کاش یا کاتوزیان این کتاب را نمی‌نوشت (و بر حوزه تخصصی خودش متمرکز می‌شد) و یا حداقل من آن را نمی‌خواندم و وقتم را صرف کتاب دیگری می‌کردم. البته شاید برای کسانی که تازه آشنایی با شعر کلاسیک را شروع کرده‌اند بدک نباشد.

[Ali Niazi · Rating 5 out of 5]

کتاب مفیدی است برای علاقمندان به شعر و سعدی

[Çetineus · Rating 4 out of 5]

Her güzel şiirin,hikayenin Batı dan çıktığı anlayışına güzel bir cevap Sadi.

Eğer Bostan ve Gülistan kitabını okumadıysanız bu kitap doğru bir klavuz olabilir. Aynı zamanda Sadi nin hayatı, dönemin sosyopolitik durumu ve Hafız ile Rumi karşılaştırmaları da kitapta bulabilecekleriniz arasında, kitabın dili yalın herkesin anlayıp okurken keyf alabileceği şekilde güzel çevrilmiş.

[Karim · Rating 5 out of 5]

باید بگویم کمتر کتابی است که آن را با چنین ولعی در سال های اخیر خوانده ام. کتاب البته محققانه است و از ظرائف ادبی نیز راززدایی کرده و کار را لذت بخش تر کرده است.

[Mehmet Koç · Rating 3 out of 5]

-İranlı edebiyat eleştirmeni Hûma Katuzyan'ın kitabı, Farsçanın büyük şairi Sâdi üzerine nitelikli bir çalışma

-Mevlana, Hâfız ve Firdevsî ile birlikte, Sâdi'yi İran şiirinin zirvesine konumlandırıyor Katuzyan

-Kitapta Sâdi'nin sadece edebi yönü değil, felsefî ve siyasi rolü de ayrıntılı ele alınıyor

-Sâdi'nin 13.yy başında Bağdat'taki Nizamiye Medresesi'nde eğitim alıp, müderrislik yapması; dini gelenekle ve akliyeci-irfanî çevrelerle ilişkileri de keza vurgulanıyor bu çalışmada

-Bir diğer husus, dönemin İran'ına hakim olan İlhanlılarla, bilhassa vezir Cüveynî kardeşlerle ilişkisi

-Ama Sâdi, bu yönde talep de olmasına rağmen, saray şairliği ve dalkavukluğu seçmez, yıllarca İslam dünyasını gezer bunun yerine; tecrübelerini de Bostan ve Gülistan'da manzumlaştırır

-Ancak salt ahlakçı bir şair değil Sâdi; şiirlerinin ancak % 10'u ahlak ve toplumsal mevzular üzerine

-Bunun yerine bir aşk adamıdır Sâdi, kitapta Katuzyan'ın kalın vurgularından biri onun gerçek anlamda "aşkın şairi" olması üzerine

-Keza, sonraki nesiller üzerindeki etkisi de kayda değer; 19.yy Avrupa'sında ve Akif başta olmak üzere Osmanlı aydınları üzerinde bu tesir gözlemleniyor

-Velhasıl titiz bir entelektüelin kaleminden, sıkı bir Sâdi biyografisi bu. Yakında Türkçede de görmek mümkün olacak bu kaliteli biyografiyi.

[Seyed-Koohzad Esmaeili · Rating 2 out of 5]

کتاب خوبی بود. به ویژه تقسیم‌بندی دکتر کاتوزیان از اشعار عاشقانه سعدی را خیلی پسندیدم. بخش مربوط به اخلاقیات از نگاه سعدی را هم برایم جذابیت داشت. در کل متن مثال‌های مناسبی آورده بود. وارد مباحث ادبی متدال هم نشده بود. اما به نظرم نثر و سبک نوشتن چندان به دل نمی‌نشست. شاید به دلیل اینکه ترجمه است و برای مخاطب انگلیسی‌زبان نوشته شده. خصوصا به واسته همین ویژگی گاهی اوقات اطلاعاتی در کتاب‌ آورده شده بود که برای مخاطب ایرانی اصلا خوشایند نیست. مثلا اینکه توضیح بدهند که غزل فارسی چیست! کل کتاب هم ساختار منسجمی نداشت. آن هم به نظرم به این دلیل است که اساسا کتاب مجموعه‌ای است از شش مقاله جداگانه در مورد سعدی. تا آنجا که من فهمیدم مقاله‌ها هم تا حد زیادی بی‌طرفانه نوشته شده بود. نگاه‌های مختلف را آورده بود و نقد کرده بود و در آخر نگاه خودش را هم گفته بود. جزء مقاله ششم که در مورد نگاه سیاسی سعدی صحبت می‌کند. بنیان نظری این مقاله هم بر اساس نظریه خود دکتر کاتوزیان در مورد ساختار قدرت در ایران و استبداد ایرانی و جامعه کلنگی است. بدیهی است که وقتی با نظریه دکتر کاتوزیان همدلی ندارید این مقاله هم برایتان چندان جذابیت ندارد. حتی اگر مسئله اصلی شما نگاه سعدی به سیاست باشد!

[Mehmet Koç · Rating 3 out of 5]

Bu çalışma, İran tarihi ve edebiyatı uzmanı, titiz ve dikkatli bir entelektüelin, Homa Katouzian'ın kaleminden, büyük şairin kapsamlı bir biyografisini sunuyor ve Türkçede eksikliği hissedilen bir sahaya verimli bir katkı olarak ön plana çıkıyor. Keza, yerinde alıntılar ve titiz bir araştırmanın ürünü olan gözlemleriyle, iyi bir “şair ve dönemi” incelemesi sunuyor. Bu eserin aynı zamanda, Türkçe literatürdeki “İran kültür tarihi” çalışmalarına da iyi bir “Katouzian aşısı” olduğunu söylemek mümkün.

Geçtiğimiz aylarda piyasaya çıkan bu değerli çalışmanın editöryal ekibinde yer almıştım. Kitapla ilgili hakemli bir dergide yayınlanan incelememi de buraya bırakayım: https://dergipark.org.tr/tr/pub/irani...

[Hamed · Rating 5 out of 5]

کاتوزیان کار آکادمیک و اسکولار را خوب بلد است.
در نوشتارهای او، حب و بغض، خیلی کم ظاهر می شود، و به همین دلیل، روایت نسبتا بی طرفانه ای از آن چه در ذهن دارد به دست می دهد.

کتاب سعدی، مجموعه مقاله هایی است که پیشتر به انگلیسی چاپ شده اند، به همین دلیل گاه با هم همپوشانی دارند، اما به هیچ عنوان از بزرگی این اثر کم نمی کند.

درست است که برای شناخت سعدی یک کتاب هیچ کتاب است، اما برای شروع مسیر، و شروع درست مسیر، بسیار نقطه خوبی است.

[Nazmi Yaakub · Rating 5 out of 5]

Menyusur sejarah dan kedudukan Sheikh Sa’di dalam tradisi Parsi-Islam baik dalam aspek pemerintahan, kesufian, kesusasteraan dan pendidikan, selain menjadi perbincangan hangat dalam keintelektualan Iran moden. Penjelasan Homa Katouzian mengenai aspek penting yang disentuh Sa’di banyak membantu kita memahami bukan saja keintelektualan Sa’di, bahkan meletakkannya dalam konteks yang betul terutama dalam hubungannya dengan pemerintahan pada zamannya yang berbeza dengan kita.

[Reza · Rating 2 out of 5]

کتابی در مورد شاعر بزرگ سعدی.
من از این کتاب به عنوان حل المسایل یا کام به گام تو خوندن گلستان سعدی استفاده می کنم

[پدرام ابراهیمی · Rating 5 out of 5]

«سعدی؛ شاعر عشق و زندگی» تصویر زمینی سعدی را تقویت و تشریح می‌کند. هما کاتوزیان در این کتاب زندگی و آثار و حواشی سعدی را مرور و واکاوی می‌کند و دربارهٔ مسائل چالش برانگیزی که در مورد سعدی مطرح شده و می‌شود، صحبت می‌کند. مسائلی مثل «دروغ مصلحت آمیز» و یا «افسردگی سعدی» و «دروغ‌های سعدی دربارهٔ سفرهایش»، که با بررسی شواهد، مدارک و قرائن تاریخی همراه است. یکی از امتیازات این کتاب در بین کتاب‌های کاتوزیان این است که به فارسی نگارش شده (ترجمه از انگلیسی نیست) و لهجه و ملاحت کلام او در این دست کارها نمایان‌تر است. خواندن این کتاب در سال نودویک آغاز دوست‌داشتنیِ رابطهٔ من با سعدی و هما کاتوزیان بود و نگارش «نئوگلستان» را در ذهن من پایه‌ریزی کرد.

[Hossein Gholamie]

لُبِّ کلام را کوتاه می نویسم: کتاب به شدّت مأیوس کننده است و حتّی بسی بیش از مأیوس کننده. دلیل اش؟

آقایِ کاتوزیان هم در این کتاب ، که در واقع مجموعه مقالات است، بی بضاعتی شان با مقدّماتِ أدبِ فارسی(و البته عربی!) آشنایی ندارد. چند نمونه: در صفحۀ 79 می‌خوانیم: "سعدی البتّه ـ اگر هم می خواست ـ نمی توانست بدُروغ بگویَد که در نظامیّه درس خوانده ، چون دیر یا زود لو می رفت" که تحصیلِ در "نظامیّه" را "واقعِ تاریخی" انگاشته در عین حال در جاهایی از کتاب به ساختگی بودن بعضی از این حکایاتِ سعدی إشاره کرده است. ماجرا چیست؟ سنّت مشهوری در ادبیّات فارسی و عربی هست به نام "مَقامه"نویسی و کارش ساختن داستانهای خَیالین است. و سعدی در این کار اُستاد بوده است! این از سنّتی مشهور. آقای کاتوزیان در توضیح بیت:

چشمانِ تو سحرِ أَوَّلینند
تو فتنه آخِرالزّمانی

نوشته اند: "در این بیت، چشمان یار را به جادوی أزل و خود یار را به فتنه أبد تشبیه می‌كند" اگر کسی می داند "جادوی أزل چیست خوب است و بهتر خواهد بود که سابقه اش را در أدب فارسی هم نشانمان دهند.

نتیجه ای که از آثاری از این دست می توان گرفت شاید یکی اش این باشد که نباید دُچار توهّم شد که هر کسی که در بهمان حوزه صاحبنام است و در أهلیّت همان فلان حوزه هم مُناقشه نمی کنیم، و نیز آثاری که در فرهنگ و در کشورهای از ما بهتران نوشته می شود و اینجا چاپ می کنند یا به زبانِ دیگری چاپ می کنند به این معنی نیست که لابُد نویسنده أهلیّت دارد یا با مقدّمات و مفردات بحث آشنا است و ... . و البته این قبیل آثار بضاعت بعضِ از منسوبانِ به علم را نشان می دهد.
تفصیل نمی دهم و نقد مفصّل این کتاب را می توان در مقالۀ عالمانۀ دانشمند سپاهانی آقای جویا جهانبخش بخوانید:
منتشر شده در "اطلاعات حکمت و معرفت"، سال نهم، شماره 5.

[Mrm. Gh · Rating 4 out of 5]

چند روزی من و سعدی و دکتر کاتوزیان نشستیم به حرف زدن. دلچسب بود. شما هم امتحان کنید.
دکتر کاتوزیان به نظرم با این بیست مقاله‌ای که در این کتاب آورده نقش مهمی در شناساندن منطقی و معتدلانه‌ی سعدی به جامعه معاصر داشته.
جامعه‌ای که بدون غور و گاهی حتی خواندن آثار سعدی به او لقب‌ آخوند موعظه‌گو -فارغ از اینکه موعظه چه ایرادی میتونه داشته باشه- و ناظم دادند و حتی غزلیاتش رو که عموماً عاشقانه‌ست نادیده گرفتن.
دکتر کاتوزیان روی التقاطی بودن سعدی تاکید داره. به این معنا که در قالب و سیستم فکری خاصی نمی‌گنجه و هیچ سیستمی رو هم کاملاً رد نمی‌کنه. ...
دکتر کاتوزیان از سعدی‌پرستی گذشتگان و بعد سعدی‌کُشی روشنفکران و طرفداران شعر نو در دهه ۱۳۳۰ میگه. از سیستم جامعه ایرانی که درباره خیلی از موضوعات و اشخاص به شیوه مرده‌باد و زنده‌باد -افراط و تفریط- نظر میدن.

[ArEzO.... Es · Rating 3 out of 5]

د‌‌ر بيست مقاله‌اي كه د‌‌ر اين كتاب گرد آمد‌ه‌اند، وجوه گوناگوني از افكار و روحيات و اشعار سعد‌ي بررسي شد‌ه‌اند. مسايلي از قبيل آن‌كه تا چه حد از اشعار سعد‌ي مي‌توان پي به رويد‌اد‌هاي واقعي زند‌گي او برد، سفرهاي سعد‌ي، تحصيل او د‌‌ر نظاميه، د‌‌يد‌گاه‌هاي او د‌‌ر مسايلي چون د‌‌روغ مصلحت‌آميز و د‌‌رويشي و تصوف و عشق، ويژگي‌هاي غزل او، و ريشه‌هاي برخي برخورد‌هاي منفي با شعر او د‌‌ر د‌‌وران معاصر د‌‌ر اين مقاله‌ها بررسي شد‌ه‌اند.

[Umar Shaikh · Rating 4 out of 5]

A good book, though in some places it lazily repeats certain clichés about mystics in the Muslim world.

[Mahyar Ebrahimi · Rating 5 out of 5]

یک کتاب عالی برای معرفی سعدی و تحلیل آثار و احوال و افکار او از نظرگاهی علمی.