De lege hemel: Over eenzaamheid

by Marjan Slob

De lege hemel van Marjan Slob is een kleine filosofie van de eenzaamheid. Het woord ‘eenzaamheid’ zingt rond. Bezorgde beleidsmakers nemen maatregelen om de eenzaamheid onder geïsoleerde hoogbejaarden en gamende jongeren te ‘bestrijden’. Het begrip zelf wordt echter maar weinig onderzocht.

In haar nieuwe boek presenteert Marjan Slob ‘eenzaamheid’ als het nare gevoel dat je krijgt als je een tekort aan verbondenheid ervaart. Maar eenzaamheid is ook een vermógen. Als je eenzaam bent, lijd je aan wat er niét is, en dat getuigt van zelfreflectie en voorstellingsvermogen. Deze opvatting maakt Slob inzichtelijk aan de hand van de ideeën van grote denkers als Blaise Pascal, Daniel Dennett en Simone de Beauvoir, maar ook van romans, films en popliedjes. Speels diept ze eenzaamheid uit via fenomenen als podiumvrees, maskers, selfies, ruimtereizen en getut op de dames-wc. Met David Bowie als de gids die weet hoe je kunt spelen met je onvermijdelijke verlorenheid.

Genres: Nonfiction, Philosophy

224 pages, Paperback

First published September 24, 2020

About the author

Marjan Slob (1964) is essayist en filosoof. Eerder schreef zij de boeken Foute fantasieën, Een ander ik, Angstaanjagend en groots en Mensenrechten in beweging. Ze werkt onder meer voor het Rathenau Instituut en recenseert non-fictie voor de Volkskrant. Of ze nu schrijft, recenseert of modereert, ze wil altijd weten wat er gebeurt als wetenschappelijke kennis tot leven komt.

Reviews

[Boudewijn · Rating 3 out of 5]

Het leven als toneelspel

Marjan Slob behandelt het concept eenzaamheid vanuit een filosofische invalshoek. Dit is dus geen boek over eenzaamheid in de 'traditionele' zin van het woord, maar eenzaamheid als existentieel probleem. De onmogelijkheid om af te kunnen dalen in je innerlijke wereld, maar gedwongen worden om op elk moment van de dag een rol te moeten spelen en die rol nooit eens te kunnen laten vallen.

Het leven is een toneelspel, waarbij je het grootste gedeelte van je leven op de planken staat en een rol speelt, om af en toe eens terug te keren naar de kleedkamer waar je die rol kan afwerpen en eindelijk eens jezelf kan zijn.

Eenzaamheid is uiteindelijk dan ook wanneer je nooit in staat bent om die rol af te kunnen werpen en eindelijk eens jezelf kan zijn.

Een interessante benadering, vooral ook vanwege de toespelingen naar diverse schrijvers en andere filosofen (waaronder David Bowie, voor wie Marjan duidelijk een grote bewondering voor heeft) maar ik miste af en toe de persoonlijke noot. Pas aan het einde van het boek leren we iets over Marjan zelf te weten, voornamelijk over hoe de coronapandemie (Het Virus) haar leven bepaalde.

[Marije · Rating 4 out of 5]

‘De mens is het dier dat een beeld maakt van zichzelf, en vervolgens op dat beeld gaat lijken.’
Iris Murdoch

[Rudi · Rating 5 out of 5]

Ik vond het een mooi boek waar ik wel wat aan had , dankjewel schrijfster, Er werd ook onder andere verwezen naar schrijver filosoof Dennet , waar ik hun wat kan in volgen in de beschrijving van het zelf hoewel ik het niet helemaal eens ben dat er backstage niets is , volgens mij kom je eerst die grens tegen maar dan verder voorbij die tijdloze grens kom je weer uit bij het universum
Het boek gaat ook wat over wat en wie de eenzaamheid ervaart , mooi

[Jolinde · Rating 4 out of 5]

Mooi boek met een interessante kijk op eenzaamheid. Op sommige punten heel navolgbaar, op sommige punten ben ik het wat minder eens. Neemt niet weg dat ik bewondering heb voor hoe gedachtes hier zijn uitgewerkt en opgeschreven. Merk wel dat ik zelf in een bui moet zijn voor een filosofisch boek. Je kruipt wel echt in het hoofd van iemand anders. Leuk de combinaties van gedachtes, filosofen en hedendaagse cultuur.

[Martijn van Duivenboden · Rating 5 out of 5]

Wat een heerlijk boek. Eenzaamheid bezien door een filosofe levert niet nog meer vragen op, maar een dieper besef dat we zelf verantwoordelijk zijn voor onze binnenwereld. Natuurlijk is het niet praktisch en bevat het gelukkig geen tip-lijstjes. Het gaat erom dat je zelf onderzoekt wat eenzaamheid veroorzaakt. De soms lastige materie van de existentialisten of Daniel Dennett legt Slob zeer toegankelijk uit aan de hand van voorbeelden uit muziek, film en literatuur. Het meest tot de verbeelding is haar verkorte biografie van David Bowie. Dit boek heeft mijn denken over eenzaamheid veranderd en ik zal het graag nog eens lezen.

[Jan Kamstra]

https://www.linkedin.com/posts/jankam...

[Corne · Rating 4 out of 5]

Ah, look at all the lonely people
All the lonely lonely people, where do they all come from
All the lonely people, where do they all belong

The beatles , "eleanor Rigby"

[Jacqueline · Rating 4 out of 5]

En eigenlijk zijn het 4 en een halve ster. Voor mij de topper van de zomervakantie. Met mijn jeugdheld David Bowie als gids verkent Marjan Slob het pad van de eenzaamheid. Van Louise had ik een soort werkboekje gekregen met vragen naar aanleiding van het boek, dat maakte dat het boek voor mij meer diepgang kreeg. Voor alle bowie-fans met passie voor filosofie een must :-)

[Lisa · Rating 5 out of 5]

Ik kan niet helemaal in woorden beschrijven wat dit boek met me doet, maar het is mooi. Vooral de deconstructie van het zelf - we hebben geen kern, maar rollen/persona's en kunnen alleen eenzaamheid tegengaan door de coulissen door te gaan tussen de innerlijke wereld en het podium waar je de sociale rollen inneemt. Zoiets. Dat is een prachtig inzicht.

[Trees · Rating 2 out of 5]

Het boek wijdt vaak uit over zangers en andere filosofen, en mist daardoor samenhang en goed onderbouwde uitwerkingen over de verhouding tussen lichaam en de wereld en de rol van taal. Dat het over eenzaamheid gaat, komt daardoor ook niet goed uit de verf.

[Marco Kunst · Rating 4 out of 5]

Bijzonder boek: Slob cirkelt om het thema eenzaamheid heen vanuit zeer diverse invalshoeken, maar altijd filosofisch prikkelend. Verwacht geen pasklare antwoorden, maar verheug je op een grote rijkdom aan ideeën.

[Pascal · Rating 3 out of 5]

Bij vlagen prachtig en diepzinnig. Met mooie verwijzingen naar allerlei filosofen - van klassiek tot modern. Tegelijkertijd verliest Slob zich wel erg vaak in haar bewondering voor David Bowie…

Meer balans tussen alle verwijzingen naar de popcultuur en haar hoofdthema hadden dit boek beter en coherenter gemaakt. Met name de passages over artistieke keuzes van popartiesten komen op mij vrij speculatief over. Zo lijkt de veelzijdige carrière van Bowie een bepaald punt in het boek meer een soort vehikel te worden voor Slob. Met alle (tekst)interpretaties en projecties van dien.

Stiekem krijg ik het gevoel dat ze zelf als een soort Major Tom om het begrip eenzaamheid heen blijft cirkelen. Steeds leunend op het werk van anderen (Dennett, Goffman). Dat levert ijzersterke metaforen op die haar verhaal ondersteunen (coulissen, kleedkamers en zelfs de functie van het damestoilet).

Af en toe scheert Slob langs de essentie om vervolgens weer snel naar andere denkers te grijpen (Sartre, De Beauvoir, Montaigne). Ik had graag meer eigenheid van Slob gelezen in plaats van deze verkenning.

[Babke Spronk · Rating 4 out of 5]

Een boek dat eenzaamheid verder onder de loep neemt. Hierbij passeren veel klassieke filosofen de revue. Tegelijkertijd brengt Slob ook duidelijk haar eigen kijken en voorbeelden naar voren.

Dingen die me bij zijn gebleven zijn de eenduidigheid waarin de Nederlandse taal eenzaamheid omschrijft. Het verlangen naar je verbonden voelen kan denk ik pas echt ontstaan als je ook verbinding voelt met jezelf. De vergelijking met een continu toneelspel waarin je backstage met jezelf te rade gaat.

Een aanrader als je graag nadenkt over onze rol in de wereld en hoe het contact met anderen hierop in gaat.

[Lara Van Den Bosch · Rating 3 out of 5]

Filosofisch boek over wat eenzaamheid is. Alhoewel ik me niet vaak heel eenzaam voel vond ik t een interessant thema. Laatst voelde ik een soort leegte in mijzelf waarvan ik me afvroeg of dat misschien eenzaamheid was. Maar daar gaf het boek geen antwoord op.
Ik vind filosofie moeilijk leesbaar over het algemeen en ik ben het er ook vaak niet mee eens. Maar het is wel prikkelend en zet me verder aan het denken. Dank Marjan!

[Susan · Rating 3 out of 5]

Beschouwend, enigszins afstandelijk, boek over existentiële eenzaamheid. De schrijfster geeft in het voorwoord aan dat ze eigenlijk niet echt bekend is met zich eenzaam voelen, en dat is te merken. Vol interessante inzichten en verwijzingen, maar ik had denk ik ook wat meer verwacht over eenzaamheid vanuit geïsoleerd zijn.

[Gjalt · Rating 4 out of 5]

Veel aspecten van eenzaamheid worden aangehaald, het laatste hoofdstuk sprak me het meest aan. Nog een hoofdstuk gewijd aan een doorleefde “solitude” met als resultaat een vaste grond van het bestaan had vijf sterren opgeleverd.

[Ki.Ouw · Rating 2 out of 5]

Op een aantal mooie inzichten na, heb ik vooral het idee dat teveel gerefereerd naar anderen waardoor het als een reclameblok aanvoelt i.p.v. een verhaal. Door deze vele verwijzingen vond ik het onprettig lezen en leid me af over het onderwerp

[Stijn De Waele · Rating 5 out of 5]

Dit boek gaat niet over sociale eenzaamheid – de eenzaamheid van mensen die alleen in hun appartement sterven en pas maanden later worden gevonden omdat letterlijk niemand hen miste – maar over de existentiële eenzaamheid die wij als mensen (omdat wij mensen zijn) allemaal in de een of andere vorm ervaren. Het uitgangspunt is dat wij aan (zelf)reflectie kunnen doen. Dat stelt ons in staat na te denken over wie wij denken te zijn, wie wij willen zijn, hoe wij ons tonen aan anderen en hoe wij denken dat anderen ons zien. Met postmoderne flair en aan de hand van talrijke filosofische en literaire werken onthult Slob hoe de antwoorden op die vragen nooit definitief vorm kunnen krijgen. We communiceren erover via taal, maar stoten daarbij op haar beperkingen:

‘Altijd komt het weer neer op woorden. Die schenken je zelfbesef. Ze maken je tot denkende materie en tillen je uit boven het hier en nu. En gelijk is daar dan die dreiging van eenzaamheid. Want zodra de woorden hun intrede hebben gedaan, doemt er ruimte op tussen de boodschappen die we naar elkaar uitzenden. Woorden vereisen afstand, en scheppen afstand. Vanaf dat moment reiken we naar de sterren, maar vallen niet meer naadloos samen met elkaar en met onszelf. Vanaf dat moment beschikken we over het vermogen tot eenzaamheid.’

Vrees niet, het wordt nooit zwaar op de hand. Ik heb erg genoten van de frisse opvolging van de talrijke verschillende perspectieven op dit thema, van filosofen als Pascal, Sartre en Dennett en romanciers als Marlen Hausofer, Annie Dillard en Rachel Cusk, aangevuld met voorbeelden uit de populaire cultuur, zoals David Bowie, die enigmatische superster die ons toonde hoe tegelijk onvatbaar en authentiek in het leven te staan.