What do you think?
Rate this book
Ο πολτός των πραγμάτων
Ανοιγοκλείνω τα μάτια ή δεν τα ανοιγοκλείνω; Νιώθω σίγουρα μια σύσπαση στο μάτι, ένα «τικ» χτυπάει επαναλαμβανόμενα στο βλέφαρο. Στο αριστερό μάτι, και ίσως είναι απλή διαταραχή του κυκλοφορικού. Πιθανώς ασήμαντη διαταραχή. Πιθανώς όχι ακριβώς ανεξήγητο ανοιγοκλείσιμο. Είμαι ακόμη σε κακή κατάσταση, είμαι κουρασμένος, εξαντλημένος, σε απόγνωση, νεκρός. Ξυπνάω; Γιατί; Είμαι τέτοιο ράκος που πρέπει αμέσως να ξανακοιμηθώ να μη βλέπω καθόλου γύρω μου. Με απασχολούσε άραγε κάτι προχθές; Πριν απ’ όλα αυτά είχα ζωή; Πριν συμβεί ό,τι συνέβη, γινόταν κάτι που αξίζει να θυμηθώ; Περιμένω κάτι από το παρελθόν; Περιμένω δηλαδή να θυμηθώ κάτι που ξεχνάω; Έχω παρελθόν; Πού χάθηκε ό,τι γινόταν πριν; Και μήπως λίγο πριν, θυμόμουν κάτι για πιο πριν; Μήπως κι από πριν δεν είχα ξεχάσει το πριν, αν υπήρχε κάτι εκεί; Τώρα ξυπνάω από λήθαργο. Κι όμως δεν μπορώ να βγω ακριβώς έξω από το λήθαργο, δεν θυμάμαι τι ήταν πριν από αυτόν, δεν θυμάμαι την αρχή του, μήπως δεν είναι λήθαργος λοιπόν αλλά κανονική κατάσταση.
- GenresGreece
128 pages, Paperback
First published July 1, 2020
1 person is currently reading
54 people want to read
About the author
Aristide Antonas
13 books8 followersAristide Antonas began his studies at the Department of Biology of the University of Athens soon to be dropped in 1984 to graduate as an Architect Engineer from the National Technical University of Athens. He settled in Paris in 1988 and defended his doctoral dissertation at the Department of Philosophy of the University of Nanterre.
He taught philosophy, the theory of architecture and architectural design at universities such as the National Technical University of Athens, the Massachusetts Institute of Technology and the University of Thessaly. From the age of ten (during the summer holidays, while he was away from the city) he developed severe allergic dyspnea that forced him to stay awake at night. He began writing during this solitary insomnia, first plays and then prose. Together with the visual artist Zafos Xagoraris and the poet Phoebe Giannisis (who lived with him for seventeen years) he published the literary magazine "Black Museum", published in 1986.
During his stay in Paris, Antonas met the philosophical scene of the time and came in contact with Jacques Derrida. He returned from France and worked as a professional architect. His literary texts can be characterized in a nutshell as philosophical novels, horror stories, adventurous stories, detective stories, family chronicles, minimalist recordings, impossible separations, occult allegories, moral parables.
abrv translation from the original Greek source http://www.biblionet.gr/author/42323/...
He taught philosophy, the theory of architecture and architectural design at universities such as the National Technical University of Athens, the Massachusetts Institute of Technology and the University of Thessaly. From the age of ten (during the summer holidays, while he was away from the city) he developed severe allergic dyspnea that forced him to stay awake at night. He began writing during this solitary insomnia, first plays and then prose. Together with the visual artist Zafos Xagoraris and the poet Phoebe Giannisis (who lived with him for seventeen years) he published the literary magazine "Black Museum", published in 1986.
During his stay in Paris, Antonas met the philosophical scene of the time and came in contact with Jacques Derrida. He returned from France and worked as a professional architect. His literary texts can be characterized in a nutshell as philosophical novels, horror stories, adventurous stories, detective stories, family chronicles, minimalist recordings, impossible separations, occult allegories, moral parables.
abrv translation from the original Greek source http://www.biblionet.gr/author/42323/...
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
August 22, 2020
Αν κάποιος θα ήθελε να διαβάσει για πρώτη φορά Αντονά, καλύτερα θα ήταν να ξεκινούσε με τους Αριθμούς. Αυτό τουλάχιστον πιστεύω. Για τους υπόλοιπους, εκείνους που τον διαβάζουν συστηματικά και που ίσως, όπως κι εγώ, αναρωτιούνταν πότε και αν θα ξαναγράψει κάτι, αυτό το βιβλίο μπορεί να μοιάζει σαν μια ευχάριστη έκπληξη μέσα στη γενικότερη αγωνία της εποχής. Όπως και να έχει το πράγμα... το πράγμα βεβαίως - βεβαίως... πραγματικά χάρηκα που μπόρεσα να πιάσω στα χέρια μου αυτό το καινούργιο του πόνημα.
Ο Αντονάς αγαπάει να παίζει. Παίζει με τους αναγνώστες ως συγγραφέας, με τα υλικά ως αρχιτέκτονας, με τις ιδέες ως φιλόσοφος. Είναι διατεθειμένος να θέσει ερωτήματα αλλά επιφυλάσσεται ως προς τις απαντήσεις. Μου φαίνεται πως προτιμά να κατασκευάζει υποθέσεις εργασίας και να βάζει τους ηθοποιούς του - τους λογοτεχνικούς του ήρωες ή αντιήρωες - να μας εκθέτουν πώς έχουν τα πράγματα. Ή πώς δεν έχουν. Ή πώς θα μπορούσαν να έχουν κ.ο.κ.
Το σκηνικό της συγκεκριμένης ιστορίας είναι απλό. Ένας φόνος. Ένα πτώμα. Ένας δολοφόνος. Ένας συνεργός. Μια τσάντα. Μια βιτρίνα. Μια αποθήκη. Και η αναπαραγωγή αυτών. Η αντιγραφή τους ή η υπαγωγή τους σε σύμβολα που ως τέτοια, αντιπροσωπεύουν κάθε φόνο, κάθε πτώμα, κάθε δολοφόνο, κάθε συνεργό, κάθε τσάντα, κάθε βιτρίνα και κάθε αποθήκη. Και πως συνδέονται όλα αυτά; Συνδέονται γιατί πλέουν μέσα στον εμετικό πολτό των πραγμάτων από τον οποίο απαρτίζονται και τον οποίον απαρτίζουν και μέσα στον οποίο αναζητούν ή χάνουν το νόημα, τη μνήμη, τις αιτίες τους.
Ο Τάρκεν είναι ο κεντρικός ήρωας αυτής της υπόθεσης. Δεν ξέρουμε το πραγματικό του όνομα, δεν ξέρουμε καν τη σημασία που έχει το παρατσούκλι του, ξέρουμε μονάχα τη σημασία που δίνει αυτός στο όνομά του: το θεωρεί ως απαξιωτικό χαρακτηρισμό. Αλλά όταν έρχεται η στιγμή να αποκαλύψει ή να διεκδικήσει το πραγματικό του όνομα, το έχει λησμονήσει. Οπότε έχει μόνο το "Τάρκεν" προκειμένου να ορίσει όλα όσα είναι ή όλα όσα δεν είναι. Αυτός ο διαταραγμένος άνθρωπος υποφέρει από μια απουσία κενού. Αυτός είναι και ο λόγος που μισεί τόσο πολύ την βρώμικη τσάντα του. Το αποκρουστικό της περιεχόμενο, ένα συνονθύλευμα, αλλοιωμένων, κατεστραμμένων, ατάκτως ερριμμένων πραγμάτων, τον στοιχειώνει και τον εξοργίζει. Αυτό πυροδοτεί ένα ψυχωσικό επεισόδιο και αποτελεί την απαρχή της περιπέτειάς του.
"Το πρόβλημα με τα πράγματα είναι ότι όλα "θα μπορούσαν" να είναι δικά μας. Λέμε ότι ο κόσμος είναι φτιαγμένος από πράγματα και ότι αυτά κάνουν "την πραγματικότητα". αλλά τα πράγματα είναι απλώς όσα έχουμε ή όσα μπορούσαμε να έχουμε. Κληρονομήσαμε τα πράγματα και αυτό έγινε σαν να δεχτήκαμε κατάρα. Τα πράγματα είναι το προπατορικό αμάρτημα".
Η οντολογία των κτιστών όπως συναντάται στην παραδοσιακή θεολογία (είμαστε κατά μία έννοια πράγματα, υλικά κατασκευάσματα ενός θεού και στο μόνο που διαφέρουμε από τα υπόλοιπα κτιστά είναι πως είμαστε νοήμονα, εμψυχωμένα από τη θεία πνοή) και η πραγματολογία ως γλωσσική θεωρία όπου κάτι αποκτά το νόημα του από τα συμφραζόμενά του, συναντιούνται σε ένα κοινό πεδίο δράσης. Σε έναν κοινό χώρο. Εκεί όπου το πράγμα δεν είναι. Αλλά γίνεται. Προκύπτει από όλα όσα κάποιος προβάλλει επάνω του και από εκεί λαμβάνει τη σημασία του.
Ο Τάρκεν επιθυμεί το σκοτάδι γιατί αυτό θα μπορούσε ίσως να του αποκρύψει το αποκρουστικό θέαμα των πραγμάτων, των αντικειμένων που τον περιβάλλουν. Επιθυμεί το ταβάνι του δωματίου του, αν μπορούσε ίσως να αιωρηθεί ως έντομο, να βαδίσει επάνω στην κενή επιφάνειά του, από την οποία απουσιάζουν τα πράγματα τα οποία κατακλύζουν το πάτωμα. Όταν συνειδητοποιεί πως ούτε μέσα στο σκοτεινό δωμάτιο μπορεί να τους διαφύγει, βγαίνει στους δρόμους, και εκεί, μέσα από μια περιπλάνηση που συνοδεύεται από κενά μνήμης, καταλήγει σε ένα άλλο δωμάτιο, ειδικού σκοπού, μια φωτισμένη βιτρίνα, η οποία έχει ως ρόλο την έκθεση, την προβολή των πραγμάτων. Η βιτρίνα είναι η σκηνή ενός φόνου. Πραγματώνει τον φόνο. Μετουσιώνεται σε φόνο.
Από που εκπηγάζει η οργή του Τάρκεν; Ή έστω τι είναι αυτό που, πραγματικά, την πυροδοτεί; Τι είναι αυτό που τον κάνει δολοφόνο ή έστω δυνάμει δολοφόνο;
"Ίσως δεν νευριάζω με τα ίδια τα πράγματα αλλά με το γεγονός ότι έχουμε πράγματα δικά μας. Για να μη παρεξηγηθώ σε αυτό το σημείο, "δικά μας" πράγματα δεν είναι όσα έχουμε αλλά είναι εκείνα τα πράγματα που μας έχουν. Εμείς δεν έχουμε ποτέ τα πράγματα [...] Γιατί δεν θέλω να έχω τίποτε. Και δεν θέλω να έχω τίποτε επειδή, αν έχω κάτι, αυτό που θα έχω δεν θα το έχω σαν κάτι που θα ελέγχω εγώ αλλά επειδή αυτό θα με ελέγχει και θα απαιτεί από εμένα κάποια συμπεριφορά δέσμευσης σε αυτό. Η δέσμευση δεν είναι δέσμευση ιδιοκτησίας, δεν είμαι τόσο αφελής. Εκτός κι αν ορίσουμε την ιδιοκτησία διαφορετικά, βάσει πρωτοκόλλου που θα σχετίζει την ιδιοκτησία με τη μνήμη. Ναι, η μνήμη είναι το πρόβλημα και κυρίως βέβαια όχι η μνήμη αλλά η λήθη. Το πρόβλημα είναι μονάχα ότι θέλω να ξεχάσω. Ανήκω στα πράγματα, τα πράγματα με έχουν όσο θυμάμαι τα πράγματα".
Τι είναι η μνήμη; Είναι κατά μία έννοια η δυνατότητα να ανακαλούμε τις εικόνες, τις εντυπώσεις, τις ιδιότητες των πραγμάτων με τη σκέψη μας. Από το καρτεσιανό "σκέφτομαι άρα υπάρχω" γίνεται ένα πέρασμα στο "θυμάμαι άρα κατέχω" μόνο και μόνο για να διαπιστωθεί πως οι ρόλοι ανάμεσα στον κατέχοντα και το κατεχόμενο έχουν αντιστραφεί και ο άνθρωπος έχει παγιδέψει το πνεύμα του σε μια υλική πραγματικότητα. Αλλά τι είναι η πραγματικότητα;
"Πραγματικότητα δεν είναι η δήθεν αντικειμενική θέσμιση του κόσμου αλλά μια επεκτατική μανία κατάληψης όλου του πλανήτη από τον άνθρωπο και κατ' επέκτασιν θέσμισης ενός σύμπαντος φτιαγμένου από πράγματα. Χωρίς πράγματα ο άνθρωπος δεν αισθάνεται καν άνθρωπος! Γι' αυτό ένας ιερός πόλεμος εναντίον των πραγμάτων έχει αξία: είναι πόλεμος εναντίον του κουτού ανθρώπου, εναντίον του ανθρώπου σε ξεπεσμό [...] πρέπει να σταθούμε ενάντια στους πραγματικούς ανθρώπους".
Αν υποθέσουμε πως η ανάγκη του ανθρώπου να κυριαρχήσει επάνω στα πράγματα τον κατέστησε δέσμιο των πραγμάτων, τότε ίσως θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως η ανθρώπινη ύπαρξη αντλεί το νόημά της από τα πράγματα; Αν ορίσουμε το "νόημα" ως τη σημασία που δίνουμε στα πράγματα, τότε ένας κόσμος χωρίς πράγματα θα μπορούσε να είναι ένας κόσμος που στερείται νοήματος; Και είναι αυτό μια μορφή ελευθερίας για την οποία αξίζει να πεθάνει κάποιος; Σε ένα τέτοιο αδιέξοδο καταλήγει και ο Τάρκεν:
"Μια μανία κάνει τους ανθρώπους να ζητάνε κάτι διαφορετικό πίσω από τα πράγματα. Και τα πράγματα, αυτά τα ίδια, αν έχει κάποιο νόημα να τα λέω έτσι, εξαφανίζονται χωρίς το πίσω τους. Χάνονται χωρίς κάτι να σημαίνουν. Μήπως αυτό δεν κάνει ο καθένας ακατάπαυστα; Τα πράγματα που νομίζουμε ότι πραγματικά τα έχουμε εμποδίζουν να τα δούμε καν. Δεν έχουμε ποτέ τα πράγματα αλλά μόνο τρόπους που αυτά εμποδίζουν και την ερμηνεία τους. Ερμηνεία σαν υπέρβαση των εμποδίων που κουβαλάνε τα πράγματα, ερμηνεία σαν υποκατάσταση του φανερού από κάτι αόρατο [...] Υπάρχει εναλλακτική; Μπορούμε να ζήσουμε σε έναν σιωπηλό κόσμο που δεν ζητά νόημα; Μπορούμε να ζήσουμε σε έναν ξένο κόσμο χωρίς πράγματα;"
Από τη μεταφορά στην κυριολεξία, από την σκέψη στην κατασκευή - χτίσιμο της πραγματικότητας, ο άνθρωπος υλοποιεί την αφηρημένη σκέψη, της δίνει δομή, διαστάσεις, την αναπαράγει, την εξελίσσει, την τελειοποιεί, σαν ένα δωμάτιο που επαναλαμβάνεται ακόμα κι αν φτιάχνεται κάθε φορά από διαφορετικά υλικά. Κάπως έτσι η έννοια της υπόστασης (δηλαδή το υπαρκτό) προσδιορίζεται από την απόσταση (τη χωροθέτηση) που οργανώνει και συνεπώς νοηματοδοτεί τα πράγματα.
Το βιβλίο τελειώνει με ένα link. Όποιος ακολουθήσει αυτόν τον υπερσύνδεσμο βλέπει ένα βίντεο από μια ομιλία του φιλοσόφου Merleau-Ponty η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως ένα ερμηνευτικό κλειδί ή ως έναυσμα για περαιτέρω προβληματισμό.
https://www.youtube.com/watch?v=iuqkI...
Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος περί της αρχιτεκτονικής του διαδικτύου, της ψηφιακής εικόνας ως βιτρίνας που εκθέτει πίσω από έναν led φωτισμό τις διάφορες εκδοχές της πραγματικότητας μέσα στις οποίες οργανωνόμαστε, την έννοια της επαυξημένης πραγματικότητας κτλ.
Αυτά. Πάω τώρα να πιω ένα κρύο γαλατάκι και να δω το "The Good Place" στο Netflix.
Ο Αντονάς αγαπάει να παίζει. Παίζει με τους αναγνώστες ως συγγραφέας, με τα υλικά ως αρχιτέκτονας, με τις ιδέες ως φιλόσοφος. Είναι διατεθειμένος να θέσει ερωτήματα αλλά επιφυλάσσεται ως προς τις απαντήσεις. Μου φαίνεται πως προτιμά να κατασκευάζει υποθέσεις εργασίας και να βάζει τους ηθοποιούς του - τους λογοτεχνικούς του ήρωες ή αντιήρωες - να μας εκθέτουν πώς έχουν τα πράγματα. Ή πώς δεν έχουν. Ή πώς θα μπορούσαν να έχουν κ.ο.κ.
Το σκηνικό της συγκεκριμένης ιστορίας είναι απλό. Ένας φόνος. Ένα πτώμα. Ένας δολοφόνος. Ένας συνεργός. Μια τσάντα. Μια βιτρίνα. Μια αποθήκη. Και η αναπαραγωγή αυτών. Η αντιγραφή τους ή η υπαγωγή τους σε σύμβολα που ως τέτοια, αντιπροσωπεύουν κάθε φόνο, κάθε πτώμα, κάθε δολοφόνο, κάθε συνεργό, κάθε τσάντα, κάθε βιτρίνα και κάθε αποθήκη. Και πως συνδέονται όλα αυτά; Συνδέονται γιατί πλέουν μέσα στον εμετικό πολτό των πραγμάτων από τον οποίο απαρτίζονται και τον οποίον απαρτίζουν και μέσα στον οποίο αναζητούν ή χάνουν το νόημα, τη μνήμη, τις αιτίες τους.
Ο Τάρκεν είναι ο κεντρικός ήρωας αυτής της υπόθεσης. Δεν ξέρουμε το πραγματικό του όνομα, δεν ξέρουμε καν τη σημασία που έχει το παρατσούκλι του, ξέρουμε μονάχα τη σημασία που δίνει αυτός στο όνομά του: το θεωρεί ως απαξιωτικό χαρακτηρισμό. Αλλά όταν έρχεται η στιγμή να αποκαλύψει ή να διεκδικήσει το πραγματικό του όνομα, το έχει λησμονήσει. Οπότε έχει μόνο το "Τάρκεν" προκειμένου να ορίσει όλα όσα είναι ή όλα όσα δεν είναι. Αυτός ο διαταραγμένος άνθρωπος υποφέρει από μια απουσία κενού. Αυτός είναι και ο λόγος που μισεί τόσο πολύ την βρώμικη τσάντα του. Το αποκρουστικό της περιεχόμενο, ένα συνονθύλευμα, αλλοιωμένων, κατεστραμμένων, ατάκτως ερριμμένων πραγμάτων, τον στοιχειώνει και τον εξοργίζει. Αυτό πυροδοτεί ένα ψυχωσικό επεισόδιο και αποτελεί την απαρχή της περιπέτειάς του.
"Το πρόβλημα με τα πράγματα είναι ότι όλα "θα μπορούσαν" να είναι δικά μας. Λέμε ότι ο κόσμος είναι φτιαγμένος από πράγματα και ότι αυτά κάνουν "την πραγματικότητα". αλλά τα πράγματα είναι απλώς όσα έχουμε ή όσα μπορούσαμε να έχουμε. Κληρονομήσαμε τα πράγματα και αυτό έγινε σαν να δεχτήκαμε κατάρα. Τα πράγματα είναι το προπατορικό αμάρτημα".
Η οντολογία των κτιστών όπως συναντάται στην παραδοσιακή θεολογία (είμαστε κατά μία έννοια πράγματα, υλικά κατασκευάσματα ενός θεού και στο μόνο που διαφέρουμε από τα υπόλοιπα κτιστά είναι πως είμαστε νοήμονα, εμψυχωμένα από τη θεία πνοή) και η πραγματολογία ως γλωσσική θεωρία όπου κάτι αποκτά το νόημα του από τα συμφραζόμενά του, συναντιούνται σε ένα κοινό πεδίο δράσης. Σε έναν κοινό χώρο. Εκεί όπου το πράγμα δεν είναι. Αλλά γίνεται. Προκύπτει από όλα όσα κάποιος προβάλλει επάνω του και από εκεί λαμβάνει τη σημασία του.
Ο Τάρκεν επιθυμεί το σκοτάδι γιατί αυτό θα μπορούσε ίσως να του αποκρύψει το αποκρουστικό θέαμα των πραγμάτων, των αντικειμένων που τον περιβάλλουν. Επιθυμεί το ταβάνι του δωματίου του, αν μπορούσε ίσως να αιωρηθεί ως έντομο, να βαδίσει επάνω στην κενή επιφάνειά του, από την οποία απουσιάζουν τα πράγματα τα οποία κατακλύζουν το πάτωμα. Όταν συνειδητοποιεί πως ούτε μέσα στο σκοτεινό δωμάτιο μπορεί να τους διαφύγει, βγαίνει στους δρόμους, και εκεί, μέσα από μια περιπλάνηση που συνοδεύεται από κενά μνήμης, καταλήγει σε ένα άλλο δωμάτιο, ειδικού σκοπού, μια φωτισμένη βιτρίνα, η οποία έχει ως ρόλο την έκθεση, την προβολή των πραγμάτων. Η βιτρίνα είναι η σκηνή ενός φόνου. Πραγματώνει τον φόνο. Μετουσιώνεται σε φόνο.
Από που εκπηγάζει η οργή του Τάρκεν; Ή έστω τι είναι αυτό που, πραγματικά, την πυροδοτεί; Τι είναι αυτό που τον κάνει δολοφόνο ή έστω δυνάμει δολοφόνο;
"Ίσως δεν νευριάζω με τα ίδια τα πράγματα αλλά με το γεγονός ότι έχουμε πράγματα δικά μας. Για να μη παρεξηγηθώ σε αυτό το σημείο, "δικά μας" πράγματα δεν είναι όσα έχουμε αλλά είναι εκείνα τα πράγματα που μας έχουν. Εμείς δεν έχουμε ποτέ τα πράγματα [...] Γιατί δεν θέλω να έχω τίποτε. Και δεν θέλω να έχω τίποτε επειδή, αν έχω κάτι, αυτό που θα έχω δεν θα το έχω σαν κάτι που θα ελέγχω εγώ αλλά επειδή αυτό θα με ελέγχει και θα απαιτεί από εμένα κάποια συμπεριφορά δέσμευσης σε αυτό. Η δέσμευση δεν είναι δέσμευση ιδιοκτησίας, δεν είμαι τόσο αφελής. Εκτός κι αν ορίσουμε την ιδιοκτησία διαφορετικά, βάσει πρωτοκόλλου που θα σχετίζει την ιδιοκτησία με τη μνήμη. Ναι, η μνήμη είναι το πρόβλημα και κυρίως βέβαια όχι η μνήμη αλλά η λήθη. Το πρόβλημα είναι μονάχα ότι θέλω να ξεχάσω. Ανήκω στα πράγματα, τα πράγματα με έχουν όσο θυμάμαι τα πράγματα".
Τι είναι η μνήμη; Είναι κατά μία έννοια η δυνατότητα να ανακαλούμε τις εικόνες, τις εντυπώσεις, τις ιδιότητες των πραγμάτων με τη σκέψη μας. Από το καρτεσιανό "σκέφτομαι άρα υπάρχω" γίνεται ένα πέρασμα στο "θυμάμαι άρα κατέχω" μόνο και μόνο για να διαπιστωθεί πως οι ρόλοι ανάμεσα στον κατέχοντα και το κατεχόμενο έχουν αντιστραφεί και ο άνθρωπος έχει παγιδέψει το πνεύμα του σε μια υλική πραγματικότητα. Αλλά τι είναι η πραγματικότητα;
"Πραγματικότητα δεν είναι η δήθεν αντικειμενική θέσμιση του κόσμου αλλά μια επεκτατική μανία κατάληψης όλου του πλανήτη από τον άνθρωπο και κατ' επέκτασιν θέσμισης ενός σύμπαντος φτιαγμένου από πράγματα. Χωρίς πράγματα ο άνθρωπος δεν αισθάνεται καν άνθρωπος! Γι' αυτό ένας ιερός πόλεμος εναντίον των πραγμάτων έχει αξία: είναι πόλεμος εναντίον του κουτού ανθρώπου, εναντίον του ανθρώπου σε ξεπεσμό [...] πρέπει να σταθούμε ενάντια στους πραγματικούς ανθρώπους".
Αν υποθέσουμε πως η ανάγκη του ανθρώπου να κυριαρχήσει επάνω στα πράγματα τον κατέστησε δέσμιο των πραγμάτων, τότε ίσως θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως η ανθρώπινη ύπαρξη αντλεί το νόημά της από τα πράγματα; Αν ορίσουμε το "νόημα" ως τη σημασία που δίνουμε στα πράγματα, τότε ένας κόσμος χωρίς πράγματα θα μπορούσε να είναι ένας κόσμος που στερείται νοήματος; Και είναι αυτό μια μορφή ελευθερίας για την οποία αξίζει να πεθάνει κάποιος; Σε ένα τέτοιο αδιέξοδο καταλήγει και ο Τάρκεν:
"Μια μανία κάνει τους ανθρώπους να ζητάνε κάτι διαφορετικό πίσω από τα πράγματα. Και τα πράγματα, αυτά τα ίδια, αν έχει κάποιο νόημα να τα λέω έτσι, εξαφανίζονται χωρίς το πίσω τους. Χάνονται χωρίς κάτι να σημαίνουν. Μήπως αυτό δεν κάνει ο καθένας ακατάπαυστα; Τα πράγματα που νομίζουμε ότι πραγματικά τα έχουμε εμποδίζουν να τα δούμε καν. Δεν έχουμε ποτέ τα πράγματα αλλά μόνο τρόπους που αυτά εμποδίζουν και την ερμηνεία τους. Ερμηνεία σαν υπέρβαση των εμποδίων που κουβαλάνε τα πράγματα, ερμηνεία σαν υποκατάσταση του φανερού από κάτι αόρατο [...] Υπάρχει εναλλακτική; Μπορούμε να ζήσουμε σε έναν σιωπηλό κόσμο που δεν ζητά νόημα; Μπορούμε να ζήσουμε σε έναν ξένο κόσμο χωρίς πράγματα;"
Από τη μεταφορά στην κυριολεξία, από την σκέψη στην κατασκευή - χτίσιμο της πραγματικότητας, ο άνθρωπος υλοποιεί την αφηρημένη σκέψη, της δίνει δομή, διαστάσεις, την αναπαράγει, την εξελίσσει, την τελειοποιεί, σαν ένα δωμάτιο που επαναλαμβάνεται ακόμα κι αν φτιάχνεται κάθε φορά από διαφορετικά υλικά. Κάπως έτσι η έννοια της υπόστασης (δηλαδή το υπαρκτό) προσδιορίζεται από την απόσταση (τη χωροθέτηση) που οργανώνει και συνεπώς νοηματοδοτεί τα πράγματα.
Το βιβλίο τελειώνει με ένα link. Όποιος ακολουθήσει αυτόν τον υπερσύνδεσμο βλέπει ένα βίντεο από μια ομιλία του φιλοσόφου Merleau-Ponty η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως ένα ερμηνευτικό κλειδί ή ως έναυσμα για περαιτέρω προβληματισμό.
https://www.youtube.com/watch?v=iuqkI...
Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος περί της αρχιτεκτονικής του διαδικτύου, της ψηφιακής εικόνας ως βιτρίνας που εκθέτει πίσω από έναν led φωτισμό τις διάφορες εκδοχές της πραγματικότητας μέσα στις οποίες οργανωνόμαστε, την έννοια της επαυξημένης πραγματικότητας κτλ.
Αυτά. Πάω τώρα να πιω ένα κρύο γαλατάκι και να δω το "The Good Place" στο Netflix.
July 5, 2020
Βαθμολογία: 7/10
Δεν ξέρω τι ακριβώς με ώθησε ώστε να αγοράσω δίχως δεύτερη σκέψη τούτο το βιβλιαράκι, πέρα από τον ιδιαίτερο τίτλο, το ενδιαφέρον εξώφυλλο και την ωραία αισθητική των εκδόσεων Αντίποδες. Θέλω να πω, ούτε τον συγγραφέα γνώριζα, ούτε περίληψη της ιστορίας υπάρχει για να καταλάβω περί τίνος πρόκειται, απλώς το αγόρασα. Λοιπόν, δεν είμαι σίγουρος τι ακριβώς διάβασα. Σίγουρα διάβασα κάτι το ιδιαίτερο και το παράξενο, κάτι το ξεχωριστό και το ιδιόρρυθμο, έστω και αν δεν κατανόησα τα πάντα. Και πώς να τα κατανοήσεις, όταν πρόκειται για ένα κείμενο με αλληγορικά στοιχεία και φιλοσοφικές προεκτάσεις, το οποίο ίσως απαιτεί ένα κάποιο σχετικό υπόβαθρο, αλλά και αρκετή υπομονή εκ μέρους του αναγνώστη; Δεν μπορώ να πω, η γραφή έχει μια δυναμική, κάτι το υποβλητικό και το υπνωτιστικό, οπωσδήποτε μου δημιούργησε μια παράξενη αίσθηση. Σαν κείμενο, όμως, θα έλεγα ότι είναι απαιτητικό, και σε ορισμένα σημεία παραληρηματικό. Δεν προτείνεται για μια χαλαρή ή έστω ευχάριστη ανάγνωση, και βέβαια δεν είναι από τα βιβλία που διαβάζονται γρήγορα λόγω του μικρού μεγέθους τους. Το κείμενο είναι πυκνό σε νοήματα και εικόνες, οι ρυθμοί ανάγνωσης πρέπει είναι σαφώς πιο αργοί για όσο το δυνατόν μεγαλύτερη κατανόηση. Η αλήθεια είναι ότι δεν το απόλαυσα ακριβώς, από την άλλη όμως πολλές εικόνες θα μου μείνουν για αρκετό καιρό στο μυαλό, ενώ κάποια στιγμή θα ήθελα να το ξαναδιαβάσω, ίσως αφού πρώτα διαβάσω άλλα έργα του συγγραφέα. Ε, αυτό σημαίνει ότι μόνο αδιάφορη δεν ήταν τούτη η ανάγνωση. Τρία αστεράκια (γιατί δεν υπάρχει δυνατότητα για τριάμισι), ώστε να μην αδικήσω άλλα βιβλία που πραγματικά απόλαυσα.
Δεν ξέρω τι ακριβώς με ώθησε ώστε να αγοράσω δίχως δεύτερη σκέψη τούτο το βιβλιαράκι, πέρα από τον ιδιαίτερο τίτλο, το ενδιαφέρον εξώφυλλο και την ωραία αισθητική των εκδόσεων Αντίποδες. Θέλω να πω, ούτε τον συγγραφέα γνώριζα, ούτε περίληψη της ιστορίας υπάρχει για να καταλάβω περί τίνος πρόκειται, απλώς το αγόρασα. Λοιπόν, δεν είμαι σίγουρος τι ακριβώς διάβασα. Σίγουρα διάβασα κάτι το ιδιαίτερο και το παράξενο, κάτι το ξεχωριστό και το ιδιόρρυθμο, έστω και αν δεν κατανόησα τα πάντα. Και πώς να τα κατανοήσεις, όταν πρόκειται για ένα κείμενο με αλληγορικά στοιχεία και φιλοσοφικές προεκτάσεις, το οποίο ίσως απαιτεί ένα κάποιο σχετικό υπόβαθρο, αλλά και αρκετή υπομονή εκ μέρους του αναγνώστη; Δεν μπορώ να πω, η γραφή έχει μια δυναμική, κάτι το υποβλητικό και το υπνωτιστικό, οπωσδήποτε μου δημιούργησε μια παράξενη αίσθηση. Σαν κείμενο, όμως, θα έλεγα ότι είναι απαιτητικό, και σε ορισμένα σημεία παραληρηματικό. Δεν προτείνεται για μια χαλαρή ή έστω ευχάριστη ανάγνωση, και βέβαια δεν είναι από τα βιβλία που διαβάζονται γρήγορα λόγω του μικρού μεγέθους τους. Το κείμενο είναι πυκνό σε νοήματα και εικόνες, οι ρυθμοί ανάγνωσης πρέπει είναι σαφώς πιο αργοί για όσο το δυνατόν μεγαλύτερη κατανόηση. Η αλήθεια είναι ότι δεν το απόλαυσα ακριβώς, από την άλλη όμως πολλές εικόνες θα μου μείνουν για αρκετό καιρό στο μυαλό, ενώ κάποια στιγμή θα ήθελα να το ξαναδιαβάσω, ίσως αφού πρώτα διαβάσω άλλα έργα του συγγραφέα. Ε, αυτό σημαίνει ότι μόνο αδιάφορη δεν ήταν τούτη η ανάγνωση. Τρία αστεράκια (γιατί δεν υπάρχει δυνατότητα για τριάμισι), ώστε να μην αδικήσω άλλα βιβλία που πραγματικά απόλαυσα.
December 6, 2020
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι. Φιλοσοφία και Φωτεινή δεν πάνε πακέτο. Δηλαδή, για πρώτη φορά ήρθα πριν λίγες μέρες σε επαφή με τον Πλάτωνα και παίζει να ήταν ό,τι πιο φιλοσοφημένο έχω διαβάσει. Μετά τον Αντονά. Τον παρακολουθώ εδώ και μια δεκαετία περίπου και τον λατρεύω, χωρίς να τον καταλαβαίνω απόλυτα. Και όχι, η αγάπη μου δεν έχει σχέση με το ότι είναι γιος των αγαπημένων μου αρχιτεκτόνων (βλ. Σουζάνα και Δημήτρη Αντωνακάκη). Να φανταστείς, τον έχω πετύχει από κοντά και δεν τόλμησα να του μιλήσω γιατί θα κατέληγα να βγάζω σύμφωνα. Το έχω πάθει με Νίκο Γκάλη (χρόνια πολλά βρε τιτανιτεράστιε), Μπρένταν Πέρι και Ζυράννα Ζατέλη. Not cool.
Στο βιβλίο τώρα. Μια βιτρίνα. Μια αποθήκη. Μια δολοφονία. Ένα πτώμα. Ένας δολοφόνος. Ένας συνεργός. Μια τσάντα. Ποια η σχέση τους; Και τι είναι αυτός ο πολτός των πραγμάτων; Ο Τάρκεν, το πραγματικό όνομα του οποίου δεν αποκαλύπτεται (έχει σημασία;) είναι ο κεντρικός ήρωας (;) του βιβλίου, ο οποίος απεχθάνεται το παρατσούκλι του. Και μισεί την τσάντα του. Και τον πολτό των πραγμάτων.
Ο Αντονάς, ως αρχιτέκτονας και φιλόσοφος, παίζει με την έννοια του χώρου. Ο χώρος είναι αυτός που δίνει κάποιο νόημα στα πράγματα, από τα οποία, εμείς οι άνθρωποι, είμαστε δέσμιοι. Και τα οποία προσπαθούμε να υποτάξουμε. Παράδοξο, ή μάλλον αδιέξοδο. Και κάπως καταφέρνει να μιλήσει ΚΑΙ για τη μνήμη. Χίλια μπράβο.
Εν τέλει, το βιβλίο, που κινείται ανάμεσα στον ρεαλισμό και το μεταφυσικό, το φιλοσοφικό δοκίμιο και το θρίλερ, μου θύμισε ποιο είναι το πραγματικό στίγμα των εκδόσεων Αντίποδες. Εκτός από τα χαρακτηριστικά εξώφυλλα.
Στο βιβλίο τώρα. Μια βιτρίνα. Μια αποθήκη. Μια δολοφονία. Ένα πτώμα. Ένας δολοφόνος. Ένας συνεργός. Μια τσάντα. Ποια η σχέση τους; Και τι είναι αυτός ο πολτός των πραγμάτων; Ο Τάρκεν, το πραγματικό όνομα του οποίου δεν αποκαλύπτεται (έχει σημασία;) είναι ο κεντρικός ήρωας (;) του βιβλίου, ο οποίος απεχθάνεται το παρατσούκλι του. Και μισεί την τσάντα του. Και τον πολτό των πραγμάτων.
Ο Αντονάς, ως αρχιτέκτονας και φιλόσοφος, παίζει με την έννοια του χώρου. Ο χώρος είναι αυτός που δίνει κάποιο νόημα στα πράγματα, από τα οποία, εμείς οι άνθρωποι, είμαστε δέσμιοι. Και τα οποία προσπαθούμε να υποτάξουμε. Παράδοξο, ή μάλλον αδιέξοδο. Και κάπως καταφέρνει να μιλήσει ΚΑΙ για τη μνήμη. Χίλια μπράβο.
Εν τέλει, το βιβλίο, που κινείται ανάμεσα στον ρεαλισμό και το μεταφυσικό, το φιλοσοφικό δοκίμιο και το θρίλερ, μου θύμισε ποιο είναι το πραγματικό στίγμα των εκδόσεων Αντίποδες. Εκτός από τα χαρακτηριστικά εξώφυλλα.
December 26, 2020
Τώρα αυτός κάτι ήθελε να πει αλλά εγώ μάλλον δεν είχα το κατάλληλο υπόβαθρο για να το καταλάβω ακριβώς. (Το διάλεξα γιατί μου άρεσε ο τίτλος και το απόσπασμα στο οπισθόφυλλο....δηλαδή στην τύχη!) Κι όμως κατά κάποιο τρόπο μου άρεσε!
Πολύ περίεργο και ιδιόρρυθμο βιβλίο, υπήρχαν κομμάτια που τα έβρισκα εκπληκτικά και με ενθουσίαζαν, αλλά εκεί που πήγαινα να το πιάσω εκεί το έχανα.
Μου άρεσε πολύ η γραφή, ο τρόπος που χρησιμοποιούσε τις λέξεις, υπήρχαν σημεία που τα διάβασα ξανά και ξανά ενώ σημείωσα και πολλά κομμάτια, σελίδες ολόκληρες μερικές φορές. Και παρ'ότι λέω ότι δεν το πολυκατάλαβα, δεν ήταν βαρύ ή δυσκολοδιάβαστο, αντίθετα διαβάζονταν εύκολα και σε σημεία μάλιστα θα μπορούσα να πω ότι ήταν αρκετά διασκεδαστικό!
Σίγουρα ήταν τροφή για πολύ σκέψη και προβληματισμό και σκοπεύω να αναζητήσω και άλλα δικά του!
(τα 4 αστεράκια δεν νομίζω ότι αντιπροσωπεύουν με πολύ ακρίβεια την εμπειρία μου, είναι περισσότερο συμβολικά)
Πολύ περίεργο και ιδιόρρυθμο βιβλίο, υπήρχαν κομμάτια που τα έβρισκα εκπληκτικά και με ενθουσίαζαν, αλλά εκεί που πήγαινα να το πιάσω εκεί το έχανα.
Μου άρεσε πολύ η γραφή, ο τρόπος που χρησιμοποιούσε τις λέξεις, υπήρχαν σημεία που τα διάβασα ξανά και ξανά ενώ σημείωσα και πολλά κομμάτια, σελίδες ολόκληρες μερικές φορές. Και παρ'ότι λέω ότι δεν το πολυκατάλαβα, δεν ήταν βαρύ ή δυσκολοδιάβαστο, αντίθετα διαβάζονταν εύκολα και σε σημεία μάλιστα θα μπορούσα να πω ότι ήταν αρκετά διασκεδαστικό!
Σίγουρα ήταν τροφή για πολύ σκέψη και προβληματισμό και σκοπεύω να αναζητήσω και άλλα δικά του!
(τα 4 αστεράκια δεν νομίζω ότι αντιπροσωπεύουν με πολύ ακρίβεια την εμπειρία μου, είναι περισσότερο συμβολικά)
August 22, 2022
Ένας χαρτοφύλακας που εσωκλείει μια ζωή. Μια ζωή γεμάτη πράγματα, στοιχεία ύπαρξης, αποδεικτικά μιας ταυτότητας. Η ύλη που καθορίζει την πραγματικότητα.
Ο Τάρκεν κουβαλά τον χαρτοφύλακα της δικής του ζωής με αποστροφή. Μια αναδυόμενη αηδία για καθετί υλικό που τον δένει με την "πραγματικότητα". Προσωπικά αντικείμενα αναμιγνύονται με την απόρριψη του κόσμου που αντιπροσωπεύουν για να δημιουργήσουν έναν πολτό πραγμάτων, μια μετα-ύλη, σε μια νέα πραγματικότητα, καταλύοντας καθετί υλικό, διατηρώντας την άυλη εικόνα / ιδέα των πραγμάτων, καθαρμένη από κάθε μιαρό στοιχείο.
Ένα πτώμα μέσα σε μία βιτρίνα καταστήματος, ο διευθυντής του που προσπαθεί να τον παγιδεύσει, ένας "άνθρωπος της πράσινης σπηλιάς" που λειτουργεί ως αντικατοπτρισμός του Τάρκεν.
Μια δυαδική συνθήκη, μια μετάβαση στον δυαδικό, ηλεκτρονικό κόσμο όπου η ύλη, οι σχέσεις, τα αισθήματα, μετουσιώνονται σε ψηφία.
Κάθε πραγματικότητα παραμένει ανθρώπινη κατασκευή.
Η μορφή της αφήγησης θυμίζει τη δομή των πλατωνικών κειμένων όπου η φιλοσοφική τοποθέτηση παράγεται μέσα από διάλογο,ενώ υφολογικά παραπέμπει στο Καφκικό παράδοξο.
Διαβάζοντας αυτή τη φιλοσοφική νουβέλα του Α. Αντονά συνειρμικά οδηγήθηκα στα ακόλουθα διηγήματα:
▪️Τα πράγματα, Ζωρζ Περέκ
▪️Το παλτό, Ν. Γκόγκολ
▪️Η πτώση, Αλμπέρ Καμύ
"Έτσι είναι ο άνθρωπος, αγαπητέ κύριε, διπρόσωπος.. Δεν μπορεί να αγαπά δίχως να αγαπά τον εαυτούλη του. Παρατηρήστε τους γείτονές σας, αν τύχει και πεθάνει κάποιος στη πολυκατοικία. Κοιμόνταν σε όλη τη διάρκεια της ασήμαντης ζωής τους, και να, ο θυρωρός πεθαίνει. Αμέσως ξυπνούν, ζωηρεύουν, παίρνουν πληροφορίες, συμπονούν. Ένας θάνατος επί του πιεστηρίου, και το θέαμα επιτέλους αρχίζει. Την χρειάζονται την τραγωδία, τί τα θέλετε, είναι η μικρή τους υπέρβαση, το απεριτίφ τους… "
(Η πτώση, Α. Καμύ)
Ο Τάρκεν κουβαλά τον χαρτοφύλακα της δικής του ζωής με αποστροφή. Μια αναδυόμενη αηδία για καθετί υλικό που τον δένει με την "πραγματικότητα". Προσωπικά αντικείμενα αναμιγνύονται με την απόρριψη του κόσμου που αντιπροσωπεύουν για να δημιουργήσουν έναν πολτό πραγμάτων, μια μετα-ύλη, σε μια νέα πραγματικότητα, καταλύοντας καθετί υλικό, διατηρώντας την άυλη εικόνα / ιδέα των πραγμάτων, καθαρμένη από κάθε μιαρό στοιχείο.
Ένα πτώμα μέσα σε μία βιτρίνα καταστήματος, ο διευθυντής του που προσπαθεί να τον παγιδεύσει, ένας "άνθρωπος της πράσινης σπηλιάς" που λειτουργεί ως αντικατοπτρισμός του Τάρκεν.
Μια δυαδική συνθήκη, μια μετάβαση στον δυαδικό, ηλεκτρονικό κόσμο όπου η ύλη, οι σχέσεις, τα αισθήματα, μετουσιώνονται σε ψηφία.
Κάθε πραγματικότητα παραμένει ανθρώπινη κατασκευή.
Η μορφή της αφήγησης θυμίζει τη δομή των πλατωνικών κειμένων όπου η φιλοσοφική τοποθέτηση παράγεται μέσα από διάλογο,ενώ υφολογικά παραπέμπει στο Καφκικό παράδοξο.
Διαβάζοντας αυτή τη φιλοσοφική νουβέλα του Α. Αντονά συνειρμικά οδηγήθηκα στα ακόλουθα διηγήματα:
▪️Τα πράγματα, Ζωρζ Περέκ
▪️Το παλτό, Ν. Γκόγκολ
▪️Η πτώση, Αλμπέρ Καμύ
"Έτσι είναι ο άνθρωπος, αγαπητέ κύριε, διπρόσωπος.. Δεν μπορεί να αγαπά δίχως να αγαπά τον εαυτούλη του. Παρατηρήστε τους γείτονές σας, αν τύχει και πεθάνει κάποιος στη πολυκατοικία. Κοιμόνταν σε όλη τη διάρκεια της ασήμαντης ζωής τους, και να, ο θυρωρός πεθαίνει. Αμέσως ξυπνούν, ζωηρεύουν, παίρνουν πληροφορίες, συμπονούν. Ένας θάνατος επί του πιεστηρίου, και το θέαμα επιτέλους αρχίζει. Την χρειάζονται την τραγωδία, τί τα θέλετε, είναι η μικρή τους υπέρβαση, το απεριτίφ τους… "
(Η πτώση, Α. Καμύ)
October 16, 2020
Αρκετά δύσκολο σε νοήματα βιβλίο και αυτό γιατί πρέπει να έχεις κάποιο φιλοσοφικό υπόβαθρο.
Με έβαλε σε σκέψεις αλλά σίγουρα έχασα τα περισσότερα πράγματα από αυτά που εννοούσε.
Καλή επιλογή πάντως να υπάρχει στην βιβλιοθήκη, σίγουρα θα ξαναδιαβαστεί σε μεταγενέστερο χρόνο και πιθανό να μου αποκαλυφθούν περισσότερα απ' ό,τι την πρώτη φορά.
Με έβαλε σε σκέψεις αλλά σίγουρα έχασα τα περισσότερα πράγματα από αυτά που εννοούσε.
Καλή επιλογή πάντως να υπάρχει στην βιβλιοθήκη, σίγουρα θα ξαναδιαβαστεί σε μεταγενέστερο χρόνο και πιθανό να μου αποκαλυφθούν περισσότερα απ' ό,τι την πρώτη φορά.
May 1, 2024
η τσάντα που έχω από την δευτερα δημοτικού (2010), [που αποκαλείται "σίχαμα" τουλ. 3 φορές το χρόνο, αυτή που (πάρα τις πιέσεις) αρνούμαι να ξεφορτωθώ, ποτέ δεν αμελώ να πάρω μαζι μου σε κάθε καλοκαιρινό ταξιδι/εκδρομή/νομαδική μετανάστευση] βλέποντάς με να διαβάζω αυτό το βιβλίο: :0
γραφή που γδέρνει, ουρλιάζει
γραφή που γδέρνει, ουρλιάζει
May 10, 2021
Πρώτη φορά διαβάζω κάτι από τον συγκεκριμένο συγγραφέα και δηλώνω ενθουσιασμένος! Ίσως γιατί δεν ασχολούμαι πολύ με την ελληνική πεζογραφία και παρόμοιο στυλ γραφής δεν είχα ξαναδιαβάσει από Ελληνα. Για να εξηγούμαστε όμως, θεωρώ πως δεν είναι εύκολο κείμενο και σίγουρα όχι για όλους. Μια κάπως μπεκετική πλοκή που πραγματεύεται από την έννοια της αιτιότητας έως την αντίληψη και κατανόηση των ορίων της πραγματικότητας μέσα στο χωροχρονικό πεδίο.
Το λοιπόν,αν γουσταρίζετε κάτι τις από φιλοσοφία στον καφέ σας, τραβάτε βουρ στο ψητό. Σίγουρα θα διαβάσω κι άλλα του ίδιου αν με ρωτάτε ( που δεν)
Το λοιπόν,αν γουσταρίζετε κάτι τις από φιλοσοφία στον καφέ σας, τραβάτε βουρ στο ψητό. Σίγουρα θα διαβάσω κι άλλα του ίδιου αν με ρωτάτε ( που δεν)
January 21, 2023
Μια πολυ ενδιαφερουσα παρατηρηση για τους χωρους και τον τροπο που τα πραγματα τους γεμιζουν απλωμενα σαν παρασιτα.
September 19, 2023
Τρομερά ενδιαφέρον βιβλίο. Θα ήθελα να πιω μπύρες με τον Αντονά, φαίνεται συναρπαστικός τύπος.
Do not read at beach or beach mood.
Do not read at beach or beach mood.
Displaying 1 - 10 of 10 reviews