Siyah Gözler

by Cemil Süleyman

1911’de yayımlanan Siyah Gözler, âşık bir erkek tarafından sevilen ve ilişkide çok da etkin olmayan kadın kalıbını tersyüz eden bir anlatı. Cemil Süleyman bu kısacık romanda, tutkulu bir kadının saplantılı duygularına odaklanırken erkeği arka planda bırakarak çağının ötesine geçmeyi başarıyor.

Toplumsal baskıların gölgesinde yaşanan bu ilişkide arzudan kuşkuya, kıskançlığa uzanan “hummalı” marazi aşkın anlatımındaki başarı, bir dönemin ünlü romanı Siyah Gözler’i günümüze de taşıyor.

“Anlıyor musun, kıskanıyorum. Bir deli gibi, bir çılgın gibi kıskanıyorum. Bu gözleri, beni deli eden, çıldırtan bu güzel gözleri, bu siyah gözleri kıskanıyorum... Onlarda bir başka hissin, bir başka hayalin gölgelerini görmek istemem. Onlarda yalnız ben yaşamak, yalnız ben ölmek isterim...”

Cemil Süleyman (Alyanakoğlu) (1886-1940) Tıbbiye'deki öğrenciliği sırasında Halit Ziya ve Mehmet Rauf etkisinde hikâyeler ve düzyazı şiirler yazarak edebiyat dünyasına adım atar. Karantina İdaresi'nde başladığı hekimlik görevine veba salgını sebebiyle ülkenin pek çok yerinde devam eder, sıhhiye müdürlüğü yapar.

Fecr-i Âti topluluğunun en ünlü romancısı kabul edilen Cemil Süleyman, hayatının büyük bölümünü cephe gerilerinde doktorluk yaparak geçirdiği ve birkaç yıl Arabistan’da yaşadığı için sanat çevrelerinden uzakta kalmıştır. Konularını hayattan aldığını söylediği yapıtlarında hekim kahramanlara ve hastalıklı tiplere sıkça rastlanır; hasta-hekim ilişkileri, veremli kadınlar gibi konuları da işlediği için Doktor Cemil adıyla ünlenir. Timsal-i Aşk adlı hikâye kitabı Fecr-i Âti Kütüphanesi yayınlarının ilk kitabıdır. Cemil Süleyman’ın dili, dönemindeki yazarlara oranla sadedir.

Mutsuz ilişkileri, kadın ruhunu, hastalıklı duyguları başarılı bir biçimde anlatan yazarın seçme eserlerine Türk Edebiyatı Klasikleri Dizimizde yer vermeyi sürdüreceğiz.

Genres: Turkish Literature

80 pages, Paperback

First published January 1, 1912

Reviews

[Pia G. · Rating 5 out of 5]

selim ileri'nin dediği gibi; yalnızlığın suskusu büyük iç sürgünlere, boğunçlara, cinnete alıp götürüyor.

[Papatya ŞENOL · Rating 4 out of 5]

30 yaşında yaşlanmış kabul edilen dul bir kadının Beykoz'daki kafesinden dışarı bakışı ve kendinden genç bir adama aşkını konu ediyor. Tesadüfen aldığım bu minik kitap bir kadının iç buhranını, gelgitlerini, ümit etme hevesini ve ümitsizliğini çok güzel anlatıyor. 1910 yılında yazıldığı düşünülürse ilerici ve hatta feminist bakışla bile okunabilir. Stefan Zweig yazmış deseler inanırım. Özellikle sonu çok vurucu: dalga dalga yükselip patlayan bir volkan gibi, okuyucuyu hayalkırıklığına uğratmayan, unutulmayacak bir novella.

[Cemre · Rating 3 out of 5]

Lisede okumuştum Siyah Gözleri; fakat zihnimde kitaba dair pek bir şey kalmadığını fark edince ve Ayrıntı Yayınları'nın kitabı yayımladığını görünce alıp okumak istedim. Eskişehir - Ankara tren yolculuğunda bana eşlik eden Siyah Gözler, aşkın nasıl saplantıya kaymaya meyilli bir duygu olduğunu da gösteriyor aslında. Her ne kadar kitabın kapağı tam manasıyla "ağır bir spoiler" olarak nitelendirilebilse de Ayrıntı Yayınları'nın kitabı diğer yayınevlerinin son zamanlarda yaptığı gibi sadeleştirmeden yayımlaması büyük avantaj. Günümüzde sık kullanılmayan kelimelerin günümüzde sık kullanılan karşılıkları metin içinde parantez içinde verilmiş. Keşke metin içinde vermek yerine dipnot şeklinde verselermiş; ancak bu elbette tercih meselesi.

Konusuna gelirsek kocası vefat etmiş bir kadının kendinden yaşça küçük bir erkeğe olan aşkını merkeze aldığını söyleyebiliriz. Önce bu kadının yaşından ve başından bir evlilik geçmiş olmasından ötürü aşka karşı koyuşunu okuyoruz. Sonrasında da aşka kendini bırakışı; ancak hiç rahatlayamadan kuruntularının nasıl kendisini ve sevdiği adamı yiyip bitirdiğini görüyoruz. Fecr-i Ati Dönemi'nin bence başarılı bir eseri Siyah Gözler. Türk Edebiyatı meraklılarına duyurulur! :)

[hümeyra · Rating 3 out of 5]

unhinged woman in 1900s

[Sanemsrgz · Rating 3 out of 5]

Sevdiğim türden bir kitap değildi. “Ah sensiz yapamam” “yaşayamam öldürürüm kendimi” tarzında bir aşk hikayesini ele alıyordu. Eski zamanlarda yazılmış bir kitap o yüzden normal görüyorum bunları. Fakat ben sevmedim. Tek iyi olan sonuydu ve baş karakterimizin psikolojisi iyi yansıtılmıştı bu kadar.🌪

[Sezgi · Rating 3 out of 5]

İş Bankası Kültür Yayınları’nın Türk Edebiyatı Klasikleri serisini tam bitti, tamamladım derken baktım yeni kitap çıkarmışlar. Bu seri Türk edebiyatının bana bilmediğim isimlerini öğretti, Cemil Süleyman da bunlardan biri. Hikâyemiz; yaşça büyük (30 yaşında) bir kadının kendinden birkaç yaş küçük bir gençle arasında geçen mücadeleli aşk serüvenini anlatıyor. Okurken yazarın ‘’Mehmet Rauf’u çok seviyorum’’ diye bağırdığını duyuyoruz resmen. Çok etkilenmiş onu da yansıtmış. Bir Yeşilçam edasıyla başlayıp çabucak biten kısa bir kitap.

[sena sağlam · Rating 5 out of 5]

İşbankası Türk Edebiyatı Klasikleri dizisiyle yayınlanan versiyonunu okudum ve Nuri Akbayar'ın ne kadar ölçülü bir şekilde sadeleştirdiğini görebildim. Ayrıca karakterin derinliğini bu kadar ince işlemek gerçekten çok kolay olmasa gerek. Bu arada derede kalmış klasiği herkesin okuması gerek

[İrem Şentürk · Rating 2 out of 5]

Akıcı bir kitap ancak bir yerden sonra betimlemeleri çok tekrar ediyor. Sonuna bir tık şaşırdım, kitabın ortaların da bir tık sıkılmama rağmen sonda o heyecanı yaşadım.

[Berna · Rating 3 out of 5]

Dönemine göre oldukça cesur bir anlatıma sahip olduğunu düşünüyorum. Dahası çok güzel psikolojik çözümlemeler var. Kadın ana karakterin zihinsel ve duygusal geçişleri, kendi içinde yaşadığı mücadele, dışarıya karşı verdiği psikolojik savaş ve nihayetinde beklenmeyen son. Bütün bunlar olurken kadın ana karakterin öngörüsü, aslında kendini ne kadar iyi tanıdığının işareti fakat bir şekilde akışa kapılıp gidiyor. Erkek ana karakterin bugünü, kadın ana karakterin de geçmişiyle ilgili bölümler olsaydı, daha yakından tanır, daha da anlamlandırabilirdik yaşananları.

[Behçet Necatigil]

Cemil Süleyman’ın romanı (1910) • Otuzunu aşkın dul bir kadının İstanbul’da Beykoz’daki evinde, on yıldır hizmetçisi ve aşçı­sıyla yalnız yaşarken, yirmi iki yaşında bir gencin "siyah gözler"ine vurulmasını, zamanla delikanhyı geceleri eve almaya başlamasını ve sonunda, onunla evlenmesinin imkânsızlığını düşünerek, kıskançlık bunalımları yü­zünden, bir gece sevgilisini boğup öldürmesini anlatan eser

[nur ö. · Rating 3 out of 5]

İş Bankası Kültür Yayınları’nın, Türk Edebiyatı Klasikleri Dizisi sayesinde daha önce hiç duymadığım bir ismin yapıtını okudum. Siyah Gözler, bir oturuşta okuyup bitirebileceğiniz bir kitap. Yapıt, dul bir kadının kendi başına kalmışlığını, aşka, sevmeye, sevilmeye muhtaç oluşunu işleyen bir öykü. Yazıldığı ve anlatıldığı dönemin kadınlarının bazı maruz kaldıkları şeyleri; bilhassa dul kalmış kadınların üzerindeki olumsuz anlamdaki etkilerin yansıması da gösterilmiş aynı zamanda. Yıllardır unuttuğu aşkı, genç bir erkekte bulan ana karakterimizin sevgiye susamış hâllerini, sözde medeni durumundan ötürü değer yargılarının zaten yüklendiği yetmiyormuş gibi kadın karakterimizin de kendisine yüklenmesini, sevilmeye layık olduğunu düşünmeyişini, dönüp dolaşıp insanların diyeceklerinin hesaplarını yapışını okuyoruz. Her şeyden önemlisi karşımızda aşkın eksikliğini her daim duymuş, hissetmiş ve yalnızlığı sonuna kadar yaşayan bir kadın portresi var. Ancak, şöyle bir durum var ki, aradan geçen o zaman sonrasında aradığı aşkı genç bir erkekte bulmuş olan kadınımızın bu sefer de kıskançlık durumları devreye girmeye başlıyor. Kendi kendine yarattığı sanrılar ve gelgitler içerisinde kaybolmaya doğru yol alıyor. Bundan ötürü, yapıtın tam olarak neyi vermek istediği konusunda arada kaldım. Verilmek istenen kıskançlık mı? Aşka susayış mı? Sevilme isteği mi? Yoksa bir insanın yalnızlığında ilerleyişi mi?

[Orçun Güzer · Rating 3 out of 5]

Kanımca, bu eserin önemi, 1910 gibi erken bir tarihte, erkek bir yazarın kalemiyle kadın bir kahramanın perspektifinden yazılmış bir romanı edebiyatımıza kazandırmış olmasıdır. Siyah Gözler’deki şairane ruhsal tahlilleri, sadelik seven okurun bünyesi kaldıramayabilir; teşbihlerle süslü betimlemeleri, kahramanın zihnini haritalayan bir araç olarak beğendim. Sonlara doğru, cinsel saplantının dinsel hezeyana, şüphenin paranoyaya dönüştüğü kısımları gayet başarılı buldum.
Beğenmediğim nokta, romanın bir kişinin etrafında dönüp dolanan düşüncelerden oluşması ve bir çayırlıkla bir odadan başka hiçbir mekân içermemesi: Bu iki kişi kimdir, ne işle meşguldür, aileleri nerededir, çevrelerinde hiç mi kimse yoktur, hiç mi başka bir yere gitmezler gibi sorulara yanıt bulamıyoruz. (Kadınlık halini acımasız bir büyük kentin somut sefalet havası içinde okumak isteyenlere Goncourt Kardeşler’in benzer temalı başyapıtı Germinie Lacerteux’yu öneririm.)
NOT: Ayrıntı Yayınları, dil içi çeviride kelimelerin günümüzdeki karşılıklarını parantez içinde vermeyi tercih ediyor; böylelikle hem orijinaldeki tınıyı duyabiliyor, hem de genelde kitabın sonunda verilen sözlüğe bakma derdinden kurtuluyoruz. Yalnız, bir-iki yerde “sükût” ve “sukut” kelimelerinin karıştırıldığına dair bir kuşkum var.

[Farahca · Rating 4 out of 5]

Siyah Gözler, yalın ve yakıcı bir aşk hikayesi. Türk Edebiyatı Klasikleri arasında yeri hep farklı olacak benim için. Otuzlu yaşlarında dul ve kendinden yaşça küçük bir erkeğe aşık bir kadının yalnızlığını, utancını, kıskançlıklarını derin tahlillerle anlatmış Cemil Süleyman. Sessiz evinden beykoz çayırını izleyen yalnız kadının hikayesini hep anlatacağım.

[Tugbadursun · Rating 4 out of 5]

Kitap ilk defa bir kadının gözünden anlatmış aşkı. Kadının tüm o telaşları ve kaygıları anlatılmış. Ama kitabın sonunda anlıyoruz ki bu arkadaş problemli biraz, çok da spoiler olmasın ama sırf çarpıcı sonu için okunur bu kitap.

[Derya Tekin · Rating 3 out of 5]

Dönemin anlayışı öyleydi deyip takılmamaya çalıştım ama kadın karakterin düşünce dünyası pek yorucuydu kitap boyunca. Daha 30 yaşında bir kadının dul olduğu için bu kadar gerçek hayattan (üretim anlamında) kopuk olması da 2022 yılının 30lu yaşlarındaki kadın okurunu rahatsız etti.

[Senahan · Rating 4 out of 5]

Gidişat öyleydi ki kitabın finalinde büyük hayal kırıklığı, vicdan azabı, kendini sorgulama vs. gibi süreçleri okuyacağım zannederken gelen o hiç beklenmedik son kitabı kurtardı benim için. Teslim olmak insanı manevi olarak tamamlar mı yoksa hepten yok mu eder?

[Yalım · Rating 3 out of 5]

''dizi dizine temas ediyor; bazen ayaklar, birbirlerini bularak, hafif tazyiklerle, doğrudan doğruya söylenemeyen şeylere bir vasıta-yı münakale oluyordu...''

[Ana Pascal · Rating 2 out of 5]

2.5

[Zeynep · Rating 5 out of 5]

amazing female rage love it

[Özde Gürsoy · Rating 2 out of 5]

60-70 sayfalık ama çok akıcı değil, pek duyulmamış bir Türk klasiği, sürpriz sonlu.

[çağla · Rating 2 out of 5]

sonu epey şaşırttı.

[Dila · Rating 1 out of 5]

Hiç beğenmedim, ikinci sayfadan itibaren "Cinsiyet eşitliği denen bir şey var!!!" diye bağırasım geldi. 1/5

[Zeynep Keskin · Rating 3 out of 5]

ilk gidik kız

[Serpil · Rating 5 out of 5]

Bir çırpıda okunacak müthiş bir kitap.

[kipatkurdu · Rating 4 out of 5]

Kitabın sonu çok şaşırttı.
Cemil Süleyman= Türk stefan zweig

[ayse seven · Rating 3 out of 5]

kadını çok seven bir adam ama bu adama hiç bir şekilde tamamen güvenemeyen bir kadın. bu sonu hiç beklemiyordum.

[zey · Rating 3 out of 5]

sonu sasirtti. donemine gore ok bi kitap

[pelin :p · Rating 3 out of 5]

god forbid a girl tryna have fun

[Ece Naz · Rating 5 out of 5]

“Sevmek bir kabahat miydi? Böyle olsa bile mademki elinde değildi.”
“Herkes için insan kendisini, ebedi bir saadetten mahkum eder mi?”

[Wushiyko · Rating 2 out of 5]

20sinde genç bir adam, 30una gelmiş dul bir kadına aşık olur. Genç adamın ısrarıyla, beraber olmaya ikna olan kadın, aslında bu kadar genç ve yakışıklı bir adamın, onun gibi dul ve yaşlanmaya başlamış bir kadınla beraber olacağına hiçbir zaman inanamadı. Bir gün gelecek ve genç adam onu terkedecekti. Bu düşünce kar topu gibi büyüyerek bir çığa dönüştü ve sonunda aklını kaybetti.Bir gün kucağında, söylediği ninniyle uyuyan siyah gözlü adamın canını oracıkta aldı, onu terketmesin, başkalarıyla olmasın diye.