Κάπου σε αυτό το βιβλίο υπάρχει ένα αριστούργημα που κάθε άνθρωπος αξίζει να διαβάσει έστω μια φορά. Υπάρχουν φορές που ο Λουντέμης είναι μαέστρος στις περιγραφές και στις μεταφορές του, μαέστρος και στον τρόπο που απεικονίζει και τους ανθρώπους της εποχής. Οι σελίδες 176-191, το κεφάλαιο όπου ο Μελιτζάνας λέει το μπακστόρι του, μπορεί να είναι και οι αγαπημένες μου σ' όλο το βιβλίο. Υπάρχει μια "αλήθεια" όπου ο συγγραφέας κατάφερε να αιχμαλωτίσει και να χώσει στο "ψυγείο της λογοτεχνίας" για όλες τις γενιές αργότερα να μπορούν να την διαβάσουν. Όταν το βιβλίο είναι καλό, είναι ακριβώς επειδή ο Λουντέμης δεν είναι δειλός και λέει τα πράγματα όπως είναι!
Τα προβλήματα του βιβλίου ξεκινάνε από το μέγεθος του, θα έπρεπε να είναι -200 σελίδες άνετα. Δεν ξέρω ποια ήταν η διαδικασία επιμέλειας ενός βιβλίου στα 60ς, αλλά το βιβλίο ξεκάθαρα δε πέρασε από μεγάλη, μπορεί να μη πέρασε και καθόλου, τελεία. Υπάρχουν κάτι εξωφρενικές κοιλιές εδώ μέσα που ένα δεύτερο προσχέδιο άνετα θα μπορούσε να το σώσει. Απλά κάνουν το βιβλίο βαρύ και δύσκολο να το διαβάσεις γιατί κουράζει με πράγματα που δεν έχουν ουσία αντί να εστιάσουμε στις δυνάμεις του.
Οι διάλογοι άλλες φορές είναι καλοί και τις περισσότερες είναι απλά λογοδιάρροια για να πούμε κάτι και συχνά επαναλαμβάνουν το ίδιο πράγμα, σα ταινία του Φίνου. Υπάρχουν πολλές φορές 4-5 σελίδες σερί, χωρίς εναλλαγή παραγράφου, ο ίδιος άνθρωπος να μονολογεί μόνος του! Στην αρχή ήταν κάπως διασκεδαστικό αλλά μετά τις 300 σελίδες ήμουν σε μια κατάσταση που παρακαλούσα απλά να τελειώσει.
Προς το τέλος το βιβλίο καταντά υπερβολικά μελ��δραματικό, που προσωπικά δε μου αρέσει και κριντζάρω αρκετά. Με είχε κερδίσει, καταλάβαινα απόλυτα τι γινόταν, το μόνο που είχε να κάνει είναι να συνεχίσει τις περιγραφές με την ίδια ωμή αλήθεια που ξεκίνησε το βιβλίο, αλλά ξαφνικά -δε θυμάμαι ακριβώς το σημείο- κάτι άρχισε να τον πιάνει (τον συγγραφέα) και άρχισε να προσπαθεί να παίζει πιο έντονα το πιο μικρό βιολί του κόσμου. Η δίκη στο τέλος θα έπρεπε να τελειώσει σε πέντε σελίδες, αλλά ο Λουντέμης δε σταματούσε να αρμέγει το ιμόσιον και ήταν σα να ξεκίνησε φανφίξιον για λίγο. Πολύ μελόδραμα για να δείξει πόσο ενάρετος είναι ο χαρακτήρας του, ενώ, γκες γουάτ, ήδη το ξέραμε! Αυτό διαβάζαμε για 500 σελίδες...
Εν κατακλείδι, το αριστούργημα υπάρχει, αλλά είναι βαθιά θαμμένο και πρέπει ο αναγνώστης να κάνει το δικό του προσωπικό ταξίδι για να το ξεθάψει. Προσωπικά, ο Λουντέμης μου έδωσε μπόλικη έμπνευση για το επόμενο βιβλίο μου και αυτό είναι αξία ανεκτίμητη. Δε ξέρω αν θα το ξαναδιαβάσω ολόκληρο από την αρχή ποτέ, αλλά σίγουρα θα επιστρέφω για να μελετάω αποσπάσματα.