Dit is het verhaal van Suzy, Sophia, Timo, Nuhamin en nog vijfentwintig andere tieners. Zij behoren tot de eerste generatie die nooit een wereld zonder internet heeft meegemaakt, of een middelbare school zonder smartphone.
Hun puberteit is tot in de hoekjes en gaatjes gevuld met een digitale parallel. Op Instagram, WhatsApp en Snapchat onderhouden ze een publiek leven dat gezien wordt door iedereen die ze kennen. Ze construeren er een identiteit die moeilijk is uit te wissen en waar grote technologiebedrijven goud geld aan verdienen. Hier testen ze relaties uit, wordt hun sociale status in getalletjes uitgedrukt, kunnen ze zichzelf en elkaar minutieus bekijken en beoordelen, en worden filmpjes die privé bedoeld zijn toch op grote schaal bekend.
Kelli van der Waals volgde de jongeren jarenlang en tekende hun verhalen op. Het resultaat is een dubbelvoudig snapshot: een momentopname uit het leven van deze snel veranderende tieners, én van de zich eveneens snel ontwikkelende relatie die we allemaal hebben met nieuwe technologieën en media. Picture perfect. schetst een levendig en openhartig beeld van de smartphone-generatie en de tijd waarin we leven.
Zie je Instagramaccount als de spiegel op een tienerkamer, waar pubers urenlang voor staan om zich het juiste imago aan te meten. Dat rokje, die lippenstift, het juiste merk? Alleen is tegenwoordig die uitstraling in de echte wereld – hoe je erbij loopt in de gang op school – maar het halve werk. De andere helft vindt virtueel plaats. Op Instagram, Snapchat of TikTok.
In ‘Picture Perfect. Het publieke leven van de smartphone-generatie’ schetst journalist Kelli van der Waals een portret van de eerste generatie die volledig is opgegroeid met smartphones en sociale media. Dat portret is soms verontrustend: van aan hun telefoons gekluisterde tieners, voor wie de laatste insta-posts van influencers Kylie Jenner of Kim Kardashian van levensbelang zijn, terwijl bedrijven die kinderen op slinkse wijze zo lang mogelijk verslingerd houden aan hun apps, waarbij dat constante telefoongetuur de hersenen van uw kroost erodeert tot de concentratiespanne van een paling.
Gechargeerd. Maar goed, die keerzijde is er, en die wordt helder uiteengezet. Gelukkig relativeert ze ook: wat is er eigenlijk zo anders dan twintig jaar terug, met Backstreet Boys als influencers avant la lettre? Wat is het verschil tussen appgroepen en Facebookmuren met die wc-deur op school van weleer, waar met markeerstiften de laatste roddels en scheldpartijen op werden gekalkt?
Het grote verschil is dat wat zich online afspeelt, grotendeels verborgen blijft voor ouders, docenten of wie dan ook. Waardoor onlinepesterijen in gesloten appgroepen gruwelijk uit de hand kunnen lopen, of insta-influencers ongemerkt minstens zo funest kunnen zijn voor het zelfbeeld van jonge meiden als Naomi Campbell of Kate Moss destijds. En dan hebben we het nog niet eens over alle stress die het onderhouden van een onlinepersoonlijkheid met zich meebrengt.
Het perfecte Instagram-account van Kylie Jenner, met 192 miljoen volgers één van de grootste influencers ter wereld.Beeld Instagram Van der Waals, columnist bij deze krant, ontleedt de mechanismen van apps als Instagram of Snapchat die ervoor zorgen dat gebruikers er nooit genoeg van krijgen. Zoals de ogenschijnlijk simpele uitvinding van de infinite scroll – het gegeven dat er tegenwoordig geen einde meer zit aan je Instagram- of Facebookfeed – waar uitvinder Aza Raskin inmiddels diepe, diepe wroeging voor voelt. “Hoeveel miljoenen verspilde mens-uren heb ik wel niet op mijn geweten?”
Wat analyse betreft blijft Van der Waals wat aan de oppervlakte. Eigen duiding, eigen conclusies blijven grotendeels achterwege. Maar ze reikt wel voldoende literatuur aan waar de geïnteresseerde lezer zich verder in kan verdiepen. De kracht van het boek zit hem in de lange gesprekken die Van der Waals had met 29 pubers. Die ze in eigen woorden laat vertellen hoe belangrijk het is dat hun geacteerd nonchalante foto de juiste hoeveelheid hartjes krijgt. Of hoe een gelekt ondergoedfilmpje zich razendsnel kan verspreiden, reputaties vernietigen, vriendschappen omverwerpen. Het virtuele schoolpleindrama is soms onnavolgbaar voor buitenstaanders; maar het geeft wel een heerlijk direct inkijkje in de hedendaagse jeugdcultuur.
Het is een vlot geschreven, informatief boek, waarin Van der Waals ondanks alle online-narigheid gelukkig niet al te veel meegaat in het alarmistische doemdenken. Kinderen zijn nu eenmaal vergroeid met smartphones, live with it.
Aan het eind schuilt nog iets relativerends aan de horizon. Ze spreekt een groepje meiden die nog niet zo lang geleden hun middagen spendeerden aan de perfecte foto voor op Instagram. Ze zijn een jaartje ouder geworden. Er zijn belangrijkere dingen in de wereld. De brugpiepers van toen zijn hen inmiddels opgevolgd as digitale promqueens. Sommige dingen veranderen inderdaad niet.
Toffe verrassing dit boek. Spot-on portret van een generatie die zich unsupervised vanaf hun twaalfde in een publiek digitaal leven stort. Het puberleven is nooit gemakkelijk geweest, maar nu apps in ieder moment van hun leven zijn doorgedrongen, worden topics als populariteit, drama, intimiteit en zelfbeeld exponentieel uitvergroot. Een puberale misstap zou vroeger op de WC deur van school eindigen, maar door de werking van social media wordt een Amsterdamse tiener nog jaren nagedragen, zelfs tot ver buiten de stad.
De verhalen van de tieners die Van der Waals interviewt zijn verrassend openhartig en laten zien dat er weinig onbezonnen is aan hun digitale leven. Van deze kids wordt verwacht dat zij zich in de brugklas al als volleerd PR-strateeg manoeuvreren. De verhalen zijn filmisch opgeschreven, waardoor het snel wegleest. Na het lezen blijft een ongemakkelijk gevoel: waarom stemmen we hiermee passief in als samenleving?
Interessante en heldere uiteenzetting van een fenomeen waar ik zelf (zoals velen waarschijnlijk) een haat/liefde mee onderhoud. Het boekt leest vlot en laat zien welke plek sociale media innemen in het alledaagse leven van tieners. Ik vond het persoonlijk erg interessant hoe het gedrag van jongens en meisjes verschilt. De diverse bronnen en video’s die toegevoegd zijn geven een extra verdieping en plaatsen de huidige ontwikkelingen ook in een historisch perspectief. Aanrader!
Ik had op iets meer psychologische achtergrond gehoopt die duiding geeft over waarom de iGen generatie moeite heeft met lezen en leren. Het gaat vooral over het hooghouden van een online persoon en hoe een groep middelbare scholieren met die druk omspringt. Hoe dan ook wel een interessante kijk in de digitale wereld zoals veel van mijn studenten die beleven.