Dit is geen vrouwenboek. De waarheid achter man-vrouw-verschillen in de literatuur

by Corina Koolen

Driekwart van de grote literaire prijzen gaat naar mannelijke schrijvers. Van de 165 bestverkochte literaire werken werden er 25 geschreven door een vrouw. Het DWDD-boekenpanel koos slechts in 27% van de gevallen voor een vrouwelijke auteur. Maar vrouwen schrijven dan ook voornamelijk over de liefde en persoonlijke wissewasjes. Toch?

Corina Koolen promoveerde op genderongelijkheid in de Nederlandse letteren. Uit haar onderzoek blijkt dat vrouwelijke auteurs doorgaans lager scoren op een schaal van literaire kwaliteit. Hoe kan dat? Zijn het de auteurs zelf? Ligt het aan hun schrijfstijl? Hebben de lezers vooroordelen, of zijn het toch de vermaledijde uitgevers en juryvoorzitters? Koolen belicht het onderwerp van alle kanten en zet uiteen hoe het kan dat er anno 2020 nog zo'n groot gat in literaire waardering bestaat.

Genres: Nonfiction, Feminism

222 pages, Paperback

First published September 15, 2020

Reviews

[Hannah · Rating 5 out of 5]

Ik lees normaal weinig tot geen non-fictie, want ik ben nogal snel afgeleid. Ik vond dit onderwerp zo intrigerend dat ik zelfs het boek heb gekocht en het dus echt in een week uit heb gelezen. Alleen daarom al: chapeau.
Het was echt heel interessant om te lezen over vooroordelen in de literatuur. Het fijne vond ik dat hierbij niet werd neergekeken op andere genres als chicklit en thrillers. Ook werd er goed uitgelegd waarom een 'vrouwenboek' vaak als een denigrerende term wordt gebruikt. Aan het einde van het boek wordt een tiplijstje gegeven voor zowel uitgevers, wetenschap en de normale lezer, om ervoor te zorgen dat er meer bewustzijn is van de vooringenomenheid rondom gender.
Het deed me ook denken aan de keer dat iemand een cadeaulijst voor relaties van een niet nader te noemen stageplek ging opstellen en hier alleen maar Nederlandstalige literatuur van mannelijke auteurs op had gezet, tot ik vroeg: heb je hier eigenlijk ook wel vrouwen tussen? En toen bleek dat daar gewoon volledig niet aan was gedacht. Er is nog een lange weg te gaan.

[Carola · Rating 4 out of 5]

Het voelt een beetje fout om hier geen uitgebreide review te dumpen. Goed, belangrijk onderzoek met concrete tips voor een situatie waar ik me al jaren groen en geel aan erger (zie ook: mijn jaarlijkse rant over het Boekenweekgeschenk) maar ook niet altijd de vinger op kon leggen. Roept tegelijk ook nog heeeeeel veel vragen op. To be continued hoop ik!

[Ali Molenaar · Rating 4 out of 5]

Interessant onderwerp. Ik heb wel wat snel over de statistische gegevens heen gelezen omdat ik dat niet altijd begreep. Kern is wel: er wordt onderscheid gemaakt. Maar ik ben bang dat het niet alleen bij geschreven literatuur is. Kijk bij acteurs, regisseurs, zangers etc. En dat onderscheid valt vaak in het nadeel van de vrouw uit.

[Jennie · Rating 3 out of 5]

Erg interressant, hoewel het aan mij gemarkt lijkt als een nonfictie boek, is het wel echt een uiteenzetting van onderzoeken.

[Anaïs · Rating 3 out of 5]

Chicklit! Een doorn in mijn oog als het aankomt op vrouwen en/in literatuur. Een vriendin schonk me dit boek, omdat ze dacht dat het mij zou interesseren. Daar had ze absoluut gelijk in. Het boek is een uitgebreide versie van het onderzoek dat Corina Koolen heeft uitgevoerd naar de verschillen tussen mannen en vrouwen in literatuur. Het boek was net niet te veel droge cijfers gevolgd door een droge uitleg van hoe de cijfers tot stand zijn gekomen. Corina brengt leven in de brouwerij met haar schrijfstijl. Ik heb geleerd dat er toch wel wat statistieken te halen zijn uit de idee dat er anders gekeken wordt naar literatuur voor en door vrouwen. Die verschillen in perceptie zijn vaak gestoeld op veronderstellingen en niet feiten. Kortom, het was een leerrijk boek. Eentje dat ik nog eens ga lezen.

[Laura · Rating 3 out of 5]

Belangrijk onderzoek. Confronterend maar tegelijkertijd niet verrassend, maar goed dat dit onderzoek gedaan is, en ook dat het voor een groter publiek te lezen is. Ik denk dat ik wel had gehoopt dat het nog net iets toegankelijker was geschreven. Misschien ligt het gewoon aan mij hoor, maar sommige stukken waren toch nog erg academisch en daardoor moeilijker te volgen. Soms werden er bepaalde conclusies getrokken die ietwat gesimplificeerd of overhaast leken. Ook was er veel herhaling, wat begrijpelijk was in de context maar wat mij ook hinderde. De leestips en de adviezen aan oa uitgeverijen/het boekenvak, wetenschappers en consumenten waren fijn.

[Sarah · Rating 3 out of 5]

Belangrijk, goed en helder boek maar ik kon het niet altijd volgen. Dat ligt totaal aan mijn onkunde op het gebied van cijfers, statistiek en het niet kunnen lezen van grafieken en totaal niet aan Koolen. Ze legt het daarnaast ook duidelijk uit en al met al was het prettig en verfrissend om te lezen. Maar weet dus niet zo goed wat ik er nu mee moet. Kan ook komen doordat ik persoonlijk al vaker vrouwen dan mannen lees.

[Aninha · Rating 3 out of 5]

Interessant en belangwekkend onderzoek. De gemiddelde lezer is een middelbare vrouw. Toch worden boeken geschreven door mannen en over mannen onderwerpen door deze lezer hoger gewaardeerd. Het wachten is op de eerste literaire roman over de menopauze.

[Iris Windmeijer · Rating 3 out of 5]

Dit is geen vrouwenboek is een interessant werk voor alle lezers, schrijvers, recensenten en uitgevers. Want schrijven vrouwen kwalitatief minder goede boeken? Of worden boeken door vrouwen juist minder goed beoordeeld? En is dit alleen onder de ‘normale lezers’, of ook het geval wanneer men kijkt naar literaire prijzen? Koolen kaart in Dit is geen vrouwenboek een hoop interessante onderwerpen aan.

Wat is eigenlijk een ‘vrouwenboek’? En hoe goed wordt een ‘vrouwenboek’ – over het algemeen – beoordeeld? En is er ook zoiets als een ‘mannenboek’? En waar komen deze waarderingen vandaan? In Dit is geen vrouwenboek kaart Koolen de vooroordelen aan die lezers (kunnen) hebben wat betreft de sekse van auteurs. Het boek is gebaseerd op haar proefschrift – een die vóór publicatie al het nodige stof deed opwaaien. Het benoemen van gender van de auteur is namelijk één, maar aangeven dat dit invloed heeft, kon meteen rekenen op een hoop verontwaardigde reacties. Ook daar begon men met vooroordelen.

De start van het onderzoek van Koolen was gebaseerd op Het Nationale Lezersonderzoek. Door middel van deze enquête kwam de aanname dat lezers ook boeken beoordelen op het gender van de auteur aan het licht. Het is interessant hoe Koolen haar onderzoek niet alleen op wetenschappelijke bronnen baseert, maar juist ook op de samenleving. Want hoe vaak heb jij iemand horen zeggen dat iets ‘een echt vrouwenboek is’? Of dat een boek vergeleken kon worden met een ‘doktersromannetje’? Wordt dit voornamelijk gezegd over boeken door vrouwelijke auteurs, of ook door makkelijke? Het blijkt dat er veelal met twee maten wordt gemeten. Als lezer en recensent ga ik hierdoor ook reflecteren: doe ik dit ook? De meningen van andere lezers kunnen hierdoor fungeren als een eye-opener voor jezelf.

Waarom winnen mannen meer literaire prijzen? Misschien zijn er wel weer mannelijke schrijvers. Of schrijven mannen gewoon beter? Ondanks dat er evenveel professionele mannelijke als vrouwelijke schrijvers zijn (50%), maken mannelijke schrijvers 75% meer kans dan vrouwelijke auteurs op een literaire prijs. Ga voor de grap maar eens kijken bij de grotere Nederlandse prijzen: hoeveel prijzen zijn de afgelopen jaren uitgereikt aan een vrouw? Koolen legt hierbij de vinger op de zere plek: de vrouwelijke auteurs krijgen wederom meer kritiek en minder mogelijkheden om gezien te worden.

Maar het is niet alleen lezersanalyses en wat turf-werk, er worden ook complete computeranalyses losgelaten op een zeer groot aantal boeken. Ook heel interessant om te lezen wat hier gebeurt! Het wordt in Dit is geen vrouwenboek duidelijk dat Koolen haar studie zeer grondig en breed heeft opgezet. Toch zijn trekt ze soms ook overhaaste conclusies, het is belangrijk om het boek wel kritisch te blijven lezen. Ook zijn sommige grafieken wat klein, deze zijn niet altijd even goed leesbaar.

Wat kan jij hieraan doen? Koolen geeft hiervoor tips voor verschillende groepen: van lezers tot uitgeverijen. Met Dit is geen vrouwenboek weet ze een eye-opener neer te zetten, en haar zeer interessante onderzoek verdient meer aandacht. Dus echt, ga Dit is geen vrouwenboek lezen! Maar wel met een kritische blik, want soms kijkt Koolen vrij gekleurd naar haar eigen onderzoek. En wees bewust van wat je zelf leest, en hoe je deze boeken beschrijft.

Deze recensie verscheen eerder op https://www.readalicious.nl/recensies...