Η ηθική οικονομία του πλήθους στην Αγγλία τον 18ο αιώνα

by E.P. Thompson, Νίκος Ποταμιάνος (Introduction), Γιάννης Βογιατζής (Translator)

Θα πρέπει το κέρδος να μπαίνει πάνω από τις ζωές των ανθρώπων; Το «πλήθος» στην Αγγλία του 18ου αιώνα απαντούσε αρνητικά.

Το πλήθος είχε κινητοποιηθεί ενάντια σε πρακτικές των εμπόρων και των γαιοκτημόνων, που εξέθεταν τις τοπικές κοινότητες στον κίνδυνο της πείνας όταν οι σοδειές ήταν κακές. Οι «ταραχές για τα τρόφιμα» θεωρούνταν ανορθολογικές και σπασμωδικές αντιδράσεις πεινασμένων ανθρώπων, μέχρι τη δημοσίευση της μελέτης του μεγάλου Άγγλου ιστορικού E. P. Thompson για την «ηθική οικονομία» των φτωχών που αντιπαρατέθηκε στην ανερχόμενη φιλελεύθερη «πολιτική οικονομία». Το κλασικό αυτό άρθρο του 1971 εισήγαγε την έννοια της ηθικής οικονομίας, η οποία έκτοτε έχει χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα από ιστορικούς, κοινωνικούς ανθρωπολόγους και κοινωνιολόγους για τη μελέτη μιας μεγάλης ποικιλίας φαινομένων.

Genres: History

160 pages, Paperback

First published January 1, 1971

About the author

Edward Palmer Thompson was an English historian, writer, marxist and peace campaigner. He is probably best known today for his historical work on the radical movements in the late 18th and early 19th centuries, in particular The Making of the English Working Class (1963). He also published influential biographies of William Morris (1955) and (posthumously) William Blake (1993) and was a prolific journalist and essayist. He also published the novel The Sykaos Papers and a collection of poetry.

Thompson was one of the principal intellectuals of the Communist Party in Great Britain. Although he left the party in 1956 over the Soviet invasion of Hungary, he nevertheless remained a "historian in the Marxist tradition," calling for a rebellion against Stalinism as a prerequisite for the restoration of communists' "confidence in our own revolutionary perspectives". Thompson played a key role in the first New Left in Britain in the late 1950s. He was a vociferous left-wing socialist critic of the Labour governments of 1964–70 and 1974–79, and during the 1980s, he was the leading intellectual light of the movement against nuclear weapons in Europe.

Reviews

[Lazaros Karavasilis · Rating 4 out of 5]

Μέχρι στιγμής, η επαφή μου με τον όρο «ηθική οικονομία» ήταν αρκετά υποτυπώδης. Για την ακρίβεια, δεν ήξερα καν καλά καλά πως μπορεί να υπάρξει μια τέτοιου είδους οικονομία.

Ωστόσο, αυτή ακριβώς η περιέργεια μου κίνησε το ενδιαφέρον για να μάθω περισσότερα για τον όρο και το βιβλίο (μάλλον επιστημονικό άρθρο) του E.P. Thompson στάθηκε μια κατάλληλη εισαγωγή.

Τι είναι ο όρος ηθική οικονομία; Ο E.P. Thompson μας εξηγεί πως ο όρος αναφέρεται στις αντιδράσεις του πλήθους (μεγάλη κουβέντα για το αν ο τελευταίος όρος είναι σωστός προς χρήση στην προκειμένη περίπτωση) απέναντι στις διακυμάνσεις των τιμών των σιτηρών στην Αγγλία κατά τα τέλη του 18ου αιώνα. Σε περίπτωση που το πλήθος αντιλαμβανόνταν πως εξαπατούνταν απο τους μεσάζοντες, τους μυλωνάδες και τους αγρότες με την αισχροκέρδια των σιτηρών, είτε αναλάμβαναν να πάρουν το νόμο στα χέρια τους είτε πλήρωναν το ποσό που θεωρούσαν νόμιμο και ηθικό, με στόχο την επιβίωση τους. Π.χ. δεν θα πληρώσω το ψωμί με τις τιμές που ορίζεις εσύ φούρναρη/μυλωνά/έμπορα, αλλά με την τιμή που θεωρείται βιώσιμη για μια οικογένεια.

Άρτιο δείγμα πολιτικής οικονομίας και ιστορίας το συγκεκριμένο βιβλίο αποτέλεσε έναυσμα για την περαιτέρω μελέτη του όρου της ηθικής οικονομίας και διαβάζεται πολύ άνετα και ευχάριστα ως ιστορικό κατα βάση κείμενο.

Παραδόξως, θέματα όπως η ακρίβεια της αγοράς και οι αυτορυθμιζόμενες τιμές της (θυμηθείτε, είμαστε σε μια εποχή πριν ο Ανταμ Σμιθ αρχίζει να βλέπει αόρατα χέρια), η ανάγκη της επιβίωσης και της πληρωμής προιόντων με βάση τις δυνατότητες της κοινωνίας, είναι ιδιαίτερα εμφανή στο βιβλίο και δυστυχώς ακόμη και σήμερα επίκαιρα.

[Marginalia Σημειώσεις στο περιθώριο]

«Αν και σαφώς μικρότερο σε έκταση από τη Συγκρότηση, μιας και δημοσιεύτηκε ως άρθρο το 1971 στο περιοδικό Past and Present, υπήρξε κείμενο εξίσου επιδραστικό. Στο άρθρο αυτό ο E.P. Thompson αναπτύσσει την έννοια της «ηθικής οικονομίας», η οποία εισάγεται για πρώτη φορά στη Συγκρότηση, και έκτοτε θα χρησιμοποιηθεί ευρέως, με διαφορετικές ωστόσο συχνά συνδηλώσεις, στις κοινωνικές επιστήμες από ιστορικούς, κοινωνιολόγους, κοινωνικούς ανθρωπολόγους αλλά και πολιτικούς επιστήμονες.

Η έννοια της «ηθικής οικονομίας του πλήθους» χρησιμοποιείται από τον E.P. Thompson για την ερμηνεία των αντιλήψεων που τροφοδοτούσαν τις «ταραχές τροφίμων» (Food Riots· ο Thompson κριτικάρει στο κείμενο του τον όρο ως «χοντροκομμένο εργαλείο ανάλυσης» και «ανακριβή για την περιγραφή των λαϊκών κινητοποιήσεων) στην Αγγλία του 18ου αιώνα: Σε αντιδιαστολή με τη θεώρηση τους ως σπασμωδικών και μηχανιστικών αντιδράσεων του πλήθους στην έλλειψη τροφίμων ή τις υψηλές τιμές, o Άγγλος ιστορικός υποστηρίζει πως αποτύπωναν τις λαϊκές αντιλήψεις για τη «δικαιοσύνη» και την «κοινωνική νομιμοποίηση» των οικονομικών ανταλλαγών. Στοιχειοθετούσαν, δηλαδή, μια εξεγερτική πράξη του λαϊκού πλήθους σε περιόδους επισιτιστικής κρίσης, στη διάρκεια της οποίας οι άρχοντες καταπατούσαν ή δεν υπερασπίζονταν τις καθιερωμένες πατερναλιστικές σχέσεις αμοιβαιότητας. Οι σχέσεις αυτές περιλάμβαναν την υποχρέωση των αρχών να μεριμνούν για την επιβίωση των αρχόμενων, με προβλεπόμενο αντάλλαγμα τον σεβασμό και την υποταγή των τελευταίων.» (Κωνσταντίνος Λαμπράκης)

Ολόκληρη η κριτική του Κωνσταντίνου Λαμπράκη στην ιστοσελίδα μας: https://marginalia.gr/arthro/o-thomps...

[misael · Rating 4 out of 5]

Durante décadas, a história social sistemática progrediu a reboque da história económica, algo que ainda hoje se verifica quando se assume que a qualificação ao nível da segunda confere automaticamente competência ao nível da primeira. Não é por isso surpreendente que os estudos mais recentes revelem tendência para sofisticar e quantificar factos que são simplesmente mal compreendidos. O decano da escola espasmódica é obviamente Rostow, cuja rudimentar «tabela das tensões sociais» foi apresentada pela primeira vez em 1948. De acordo com esta tabela, basta apenas associar um índice de desemprego a um índice de alta de preços de alimentos para delinearmos o trajecto da perturbação social. O que na realidade não é senão uma evidência (as pessoas protestam quando têm fome): de maneira muito semelhante, aliás, uma «tabela da tensão sexual» revelar-nos-ia uma correlação entre o início da maturidade sexual e a maior frequência de actividade sexual. A objecção que se levanta a uma tal «tabela» é que, se utilizada de modo insensato, pode dar-se por concluída a pesquisa no exacto momento em que vemos emergir o seu verdadeiro interesse sociológico ou cultural: como agem as pessoas quando têm fome (ou desejo sexual)? Como é que o costume, a cultura e a razão modificam o seu comportamento? E, admitindo a presença do estímulo primário da «necessidade», não contribuirá o comportamento das pessoas para um desempenho mais complexo e culturalmente mediado que, por mais que seja cozinhado no lume brando da análise estatística, não possa ser novamente reduzido a um estímulo?

[João Gabriel Caia · Rating 5 out of 5]

O labor da investigação e procura pelo saber nunca se faz sozinho, ignorando o que de referência já foi feito.

Nestes últimos 5 anos, entre a conclusão da Licenciatura em História e Arqueologia na UÉ e a conclusão do Mestrado em História na NOVA FCSH, aprendi imenso com a leitura de centenas de artigos e livros.
De entre os muitos livros que graças a este percurso entraram nas minhas estantes existem alguns que, nas áreas da História de Portugal, da História Contemporânea e, mais concretamente, da História da Luta de Classes Rurais no Portugal Contemporâneo, foram pedras basilares para conhecer mais e questionar melhor. Por essa razão partilho aqui os mesmos, em jeito de homenagem ao conhecimento historiográfico de referência que condensam nas suas páginas:

📚 “Conflitos Sociais nos Campos do Sul de Portugal”, de José Pacheco Pereira
📚 ”Comunismo e Nacionalismo em Portugal”, de José Neves
📚 ”Anarquistas e Operários”, de João Freire
📚 ”Portugal à Coronhada”, de Diego Palacios Cerezales
📚 ”O Alentejo no século XIX: economia e atitudes económicas”, de Helder Adegar Fonseca
📚 ”A Economia Moral da Multidão na Inglaterra do Século XVIII”, de E.P. Thompson
📚 “Weapons of the Weak”, de James Scott
📚 “A Revolução Russa”, de Sheila Fitzpatrick
📚 “A Era dos Extremos”, de Eric Hobsbawm
📚 “Salazar e os Fascismos”, de Fernando Rosas
📚 ”História da Primeira República Portuguesa”, coord. Fernanda Rollo e Fernando Rosas
📚 ”O Império Colonial em Questão (sécs.XIX-XX), org. Miguel Bandeira Jerónimo
📚 ”Estrutura da Antiga Sociedade Portuguesa”, de Vitorino Magalhães Godinho
📚 ”História da Expansão e do Império Português”, de João Paulo Oliveira e Costa, José Damião Rodrigues e Pedro Aires Oliveira
📚 ”Identificação de um País” (vols. 1 e 2), de José Mattoso
📚 ”La España del siglo XX”, de Santos Juliá

[Antonio of the tower · Rating 3 out of 5]

La mejor descripción de este libro se puede resumir en estas dos frase que comenta el autor: “Esto contiene una verdad obvia (la gente protesta cuando tiene hambre);” y "Cuando el pan es caro, los pobres --como le recordaron a un observador de alta posición-- no se pasan a los pasteles."
El concepto de economía moral, según lo explica E.P. Thompson, hace referencia a cómo reaccionaban las personas ante los cambios en los precios de los cereales en Inglaterra hacia finales del siglo XVIII. Cuando la población sentía que estaba siendo explotada por comerciantes, molineros o agricultores que buscaban obtener beneficios mediante la especulación con los alimentos, solían actuar por su cuenta: ya fuera imponiendo ellos mismos un precio justo o negándose a pagar precios que consideraban abusivos. Por ejemplo, podían decir: "No voy a pagar el pan al precio que tú decides, sino al que considero justo y necesario para que mi familia pueda vivir dignamente".

[Giselle Martinez · Rating 5 out of 5]

Un classico della storia economico-sociale.
Saggio fantastico che ridà autonomia e razionalità alla "folla".