What do you think?
Rate this book
Wat is bewustzijn nou eigenlijk?
Wat is bewustzijn? Volgens de meeste hersenwetenschappers gewoon een hersenproces. Na een ingrijpende periode in zijn persoonlijke leven gelooft Jacob Jolij, cognitief neurowetenschapper, niet meer in deze opvatting. Hij is ervan overtuigd dat bewustzijn meer is dan dat. Maar wat dan?
In Wat is bewustzijn nou eigenlijk? zet Jolij alle deuren open naar wat bewustzijn zou kunnen zijn. Zijn zoektocht voert de lezer van de neurobiologie naar de natuurkunde, de kwantummechanica, de filosofie en zelfs naar de parapsychologie. Is bewustzijn een product van je brein, en worden je gedachten bepaald door de biologische machine in je hoofd? Of moeten we bewustzijn eerder buiten het brein zoeken, wellicht als aparte dimensie van het universum?
In Wat is bewustzijn nou eigenlijk? zet Jolij alle deuren open naar wat bewustzijn zou kunnen zijn. Zijn zoektocht voert de lezer van de neurobiologie naar de natuurkunde, de kwantummechanica, de filosofie en zelfs naar de parapsychologie. Is bewustzijn een product van je brein, en worden je gedachten bepaald door de biologische machine in je hoofd? Of moeten we bewustzijn eerder buiten het brein zoeken, wellicht als aparte dimensie van het universum?
- GenresNonfiction
288 pages, Paperback
Published October 1, 2020
5 people are currently reading
70 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 8 of 8 reviews
December 9, 2022
Nogal ingewikkeld boek over de wetenschap van bewustzijn. “Bewustzijn is wat je brein doet.”, kreeg de auteur als student te horen van zijn docent psychologie. Wel, niet helemaal, betoogt Jolij, om vervolgens best wel diep de neurologie, natuurkunde en wiskunde in te duiken. Hij eindigt zijn dissertatie met “Ik heb geen definitieve antwoorden”, wat na zoveel misbaar toch onbevredigend voelt. Volgens mij is hét probleem dat dit boek adresseert is dan ook niet perse bewustzijn, maar dat de wetenschap moeite heeft om bewustzijn te vinden en aan te tonen.
Descartes’ “ik”
Dualisme = het idee dat je bewustzijn iets wezenlijk anders is dan de substantie waaruit je lichaam bestaat. Herkomst: Descartes; ik denk dus ik besta - ik versus de rest.
Monisme = het idee dat lichaam en geest uit dezelfde substantie bestaan. Hier drie ‘smaken’:
- Fysicalisme: geest en bewustzijn zijn terug te voeren op materie en natuurkundige processen.
- Idealisme: materie bestaat niet, alleen bewuste ervaringen bestaan.
- Duaal-aspect monisme: geest en materie zijn beide van eenzelfde substantie die noch materie noch bewuste ervaring is.
Neurologie
Vuren = kettingreactie van elektrische signalen die door neuronen (cellen in het brein en de rest van het zenuwstelsel) worden doorgegeven met behulp van neurotransmitters. Er zijn twee soorten neurotransmitters; de ene zet kanaaltjes bij de ontvangende cel open op te vuren, de andere zet kanaaltjes dicht. Neurotransmitters: serotonine, dopamine, acetylcholine. “Het ‘eindstation’ van de ketens van impulsen is in de regel een spier. Immers, al ons gedrag komt neer op beweging: het reguleren en aansturen van spieractiviteit.” Het begin van een keten is doorgaans een zintuigelijke prikkel. “Hoe aantrekkelijk en intuïtief het idee van res cogitans (onstoffelijke geest, red.) en res extensa (stoffelijk brein, red.) ook lijkt te zijn, heden ten dagen geloven de meeste wetenschappers en filosofen niet meer dat lichaam en geest twee gescheiden substanties zijn.”
Daniel Dennett
Het Hard problem of consciousness (David Chalmers): als er in het universum alleen maar natuurkundige processen bestaan, waarom bestaan er dan ‘bewuste ervaringen’, wat is daarvan de zin, en waarom alleen bij de mens - die laatste vraag bedenk ik erbij, vreemd genoeg stelt Jolij deze vraag niet? Oplossing van Daniel Dennett: bewustzijn is niet één ding of op één plek in het brein; wat we aanduiden met het woord bewustzijn is de samenwerking van allerlei onderdelen van het brein (verwerken impulsen van zintuigen, geheugen, redeneren, etc). Bevestigd door experimenten van Victor Lamme: bewustzijn zit waarschijnlijk in de communicatie tussen hersengebieden. Andere oplossing: ‘phi’ van Tonino. Phi = coëfficiënt hoe goed deelgebieden in het brein met elkaar praten. Hoe groter phi, hoe meer bewustzijn. Phi is ook uit te rekenen voor levenloze systemen zoals computers. Precies het thema van veel scifi: kan technologie (robots, computers, AI) bewustzijn hebben; kun je menselijk bewustzijn overdragen op technologie (dwz na het overlijden doorleven zonder biologisch lichaam?); waar ligt de grens tussen mens en machine?
Meer neurologie
Er zijn twee soorten hersenprocessen:
- Processen die bewustzijn voortbrengen.
- Processen die geen bewustzijn voortbrengen: Op sommige prikkels reageer je zonder dat je je daar bewust van bent.
Metzinger, Hofstadter en Lau hebben ontdekt dat het brein werkt met representaties van de werkelijkheid. Hier kan ook fantoompijn vandaan komen. Metzinger heeft met experimenten aangetoond dat het brein een representatie bevat van ons lichaam dat zich in de ruimte bevindt en dingen ervaart. Volgens hem is die representatie het bewustzijn.
Natuurkunde
Waarom zoveel quantummechanica in dit boek? Omdat de meeste wetenschappers bewustzijn situeren in het brein en van het fysicalisme zijn: bewustzijn is wat het brein doet. Jolij duikt de natuurkunde in om de werking van het brein, tot op het kleinste niveau, te begrijpen. Dat lukt bij voorbaat niet, omdat quantummechanica schier onbegrijpelijk is voor niet ingewijden, en niet ‘af’. Een deel is pure filosofie en daarmee nog niet empirisch aangetoond. In dit deel veel metaforen en gedachte-experimenten in quasi-jolige taal, wat toch wel begint te vervelen: als het dan toch niet te duiden valt, waarom zoveel moeilijkdoenerij? Veel aandacht ook voor verstoringen en bias in metingen door de technologie die wordt gebruikt voor het meten. En voor schijnbare effecten die worden veroorzaakt door statistiek. Heeft allemaal niets met bewustzijn te maken, maar alles met de moeite die wetenschap heeft om het te meten.
Parapsychologie
Bestaan bijna dood-ervaringen? Mensen die ze hebben gehad, vertellen er achteraf over. Op het moment zelf was de EEG-meting vlak: het brein was gestopt met vuren. En toch die ervaringen. Wijst dat in de richting van een bewustzijn dat onafhankelijk is van het brein? Nee, want het zijn herinneringen, dus interpretaties binnen de grenzen van het denken van het brein. Jolij betoogt dat ook andere uittredingservaringen terug te voeren zijn op illusies en hallucinaties.
Armchair philosophy
Jolij introduceert ergens een gaaf begrip: armchair philosophy = “geleuter in het wilde weg”. Hahaha. Nou ga ik nier betogen dat veel filosofie in deze categorie valt, maar wel dat een probleem van veel filosofie is dat het zich in de wereld van taal beweegt. Bijvoorbeeld de vraag of geluid bestaat als niemand het hoort. Typisch zo’n taalprobleem. Veralgemeniseerd: bestaat de werkelijkheid buiten de menselijke waarneming? Bestaat de natuur nog steeds als alle mensen zouden verdwijnen? Ieder weldenkend mens denkt van wel. Dit probleem bestaat alleen in het denken en in taal, en taal, misschien net zoals bewustzijn, is een proces van het brein. Het brein is per definitie beperkt: het kan niet denken wat het niet kan denken. Ook bijna dood-ervaringen zijn herinneringen achteraf. En herinneren is interpreteren, niet zuiver reproduceren - dus alweer rijdt de manipulatie en beperking van ons brein en denken met zijn taal ons begrijpen in de wielen. Je zou eigenlijk een begrijpende instantie nodig hebben buiten het beperkte brein, om dit dilemma op te lossen, maar dat is er niet... Of zijn we daarmee terug in het ‘carthesische theater’ van Dennett, terug bij Descartes? Het lijkt op een hond die zichzelf in de start bijt en maar rondjes blijft rennen. Dus misschien is het redeneren over bewustzijn wel vergelijkbaar met Plato’s grot: we kunnen schaduwen zien van de werkelijkheid, maar nooit de volle werkelijkheid zelf. Who knows? Ondertussen ervaart ieder mens het verschil tussen bewuste en onbewuste ervaringen en reacties - dit verschil is inmiddels ook empirisch aangetoond. En reageren machines nog steeds door programmering, ook complexe zelflerende AI. Kortom, een groot deel van dit boek voelt als moeilijkdoenerij, misschien wel vanwege het taal- en begripsprobleem.
Uiteindelijk concludeert ook Jolij na alle omwegen: “hoezeer het materialistisch-fysicalistische idee mij ook tegen de borst stuit, het lijkt erop dat het wetenschappelijk gezien wel een goede theorie is.” Kort samengevat: bewustzijn is wat het brein doet. Dus toch…
Andere boeken
Andere goede boeken over bewustzijn:
- Daniel Dennett: Consciousness explained.
- Christof Koch: The quest for consciousness.
- Tonini: A voyage from the brain to the soul.
- Van Lommel: Eindeloos bewustzijn, over bijna dood-ervaringen.
- Van Lamme: De vrije wil bestaat niet.
Descartes’ “ik”
Dualisme = het idee dat je bewustzijn iets wezenlijk anders is dan de substantie waaruit je lichaam bestaat. Herkomst: Descartes; ik denk dus ik besta - ik versus de rest.
Monisme = het idee dat lichaam en geest uit dezelfde substantie bestaan. Hier drie ‘smaken’:
- Fysicalisme: geest en bewustzijn zijn terug te voeren op materie en natuurkundige processen.
- Idealisme: materie bestaat niet, alleen bewuste ervaringen bestaan.
- Duaal-aspect monisme: geest en materie zijn beide van eenzelfde substantie die noch materie noch bewuste ervaring is.
Neurologie
Vuren = kettingreactie van elektrische signalen die door neuronen (cellen in het brein en de rest van het zenuwstelsel) worden doorgegeven met behulp van neurotransmitters. Er zijn twee soorten neurotransmitters; de ene zet kanaaltjes bij de ontvangende cel open op te vuren, de andere zet kanaaltjes dicht. Neurotransmitters: serotonine, dopamine, acetylcholine. “Het ‘eindstation’ van de ketens van impulsen is in de regel een spier. Immers, al ons gedrag komt neer op beweging: het reguleren en aansturen van spieractiviteit.” Het begin van een keten is doorgaans een zintuigelijke prikkel. “Hoe aantrekkelijk en intuïtief het idee van res cogitans (onstoffelijke geest, red.) en res extensa (stoffelijk brein, red.) ook lijkt te zijn, heden ten dagen geloven de meeste wetenschappers en filosofen niet meer dat lichaam en geest twee gescheiden substanties zijn.”
Daniel Dennett
Het Hard problem of consciousness (David Chalmers): als er in het universum alleen maar natuurkundige processen bestaan, waarom bestaan er dan ‘bewuste ervaringen’, wat is daarvan de zin, en waarom alleen bij de mens - die laatste vraag bedenk ik erbij, vreemd genoeg stelt Jolij deze vraag niet? Oplossing van Daniel Dennett: bewustzijn is niet één ding of op één plek in het brein; wat we aanduiden met het woord bewustzijn is de samenwerking van allerlei onderdelen van het brein (verwerken impulsen van zintuigen, geheugen, redeneren, etc). Bevestigd door experimenten van Victor Lamme: bewustzijn zit waarschijnlijk in de communicatie tussen hersengebieden. Andere oplossing: ‘phi’ van Tonino. Phi = coëfficiënt hoe goed deelgebieden in het brein met elkaar praten. Hoe groter phi, hoe meer bewustzijn. Phi is ook uit te rekenen voor levenloze systemen zoals computers. Precies het thema van veel scifi: kan technologie (robots, computers, AI) bewustzijn hebben; kun je menselijk bewustzijn overdragen op technologie (dwz na het overlijden doorleven zonder biologisch lichaam?); waar ligt de grens tussen mens en machine?
Meer neurologie
Er zijn twee soorten hersenprocessen:
- Processen die bewustzijn voortbrengen.
- Processen die geen bewustzijn voortbrengen: Op sommige prikkels reageer je zonder dat je je daar bewust van bent.
Metzinger, Hofstadter en Lau hebben ontdekt dat het brein werkt met representaties van de werkelijkheid. Hier kan ook fantoompijn vandaan komen. Metzinger heeft met experimenten aangetoond dat het brein een representatie bevat van ons lichaam dat zich in de ruimte bevindt en dingen ervaart. Volgens hem is die representatie het bewustzijn.
Natuurkunde
Waarom zoveel quantummechanica in dit boek? Omdat de meeste wetenschappers bewustzijn situeren in het brein en van het fysicalisme zijn: bewustzijn is wat het brein doet. Jolij duikt de natuurkunde in om de werking van het brein, tot op het kleinste niveau, te begrijpen. Dat lukt bij voorbaat niet, omdat quantummechanica schier onbegrijpelijk is voor niet ingewijden, en niet ‘af’. Een deel is pure filosofie en daarmee nog niet empirisch aangetoond. In dit deel veel metaforen en gedachte-experimenten in quasi-jolige taal, wat toch wel begint te vervelen: als het dan toch niet te duiden valt, waarom zoveel moeilijkdoenerij? Veel aandacht ook voor verstoringen en bias in metingen door de technologie die wordt gebruikt voor het meten. En voor schijnbare effecten die worden veroorzaakt door statistiek. Heeft allemaal niets met bewustzijn te maken, maar alles met de moeite die wetenschap heeft om het te meten.
Parapsychologie
Bestaan bijna dood-ervaringen? Mensen die ze hebben gehad, vertellen er achteraf over. Op het moment zelf was de EEG-meting vlak: het brein was gestopt met vuren. En toch die ervaringen. Wijst dat in de richting van een bewustzijn dat onafhankelijk is van het brein? Nee, want het zijn herinneringen, dus interpretaties binnen de grenzen van het denken van het brein. Jolij betoogt dat ook andere uittredingservaringen terug te voeren zijn op illusies en hallucinaties.
Armchair philosophy
Jolij introduceert ergens een gaaf begrip: armchair philosophy = “geleuter in het wilde weg”. Hahaha. Nou ga ik nier betogen dat veel filosofie in deze categorie valt, maar wel dat een probleem van veel filosofie is dat het zich in de wereld van taal beweegt. Bijvoorbeeld de vraag of geluid bestaat als niemand het hoort. Typisch zo’n taalprobleem. Veralgemeniseerd: bestaat de werkelijkheid buiten de menselijke waarneming? Bestaat de natuur nog steeds als alle mensen zouden verdwijnen? Ieder weldenkend mens denkt van wel. Dit probleem bestaat alleen in het denken en in taal, en taal, misschien net zoals bewustzijn, is een proces van het brein. Het brein is per definitie beperkt: het kan niet denken wat het niet kan denken. Ook bijna dood-ervaringen zijn herinneringen achteraf. En herinneren is interpreteren, niet zuiver reproduceren - dus alweer rijdt de manipulatie en beperking van ons brein en denken met zijn taal ons begrijpen in de wielen. Je zou eigenlijk een begrijpende instantie nodig hebben buiten het beperkte brein, om dit dilemma op te lossen, maar dat is er niet... Of zijn we daarmee terug in het ‘carthesische theater’ van Dennett, terug bij Descartes? Het lijkt op een hond die zichzelf in de start bijt en maar rondjes blijft rennen. Dus misschien is het redeneren over bewustzijn wel vergelijkbaar met Plato’s grot: we kunnen schaduwen zien van de werkelijkheid, maar nooit de volle werkelijkheid zelf. Who knows? Ondertussen ervaart ieder mens het verschil tussen bewuste en onbewuste ervaringen en reacties - dit verschil is inmiddels ook empirisch aangetoond. En reageren machines nog steeds door programmering, ook complexe zelflerende AI. Kortom, een groot deel van dit boek voelt als moeilijkdoenerij, misschien wel vanwege het taal- en begripsprobleem.
Uiteindelijk concludeert ook Jolij na alle omwegen: “hoezeer het materialistisch-fysicalistische idee mij ook tegen de borst stuit, het lijkt erop dat het wetenschappelijk gezien wel een goede theorie is.” Kort samengevat: bewustzijn is wat het brein doet. Dus toch…
Andere boeken
Andere goede boeken over bewustzijn:
- Daniel Dennett: Consciousness explained.
- Christof Koch: The quest for consciousness.
- Tonini: A voyage from the brain to the soul.
- Van Lommel: Eindeloos bewustzijn, over bijna dood-ervaringen.
- Van Lamme: De vrije wil bestaat niet.
July 3, 2022
Jolij beschrijft als psycholoog de (kwantum) fysica uitstekend. Er is veel overlap met andere boeken over dit onderwerp zoals van van Leeuwen. De laatste komt als natuurkundige vanuit de kwantumfysica bij het bewustzijn terecht terwijl Jolij als psycholoog de omgekeerde weg volgt. Mooi om te zien dat verschillende wetenschappers langs andere routes tot vergelijkbare conclusies komen. Jolij houdt daarbij wel vast aan het rationele waarheidsbegrip volgens het huidige wetenschapsmodel. Dat is begrijpelijk en ik snap dat want ben zelf ook in die traditie gevormd. Er zijn echter waarheden die niet met dit model vast te stellen zijn maar niet minder waar ( liefde bv). Je kunt je leven niet leven op basis van waarheden volgens de natuurwetenschappelijke methode alleen.
August 7, 2024
Ik ben een volslagen leek op dit gebied, maar het onderwerp interesseert me enorm. Ik had dan ook gehoopt dat ik wat zou opsteken van dit boek, maar 80% ervan gaat mij als niet-ingewijde ver boven de pet. Ik denk dat de auteur te veel wil vertellen en te gedetailleerd is omdat hij nu eenmaal een wetenschapper is en volledig wil zijn.
Tegelijk heb ik het idee dat hij een boek wilde schrijven voor mensen zoals ik, en die opzet is niet geslaagd, want het is te abstract en te moeilijk. Betere voorbeelden, en minder formule-achtige uitleg hadden de materie voor mensen zoals ik helderder gemaakt. Het echte begrip en de bewijzen kun je dan in boek 2.0 uitleggen voor mensen die dat willen.
Een echte misser vind ik de uitleg van het ervaren van bewustzijn. De auteur legt omstandig uit dat je bij het mediteren tussen de gedachtes door iets ervaart, en dat dat dan bewustzijn is, waardoor je zou kunnen denken dat het heel moeilijk te ervaren is en dat je er veel moeite voor moet doen. Maar volgens mij is het veel alledaagser. Iedereen kent wel de gewaarwording dat je ineens beseft dat je leeft, zomaar tijdens het koken of autorijden. Dat je voelt dat je zintuiglijke indrukken hebt en dat er iemand in je zit die die ervaringen heeft. Die mate van laagdrempeligheid had ik het liefst in het hele boek gezien.
Toch 3 sterren omdat ik wel iets geleerd heb en nog meer geïntrigeerd ben geraakt door dit bijzondere onderwerp, dat heel serieus genomen wordt door Jacob Jolij. Juist omdat hij zelf heel kritisch is op zijn eigen onderzoeken maar toch wat vreemde dingen ontdekt, maakt dat ik er van onder de indruk ben en er nog meer over wil weten. In dat opzicht wel geslaagd dus.
Tegelijk heb ik het idee dat hij een boek wilde schrijven voor mensen zoals ik, en die opzet is niet geslaagd, want het is te abstract en te moeilijk. Betere voorbeelden, en minder formule-achtige uitleg hadden de materie voor mensen zoals ik helderder gemaakt. Het echte begrip en de bewijzen kun je dan in boek 2.0 uitleggen voor mensen die dat willen.
Een echte misser vind ik de uitleg van het ervaren van bewustzijn. De auteur legt omstandig uit dat je bij het mediteren tussen de gedachtes door iets ervaart, en dat dat dan bewustzijn is, waardoor je zou kunnen denken dat het heel moeilijk te ervaren is en dat je er veel moeite voor moet doen. Maar volgens mij is het veel alledaagser. Iedereen kent wel de gewaarwording dat je ineens beseft dat je leeft, zomaar tijdens het koken of autorijden. Dat je voelt dat je zintuiglijke indrukken hebt en dat er iemand in je zit die die ervaringen heeft. Die mate van laagdrempeligheid had ik het liefst in het hele boek gezien.
Toch 3 sterren omdat ik wel iets geleerd heb en nog meer geïntrigeerd ben geraakt door dit bijzondere onderwerp, dat heel serieus genomen wordt door Jacob Jolij. Juist omdat hij zelf heel kritisch is op zijn eigen onderzoeken maar toch wat vreemde dingen ontdekt, maakt dat ik er van onder de indruk ben en er nog meer over wil weten. In dat opzicht wel geslaagd dus.
November 1, 2021
Wat ik vooral heb onthouden van dit boek is dat er een Moeilijk Probleem is, namelijk hoe er in een universum dat uit materie en energie bestaat, bewustzijn kan zijn. Verder weet ik nu wat emergentie is en ook begrijp ik dat je via excel meerdere dimensies kunt begrijpen. Zelfs de rol van de waarnemer begrijp ik nu enigszins door de spleetjes in karton.
Ook kunnen we voorlopig de conclusie trekken dat de wetenschap niet bij machte is het bewustzijn te verklaren en dat alle 'zweverige' theorieën (inclusief oosterse religies) de wetenschappelijke prullenbak in kunnen. Nu leven we in tijden waarin beweerd wordt dat wetenschap ook maar een mening is. Aanhangers van die mening, kunnen het bewustzijn natuurlijk wel verklaren...
Irritant aan dit soort boeken is dat ze heel vlot geschreven zijn -er wordt continu ge-jijd en ge-jouwd naar de lezer-, je vliegt erdoorheen (als een quantumdeeltje), maar uiteindelijk begrijp je er nog steeds niet heel veel van. Ik wil dat deze boeken moeilijker geschreven worden, langzamer in ieder geval.
Zojuist heb ik wellicht de paradox van de populaire wetenschappelijke literatuur beschreven.
Verder heb ik te vaak het werkwoord ‘begrijpen’ gebruikt in dit stukje. Gelukkig bestaat de kans dat er een parallel universum is, waarin ik wat meer op mijn stijl let tijdens het schrijven van dit stukje.
Ook kunnen we voorlopig de conclusie trekken dat de wetenschap niet bij machte is het bewustzijn te verklaren en dat alle 'zweverige' theorieën (inclusief oosterse religies) de wetenschappelijke prullenbak in kunnen. Nu leven we in tijden waarin beweerd wordt dat wetenschap ook maar een mening is. Aanhangers van die mening, kunnen het bewustzijn natuurlijk wel verklaren...
Irritant aan dit soort boeken is dat ze heel vlot geschreven zijn -er wordt continu ge-jijd en ge-jouwd naar de lezer-, je vliegt erdoorheen (als een quantumdeeltje), maar uiteindelijk begrijp je er nog steeds niet heel veel van. Ik wil dat deze boeken moeilijker geschreven worden, langzamer in ieder geval.
Zojuist heb ik wellicht de paradox van de populaire wetenschappelijke literatuur beschreven.
Verder heb ik te vaak het werkwoord ‘begrijpen’ gebruikt in dit stukje. Gelukkig bestaat de kans dat er een parallel universum is, waarin ik wat meer op mijn stijl let tijdens het schrijven van dit stukje.
February 9, 2026
Ik wil af en toe een boek lezen buiten mijn comfortzone maar dan moet het wel hout snijden. Wat ik niet kan begrijpen aan dit boek is dat de auteur de verklaring voor bewustzijn zoekt in de kwantummechanica, een terrein waarvan zelfs theoretisch natuurkundigen niet begrijpen wat de relatie is met de werkelijkheid. Bewustzijn is datgene wat de instorting van de schrödingergolfvergelijking veroorzaakt, ja zo lust er ook wel een paar. Waarom zou je een theorie over het bewustzijn willen ontwikkelen die volkomen losgeslagen is van de wetenschap die gaat over de hersenen, de plek waar bewustzijn zich afspeelt. Er is zoveel theorievorming over connectiviteit, complexiteit, emergentie, neurale netwerken e.d. waar je uit kunt putten; in plaats daarvan wijst auteur elke poging bewustzijn te begrijpen vanuit de structuur en de functies van de hersenen af, een ernstig vooroordeel volgens mij, zodat hij vrijelijk kan speculeren en daarmee niets wetenschappelijks zegt.
December 18, 2023
Leuk boek, erg interessant verhaal en redelijk toegankelijk geschreven voor iemand die nooit iets van psychologie of natuurkunde heeft gehad. Het had van mij nog wel iets filosofischer gemogen, maar dat ben ik. Ik ben al heel tevreden met de diepere insteek die dit boek biedt.
Ook zijn eigen theorie/oplossing op bewustzijn is voor mij niet echt betekenisvol. Leuke theorie, maar hij stelt voor mijn gevoel niet de diepere vragen aan zijn eigen theorie, terwijl hij die aan andere theorieën wel stelt.
Achja, ik ben uiteindelijk dik tevreden. Zeker blij met mijn nieuwe kennis over dit onderwerp.
Ook zijn eigen theorie/oplossing op bewustzijn is voor mij niet echt betekenisvol. Leuke theorie, maar hij stelt voor mijn gevoel niet de diepere vragen aan zijn eigen theorie, terwijl hij die aan andere theorieën wel stelt.
Achja, ik ben uiteindelijk dik tevreden. Zeker blij met mijn nieuwe kennis over dit onderwerp.
Read
October 18, 2024Hij praat in podcasts leuker dan hij schrijft;) Ik kwam hier niet lekker doorheen.
July 15, 2024
Het boek is een goed overzicht van al het onderzoek en alle hindernissen die er zijn om bewustzijn te onderzoeken.
De eerste helft vond ik heel erg interessant!
De ideeën in de tweede helft van het boek zijn veel abstracter en de voorbeelden van experimenten moeilijker te volgen. Ik denk dat figuren de theorie soms hadden kunnen verduidelijken.
Ik had zelf graag meer gelezen over de verschillen in toestanden als "bewustzijn" versus "ons onbewust gedrag (instinct/reflex bv)" versus "dingen in ons onderbewuste (trauma's bv)" versus "bewusteloos (narcose/coma/vegetatief/hypnose/slaap(?)..)". Dit zou denk ik kunnen helpen om de definitie te vormen over wat bewustzijn nou eigenlijk is.
De eerste helft vond ik heel erg interessant!
De ideeën in de tweede helft van het boek zijn veel abstracter en de voorbeelden van experimenten moeilijker te volgen. Ik denk dat figuren de theorie soms hadden kunnen verduidelijken.
Ik had zelf graag meer gelezen over de verschillen in toestanden als "bewustzijn" versus "ons onbewust gedrag (instinct/reflex bv)" versus "dingen in ons onderbewuste (trauma's bv)" versus "bewusteloos (narcose/coma/vegetatief/hypnose/slaap(?)..)". Dit zou denk ik kunnen helpen om de definitie te vormen over wat bewustzijn nou eigenlijk is.
Displaying 1 - 8 of 8 reviews