Onzichtbare boeken | Verdwenen boeken

by Thomas Heerma van Voss

Tien jaar geleden begon Reinjan Mulder samen met Daniël van der Meer en Daan Heerma van Voss uitgeverij Babel & Voss, een nieuwe, frisse onderneming die ‘alles anders zou doen’. Niet veel later voegde Daans broer Thomas zich bij hen, als onbezoldigd redacteur Nederlandse fictie. In Onzichtbare boeken beschrijft Thomas Heerma van Voss de opkomst en de eerste serieuze tegenslagen van de uitgeverij. In Verdwenen boeken staat hij stil bij het onvermoeibare enthousiasme van uitgever Reinjan Mulder en het desondanks onvermijdelijke einde van Babel & Voss. Terwijl Heerma van Voss naar het Engelse badplaatsje Dovercourt reist, waar hij in zijn jeugd met het gezin van Reinjan Mulder kwam, denkt hij terug aan vroeger, aan alle plannen die er waren, aan het uitgeverijtje dat hem zijn eerste baantje bezorgde. In zijn eentje verkent Heerma van Voss het Britse kustplaatsje en neemt hij – nu voorgoed – afscheid. Onzichtbare boeken en Verdwenen boeken, ooit afzonderlijk bij uitgeverij Babel & Voss verschenen, zijn in deze uitgave voor het eerst gebroederlijk gebundeld.

108 pages, Paperback

First published January 1, 2020

About the author

Thomas Bram Heerma van Voss is een Nederlands schrijver. Hij is de zoon van het schrijvende echtpaar Arend Jan Heerma van Voss en Christien Brinkgreve en de broer van schrijver Daan Heerma van Voss.

Thomas Bram Heerma van Voss is a Dutch writer. He is the son of a married couple, Arend Jan Heerma van Voss en Christien Brinkgreve and a brother to author Daan Heerma van Voss

Reviews

[Ron Roelandt]

Thomas Heerma van Voss was nog maar 20 jaar toen hij redacteur Nederlands fictie bij de uitgeverij Babel & Voss werd. In de essays “Onzichtbare boeken” en “Verdwenen boeken”, die ter gelegenheid van het 5- en het 10-jarig bestaan van de uitgeverij uitkwamen, schreef hij over het voor, het tijdens en het na. Ja, het na, want Babel & Voss was geen lang leven beschoren. Helaas, denk je, als je “Onzichtbare boeken | Verdwenen boeken”. Want de basis waarop B&V geschoeid is, lijkt me er vooral een van liefde. Liefde voor boeken, dat in de eerste plaats, liefde voor mensen als tweede. Teveel liefde wellicht om de uitgeverij economisch enigszins rendabel te kunnen maken. Liefde dus, en afscheid. Babel & Vos was een project dat misschien al vanaf het begin gedoemd was te mislukken, ondanks de inzet van vooral oprichter Reinjan Mulder.
“Onzichtbare boeken” en “Verdwenen boeken” werden uiteindelijk de succesvolste uitgaven. Wat alleszeggend is, want beide boekjes waren gepland om het einde van de uitgeverij de begeleiden.
Het was niet voorzien dat de herinneringen van Thomas Heerma van Voss na die eerste edities herdrukt zouden worden, maar gelukkig wist men dat bij Das Mag (oprichter Daniël van der Meer stond ook ooit mede aan de wieg bij Babel & Voss) te voorkomen. In 2020 kwamen de twee titels in één boekje uit.
Niets was en is dus definitief bij in het leven, zo lijkt het. Althans bij Babel & Voss.

Thomas Heerma van Voss schrijft over het leven, van een afstand zou ik bijna zeggen. Wil je de dingen op een rijtje zetten, jezelf niet verliezen in de wirwar van gedachten, positief, negatief, dan is dat wellicht de enige juiste wijze.

Thomas Heerma van Voss - “Onzichtbare boeken” | “Verdwenen boeken” (2020)
●●●●○ (3,5/5)

De volledige recensie, met prent en fragment, vind je op mijn blog "Ron de tijd": https://rondetijd.blogspot.com/2022/1...

[Yasmin]

Een lief en mooi boekje.

[Guus van der Peet]

Een vlot leesbaar boekje over de opkomst en heel snelle ondergang van uitgeverij Babel & Voss, waar Thomas Heerma van Voss op twintigjarige leeftijd redacteur werd. Ondanks de veelbelovende namen die de uitgeverij aantrekt en de unaniem positieve ontvangst van critici, blijven de verkoopcijfers betreurend laag. Hoe dit precies voorkomen had kunnen worden? Dat blijft moeilijk te zeggen. Aan het enthousiasme van de medewerkers zal het in ieder geval niet liggen. Vaak blijf je toch met het pessimistische idee zitten dat het tijdperk van het gedrukte boek gewoon over is.

Ondanks alle tegenslagen, waaronder mislukte eerste drukken en auteurs die hun boek nooit afmaken, gaat het cynisme nooit overheersen. Zeker oprichter Reinjan, met een grote passie voor het boekenvak en een nog grotere bankrekening, wordt heerlijk excentriek beschreven. Wel mist het boek wat mij betreft diepgang. Je zou Voss' break-up met zijn Vriendin en de leegloop van het Engelse dorpje waar hij vroeger zijn zomers doorbracht kunnen lezen als persoonlijke parallelen met de uitgeverij -- een extra bevestiging dat de tijd uiteindelijk alle dromen kapotmaakt -- maar voor mij werden ze nooit meer dan anekdotes. Vermakelijk genoeg als je geïnteresseerd bent in de literaire wereld, maar diepere inzichten bleven voor mij uit.

[Gijs Zandbergen]

Dit boekje (eigenlijk twee boekjes) ademt dezelfde sfeer als Het archief en Omwegen. Een soort moedeloosheid, die dankzij anderen wordt weggedrukt, maar onontkoombaar is. Nu wordt er met geld van Reinjan Mulder een uitgeverijtje in leven gehouden, genaamd Babel & Voss. Thomas Heerma van Voss mag meedoen en het begrafenisboekje schrijven terwijl intussen zijn vriendin de verkering uitmaakt. Hoofdstedelijk geploeter, inclusief kapsones.

[Martine]

Dit vond ik heel leuk.

[Chrétien Breukers]

Een erg mooi tweeluik over boeken en (boeken)liefde.

[Martijn van Bruggen]

Geinig bundeltje over de uitgeverswereld (en liefdesverdriet; algehele melancholie). Zie THvV toch liever wel als fictieschrijver.

[Tom Boeije]

Onzichtbare boeken / Verdwenen boeken bevat de twee essayistische pogingen die Thomas Heerma van Voss deed om uitgeverij Babel & Voss af te sluiten, waarvan de tweede slaagde.

Dat de eerste poging niet slaagde in het afsluiten van de periode van Babel & Voss als actieve uitgeverij, ligt overigens niet aan de kwaliteiten van Thomas heerma van Voss’ Onzichtbare boeken. Of juist wel, aangezien het essay – dat in eerste instantie als artikel in Ons Erfdeel verscheen – dermate goed verkocht dat de uitgeverij niet werd opgedoekt en juist plannen werden gemaakt om een reeks te starten met persoonlijke essays.


Ook zes jaar na verschijning is Onzichtbare boeken nog aangenaam om te lezen. Thomas Heerma van Voss schrijft fijnzinnig over het enthousiasme, de grote ambities ook, waarmee Babel & Voss werd opgericht. Maar al gauw volgen de eerste teleurstellingen, met veel gevoel voor het tragikomische karakter opgetekend. Zo bevat de eerste druk van de eerste uitgave een forse fout, waarna Reinjan Mulder (de grote initiator, kartrekker en geldschieter) opmerkt:

‘We herdrukken het,’ zei Reinjan toen – een beslissing die alleen hij kon nemen, hij betaalde tenslotte. ‘En misschien is het een idee daarna een advertentie te plaatsen.’ Hij glimlachte, in zijn blik zag ik de jongensdroom van succes bovenkomen. ‘Paginagroot, in Vrij Nederland of De Groene Amsterdammer. Dan schrijven we: Eerste boek Babel & Voss. Met Arie Boomsma, Arno Grunberg en vele anderen.‘ Zijn ogen glinsterden. ‘En dan zetten we erboven: Nu al tweede druk.’

Behalve zulke memorabele scenes is er nog een troef die Onzichtbare boeken interessant maakt, namelijk dat in het boekje zelf al wordt gereflecteerd over de totstandkoming ervan. Zo was Heerma van Voss enigszins huiverig voor de reacties van de Babel & Voss-oprichters toen hij ze de eerste versie van het essay liet lezen, en maakt hij een nogal overrompelde indruk als Reinjan een koffer vol voorbeelden opentrekt om te bepalen in welke stijl Onzichtbare boeken moet worden uitgegeven. En ook hier liggen humor en zelfspot dicht tegen het oppervlak aan, waarbij het enthousiasme van Reinjan aanstekelijk werkt, en mooi contrasteert met de bedachtzaamheid van Heerma van Voss:

‘O, en de misdruk bij het eerste boek, die mag je ook niet overslaan.’ Hoe langer hij herinneringen ophaalde, hoe opgewekter hij leek. Ik vroeg me af of ik er over veertig jaar ook zo vrolijk bij zou zitten. Zou het mij ooit lukken tegenslagen zo triomfantelijk te dragen?’


In 2020 kan die vraag nog niet bevestigend worden beantwoord, althans niet voor de schrijvende Heerma van Voss. Ook in Verdwenen boeken komt de tegenstelling tussen de uitgever en de schrijver sterk naar voren, bijvoorbeeld als de eerste de tweede probeert over te halen om een afscheidsboekje te schrijven – nu definitief. Dovercourt, een steeds meer verlaten kustplaatsje waar Heerma van Voss menig vakantie heeft doorgebracht met het gezin van Reinjan, dient hem over de streep te trekken. Uiteindelijk lukt dat, omdat hij de aanblik van een sippe Reinjan niet aankan, en omdat hij een dag zijn eigen huis uit moet omdat zijn vriendin hem verlaat.

Dat is ook waar Verdwenen boeken meer de diepte in gaat dan Onzichtbare boeken. Waar de eerste uitgave zich louter concentreert op Babel & Voss en wat er direct mee in verband staat, richt het tweede werk zich ook op de manier waarop uitgeverij, Dovercourt en Heerma van Voss’ liefdesleven zich tot elkaar verhouden. En zo wordt de verlatenheid van Dovercourt een krachtige metafoor voor de uitgeverij die al jaren op sterven na dood is, en loopt Heerma van Voss zelfs in de lege straten van het kustplaatsje tegen herinneringen van zijn gestrande relatie aan.


Het past bij de tragiek van Babel & Voss dat uitgerekend het afscheidsboek Verdwenen boeken net als Onzichtbare boeken een bescheiden succes is geworden en in korte tijd werd uitverkocht. Maar wat misschien nog wel passender is, is dat beide boeken in een uitgave zijn verenigd door uitgeverij Das Mag. Deze uitgeverij is namelijk (mede)opgericht door Daniël van der Meer, die samen met Reinjan Mulder aan de basis van Babel & Voss stond en zich terugtrok om zich op Das mag te richten. Aan de totstandkoming van de ‘adoptie’ van Onzichtbare boeken en Verdwenen boeken kwamen overigens geen zware onderhandelingen te pas:

‘Daar hoeven we geen contract voor op te maken, en ik hoef daar zeker geen geld aan te verdienen,’ zei Reinjan. ‘Ik wil ook wel mijn laatste Babel & Voss-reserves in het boek investeren om het er nog net wat mooier uit te laten zien.’

En zo geschiedde.

Reinjan glimlachte voluit toen hij zei: ‘Zolang onze naam ergens wordt gedrukt, leeft Babel & Voss nog.’

[Natalia Hartford]

Ik had iets heel anders verwacht dan waar het over ging. Ik verwachtte iets als een prospectus met blurbs van boeken die uitgegeven hadden kunnen worden als een soort van gedachte-experiment.
Het blijkt de jubileumuitgave te zijn van een kleine uitgeverij waar de schrijver deel van uitmaakte en vertelt de bestaansgeschiedenis ervan. Tragisch maar vermakelijk verhaal.

[Bo]

Hilarisch!

[Clara]

Keihard om gelachen.

[ro]

fascinerend

[Michel Schynkel]

Dit boekje vertelt het verhaal van een kleine uitgeverij die nooit echt goed van de grond kwam ondanks alle inzet en goede bedoelingen. Goed geschreven, maar te particulier om me echt te boeien.