Gemeente zegt ik Nederlands leren

by Said El Haji

Een tweede taal leren is een moeizaam proces, helemaal als je weinig naar school bent geweest, niet meer zo jong bent en er op straffe van een korting op je uitkering toe gedwongen wordt.

Said El Haji is behalve schrijver ook NT2-docent. Hij geeft les aan mensen voor wie het Nederlands de tweede taal is, zoals vluchtelingen en oudkomers. In Gemeente zegt ik Nederlands leren doet hij daar met veel humor en medeleven verslag van

Genres: Nonfiction

144 pages, Paperback

First published June 28, 2020

Reviews

[Floris Meertens]

Goed dat er een boek is uitgekozen over de wondere wereld van het inburgeringsonderwijs. Het geeft een inkijkje in een gesloten wereldje, een bijzonder ecosysteem dat van contraproductieve regelingen, chaos en goede bedoelingen aan elkaar hangt.

Met zulke anekdoteboeken is het wel soms lastig te bepalen wat het doel is van de anekdote. Je zou ze kunnen onderverdelen in drie soorten:

1. De specifieke situatie komt regelmatig voor.
2. De situatie zelf is uniek maar past binnen de realiteit van de omgeving.
3. De situatie is uniek en zegt dus eigenlijk niet zoveel, of sterker nog, het geeft dus een verkeerd beeld van de situatie aan het publiek.

Als kersvers NT2-docent herken ik veel van de anekdotes in dit boek, zoals slapende cursisten, ambitieuze lesplannen voor een portfolio waar geen enkele cursist iets mee kan, cursisten die altijd moeten bellen tijdens de les, cursisten die om 10 uur willen vertrekken omdat ze om 3 uur een afspraak hebben met de gemeente, cursisten die niet durven praten, cursisten die te trots zijn om hulp te vragen, uit machteloosheid maar weer een keer galgje spelen, ambitie zonder aanpak, gemeenschapszin ondanks de culturele verschillen, ik kan doorgaan.

Maar ook een paar anekdotes doen me achter mijn oor krabben, waarvan ik verwacht dat ze categorie 3 zijn: leuk om te vertellen op een feestje, maar als je een boek schrijft dat voor veel mensen het enige inkijkje in deze wereld is, is het misschien goed om tenminste te benoemen dat het een raar geval is.

Wat het boek extra interessant maakt, is dat Said El Haji zelf zoon is van een arbeidsmigrant, en dus een gelaagde rol heeft als docent. Hij is de Nederlander die doceert, maar hij wordt door veel cursisten ook gezien als een Arabische (hij is Berber), Islamitische (hij is atheïst) broeder. Naar deze spanning was ik het meest nieuwsgierig, en er waren enkele leuke passages over.

Mooi is ook hoe hij zijn eigen fouten of twijfels erin verwoordt, en ook lekker hard is over sommige cursisten. Een ander docent had misschien lief over iedereen willen zijn, uit angst het vooroordeel te voeden dat veel statushouders lui zijn en er alleen maar zijn voor hun uitkering. Maar hij verbloemt niet; je merkt de frustratie die sommige cursisten bij hem oproepen, met wie hij niets kan en die zijn klassendynamiek helemaal omgooien. Verfrissend en eerlijk.

Goed, positieve dingen benoemd, nu kan ik lekker gaan zeuren!

Regelmatig is Said El Haji ronduit tegenstrijdig. Hij legt uit dat je je als docent niet teveel moet verliezen in de grammatica en zeker niet in de terminologie, en geeft een pagina later een opdracht over lidwoorden en zelfstandige naamwoorden. Hij noemt zichzelf onbekwaam (vanwege gebrek aan certificering), maar probeert wel steeds stellig uitleg te geven over hoe je een taal doceert, terwijl je merkt dat hij nou niet echt de beste basis heeft.

Of Said El Haji nou een goede docent is, kan ik dus niet echt opmaken, maar dit boek suggereert wel dat hij geen goede schrijver is. Hij worstelt met metaforen die vaker niet dan wel landen, doet veel aan "tell" zonder "show" met twijfelachtige interpretaties van het gevoelsleven van zijn cursisten en steekt matige preken af tegen de lezer. Dieptepuntje is zijn betoog over islam, waarin hij stelt dat eigenlijk iedereen ongelovig is, maar gewoon illusies koestert omdat dat nou eenmaal is wat mensen moeten doen om te overleven. Dat sluit hij af met de onuitstaanbare woorden "zo simpel is het". Schijntolerantie van de bovenste plank.

De dialogen zijn gelukkig vaak wel goed beschreven (met de taalfouten naar mijn gevoel redelijk accuraat nagebootst) en redden het boek enigszins, maar ze stoppen regelmatig plots, zonder een mooie pointe. Ook is de indeling warrig; zowel op hoofdstukniveau als binnen alinea's is het me onduidelijk waarom deze verhalen bij elkaar worden gezet.

En je wil zo graag meer weten! Van de depressieve cursist, van de spraakvulkaan zonder enig benul, van de doorzetters en de afhakers. Je wil als lezer het proces volgen, zien waar ze naartoe gaan, of ze echt Nederlands leren, of ze een plek kunnen vinden hier in dit rare, rare land.

De laatste 30 pagina's wordt het wat beter en hoefden Sanne en ik steeds minder vaak het voorlezen te onderbreken om uitgebreid commentaar te geven of verward te zijn.

Ondanks alle fouten is het boek een feestje van herkenning. Toch had ik het liefste gehad dat een betere schrijver zich hieraan had gewaagd, of dat een uitgever iets strenger had geredigeerd. Een uitgever die bijvoorbeeld zou hebben geadviseerd om de anderhalve pagina over de welriekendheid van cursisten en de fysieke reactie die hij als docent daarbij heeft misschien te schrappen.

[Mehsi · Rating 4 out of 5]

Een best goed boek over een NT2-docent, iemand die les geeft aan mensen voor wie Nederlands een tweede taal is. We lezen over verschillende cursisten, over waarom iedereen de cursus volgt, hoe makkelijk het is of hoe moeilijk, over waarom deze mensen hierheen zijn verhuisd, en nog veel meer. Het was af en toe een beetje chaotisch, maar in het algemeen vond ik het heel interessant om te lezen. Vooral omdat je naast de cursus nog zoveel meer ziet, zoals de cursisten en de verhalen die zij hebben te vertellen (en ook hun frustraties want velen willen niet de cursus doen).
Trouwens misschien was het niet zo handig om je naam in de titel te stouwen. Ik moest twee keer lezen want ik zat me af te vragen wat of wie Gemeente Said was. :P

[Truusje Truffel · Rating 4 out of 5]

Een kijkje in de keuken van de NT2-docent

Gemeente zegt ik Nederlands leren is een bundeling columns en tevens het vijfde boek van de Rotterdammer Said El Haji. Schrijven en taal zitten El Haji (Marokko, 1976) in het bloed. Hij studeerde Nederlandse taal- en letterkunde, en debuteerde in 2000 met zijn enthousiast ontvangen roman De dagen van Sjaitan. Omdat zijn vader in Nederland werkte is El Haji op zesjarige leeftijd met de rest van het gezin ook naar Nederland verhuisd. Thuis werd er steevast Tamazight (Berbers) gesproken, maar binnen een jaar sprak hijzelf Nederlands.

Sinds 2017 geeft hij in zijn woonplaats les in de Nederlandse taal. Als tweede taal welteverstaan, aan anderstalige volwassenen: nieuwkomers en oudkomers die de taal moeten leren in verband met de Wet inburgering. Wie geen gehoor geeft aan deze eis, riskeert een inhouding op de uitkering. Over zijn werk als NT2-docent schreef hij eerder al columns op Vers beton en Facebook die hem enthousiaste reacties opleverden en de vraag of het geen tijd werd om de columns te bundelen.

Het aantal verschillende nationaliteiten loopt in Rotterdam al snel tegen de 180, waardoor de diversiteit tijdens de taallessen groot is. Aan de docent de schone taak om ervoor te zorgen dat zijn cursisten vijfduizend woorden leren herkennen en gebruiken, het verschil leren tussen 'hebben' en 'zijn', lidwoorden correct gebruiken en wat dies meer zij.

'Veel van mijn cursisten weten écht niet wat leren is. Sommigen denken dat het een magische exercitie is, ze gaan in sneltreinvaart door hun werkboek heen in de veronderstelling dat de kennis als vanzelf naar hen toe komt. Anderen denken dat het een kwestie van overschrijven is, ze nemen alles wat ik op het bord schrijf precies over in hun schrift en kijken daar vervolgens nooit meer naar.'

Om misverstanden en consternatie te voorkomen worden de huisregels meteen in de eerste les duidelijk gemaakt, zoals omgangsvormen, op tijd komen, niet bidden of roken tijdens de les. Toch komt er meer bij kijken dan alleen woorden leren. Sommige cursisten schamen zich ervoor dat ze de Nederlandse taal nog niet beheersen of komen alleen 'omdat het nou eenmaal moet'. Door de diversiteit aan cursisten is het een continu aftasten hoe de ander te benaderen. Dat de docent zelf ook oorspronkelijk uit een ander land komt, biedt de cursist vertrouwen en daar krijgt hij maar al te vaak toewijding voor terug.

El Haji beschrijft met veel empathie de kwetsbaarheid van de cursisten, de verlegenheid of zelfs vernedering die ze soms voelen om ten overstaan van de anderen fouten te maken, of hun hartverscheurende verhalen over ervaringen in het land van herkomst, maar ook hun fijne herinneringen, de voldoening en het trotse gevoel dat hij zelf ervaart wanneer hij het zelfvertrouwen ziet groeien, ze langzaam uit hun isolement kruipen en zijn missie slaagt. Een docent met zelfreflectie en compassie, hoewel een enkeling ook weleens een wanhopig gevoel kan oproepen. Niets menselijks is hem vreemd!

´De smartphone van Casimir, de Slowaak, is inmiddels drie keer luid en nadrukkelijk overgegaan. Drie keer zijn we opgeschrikt door het geluid van de Crazy Frog, de gehelmde blauwe breedbekkikker van TouTube die denkt dat hij op een Harley Davidson zit. ´Zet dat ding uit of ga ermee naar de gang!´ heb ik na de tweede keer tegen Casimir gezegd. Helaas, het is hem niet gelukt dat ding uit te zetten en hij wil ook niet de klas uit. Nu die kleine herrieschopper in zijn broekzak voor de vierde keer op de motor stapt, neemt Casimir noodgedwongen zijn telefoon op. Hij ga
at flink tekeer in zijn moedertaal. Even later hangt hij weer op. 'Sorry, meneer', zegt hij.
'Wat heb je gezegd?' vraag ik.
'Ik zeggen hij niet bellen naar mij. Nu heb ik school. Belangrijk voor mij.'

Een bundel verhalen van een NT2-docent die zijn cursisten met een open blik tegemoet treedt. De verhalen zijn soms schurend, aandoenlijk, hartveroverend, vermakelijk, maar geven een prachtig beeld van de hobbels die de cursist - nieuwkomer én oudkomer - op zijn pad vindt en moet overwinnen, ervaringen: achtergrond, het wennen aan en begrijpen van de mores van het land waar ze misschien niet eens expliciet voor hebben gekozen. Een afspiegeling van de lastige hindernissen waar de taaldocent en de cursist mee dienen om te gaan. Moeilijkheden waar we maar al te gemakkelijk aan voorbij gaan. Een eye-opener.

Dit boek verdient een groot publiek.

[Iwan · Rating 4 out of 5]

Inspirerend boekje voor NT2-docenten in wording (zoals ondergetekende). Hulde voor de prachtige metaforen van deze Marokkaanse Nederlander die zelf ook NT2-docent is.

[Hannie · Rating 3 out of 5]

Ik zag dit boekje liggen bij de bibliotheek en het sprak mij wel aan. Het boek bevat leuke anekdotes, maar op een gegeven moment was ik er ook wel klaar mee, omdat het veel van hetzelfde is. Daarom ben ik blij dat het niet zo’n heel dik boek is. Ondanks dat geeft het boek toch een nuttige inkijk in hoe zulke taallessen verlopen en wat voor uitdagingen de docent heeft. Zo is er een groep cursisten die analfabeet is. Ze kunnen hun eigen taal al slecht lezen en schrijven en dan wil je ze ook nog een vreemde taal leren. Toch denk ik dat zulke lessen zeker zinvol zijn. Ze zullen er altijd wel iets van opsteken. Al haalt niet iedereen het niveau dat de gemeente verwacht. De schrijver vertelt niet alleen over het Nederlands leren, maar ook over hoe lastig sommigen het vinden om zich aan de regels te houden, zoals aanwezig zijn en op tijd komen.

[Jeroen Schwartz · Rating 3 out of 5]

Een onverwachte 'eyeopener' (is hij dat niet standaard, en heeft hij geen synoniem?). Misschien aarzelde ik vanwege de wat vet aangezette titel. Het goede aan deze bundel vind ik dat de schetsen uit de praktijk van El Haji gewoonlijk bondig zijn, hij wijdt niet uit over de cursisten. Hun levensverhalen vragen daar eigenlijk wel om - ik was er althans nieuwsgierig naar - maar ik schat dat ze in dit boek alleen maar zouden hebben afgeleid. Wat er wel staat, is precies pakkend en verschaft inzichten over leren en motiveren, over schaamte en bewijsdrang. Wat kennis en zelfvertrouwen met eigenwaarde doen en hoezeer taal voor verbroedering zorgt. Het is de ontwapenende, doortastende en vaak grappige manier van 'onderwijzen' van El Haji die mij raakte, zijn trucs 'als meester' zijn authentiek en doorleefd, los van zijn relaas over de worstelingen van alle cursisten met hun pogingen de vreemde taal te leren - en anderen die de hoop hebben opgegeven, moedeloos of onverbeterlijk en arrogant (lijken te) zijn. Leve de nieuwkomer, schrijft El Haji, en dat vind ik een schitterend perspectief. ,,Geen verfrissender elan dan dat van de nieuwkomer. Hij of zij dwingt ons tot het kritsch kijken naar ingesleten gewoontes en veronderstelde vanzelfsprekendheden, brengt zaken aan het licht die anders verborgen zouden blijven en maakt van zombies weer mooie, nieuwgierige mensen." Overigens, als dit inderdaad columns zijn, dan vind ik ze tezamen, als verhaal, heel sterk. Op een enkele keer na (,,Had ik al verteld over Hekime?'') is het een soepel geheel en de stijl an sich is erg prettig, de inhoud openhartig, warm maar niet klef. Misschien schuilt daarin iets van die aangename verrassing: ik had niet gedacht dat dit boek zo een onverbloemd maar toch subtiele - want aangename - persoonlijke en politieke teint zou hebben, al had ik daar gelet op de uitgever wel vanuit mogen gaan.

[Jette Van · Rating 5 out of 5]

Very easy to read and interesting to get to know the thoughts of a NT2 teacher while doing his job. My mother in law is a teacher herself so I can compare it to her. Additionally I did participant observation in a variety of classrooms at an NT2 school so for me it is also quite relatable to read about how the students talk and deal with their new surroundings, their teacher and learning the Dutch language. I would recommend it!!

[Linda Bestebreur · Rating 2 out of 5]

Mwah. Stereotyperend, veel eigendunk, soms gekke verhalen. Sommige verhalen waren wel leuk. In een paar uur uitgelezen want het las makkelijk weg.

[Fou Assa · Rating 4 out of 5]

Toen Said El Haji vorig jaar zo af en toe zijn opwekkende ervaringen die hij opdeed als docent Nederlands (NT2) op zijn pagina deelde was ik eigenlijk al meteen verkocht. Ik liet hem ook duidelijk weten dat zijn verhalen een snaar raakten. Dat het uniek was en dat ik er in ieder geval van aan het smullen was.
Nederlandse taallessen geven aan zogenaamde oudkomers, mensen die reeds voor langere periode in Nederland wonen, maar ook nieuwkomers zoals bijvoorbeeld vluchtelingen voor wie Nederlands de tweede taal is en deze niet machtig zijn, blijkt een allegaartjes-bron voor vaak geestige maar soms ook ontroerende verhalen te zijn. Een bron voor een kleurrijke stroom verhalen-potpourri.
Met deze bloemrijke verhalen, gebundeld in ‘Gemeente zegt ik Nederlands leren’ trekt Said je een normaalgesproken voor velen van ons een onbekende wereld in. Een ontluikende wereld aan de rafelranden van onze samenleving waar oud- en nieuwkomers zich vastklampen aan alles wat hen bescherming biedt. Een wereld waarin deze mensen de Nederlandse taal moeten leren vanwege de Wet Inburgering. Hier niet aan voldoen kan leiden tot het korten van hun uitkeringen. Dat de leraar ook een migranten achtergrond heeft schept soms een onvrijwillige verbondenheid.
Said schrijft op een zodanig klinische, maar tegelijkertijd ook weer zo’n onbevangen manier, waardoor ik me kon inbeelden dat ik ook bij hem in de klas zat. Achterin, genietend van die fascinerende interacties met die bonte verzameling aan cursisten.
Er is van mijn kant uit trouwens ook ontzettend veel herkenning als zoon van een analfabete moeder die op latere leeftijd ook het basis Nederlands moest leren. De schaamte en de daarmee gepaard gaande onzekerheid, maar ook de kleine overwinningen die mijn moeder en deze cursisten beleefden, tonen de kwetsbaarheid aan van deze dappere mensen die vaak enorme offers hebben moeten maken bij het verlaten van hun huis en haard in land van herkomst.
In deze bundeling verhalen waarin schaamte soms plaats maakt voor trots en andersom, waar ingetogen cursisten hartverwarmend opbloeien, waar we een inkijkje krijgen in de soms hartverscheurende geschiedenissen van deze mensen met verschillende nationaliteiten en achtergronden is diversiteit geen reclamewoord in de stad Rotterdam als decors voor de bijzondere taferelen.
Dat Saïd als docent zich zo nu en dan openlijk ergert aan bepaalde gedragingen maakt het allemaal juist zo menselijk. Hij prefereert duidelijkheid en zet de lijnen uit. Daar waar progressie wordt geboekt maakt hem trots en haalt hij voldoening uit. We leren dankzij zijn vertellingen dat het spreken van een tweede taal voor ontzettend veel mensen, maar ook zeker het je eigen maken van de lokale gebruiken van een gastland alles behalve vanzelfsprekend is. Ik kan dit uit persoonlijke ervaring beamen.
Een makkelijk leesbaar en ontiegelijk leuke bundel die ik het afgelopen weekend tussen de bedrijven door uitgelezen heb. Jammer dat het uit is, want het smaakt absoluut naar meer.

[Joke Hendriks · Rating 5 out of 5]

Zeer herkenbare verhalen en impressies.

[Marjet · Rating 4 out of 5]

Urgent verhaal. Een inkijkje in het reilen en zeilen van het leren van de Nederlandse taal door buitenlanders die soms al jaren in Nederland wonen en moeten inburgeren.

[Iris · Rating 4 out of 5]

Mooi beschreven

[Sarah · Rating 3 out of 5]

Grappige en ontroerende anekdotes, maar niet meer dan dat.

[Roos Schepers · Rating 3 out of 5]

3.5

[Nikita Azhigirov · Rating 4 out of 5]

Weirdly funny and at the same extremely relatable story about people who are flocking into the same classroom of (mandatory) Dutch-language courses

[Floris Van Der Heijde · Rating 4 out of 5]

Leuk boek over een nt2 docent. Met veel anekdotes over zijn lessen en zijn cursisten. Geeft een goed beeld over hoe het is om nt2 docent te zijn.