Op weg naar De Hartz

Ewout Meyster #4

by Wessel te Gussinklo

In dit vierde deel van de Ewout Meyster-cyclus bevindt de drieëntwintigjarige Ewout zich op het landgoed De Hartz. Daar, in het landhuis van de Grote Man, volgt hij colleges en lezingen, gegeven door een internationaal gezelschap van hoogleraren en wetenschappers. Maar vooral is dit deel een terugblik op de periode dat hij als achttien-, negentienjarige bij de door hem hooglijk bewonderde Somsen in de leer was.

Ewout volgt een privéopleiding bij hem – zijn kennismaking met filosofie en psychologie. In die tijd leert hij ook Sylvia kennen, de eerste grote liefde in zijn leven. Van de branie en bluf uit De hoogstapelaar is niets meer terug te vinden. Nee, Ewout oefent zich in discipline, opoffering en totale toewijding aan zowel zijn grote liefde Sylvia als aan zijn leermeester Somsen, die bij hem de vensters opent naar kennis, zelfkennis en geestelijke volwassenheid. Wetenschap en pseudowetenschap, maar ook ontluistering, verraad en bedrog spelen een grote rol in dit verhaal, met dramatische gevolgen.

Genres: Literature, Fiction

504 pages, Paperback

Published September 15, 2020

About the author

Afkomst en oorlogsgeweld
De ouders van Wessel te Gussinklo zijn beiden in de stad Utrecht geboren in 1903, zijn moeder aan de Oude Gracht bij de Twijnstraat, zijn vader Wessel in de Lijnmarkt.

Te Gussinklo zelf werd begin januari 1941 geboren in de Buys Ballotstraat in Utrecht. Toen hij twee jaar was in kreeg het gezin in de zomer van 1943 onderduikers in huis. Daartoe behoorde de door de Duitsers gezochte Friese verzetsstrijder Lubbert Romkes, een man die landverraders zou hebben geëxecuteerd.[1].

Op 7 oktober 1944 hield de Duitse Sicherheitsdienst weer een razzia in Utrecht, onder andere in de Buys Ballotstraat. Te Gussinklo senior, die aan eerdere razzia's was ontkomen, negeerde de door buren geboden vluchtopties en ensceneerde een tableau vivant: de onderduiker zorgelijk naast het bed van zijn voor die gelegenheid zeer zieke vrouw. Bij de uitvoering door een keurkorps van Duitse Luchtlandingstroepen werd Te Gussinklo aangeschoten toen hij door de tuin probeerde weg te sluipen, en daarna op staande voet geëxecuteerd. Zijn lichaam bleef 24 uur als afschrikwekkend voorbeeld in de Willem Barendzstraat voor nummer 34 liggen.[2].

Tot zijn verhuizing in 2007 woonde Te Gussinklo in Houten, de Bilt en Den Dolder, nooit verder dan tien kilometer van zijn geboortehuis. Sinds 2007 woonde hij met zijn tweede vrouw Odilia in het Zeeuwse Kamperland.

Opleiding en carrière
Te Gussinklo studeerde psychologie in Utrecht en in Zürich. Rond zijn twintigste begon hij met schrijven. De roman De expeditie, die hij schreef als tweeëntwintigjarige en waarvan hoofdstukken verschenen zijn in Maatstaf en in Literair akkoord, werd nooit in zijn geheel gepubliceerd. Hij besloot later zich definitief aan schrijven te wijden, maar voor zijn tweede roman De verboden tuin kon hij tien jaar lang geen uitgever vinden. Pas na ingrijpen van K.L. Poll lukt dat (1986). Het boek kreeg onmiddellijk de tweejaarlijkse Anton Wachterprijs en de debutantenbeurs van het Fonds voor de Letteren.
In 1995, een kleine tien jaar later, verscheen zijn omvangrijke roman (222.857 woorden) De opdracht, veelvuldig geprezen en inmiddels gerekend tot de klassiekers in de naoorlogse Nederlandse literatuur. Hij ontving hiervoor de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs, de Bordewijkprijs, de ECI-prijs voor Schrijvers van Nu, en nominaties voor de Gouden Uil en de Libris Literatuur Prijs.

De hoofdfiguur in De opdracht, een jongen van veertien, gaat naar een zomerkamp van kinderen van oorlogsslachtoffers. Hij heeft zich voorgenomen net zo belangrijk te worden als Roosevelt en Churchill en zo veiligheid te vinden in zijn vaderloze wereld en te ontsnappen aan de verstikkende liefde van zijn moeder. Dat zomerkamp is een goede gelegenheid om daarvoor te oefenen en zich als zodanig te bewijzen. Hij onderneemt vele pogingen populair te worden en indrukwekkend te doen, regelmatig Roosevelt en Churchill citerend en soms ook Hitler, maar na de eerste schijnbare successen falen zijn pogingen meer en meer.

Een jaar daarna verscheen de hilarische novelle Het engeltje, waarin na veelvuldig cafébezoek de hoofdfiguur bijna ontvoerd wordt door een beeldschoon engeltje ter bevrediging van de lusten van haar tandeloze moeder (longlist Gouden Uil).

Een jaar later verscheen de verhalenbundel Heimwee naar de DDR en andere vrolijke vertellingen.

In 2003 verscheen zijn roman d'essay Aangeraakt door goden, een indringend zelfportret, waarin hij uiteen probeert te zetten hoe hij schrijver is geworden en wat schrijven voor hem betekent.

In 2008 verscheen het uitgebreide essay Palestina als adderkluwen. De Israëlische tragedie (longlist Gouden Uil). Een boek dat als in een requisitoir een weging maakt van alle belangen in de kwestie los van fervente partijdigheden.

Pas weer in 2014 verscheen een nieuwe roman Zeer helder licht. Tot dan toe was het hem onmogelijk geweest na de dood van zijn eerste vrouw Jacomine Coumou een roman te schrijven – daarvoor is vrijheid en losheid van emoties

Reviews

[Madelon · Rating 5 out of 5]

In korte tijd is Wessel te Gussinklo een van mijn favoriete schrijvers geworden. Drie keer 4,5 sterren op rij, dat is in mijn leesleven nog niet eerder voorgekomen. Voordat ik aan dit nieuwste deel uit de Ewout Meyster-cyclus begon, kon ik me echt niet voorstellen dat De Opdracht overtroffen zou worden, maar toch, bij vlagen lukt het Te Gussinklo.

Ik heb De Verboden Tuin nog niet gelezen, maar dit deel is duidelijk het meest tragische van de drie romans die ik tot nu toe las uit de serie. Ewout Meyster was in De Hoogstapelaar en De Opdracht een irritant betwetertje, maar in dit nieuwe deel raakt hij dat allemaal kwijt als hij in de leer gaat bij ene Somsen.

Somsen belooft hem een grote toekomst, maar al vrij snel is duidelijk dat Somsen een manipulatieve oplichter is. Het duurt echt heel erg lang (veel te lang) voordat Ewout dit doorheeft. Op zoek naar een vaderfiguur die hem vertelt hoe het allemaal zit geeft Ewout zich helemaal over aan deze Somsen, met alle gevolgen van dien.

Het is een pijnlijk verhaal waarin Te Gussinklo weer uitgebreid inzoomt op de psyche van Ewout. Tot in details komen we te weten hoe de belevingswereld van Ewout in elkaar zit. Als lezer word je heen en weer geslingerd tussen onbegrip en medelijden. Vurig hoop je dat Ewout ooit weer in staat is dat betweterige ventje te worden waar we ons in de eerdere delen zo heerlijk aan geërgerd hebben. Misschien hopen tegen beter weten in, want richting het einde ziet het er allemaal vrij hopeloos uit voor Ewout.

Duidelijk mijn favoriete reeks binnen de Nederlandstalige literatuur en Ewout Meyster is wat mij betreft nog steeds een van de beste personages waarover ik heb gelezen. Ik hoop op een volgend deel in deze reeks. In ieder geval heb ik het eerste deel, De Verboden Tuin, nog voor de boeg.

Videorecensie
Leessoundtrack

[Oli4 · Rating 5 out of 5]

Ik vond het een prachtig boek. Ofschoon het af en toe repetitief was, heb ik het in één ruk uitgelezen - ja, oké, drie rukken, het zijn wel vijfhonderd pagina’s. Het resoneerde erg: Ewout met zijn grote aspiraties en alomaanwezige drang om eenieder te verbluffen; hoe Somsen met beloftes van grootsheid en aanzien inspeelde op deze ambitie. Het taalgebruik was prachtig waardoor de personages tot leven kwamen - je kon Somsen horen praten en preken - en de beeldspraak en woordkeuze treffend: “Nu zou het nog masturberen in een vrouw zijn.” Zo banaal, doch zo mooi geformuleerd. Er waren veel filosofische verwijzingen; ofschoon ik er al veel kende en snapte, moest ik er nog wel veel nazoeken, dit deed ik echter met veel plezier.

[Julia Snel · Rating 3 out of 5]

Op weg naar De Hartz gaat over Ewout, die terugkijkt naar de tijd dat hij begeleid werd door een professor. Deze Somsen leert hem over de "werkelijke" filosofie, en hoe Ewout zich moet gedragen. Gedurende het boek leer je steeds meer over deze situatie en de gevolgen ervan. Het boek is geschreven vanuit Ewout, hij is de verteller. Je volgt twee tijden: het "nu" (de gevolgen van de opleiding bij Somsen) en het "toen" (de oorzaken, beschrijvingen van de opleiding van Somsen).

Het moeilijke aan het boek vond ik, dat ik mij weinig met de hoofdpersoon kon identificeren. Het hoofdpersonage was naar mijn mening niet erg authentiek. (Ewout was een soort wijnglas: op zichzelf had hij weinig vulling; hierdoor had hij drank nodig van anderen, om zo een referentiekader te krijgen. Toen het wijnglas met vergif gevuld werd, presenteerde het wijnglas zich nog steeds trots. Zonder twijfel of bedenkingen. De enige weerstad kwam pas toen het vergif het glas overspoelde.)
Ik vond het moeilijk mee te gaan met het verhaal, omdat ik Somsen en Ewout vanaf het begin al onsympathiek vond. Het was dan ook geen plottwist dat Somsen een enorme sukkel bleek te zijn.

Het mooie aan het boek vond ik toch wel de schrijfstijl (een schrijfstijl die vanwege het hoogdravende weerzin opwekt, wat juist overeenkomt met het thema van het boek). Ik vond de vorm van de filosofie die in het boek opgenomen werd interessant, al herhaalde bijna alle stellingen zich nog wel. Omdat ik de meeste gebeurtenissen in het boek wel kon zien aankomen, raad ik het zeker niet aan om dit boek te lezen voor het verhaal. De schrijfstijl daarentegen is erg interessant en mooi.

[Siebe]

Voor DW B besprak ik 'Op weg naar de Hartz', het nieuwste deel van Wessel te Gussinklo's weergaloze romancyclus over Ewout Meyster. Door de strakke opbouw en de ingenieuze vertelvorm maakt de roman pijnlijk inzichtelijk onder welke omstandigheden jonge mannen ten prooi vallen aan manipulatieve leiders en hoezeer zij daarbij worden gereduceerd.
https://www.elkedagboeken.be/dw-b/lit...

[Maarten · Rating 3 out of 5]

Op weg naar De Hartz is het vierde deel in een reeks rond het personage Ewout Meijer van Wessel te Gussinklo. De overige drie delen las ik evenwel niet en dat is geen hindernis; nergens lijken er allusies gemaakt te worden op de eerder verschenen boeken rond deze merkwaardige figuur. Op weg naar De Hartz bevat wel een myriade aan allusies aan lectuur uit de wereld van de psychologie (Jung, Freud) zonder hier ook een enkele keer dieper dan een halve centimeter te graven. Dat heeft zo zijn redenen.

Ewout Meijer wordt begeesterd door Somsen, een soortement professor, die erin slaagt om met zijn mooie praatjes, schijnbaar veelbetekenende gebaren en vooral een trefzekere houding de 20-jarige protagonist onder de knoet te houden. Somsen slaagt er hoe langer hoe meer in om Meijers houding, denkpatronen en handelen te beheersen onder het voorwendsel dat er in de jongeman een genie schuilt dat via gerichte inspanningen en de nodige intellectuele routine naar boven zal gespit worden.

De val waarin Meijer loopt, doorziet de lezer na luttele pagina's. Daar draait het boek echter niet om, wel om hoe een jonge geest gemanipuleerd kan worden en tot het uiterste kan worden gedreven in volgzaamheid: een kritiekloze, beate en boven alles verheven bewondering voor een goeroe. De manier waarop te Gussinklo dit laat voelen is uitmuntend.

Geen vijf sterren dan? Nee, minus twee sterren omdat de oeverloos oppervlakkige en tot in den treure herhaalde banaliteiten in de intellectuele 'Bildung' van Meijer doorspekt van namengegoochel je als lezer echt wel gaan vervelen. Ewout Meijer mocht dit dan misschien met open mond aanhoord hebben, de modale lezer slaakt wellicht telkens een diepe zucht bij de zoveelste Somsen-monoloog.

[D. · Rating 5 out of 5]

Het is Te Gussinklo die het tweede literaire jaar op rij eigenhandig naar een hoger niveau tilt. In 2019 deed hij dat met De hoogstapelaar en nu in 2020 met Op weg naar De Hartz.

[Yora Canter Visscher · Rating 3 out of 5]

Ik vond het echt enorm knap hoe dit boek zo'n erge walging bij mij opbracht, ik had echt de behoefte om het boek door het raam te gooien, precies zoals de schrijver bedoeld had. Wel vond ik dat het boek enorm lang duurde (het had in 200 blz gekund) en dat het verhaal op de hartz erg onnodig was. Maar wel beter dan de hoogstapelaar, omdat hier echt een doel was (sylvia)

[Frunku · Rating 5 out of 5]

"Nee"
- Ewout

[Alicia · Rating 1 out of 5]

jammer dat ik geen - sterren kan geven

[muisindehuis · Rating 1 out of 5]

Veel te herhalend, het duurde veel te lang. Het had in plaats van 500 pagina’s 150 pagina’s kunnen zijn, naar mijn mening. Ik zou het aan niemand aanraden en ik zou het nooit zelf gelezen hebben als ik het niet voor Inktaap moest lezen.

[Josephine · Rating 3 out of 5]

Toen ik dit boek voor het eerst las, was ik erg in de war door de schrijfstijl. Deze is namelijk redelijk ingewikkeld, omdat je helemaal wordt meegenomen in de gedachtengang van Ewout. Ik had nog niet vaker een vergelijkbaar boek gelezen, maar ik vond het wel een mooi boek. Het was zo gedetailleerd verwoord, dat je je precies kon inbeelden hoe een situatie eruit zag. Af en toe vond ik het iets te traag verwoord, waardoor ik mijn motivatie om verder te lezen een beetje verloor. Ik raad dit boek wel aan, maar wel alleen aan mensen die ervan houden om iets meer na te denken over een boek.

[Dieter Maerschand · Rating 4 out of 5]

4,5☆

[Kim · Rating 2 out of 5]

Oké niet geweldig boek. Zeer langdradig, het boek had ook 200 bladzijden kunnen zijn. Toch kon ik wel meeleven met wat Ewout meemaakte enzo. En Somsen is een bitch

[Noam · Rating 4 out of 5]

‘De donkere wel een kilometer lange, smalle oprijlaan, overhuifd door vliegdennen en sparren, die zich als een koker door het bos geboord had, slechts met een enkele lichte loofboom hier en daar, opende zich. En voor hem verrees de groene heuvel; een langzaam oplopend veld kort gemaaid gras, een gazon haast eerder, boomloos zich honderden meters uitstrekkend voor zijn ogen, met bovenaan waar de helling verflauwde een grote, ronde vijver met beelden en een fontein. En daarachter, ver uitrijzend boven de bomen en scherp afgetekend tegen de leegte van hemel en wolken, het landhuis van de Grote Man… ‘ p.9

Zag ‘De Hartz’ er zo uit? Buitenplaats Elswout, via Wikimedia Commons

De 23-jarige Ewout Meyster, de alter ego van Wessel te Gussinklo, staat op het punt een grote stap te zetten in zijn leven: Hij gaat naar ‘De Hartz’ om colleges filosofie en psychologie volgen o.a. bij wie hij de Grote Man noemt, Babinsky.

‘Jung is al oud, maar er is nu een opvolger van hem, Babinsky’ p.99.

Juist deze stap vormt de aanleiding voor Ewout om terug te blikken op zijn weg naar ‘De Hartz’.

Als 18 jarige die zijn middelbare school niet eens had afgemaakt twijfelde hij continu, zoekend naar bevestiging, snakkend naar contact. Een klomp klei, te boetseren en nog vormloos. Gedreven wat van zijn leven te maken en niet wetend hoe.

In zijn grootheidswaanzin schreef hij zijn eerste boek. Op zoek naar wie hem kan helpen dit boek te publiceren, komt hij uiteindelijk bij professor Somsen terecht. Somsen heeft de juiste contacten, vermoedt hij, en vindt zijn boek amusant en hem talentvol, maar ook onzeker. Hij biedt hem aan zijn assistent te worden. De vaderloze Ewout stemt graag hiermee in. Somsen vindt hem een lege façade:

''Het heeft geen echte gronding wie je bent. Het is allemaal buitenkant, toneel, show. En zo'n romannetje...' Somsen liet de woorden glimlachend wat hangen (eerst: 'geweldig, zo jong nog, achttien pas en nu al een roman', en nu dit: 'romannetje, ach...' Hij, Ewout, voelde zich verkillen, verstrammen. Iets donkers en zwaars. Somber was alles. Je deed je best en ook dat; niets was het als het erop aankwam.)' p.94

In zijn onzekerheid kraakt Ewout van binnen alles wat hij doet af. Zijn interne criticaster loopt continu met hem mee:

‘'Hoi,' zei hij wat opzij, wat achter Meindert. 'Hoi, ik zocht je al overal.' Fout die woorden. En te hard, te krachtig zijn stem dwars door hun gesprekken heen - niet voorzichtig zich eerst wat aanmelden om niet te storen, aankloppen bijna, nee meteen met harde stem dwars door allen heen - hard, vastbesloten, en ook verwijtend, ook beschuldigend, direct al.' p.117

Ewout wil ontzettend graag gezien worden.

‘Glanzend, haast uitdagend schoot haar blik rond. 'Zie je mij?' vroeg die blik. 'Ik zie jou. Ik zie jou. Ik licht jou eruit - en ook jou en jou, en ook die Lamberti. Ja ja ja. Zie je mij!'

Misschien was het de blik van die vrouw; de uitdaging daarin. Misschien. Misschien.' p.137

Het wereldbeeld van Ewout is clichématig: Mannen vertegenwoordigen kennis en macht, vrouwen verleiding. Somsen voedt hem op, geeft hem vorm en inhoud.

'Ja meteen 's morgens al ging hij naar zijn kamertje na het ontbijt met zijn moeder, dat moeizame, stramme vrouwtje dat oplettend toekeek, voorzichtig en gereserveerd terwijl hij haar de boter aanreikte, het brood, de kaas, hoffelijk glimlachend thee inschonk; en had ze goed geslapen. Ja ja, hij deed zijn best, een heel andere zoon die nu met haar ontbeet. Somsen vond dat nodig, in harmonie met de wereld, met de dingen, moest hij raken, dat was het begin van menswording, van zelfwording, pas dan werden de echte belangrijke dingen mogelijk.' p.160

''Onder mijn leiding zul je kunnen worden wie je moet zijn, net als die boeddhistische monniken, die ook een leermeester hebben die ze strikt, zonder tegenspraak moeten gehoorzamen tot ze zelf volgroeid zijn en zelf een leermeester kunnen worden. Ook voor jou is dat weggelegd, Ewout, ik weet het, ik kan het aan je zien: jij bent volgens mij een begenadigd mens, misschien nog wel kwaliteitsrijker dan ik ben' (ja, zulke woorden, daar ging het om). 'Je zou mijn opvolger kunnen worden, als je maar je best doet en ik je leiding geef.' p.161

Somsen geeft Ewout een toekomst perspectief: Jij wordt mijn opvolger! Langzaamaan wordt Somsen strenger, vernedert hem, beticht hem van allerlei viezigheden en kent hem allerlei psychische stoornissen toe.

In de bibliotheek leert Ewout een meisje kennen, Sylvia. Ze is naïef, onschuldig, introvert, niet zo’n femme fatale als andere vrouwen die hij tegenkwam. Sylvia is onzeker, hij wil indruk op haar maken.

‘...een keer ingekeken bij mijn opleider van de Hogeschool van Babinsky, je weet wel, de Hogeschool voor Geesteswetenschappen en Wijsbegeerte.' Het meisje knikte herkennend, een verstandig meisje, een meisje met kennis en ontwikkeling, niet alleen bezig met giebelen en kleren.

'Mijn opleider is daar docent, hoogleraar zelfs,' zei hij met een klein glimlachje. Ach, heel gewoontjes was dat voor hem zei dat glimlachje, zo iemand kende hij, had hij als opleider. Hij voelde de aandacht van het meisje, niet alleen meer zakelijk en efficiënt, nee, ook zij dacht na en stelde het zich voor. Wat? Hij betrokken bij die Hogeschool, hij! Zo zo...' p.231

Dingen die hij Somsen hoorde zeggen, herhaalt hij tegen haar, alsof ze door hem werden bedacht. Somsen zelf is blij met Sylvia.

''Ewout, het is goed voor je dat je je leert aanpassen en voorzichtig zijn met anderen. Daar zul je later wat aan hebben als je zelf therapieën geeft als opvolger van mij’. Daar had je het weer: de opvolger van Somsen; zelf ook een bekwaam en gerespecteerd therapeut net als Somsen- ja jawel- en misschien nog meer. Dikke boeken zou hij schrijven met nieuwe, revolutionaire ideeën die tegen die tijd de zijne zouden zijn. En natuurlijk ook romans over het menselijk lot, de menselijke tragedie en treurigheid - ook dat.' p.250

''Zo, Ewout, moet jouw houding zijn: als een geschenk. Aan haar de keuze dat te aanvaarden. Dat wekt vrouwelijke diepten die verdergaan dan verliefdheid of seks. Zij is het, Ewout, de uitverkorene aan wie jij je moet wijden, voor wie je moet werken. Ook jouw studie is een bewijs van jouw liefde voor haar.' Ja, zo was het maar net. Mooie diepzinnige woorden waren dat.' p.268

Somsen bepaalt hoe Ewout zich moet gedragen ten opzichte van Sylvia, Ewout doet wat hem gezegd wordt. Dit kan natuurlijk niet goed gaan. Sylvia bleek een kwetsbaar iemand te zijn.

'Er zijn verschrikkelijke dingen met Sylvia gebeurd, Ewout, zei Somsen ernstig kijkend naar zijn bureau - de papieren daarop, de boeken -, leunend op zijn ene elleboog, zijn pijp hooggeheven naast zijn oor. 'Vreselijke dingen,' zei hij nadenkend en wat knikkend met zijn grote hoofd, als in een soort peinzende afronding, haast een samenvatting van het vele en complexe dat hij voor zich zag. 'Ze is een zeer beschadigde, jonge vrouw.' Hij rechtte zich wat draaiend en terug leunend in zijn bureaustoel om waarschuwend en nadrukkelijk naar Ewout te kunnen kijken. 'Je zult heel voorzichtig met haar moeten zijn. Ewout. Ik zal je dat nog wel uitleggen.’ p.324

In de beschrijving van wat Sylvia is overkomen weerklinkt de vakkennis van de schrijver: Wessel te Gussinklo was zelf een psychotherapeut. Nu kruipt hij juist in de huid van Somsen: Hij gaat Sylvia behandelen. Terwijl Sylvia avonden doorbrengt bij Somsen om behandeld te worden, besteedt Ewout deze lege avonden aan het schrijven van een nieuw boek.

Een jong, kwetsbaar stel en een bemoeizuchtige oude man. Dit kan natuurlijk niet goed aflopen. Bedrog, verraad en ontreddering volgen. Het noodzakelijke loskomen van de vaderfiguur resulteert in deceptie. Ewout blijft verbijsterd achter, net als de lezer. De tijdens het schrijven 79-jarige Te Gussinklo rekent genadeloos af met zijn jonge ‘ik’.


Edvard Munch / Jealousy (1895), via Wikimedia Commons

Te Gussinklo schrijft, zoals altijd, muzikaal: Ewout / te Gussinklo is zoekend naar de juiste woorden, herhaalt, net anders, blijft zoeken.

'Hij, Ewout, voelde iets in zich aanscherpen, iets zich verharden en vernauwen. Iets in de balans, het evenwicht verschoof. Niet meer als eerst, die hoffelijke welwillendheid, dat prijzen en vriendelijk knikken, en hij, Ewout, van zijn kant: een jongen die zich beleefd, respectvol opstelde ten opzichte van een oudere die zijn waardering, nee, zelfs zijn bewondering had- niet afgedwongen die bewondering, nee, hij koos ervoor het te laten blijken.' p.92

Als een zware stalen stoomtrein, komt deze roman rustig opgang en eenmaal in beweging is het niet meer te stoppen. Een magistrale bildungsroman.

Met ‘Op weg naar De Hartz’ won Wessel te Gussinklo de ‘Boekenbon Literatuurprijs’ in 2021. Het is het vierde deel van de Ewout Meyster-cyclus en ook afzonderlijk te lezen.

''Het komt er nu op aan. Je zult nu door moeten vechten om te kunnen worden wie je moet zijn. Denk daaraan. Dat is nu belangrijk.' Dwingend was Somsens blik, waarschuwend, en of hij dichterbij kwam, hem haast aanraakte, hem beroerde.' p.491-2

[Vincent Blok · Rating 4 out of 5]

De de ambiguïteit van de persoonlijke levensgeschiedenis als grens van het post-humanisme (Wessel te Gussinklo, Op weg naar de Hartz).
Het probleem van het post-humanisme is dat het een oorspronkelijke intuïtie van relationele zin- en identiteitsconstitutie zodanig radicaliseert, dat de differentiëring van het zelf tegenover de wereld ofwel niet langer mogelijk en wenselijk is – denk aan het no self van filosofen zoals Timothy Morton en de bejubeling van het symbioceen – of hooguit als product van het netwerk kan worden gedacht, zoals in Latours werk. Ik pleit niet zozeer tegen de relationele zin- en identiteitsconstitutie, die je al kunt vinden bij filosofen zoals Heidegger, maar probeer een even oorspronkelijke intuïtie van differentiëring als voorwaarde van zin- en identiteitsconstitutie vast te houden; zonder het zelf dat zijn of haar kop in de wind draait is geen responsiviteit naar de wereld mogelijk.
Wessel te Gussinklo verwoordt die intuïtie op literaire wijze in Op weg naar De Hartz. Daarin probeert Ewout Meyster te transformeren van iemand die er zelf toe doet en uitverkoren is naar iemand die dienstbaar is aan het lot en zich overgeeft aan de wereld. Samen met zijn leraren Somsen en Babinsky is hij onderweg “naar de voltooiing, de voleindiging, daar waar de mensheid in harmonie zal zijn, in vrede met zichzelf en met alle anderen, met de wereld en het bestaande” (135).
Toch merkt Ewout op gezette tijden dat hem dat niet lukt: “En wat had Somsen gezegd? ‘Wie sterk is, kan ook dulden en verdragen, en nederig zijn’. Maar soms opeens ’s nachts als hij in bed lag flitsen van ontzetting, iets duizelends en bodemloos: wat moest er van hem terechtkomen nu hij steeds kleiner werd, steeds meer verdween” (37). Ewout ervaart de verduistering van het zelf in de overbelichting van zijn overgave aan de wereld. Zijn leraren zeggen hem dat dit zelf van hem er helemaal niet is, dat hij momenteel alleen maar vormloos en leeg is, en dat hij pas door de overgave aan de wereld zichzelf kan worden.
Maar wordt daarmee wel recht gedaan aan de historiciteit van het bestaan, de persoonlijke levensgeschiedenis die mij vervult en mij mijn bestemming geeft voordat ik me kan overgeven aan de wereld, en die misschien wel constitutief is voor de aard van mijn overgave überhaupt? Wordt daarmee wel recht gedaan aan de ambiguïteit van mijn eigene, die nooit met zichzelf samenvalt en altijd ontzet voor zichzelf verborgen blijft om toch mijn responsiviteit naar de wereld richting te geven? Blijft het menselijke bestaan niet ook altijd onvermurwbaar zichzelf en eenzaam ten overstaan van de wereld waarin het opgaat, en stelt die onvermurwbaarheid van mensen en dingen geen grens aan de paradijselijke wil tot eenheid, harmonie en versmelting van het post-humanisme, die vooral van een neo-liberaal vertrouwen in de maakbaarheid van zin en identiteit getuigt?
We hoeven niet zo ver te gaan als Ewout in ons oordeel over het post-humanisme: “Geen liefde had hij meer, geen vrienden, geen plannen of zekerheden. Een woestijn was het. Hiroshima. Nooit zou hij meer iets geloven. Spot en hoon tegen alle overtuigingen, haat tegen alle zekerheden. Eenzaam zou hij zijn, en vertrouwen zou hij niets” (501). De opgave van de filosofie is de rehabilitatie van een dualisme tussen de differentiatie van het zelf dat zijn of haar kop in de wind draait als voorwaarde voor ons bestaan in de wereld, en de relationaliteit van ons bestaan in de wereld als voorwaarde voor de differentiatie van dit zelf. (meer blogs over filosofie en literatuur: https://vincentblok.wordpress.com/)

[Carl Despriet · Rating 5 out of 5]

Na 'De Hoogstapelaar' was 'Op weg naar De Hartz' pas mijn tweede boek van Wessel te Gussinklo. Het minste wat je kunt zeggen is dat hij een erg persoonlijke, onnavolgbare stijl van schrijven heeft. In 'De Hoogstapelaar' werkten die breedvoerige, uitgesponnen zinnen mij geregeld op de zenuwen ("Komaan, man, vooruit met de geit!"), maar in 'Op weg naar De Hartz' heeft hij me voor zijn zaak gewonnen. Misschien had het ook te maken met het feit dat het hoofdpersonage nu niet zo ergerlijk was. In elk geval, het boek had me meteen in zijn greep.
Je hebt snel door dat professor Somsen een oplichter en bedrieger is, en je vraagt je af hoelang het zal duren voor Ewout dat in de gaten krijgt. Uiteindelijk duurt het toch wel heel lang, hoewel Ewout zelf zich vaak de vraag stelt wanneer er iets van die beloften van Somsen in huis komt. Misschien is dat een minpuntje: ongeloofwaardig toch hoe Ewout zich zolang in de luren laat leggen. Somsen gebruikt (misbruikt) hem als goedkope werkkracht voor allerlei klusjes terwijl hij Ewout de hele tijd een carrière als zijn assistent voorspiegelt. En Ewout slikt het allemaal. De afwezigheid van de vader speelt natuurlijk een grote rol, maar toch.
Het verhaal vind ik sterker en meeslepender dan in 'De Hoogstapelaar'. Het onzekere lot van Ewout houdt je in de ban en doet je verder lezen. En nog eens: die stijl is echt enig in zijn soort! Een aanrader.

[Reader · Rating 5 out of 5]

Ongelofelijk, alweer zo’n fantastisch boek van te Gussinklo! Dit laatste voltooide boek van de reeks Bildungsromans over Ewout Meyster begint weer met irritante beschrijvingen van de briljante jongen die volledig bezig is met hoe hij overkomt. De gedachtenstromen van Ewout geven een fantastisch inzicht in zijn gedrag en de wisselwerking met de omgeving. Wat een scherpe observaties! En laten we wel wezen, hoe herkenbaar! Op het moment dat het te irritant begint te worden, gaat de focus naar de kwetsbare, onzekere kant van Ewout. Vooral door de ontroerende, ontluikende liefdesgeschiedenis, die tragisch eindigt. Je kunt niet anders dan hopen dat het ooit goed gaat komen met Ewout. Helaas is door het overlijden van Wessel te Gussinklo alleen nog een onvoltooide roman beschikbaar. Aangezien Ewout toch veel kenmerken van de jonge Wessel vertoont, kan verwacht worden dat het inderdaad goed gaat komen met deze jongen, maar wel pas zo’n 50/60 jaar later als de erkenning voor groot schrijverschap komt. Wat een geweldig boek!

[Peter · Rating 5 out of 5]

Beter nog dan de prijswinnende Hoogstapelaar. Het milieu van de hogeschool De Hartz waar een onaantastbare esoterische psychiater de scepter zwaait, en de ellende van vriendin Sylvia geven het verhaal gewicht. Uit Ewout Meyster zelf komt natuurlijk weer nadrukkelijk niets. Zijn overdenksels over realties, schrijven, ambities zijn meeslepend en je gaat in deze vijfhonderd bladzijdes langzamerhand zijn gedachtengang meedenken. In de unieke twee-stappen-vooruit-één-stap-terug-stijl van Te Gussinklo waarin alle schijnbare herhaling toch steeda een nieuw verschil heeft. Virtuoos gebruik van leestekens ook; dubbele haakjes soms zelfs. Hardop lachen en soms met vertrokken kaken denken: nee toch, hij zal toch niet....! Maar Ewout stelt nooit teleur en doet het toch.

[Theo · Rating 2 out of 5]

Meer van hetzelfde na de Hoogstapelaar. Die fascineerde me, maar was ook al een hele toer qua leesinspanning, dat lukt me kennelijk geen tweede keer. Het probleem is dat je bij lezing van deze boeken wordt opgesloten in de benauwende en zenuwslopende belevingswereld van iemand die je beslist niet zou willen zijn. Heel knap gedaan, maar niet te hachelen.

[Hedwig · Rating 3 out of 5]

Een jongeman wordt begeesterd door een oudere leraar, ene professor Somsen. Naar later blijkt een leugenaar. Het heeft tragische gevolgen. Hoe we als jong mens kunnen snakken naar leiding en in al die gevoeligheid ons ook mee kunnen laten slepen. Bijzonder… ook omdat alles is beschreven vanuit de ik figuur.

[Tonwallast · Rating 4 out of 5]

Vergeleken met de Hoogstapelaar een stuk toegankelijker en gemakkelijker te lezen. Maar daardoor ook minder bijzonder. Ewout stuit op anderen die intelligentie en sociale handigheid willen gebruiken om macht te krijgen over hun omgeving. Beklemmend en schurend. Blijft een genot om te lezen.

[Afke · Rating 2 out of 5]

Kijk, het was by far niet mijn meest favoriete boek wat ik ooit heb gelezen, maar ik heb ook ergere boeken gelezen. *kuch kuch* de ijsmakers *kuch kuch* Dus er is wel een vorm van respect, maar ik heb de vorige delen ook niet gelezen dus dan heb je dat.

[Thomas]

Groene, reeks van 4

[Peter · Rating 1 out of 5]

not finished

[Ludo Spaepen · Rating 4 out of 5]

Na een moeilijke start werd dit toch nog een echte Gussinklo!

[Erik · Rating 3 out of 5]

Een weergave van gedachtes van de hoofdpersoon die vertrouwd op een mentor die een oplichter blijkt te zijn

[Johan Sanders · Rating 4 out of 5]

De Hoogstapelaar vond ik beter; het eerste deel bevat iets teveel herhalingen.

[Maria · Rating 2 out of 5]

500 pagina's aan gejammer en gejank om vervolgens op precies dezelfde plek te eindigen als waar het begon.

[Rose · Rating 2 out of 5]

Eindelijk uit.

[Maurice · Rating 3 out of 5]

Gestopt na 140 blz. Het onderwerp interesseert me totaal niet. Maar hij schrijft wel lekker