อัตลักษณ์ไทย: จากไทยสู่ไทย ๆ

by ประชา สุวีรานนท์, เกษียร เตชะพีระ (Contributor), ทรงศักดิ์ เปรมสุข (Foreword)

เรื่องราวของงานออกแบบที่ส่งผลสะเทือนต่อการใช้ชีวิตของผู้คนและสร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับสังคม

หนังสือเล่มนี้ เป็นเรื่องที่ถกเถียงกันเสมอว่า ไทยหรือไม่ไทย ต้องมีหน้าจั่วหรือไม่มีหน้าจั่ว หรือต้องตกเเต่งด้วยลายกนกเท่านั้นจึงเรียกว่าไทยเเท้ ความโดดเด่นของงานออกเเบบไทยควรจะต้องถูกทำความเข้าใจใหม่ ทำความเข้าใจกันตั้งเเต่นักออกเเบบจนถึงผู้มีอำนาจในการสั่งงานบริหารประเทศว่า การออกเเบบมิใช่มุ่งหยิบนำชิ้นส่วนสัญลักษณ์มาใช้อย่างไร้คุณค่าเเละรสนิยมถ้าอยากจะทำงานอวดว่านี่คืองานไทย ก็ต้องเข้าใจอย่างลึกซึ้งว่า งานออกเเบบไทยคืองานสะท้อนชีวิตของคนไทยทุกหมู่เหล่า งานออกแบบควรมุ่งประโยชน์ใช้สอย สะท้อนอารมณ์ความรู้สึกที่เเทรกในทุกรายละเอียดของวิถีชีวิต มีเรื่องราวเล่าขานที่ถูกถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นมาอย่างช้านาน ที่สำคัญสามารถนำมาปรับใช้อย่างมีประสิทธิภาพ

161 pages, Paperback

First published September 1, 2011

Reviews

[Natthaphon · Rating 4 out of 5]

ส่วนแรก “อัตลักษณ์ไทย: จากไทยสู่ไทยๆ” จะพูดถึงความเป็นไทยในแต่ละลักษณะต่าง ๆ ทั้งความเป็นของแท้หรือไม่แท้ ความเป็นผลงานล้ำค่าหรือผลงานธรรมดา การเล่าเรื่องจะมีภาพตัวอย่างผลงานความเป็นไทยแต่ละประเภทซึ่งช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจยิ่งขึ้น ส่วนหลัง “บริโภคความเป็นไทย” ส่วนนี้จะมีความซับซ้อนมากขึ้นเล็กน้อย จะพูดถึงความเป็นไทยกับบริโภคนิยม การสอดผสานระหว่างชาตินิยมกับวัฒนธรรมสมัยใหม่ ทั้งจากธุรกิจสินค้าและค่านิยมของสังคม ผมมองว่าส่วนหลังนี้เป็นเรื่องใกล้ตัวที่น่าสนใจ เราสามารถคลายข้อสงสัยบางเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นได้

[Jessada Karnjana · Rating 4 out of 5]

รวมสองบทความ อัตลักษณ์ไทย: จากไทยสู่ไทย ๆ โดย ประชา สุวีรานนท์ กับ บริโภคความเป็นไทย โดย เกษียร เตชะพีระ บทความแรกพูดถึงความเป็นไทย กับไทย ๆ ที่ไม่ใช่ไทยกระแสหลัก หรือเจือจางกว่าไทย ที่เริ่มเข้ามาสู่ความเป็นไทย โดยพูดผ่านบริบทของการออกแบบและศิลปะ เครื่องมือหลักที่ใช้วิเคราะห์คือสี่เหลี่ยมสัญศาสตร์ของคลิฟฟอร์ด ซึ่งไทย ๆ หรือ vernacular Thai เป็นส่วนที่อยู่ในโซน inauthentic ร่วมกับ culture เป็นไทยชายชอบที่ทั้งไม่แท้และไม่เป็นศิลปะ ซึ่งได้ค่อย ๆ เปลี่ยนสถานะ ข้ามพรมแดนจาก inauthentic ไปสู่ authentic เป็นไทยพื้นบ้าน หรือ culture ไป art เป็นไทยร่วมสมัย ผู้เขียนพยายามอธิบายว่าไทย ๆ เกิดขึ้นมาจากอะไร และทำไมมันถึงเริ่มเข้ามาสู่อัตลักษณ์ไทย

ในบริโภคความเป็นไทย บทความจากงานวิจัย สไตล์แทรกด้วยอารมณ์ขันสุดแสบ และวิเคราะห์อย่างเฉียบขาดของอาจารย์เกษียร เตชะพีระ วิเคราะห์ผลกระทบต่อความเป็นไทยหรืออัตลักษณ์ของชาติจากกระแสบริโภคนิยมในกระแสโลกานุวัตร (การประพฤติตามโลก?) จากตัวอย่างโฆษณาหรือข่าวจำนวนหนึ่ง ซึ่งแสดงให้เห็นว่าก่อให้เกิดการปลดปล่อย 4 อย่างเป็นผลลัพธ์ และวิเคราะผ่านสมมติฐาน (หรือข้อโต้แย้ง) ถึงกระบวนการสู่ผลลัพธ์เหล่านี้ว่า ประกอบด้วยการทดเทิดความอยากบริโภคความไม่เป็นไทยผ่านสัญลักษณ์แบบไทย ๆ กับการระเหิดความเป็นไทย อันอาจารย์เองสรุปไว้เชิงเปรียบเทียบอย่างน่าฟังถึงลำดับขั้นตอนการระเหิด "... ความเป็นไทยอันแข็งแกร่งมั่นคง หลอมละลายลงเป็นอากาศธาตุ และแล้วก็กลับแข็งตัวเกาะกุมกันขึ้นมาใหม่ในรูปสัญญะ" ผมไม่คาดหวังให้คนที่ยังไม่อ่านบทความดังกล่าวเข้าใจข้อสรุปนี้ในทันทีนะครับ ส่วนตัว อ่านจบแล้วหลงรักคำ 'cultural schizophrenia' และขอบอกตามตรง (แบบไทย ๆ) ว่ามันอ่านเข้าใจง่ายกว่าคำ 'วัฒนธรรมเภท'

[Phuwong · Rating 4 out of 5]

ยากต่อการทำความเข้าใจเล็กน้อย แต่ประเด็นการนำเสนอมีความน่าสนใจ