What do you think?
Rate this book
Reizigers van een nieuwe tijd: Jan Janszoon, een Nederlandse piraat in Marokkaanse dienst
In de vroege zeventiende eeuw bekeerde Jan Janszoon uit Haarlem zich tijdens zijn Noord-Afrikaanse ballingschap tot de islam. Hij werkte zich met gemak op tot admiraal van de Barbarijse piratenstad Salé in Marokko. Daarmee toonde hij het menselijke vermogen om zich met een nieuwe cultuur te vereenzelvigen, zó dat hij deze hartstochtelijk verdedigde en er een dominante kracht bleek te kunnen zijn. Wellicht wordt identiteit meer door omstandigheden en toeval bepaald, dan door geboorte en nationaliteit.
Reizigers van een nieuwe tijd is een ode aan grensgangers zoals Jan Janszoon, die onderdeel werden van de Marokkaanse cultuur en ons nieuwe vormen van burgerschap tonen. Wat vertellen deze historische reizigers ons over de tijd waarin we leven?
Essay voor de maand van de geschiedenis 2020
Reizigers van een nieuwe tijd is een ode aan grensgangers zoals Jan Janszoon, die onderdeel werden van de Marokkaanse cultuur en ons nieuwe vormen van burgerschap tonen. Wat vertellen deze historische reizigers ons over de tijd waarin we leven?
Essay voor de maand van de geschiedenis 2020
- GenresHistoryNonfictionAfrica
64 pages, Paperback
Published September 29, 2020
5 people are currently reading
80 people want to read
About the author
Abdelkader Benali
76 books57 followersBenali was born in Morocco, but came to Rotterdam at the age of four. Later he moved to Amsterdam. Except novels and plays Benali also writes articles and reviews for various Dutch newspapers and magazines.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 29 of 34 reviews
November 2, 2020
Korte geschiedenis van de Hollandse piraat, Jan Janszoon uit Haarlem, die zich in Marokko in het begin van de 17de eeuw opwerkte tot admiraal van de piratenstad, Sale, en veel roem en rijkdom vergaarde.
Fascinerend om te lezen dat Hollandse zeevaarders bij uitstek geschikt waren om het gezag over piratenschepen te voeren op de Middellandse Zee. De plaatselijke sultans beschikten alleen maar over gallei-schepen, waarvoor je veel galleislaven nodig had. De Hollanders bezaten de nieuwe techniek van zeilschepen en konden sneller en verder toeslaan en je had geen roeiers meer nodig. De Hollanders werden, nadat ze gevangen werden genomen, vrijwel onmiddellijk in dienst van de zeemacht van de een van de sultans genomen, maar wel onder de voorwaarde dat ze zich bekeerden tot de islam. Opmerkelijk om te lezen dat de helft van de bevolking van Algiers uit buitenlanders bestond, waarvan veel Hollanders. Ook interessant te vernemen dat er een zekere verstandhouding was tussen de Hollanders en de verdreven islamitische bevolking uit Spanje, die zich langs de noordkust van Marokko en Algerije had gevestigd. Beide volkeren werden immers op praktisch dezelfde wijze wegens hun godsdienst onderdrukt door de Spanjaarden, waarbij het de Hollanders uiteindelijk lukte zich van het Spaanse juk te bevrijden. Dat was een heel ander lot dan de islamitische Spanjaarden die verbannen werden naar Marokko.
Deze korte geschiedenis had, wat mij betreft, een beetje levendiger beschreven kunnen worden, want in feite is het verslag van deze bijzondere tak van piraterij best een bijzonder verhaal. Als je alleen al het feit onder ogen ziet dat men zelfs tot aan IJsland en Ierland toe rooftochten kon uitvoeren op die in beslag genomen Hollandse schepen, had ik dat best een meer avontuurlijk verslag waard gevonden.
Fascinerend om te lezen dat Hollandse zeevaarders bij uitstek geschikt waren om het gezag over piratenschepen te voeren op de Middellandse Zee. De plaatselijke sultans beschikten alleen maar over gallei-schepen, waarvoor je veel galleislaven nodig had. De Hollanders bezaten de nieuwe techniek van zeilschepen en konden sneller en verder toeslaan en je had geen roeiers meer nodig. De Hollanders werden, nadat ze gevangen werden genomen, vrijwel onmiddellijk in dienst van de zeemacht van de een van de sultans genomen, maar wel onder de voorwaarde dat ze zich bekeerden tot de islam. Opmerkelijk om te lezen dat de helft van de bevolking van Algiers uit buitenlanders bestond, waarvan veel Hollanders. Ook interessant te vernemen dat er een zekere verstandhouding was tussen de Hollanders en de verdreven islamitische bevolking uit Spanje, die zich langs de noordkust van Marokko en Algerije had gevestigd. Beide volkeren werden immers op praktisch dezelfde wijze wegens hun godsdienst onderdrukt door de Spanjaarden, waarbij het de Hollanders uiteindelijk lukte zich van het Spaanse juk te bevrijden. Dat was een heel ander lot dan de islamitische Spanjaarden die verbannen werden naar Marokko.
Deze korte geschiedenis had, wat mij betreft, een beetje levendiger beschreven kunnen worden, want in feite is het verslag van deze bijzondere tak van piraterij best een bijzonder verhaal. Als je alleen al het feit onder ogen ziet dat men zelfs tot aan IJsland en Ierland toe rooftochten kon uitvoeren op die in beslag genomen Hollandse schepen, had ik dat best een meer avontuurlijk verslag waard gevonden.
January 1, 2021
Tries to cover too much ground in too few pages. Why not elaborate further into a historical novel or a 'who do you think you are' type of genealogical search?
October 17, 2020
This is the annual historical essay that is written especially for the month of the historical book and this one is about privateering and piracy, the difference is that one is state sanctioned and the other one is for personal gain or livelihood.
In this subject is also tells us about the inquisition and the Spanish war on Islam in Spain and how they threw out the Muslims and have for a long time tried to occupy the North African coastline and are still there to this day.
It is also a tale of migration into the world of Muslims and privateering by one Jan Janszoon a Dutch privateer in Moroccan service.
It is about the influence Europa had on the Ottoman world and the influence the European sailors had on sailing technical skills of the privateers.
It is also a personal tale by the writer on his own past and its influence on him.
An interesting little essay about migration and influence the orient had on the world and the other way around. 64 pages is easy to enjoy.
In this subject is also tells us about the inquisition and the Spanish war on Islam in Spain and how they threw out the Muslims and have for a long time tried to occupy the North African coastline and are still there to this day.
It is also a tale of migration into the world of Muslims and privateering by one Jan Janszoon a Dutch privateer in Moroccan service.
It is about the influence Europa had on the Ottoman world and the influence the European sailors had on sailing technical skills of the privateers.
It is also a personal tale by the writer on his own past and its influence on him.
An interesting little essay about migration and influence the orient had on the world and the other way around. 64 pages is easy to enjoy.
October 20, 2020
Tijdens zijn studie geschiedenis hoorde Abdelkader Benali voor het eerst over Jan Janszoon, de zeventiende-eeuwse kaper die fortuin maakte in Noord-Afrika. Toch kwam zijn verhaal pas echt tot leven toen de auteur ontdekte dat deze Haarlemse avonturier iets overeenkomstig heeft met zijn voorouders: beiden verdienden geld met piraterij.
In het Maand van de Geschiedenis-essay Reizigers van een nieuwe tijd wisselt Benali het verhaal van zijn eigen verleden af met het grotere verhaal van het Middellandse Zeegebied, dat al eeuwenlang allerlei vrijbuiters aantrekt. Hij laat zien dat Janszoon niet de enige Europeaan was die in Noord-Afrika op zoek ging naar fortuin en roem. In steden als Algiers barste het in de zeventiende eeuw van de gelukzoekers die geen moeite hadden om ‘in dienst van de Turk’ hun geld te verdienen. De Haarlemse piraat ging zelfs nog een stap verder. Janszoon bekeerde zich tot de Islam, liet zich besnijden, trouwde met een Moorse vrouw, viel Nederlandse schepen aan en hield landgenoten gevangen als slaven. Jaren later schiet hij als admiraal van de Marokkaanse stad Salé zijn vaderland juist weer te hulp en zet hij zich in om gevangengenomen Nederlandse zeelieden vrij te krijgen.
Aan de hand van het avontuurlijke verhaal van deze Haarlemse piraat laat Benali op overtuigende wijze zien dat identiteit niet iets is wat vastligt. Natuurlijk blijf je altijd verbonden met de plaats waar je vandaan komt, maar zeker als migrant heb je ook de persoonlijke vrijheid om je aan te passen en te veranderen. ‘Renegaten als Jan Janszoon tonen dat identiteit fluïde is als het onstuimige water waar ze op voeren, en dat migratie, of het nu van noord naar zuid is, of van zuid naar noord (zoals mijn vader die naar Nederland kwam), daar een beslissende invloed op heeft.’
De overtuiging en het onderzoek dat Benali heeft gestoken in het schetsen van dit grote plaatje, ontbreekt als hij dit migratieverhaal koppelt aan de geschiedenis van zijn eigen voorouders. In het geboortedorp van de auteur lieten lokale vissers in slechte economische tijden Europese schepen vastlopen op de kust, waarna de buitgemaakte goederen op de lokale markt werden verkocht en de bemanning moest worden vrijgekocht. Het is goed om te tonen dat het Rifgebied een rijke geschiedenis heeft, maar het bewijs dat zijn voorouders daadwerkelijk meededen aan piraterij is flinterdun en vooral gebaseerd op zijn eigen aanname. ‘Voor me op het bureau ligt een foto van mijn overgrootvader. Hij heeft blauwe ogen en een hangsnor – als niet hij ooit op een sloep heeft plaatsgenomen om in het duister van de nacht dwars door de mist een gewapend schip te enteren, dan zijn vader wel.’
Dit essay is niet op alle fronten een waterdicht historisch verhaal, maar het geeft wel een verrassend inkijkje in onze eigen vaderlandse geschiedenis. Verwelkomen wij de afgelopen tientallen jaren nieuwkomers uit Noord-Afrika, enkele eeuwen geleden ging die migrantenstroom grotendeels de andere kant op. Of er tussen de mensen die zich in Nederland vestigen net zulke vrijbuiters zitten als Jan Janszoon? Laten we hopen dat het geen vier eeuwen duurt voordat iemand zijn of haar verhaal optekent.
In het Maand van de Geschiedenis-essay Reizigers van een nieuwe tijd wisselt Benali het verhaal van zijn eigen verleden af met het grotere verhaal van het Middellandse Zeegebied, dat al eeuwenlang allerlei vrijbuiters aantrekt. Hij laat zien dat Janszoon niet de enige Europeaan was die in Noord-Afrika op zoek ging naar fortuin en roem. In steden als Algiers barste het in de zeventiende eeuw van de gelukzoekers die geen moeite hadden om ‘in dienst van de Turk’ hun geld te verdienen. De Haarlemse piraat ging zelfs nog een stap verder. Janszoon bekeerde zich tot de Islam, liet zich besnijden, trouwde met een Moorse vrouw, viel Nederlandse schepen aan en hield landgenoten gevangen als slaven. Jaren later schiet hij als admiraal van de Marokkaanse stad Salé zijn vaderland juist weer te hulp en zet hij zich in om gevangengenomen Nederlandse zeelieden vrij te krijgen.
Aan de hand van het avontuurlijke verhaal van deze Haarlemse piraat laat Benali op overtuigende wijze zien dat identiteit niet iets is wat vastligt. Natuurlijk blijf je altijd verbonden met de plaats waar je vandaan komt, maar zeker als migrant heb je ook de persoonlijke vrijheid om je aan te passen en te veranderen. ‘Renegaten als Jan Janszoon tonen dat identiteit fluïde is als het onstuimige water waar ze op voeren, en dat migratie, of het nu van noord naar zuid is, of van zuid naar noord (zoals mijn vader die naar Nederland kwam), daar een beslissende invloed op heeft.’
De overtuiging en het onderzoek dat Benali heeft gestoken in het schetsen van dit grote plaatje, ontbreekt als hij dit migratieverhaal koppelt aan de geschiedenis van zijn eigen voorouders. In het geboortedorp van de auteur lieten lokale vissers in slechte economische tijden Europese schepen vastlopen op de kust, waarna de buitgemaakte goederen op de lokale markt werden verkocht en de bemanning moest worden vrijgekocht. Het is goed om te tonen dat het Rifgebied een rijke geschiedenis heeft, maar het bewijs dat zijn voorouders daadwerkelijk meededen aan piraterij is flinterdun en vooral gebaseerd op zijn eigen aanname. ‘Voor me op het bureau ligt een foto van mijn overgrootvader. Hij heeft blauwe ogen en een hangsnor – als niet hij ooit op een sloep heeft plaatsgenomen om in het duister van de nacht dwars door de mist een gewapend schip te enteren, dan zijn vader wel.’
Dit essay is niet op alle fronten een waterdicht historisch verhaal, maar het geeft wel een verrassend inkijkje in onze eigen vaderlandse geschiedenis. Verwelkomen wij de afgelopen tientallen jaren nieuwkomers uit Noord-Afrika, enkele eeuwen geleden ging die migrantenstroom grotendeels de andere kant op. Of er tussen de mensen die zich in Nederland vestigen net zulke vrijbuiters zitten als Jan Janszoon? Laten we hopen dat het geen vier eeuwen duurt voordat iemand zijn of haar verhaal optekent.
March 1, 2021
Ballingschap? Hartstochtelijk?
Behalve dat er verschillende onwaarheden / vergissingen in dit boekje staan, kun je mijns inziens het leven en de daden van piraten die 400 jaar geleden blanke slaven ronselden, martelden en verhandelden op de slavenmarkt in Algiers, niet vergelijken met immigratie en integratie in deze tijd. Dat de auteur de geschiedenis van Jan Janszoon rechtstreeks heeft verbonden met zijn eigen leven en afkomst, alleen omdat hij in Marokko werd geboren is dan ook een gotspe.
Nb: Terwijl de cover dat wel suggereert, is er geen enkele afbeelding van Jan Janszoon bekend.
Binnenkort verschijnt er over dit onderwerp een objectief boek met de titel:
‘Jan Janszoon, admiraal van Salé.
De 17e eeuwse moslimpiraat uit Haarlem.’
Geschreven door een kenner: Arne Zuidhoek.
Behalve dat er verschillende onwaarheden / vergissingen in dit boekje staan, kun je mijns inziens het leven en de daden van piraten die 400 jaar geleden blanke slaven ronselden, martelden en verhandelden op de slavenmarkt in Algiers, niet vergelijken met immigratie en integratie in deze tijd. Dat de auteur de geschiedenis van Jan Janszoon rechtstreeks heeft verbonden met zijn eigen leven en afkomst, alleen omdat hij in Marokko werd geboren is dan ook een gotspe.
Nb: Terwijl de cover dat wel suggereert, is er geen enkele afbeelding van Jan Janszoon bekend.
Binnenkort verschijnt er over dit onderwerp een objectief boek met de titel:
‘Jan Janszoon, admiraal van Salé.
De 17e eeuwse moslimpiraat uit Haarlem.’
Geschreven door een kenner: Arne Zuidhoek.
November 21, 2020
Er staat veel interessants in, maar toch vond ik het moeilijk mijn aandacht bij dit boekje te houden. Dat had deels te maken met het heen en weer springen in de tijd, waardoor ik soms het spoor bijster raakte.
January 8, 2021
Ik hoor het Abdelkader Benali nog zo zeggen in één van de prachtige afleveringen van zijn schitterende televisieprogramma Chez Benali. Om precies te zijn, de aflevering Bon Fortuna. Hij opent die episode met de woorden “Op deze reis eet ik kruidige piratensoep.” Samen met zijn lieftallige echtgenote Saida gaat hij namelijk in Rabat op zoek naar authentieke Marrokkaanse Harira. In de scène die volgt, nadat ze kort daarvoor een kommetje Harira hebben verorberd, lopen ze geloof ik op een soort van fortmuur aan zee in Salé waarop Abdelkader Saida vertelt over de piraat Jan Janszoon (Moerad Raïs) uit Haarlem. Ik kende in grote lijnen het verhaal van Moerad Raïs al, maar meer dan dat hij een gevangen genomen Nederlandse zeevaarder was die zich had bekeerd tot de Islam en vervolgens een Barbarijse zeerover werd was dat het wel zo’n beetje. Iets deed op dat moment een vuurtje ontvlammen om meer over die periode te weten te komen. Chez Benali was een soort startsein om mij überhaupt wat meer te gaan verdiepen in Marokko. Het kleurrijke land waar ik geboren ben en een haat/liefde verhouding mee heb. Het land dat ik ook de rug toegekeerd heb en waarvan ik eigenlijk veel te weinig wist. Er kwamen dus stapels boeken in huis. Marokkaanse geschiedenis werd mijn ontdekkingsreis naar een bewust opzijgezette, verwaarloosde kant van mijn eigen fluïde identiteit. Ik struikelde over allerlei bijzondere wetenswaardigheden zoals de band tussen Marokko en de VS, en dat Marokko één van de eerste landen was die de VS als onafhankelijk land erkende. Dat in 1787 een verdrag tussen beide landen werd getekend dat tot op heden de langst onverbroken overeenkomst is in de Amerikaanse diplomatie. Een paar jaar later in 1791 opende de VS op aanraden van George Washington een consulaat in Tanger. Dat gebouw is het oudste Amerikaanse bezit buiten haar eigen grenzen. Dit alles voltrok zich in de nadagen van eeuwenlange Barbarijse piraterij. Terwijl ik bezield verder in de historie van het land van mijn herkomst aan het spitten was, kwam daar ineens vanuit onverwachte hoek het boek van Ólafur Egilsson op mijn pad. Uitgegeven door Henriette Faas. Een ongekend bijzonder getuige- en reisverslag van een IJslandse dominee die samen met anderen ontvoerd werd door Barbarijse moslim-piraten en met een vrijbrief terug moest reizen om losgeld in te zamelen bij de koningsnummer Denemarken. Op zichzelf al een ontiegelijk krankjorum bijzonder verhaal, maar wat bij mij vooral ook een lichtje deed branden was de verheldering in het epiloog. De vermelding dat de leider van de aanvallen en ontvoeringen op IJsland de Nederlandse afvallige ‘Murat Reis’ uit Salé was, “(Zijn Nederlandse naam was Jan Janszoon)”. Ik had al het e.e.a. over piraterij uit Noord-Afrika gelezen maar dit verhaal deed er voor mij nog een extra boekje over open. Mijn opa had on-Marokkaans blauwgrijze ogen. Er zijn vele Noord-Afrikaanse Riffijnen met helblauwe ogen en blond haar. Onze zogenaamde verschillende identiteiten zijn nauwer verbonden met elkaar dan men denkt of weet en dat is wat mij betreft de essentie van Abdelkader’s essay.
Afijn, tot zover mijn verhaal, nu terug naar de meester. Het essay Reizigers van een nieuwe tijd. Waar moet ik beginnen? Misschien eerst met een licht kritische noot. Dan hebben we die alvast gehad. Mijn God Abdelkader wat heb jij dit boekje volgestouwd met extra weetjes. Voor mij wegwijzers naar zijwegen nog te nemen. Er staan nu zoveel deurtjes op een kier open waar ik achter wil kijken dat ik van gekkigheid niet eens meer weet waar te beginnen. Tot zover positieve kritiek!
Reizigers van een nieuwe tijd begint met een aanname dat er wellicht een mogelijkheid bestaat dat de voorouders van Abdelkader nazaten zouden kunnen zijn geweest van Moorse vluchtelingen en dat dus zelfs de kans groot is dat ze bij de zeeroof betrokken waren geweest aan de Noord-Marokkaanse Riffijnse kust. Je merkt dat hij zich in zijn schrijven verder verplaatst als een piraat. Nietsontziend legt hij bloot dat dit een integratieverhaal is van twee kanten. De Haarlemmer Jan Janszoon is de pineut. Die laat zich namelijk besnijden. Een dubbelzinnig figuur noemt hij hem. Een meervoudige identiteit. Is dat misschien de essentie al vroeg in zijn essay geopenbaard? Of is het toch de migratie die aan de grondslag ligt? Terwijl ik met die vragen worstel weet Abdelkader ondertussen zwierig zijn eigen verhaal over zijn jeugd aan die noord Marrokkaanse kust erin te vlechten. Die vlecht bind hij vast met stroken migratie-geschiedenis van zijn familie. Voor het decor laat hij ook verder zeker niet onbesproken de wraakzuchtige Spaanse reconquista die aangestuurd werd door de Katholieke vorsten Ferdinand en Isabella om Iberië van alle moslims en joden te ontdoen. Of de eeuwen latere Spaanse pacificatie campagne om de Marokkaanse Rif te koloniseren. De Spanjaarden kregen daar op een gegeven moment hun ontiegelijk op hun sodemieter van de Riffijnen onder leiding van Abdelkarim el-Khattabi. Het waren uiteindelijk de Fransozen die de Spanjolen te hulp schoten om de Riffijnen onder de knie krijgen. Als je daar echt het fijne over wilt weten raad ik je ten zeerste aan om het uiterst spitsvondig geschreven boek Het volk van Abdelkrim van Sietske de Boer te lezen. Maar goed, ik wijk weer eens af dus snel terug naar dit essay en hoe Jan Janszoon Moerad Raïs werd. Hoe Abdelkader dat opzet is een ingenieus stukje schrijven, beginnend met de verdrijving van de Morisken uit Hornachos naar Rabat, Salé door de Spanjolen en het verzet tot het vredesakkoord met de Lage landen wiens bevolking onder invloed van Voltaire van Katholiek naar overwegend Protestant Verschuift. In die roerige tijden groeit Jan Janszoon op. Schepen hadden een grote economische aantrekkingskracht. Al op jonge leeftijd lonkte de kaapvaart. Hij werd bedreven in deze lucratieve ambacht waarbij vooral de gehate Spanjaarden de klos waren. De kentering komt als Janszoon tijdens een expeditie vastloopt bij Lanzarote. Daar wordt de gestrande Haarlemmer opgepikt door een renegaat. Ene Soliman Reys. Een Hollander die oorspronkelijke de naam Veenboer droeg en die Turks was gegaan. Zo heette dat. Wat dan volgt is pure schrijverskunst van Abdelkader. Hij geeft de lezer een inkijk in een levendige weergave van een reis door een nieuwe wereld waarin je samen met en door de ogen van Janszoon wordt meegenomen door Veenboer op weg naar de uiteindelijke bekering. Wat volgt is het weelderige leven als Corsair, de kritiek uit het thuisland op deze afvallige tot zijn uiteindelijke vestiging in Salé en verworven positie als Admiraal met een ontzagwekkende reputatie die hem vooruit is gesneld.
Abdelkader sluit genadeloos af met een bespiegeling van de verdrijving van de Morisken veroorzaakt door het onvermogen van de Spanjaarden om ze ondanks hun integratie en zelfs assimilatie nooit als volwaardige burgers te willen accepteren. Iets wat drie en vier generaties verder in Nederland ook nog speelt. Hij stelt zichzelf daarom de vraag wie hij is. “Ben ik een Nederlander? Of een reïncarnatie van een morisk? Of een renegaat? Ben ik eigenlijk nooit weggeweest uit Europa, mijn verblijf in de Maghreb slechts een pauze in een periode van een paar honderd jaar?” Ook vraagt hij zich verder af of het wantrouwen en de achterdocht ooit zal verdwijnen. Persoonlijk vraag ik mij dan net als Abdelkader af hoeveel generaties het nog duurt totdat wij niet meer als die ander worden gezien? Het cliché is natuurlijk dat de tijd het ons zal leren. Of ik het nog meemaak betwijfel ik. Ik ben een Marokkaanse Nederlander die inmiddels na in vier andere landen te hebben gewoond neergestreken is in een vijfde, de VS. bij uitstek een migratiesaldo, voortgekomen uit vluchtelingen en migranten. Mijn identiteit is juist daarom wel misschien meer dan bij de gemiddelde ‘andere’ door mijn expat leven ontzettend fluïde. Zoals Sinan Çankaya zegt in zijn boek Mijn ontelbare identiteiten, “Onze identiteiten zijn niet ons bezit. Ze ontstaan in ontmoetingen. Identiteit is een proces, geen onveranderlijk ding.” Jan Janszoon ontmoette Suleyman Reys en veranderende van identiteit in Moerad Raïs.
- Kaper op Amerikaanse bodem -
Afijn, tot zover mijn verhaal, nu terug naar de meester. Het essay Reizigers van een nieuwe tijd. Waar moet ik beginnen? Misschien eerst met een licht kritische noot. Dan hebben we die alvast gehad. Mijn God Abdelkader wat heb jij dit boekje volgestouwd met extra weetjes. Voor mij wegwijzers naar zijwegen nog te nemen. Er staan nu zoveel deurtjes op een kier open waar ik achter wil kijken dat ik van gekkigheid niet eens meer weet waar te beginnen. Tot zover positieve kritiek!
Reizigers van een nieuwe tijd begint met een aanname dat er wellicht een mogelijkheid bestaat dat de voorouders van Abdelkader nazaten zouden kunnen zijn geweest van Moorse vluchtelingen en dat dus zelfs de kans groot is dat ze bij de zeeroof betrokken waren geweest aan de Noord-Marokkaanse Riffijnse kust. Je merkt dat hij zich in zijn schrijven verder verplaatst als een piraat. Nietsontziend legt hij bloot dat dit een integratieverhaal is van twee kanten. De Haarlemmer Jan Janszoon is de pineut. Die laat zich namelijk besnijden. Een dubbelzinnig figuur noemt hij hem. Een meervoudige identiteit. Is dat misschien de essentie al vroeg in zijn essay geopenbaard? Of is het toch de migratie die aan de grondslag ligt? Terwijl ik met die vragen worstel weet Abdelkader ondertussen zwierig zijn eigen verhaal over zijn jeugd aan die noord Marrokkaanse kust erin te vlechten. Die vlecht bind hij vast met stroken migratie-geschiedenis van zijn familie. Voor het decor laat hij ook verder zeker niet onbesproken de wraakzuchtige Spaanse reconquista die aangestuurd werd door de Katholieke vorsten Ferdinand en Isabella om Iberië van alle moslims en joden te ontdoen. Of de eeuwen latere Spaanse pacificatie campagne om de Marokkaanse Rif te koloniseren. De Spanjaarden kregen daar op een gegeven moment hun ontiegelijk op hun sodemieter van de Riffijnen onder leiding van Abdelkarim el-Khattabi. Het waren uiteindelijk de Fransozen die de Spanjolen te hulp schoten om de Riffijnen onder de knie krijgen. Als je daar echt het fijne over wilt weten raad ik je ten zeerste aan om het uiterst spitsvondig geschreven boek Het volk van Abdelkrim van Sietske de Boer te lezen. Maar goed, ik wijk weer eens af dus snel terug naar dit essay en hoe Jan Janszoon Moerad Raïs werd. Hoe Abdelkader dat opzet is een ingenieus stukje schrijven, beginnend met de verdrijving van de Morisken uit Hornachos naar Rabat, Salé door de Spanjolen en het verzet tot het vredesakkoord met de Lage landen wiens bevolking onder invloed van Voltaire van Katholiek naar overwegend Protestant Verschuift. In die roerige tijden groeit Jan Janszoon op. Schepen hadden een grote economische aantrekkingskracht. Al op jonge leeftijd lonkte de kaapvaart. Hij werd bedreven in deze lucratieve ambacht waarbij vooral de gehate Spanjaarden de klos waren. De kentering komt als Janszoon tijdens een expeditie vastloopt bij Lanzarote. Daar wordt de gestrande Haarlemmer opgepikt door een renegaat. Ene Soliman Reys. Een Hollander die oorspronkelijke de naam Veenboer droeg en die Turks was gegaan. Zo heette dat. Wat dan volgt is pure schrijverskunst van Abdelkader. Hij geeft de lezer een inkijk in een levendige weergave van een reis door een nieuwe wereld waarin je samen met en door de ogen van Janszoon wordt meegenomen door Veenboer op weg naar de uiteindelijke bekering. Wat volgt is het weelderige leven als Corsair, de kritiek uit het thuisland op deze afvallige tot zijn uiteindelijke vestiging in Salé en verworven positie als Admiraal met een ontzagwekkende reputatie die hem vooruit is gesneld.
Abdelkader sluit genadeloos af met een bespiegeling van de verdrijving van de Morisken veroorzaakt door het onvermogen van de Spanjaarden om ze ondanks hun integratie en zelfs assimilatie nooit als volwaardige burgers te willen accepteren. Iets wat drie en vier generaties verder in Nederland ook nog speelt. Hij stelt zichzelf daarom de vraag wie hij is. “Ben ik een Nederlander? Of een reïncarnatie van een morisk? Of een renegaat? Ben ik eigenlijk nooit weggeweest uit Europa, mijn verblijf in de Maghreb slechts een pauze in een periode van een paar honderd jaar?” Ook vraagt hij zich verder af of het wantrouwen en de achterdocht ooit zal verdwijnen. Persoonlijk vraag ik mij dan net als Abdelkader af hoeveel generaties het nog duurt totdat wij niet meer als die ander worden gezien? Het cliché is natuurlijk dat de tijd het ons zal leren. Of ik het nog meemaak betwijfel ik. Ik ben een Marokkaanse Nederlander die inmiddels na in vier andere landen te hebben gewoond neergestreken is in een vijfde, de VS. bij uitstek een migratiesaldo, voortgekomen uit vluchtelingen en migranten. Mijn identiteit is juist daarom wel misschien meer dan bij de gemiddelde ‘andere’ door mijn expat leven ontzettend fluïde. Zoals Sinan Çankaya zegt in zijn boek Mijn ontelbare identiteiten, “Onze identiteiten zijn niet ons bezit. Ze ontstaan in ontmoetingen. Identiteit is een proces, geen onveranderlijk ding.” Jan Janszoon ontmoette Suleyman Reys en veranderende van identiteit in Moerad Raïs.
- Kaper op Amerikaanse bodem -
September 19, 2021
Dit essay van Abdelkader Benali leest lekker weg, maar verzaakt een goed duidelijk punt te maken over Jan Janszoon, een Haarlemse piraat ten tijde van de tachtigjarige oorlog. Het blijft hangen in het narratieve. De verhalende stijl is verder wel meeslepend, al wordt soms iets te lukraak door de chronologie heen gesprongen. Argumentatief gezien komt de auteur niet per se verder dan het punt dat alle culturen melting pots zijn, of dat migratie nu eenmaal onderdeel is van de mensheid. Het is waar, maar zo waar dat het niet per se tot een nieuwe inzicht leidt. Desalniettemin beschrijft Benali de vermenging tussen Europa en de Maghreb beeldend, frivool, en romantisch. Misschien soms iets te romantisch, want uiteindelijk gaat het essay nog altijd over geweld door staat en piraat.
April 12, 2022
Leuke vertelling van een stukje geschiedenis, vanuit een persoonlijk oogpunt bekeken door Benali. Kort, aardig geschreven, leuk voor tussendoor. Niet meer eigenlijk.
March 11, 2021
Dit boekje blijft oppervlakkig over historische kennis en daarmee leer je uiteindelijk niet echt veel over het onderwerp. Het is een beetje raar geschreven waardoor het verhaal niet echt vlot leest en de aandacht niet vasthoudt. Jammer.
October 7, 2020
Interessant onderwerp, maar niet supervlot geschreven. Mijn gedachten dwaalden vaak af en dan moest ik opnieuw beginnen, en ik heb drie dagen gedaan over 62 pagina'a...
February 20, 2021
Geschiedkundig vals en onduidelijk motief of verkeerde motivatie om het te schrijven in mijn optiek. In deze tijd gaat het niet over de identiteit maar of de vraag wat een held is en hoe zwart of wit is de geschiedenis. Bv slavenij
September 9, 2022
Informatief en geeft een nieuwe kijk op piraten, racisme en tolerantie (of gebrek aan).
January 3, 2021
Leuke introductie van Jan Janszoon. Een stukje geschiedenis waar ik weinig van af weet. Smaakt naar meer.
March 29, 2024
Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.
“Niet ver van het Marokkaanse dorp waar ik ben geboren komen in het jaar 1515 de Spanjaarden aan land, en niet met de beste bedoelingen.”
In ‘Reizigers van een nieuwe tijd’ neemt Abdelkader Benali ons mee op een fascinerende reis door de geschiedenis en identiteit. Hij verweeft zijn eigen ervaringen als Marokkaans-Nederlandse schrijver met het verhaal van Jan Janszoon, een 17e-eeuwse Haarlemse jongen die zich bekeert tot de islam en uitgroeit tot admiraal van de Barbarijse piraten.
Benali schetst een levendig beeld van Janszoons avontuurlijke leven, gevuld met zeeslagen, bekering tot de islam en integratie in een nieuwe cultuur. Hij toont ons hoe Janszoon zich staande houdt in een complexe wereld waar religie, nationaliteit en loyaliteit voortdurend in flux zijn.
Tegelijkertijd reflecteert Benali op zijn eigen zoektocht naar identiteit en zijn positie in de Nederlandse samenleving. Hij bespreekt thema's als integratie, migratie en radicalisering, en belicht de overeenkomsten en tegenstellingen tussen zijn eigen ervaringen en die van Janszoon.
“Met behulp van Hitler, die hem een eskadron militaire vliegtuigen aanbiedt, zet Franco een geheime operatie op touw om Riffijnen die kunnen vechten tegen de republikeinen naar het Spaanse vasteland te brengen. Aan de Spaanse Burgeroorlog van 1936 nemen ook mijn voorouders deel. De oorlog waarin ze worden ingezet als terreurbrigade is niet de hunne.”
en
“Is de reden dat mijn voorouders naar Algerije trokken om op het land te werken ook deels een vlucht voor dat oorlogsgeweld? Ik kom er in mijn onderzoek achter dat mijn landstreek veel meer door oorlog en terreur is beïnvloed dan ik dacht.”
De kracht van ‘Reizigers van een nieuwe tijd’ ligt in de unieke combinatie van historische feiten, persoonlijke reflectie en maatschappelijke relevantie. Benali daagt ons uit om onze eigen grenzen te verleggen en na te denken over de complexiteit van identiteit en integratie in een steeds meer globaliserende wereld.
“Niet ver van het Marokkaanse dorp waar ik ben geboren komen in het jaar 1515 de Spanjaarden aan land, en niet met de beste bedoelingen.”
In ‘Reizigers van een nieuwe tijd’ neemt Abdelkader Benali ons mee op een fascinerende reis door de geschiedenis en identiteit. Hij verweeft zijn eigen ervaringen als Marokkaans-Nederlandse schrijver met het verhaal van Jan Janszoon, een 17e-eeuwse Haarlemse jongen die zich bekeert tot de islam en uitgroeit tot admiraal van de Barbarijse piraten.
Benali schetst een levendig beeld van Janszoons avontuurlijke leven, gevuld met zeeslagen, bekering tot de islam en integratie in een nieuwe cultuur. Hij toont ons hoe Janszoon zich staande houdt in een complexe wereld waar religie, nationaliteit en loyaliteit voortdurend in flux zijn.
Tegelijkertijd reflecteert Benali op zijn eigen zoektocht naar identiteit en zijn positie in de Nederlandse samenleving. Hij bespreekt thema's als integratie, migratie en radicalisering, en belicht de overeenkomsten en tegenstellingen tussen zijn eigen ervaringen en die van Janszoon.
“Met behulp van Hitler, die hem een eskadron militaire vliegtuigen aanbiedt, zet Franco een geheime operatie op touw om Riffijnen die kunnen vechten tegen de republikeinen naar het Spaanse vasteland te brengen. Aan de Spaanse Burgeroorlog van 1936 nemen ook mijn voorouders deel. De oorlog waarin ze worden ingezet als terreurbrigade is niet de hunne.”
en
“Is de reden dat mijn voorouders naar Algerije trokken om op het land te werken ook deels een vlucht voor dat oorlogsgeweld? Ik kom er in mijn onderzoek achter dat mijn landstreek veel meer door oorlog en terreur is beïnvloed dan ik dacht.”
De kracht van ‘Reizigers van een nieuwe tijd’ ligt in de unieke combinatie van historische feiten, persoonlijke reflectie en maatschappelijke relevantie. Benali daagt ons uit om onze eigen grenzen te verleggen en na te denken over de complexiteit van identiteit en integratie in een steeds meer globaliserende wereld.
May 24, 2021
Buitengewoon interessante materie. Vertelt het verhaal van de Nederlandse kaper (zeerover die met toestemming van de overheid op Spaanse schepen joeg) Jan Janszoon. Toen het twaalfjarig bestand inging werd hij plotseling werkloos en verkaste naar Noord-Afrika, werd moslim, en joeg nu op Europese schepen. Volgens het boek waren Nederlandse zeelieden in trek omdat de Moren nog met roeiers werkten terwijl zeilschepen veel efficiënter waren. Hij zou het in Noord-Afrika tot grote welstand en aanzien hebben gebracht. Onder andere maakte hij tochten naar IJsland en Ierland en roofde daar grote aantallen mensen voor de slavenmarkten of voor losgeld. Een tamelijk onaangenaam personage kortom.
Ander interessant aspect: de meest fanatieke kapers waren de uit Spanje verjaagde moslims, voor wie het kapen ook een persoonlijke vendetta was. Een ander stuk vergeten geschiedenis: de Spaanse belangstelling voor Marokko, geboren na het verlies van Cuba en de Filipijnen, die leidde tot een veroveringsoorlog maar werd gestuit door de krijgers van de Rif.
Het onderwerp is voor Benali onder andere interessant omdat zijn geboortedorp vlak bij de vroegere zeeroversnesten lag. En het lijkt waarschijnlijk dat Benali's niet zo verre voorouders daarbij betrokken zijn geweest.
Zoals gezegd, interessante materie. Maar Jan Jans is niet bepaald een rolmodel, ik weet niet of we uit deze geschiedenis veel kunnen leren over hoe culturen vreedzaam en respectvol kunnen samenleven, wat Benali wel een beetje suggereert. Ik vond het boekje ook wel heel rommelig.
Ander interessant aspect: de meest fanatieke kapers waren de uit Spanje verjaagde moslims, voor wie het kapen ook een persoonlijke vendetta was. Een ander stuk vergeten geschiedenis: de Spaanse belangstelling voor Marokko, geboren na het verlies van Cuba en de Filipijnen, die leidde tot een veroveringsoorlog maar werd gestuit door de krijgers van de Rif.
Het onderwerp is voor Benali onder andere interessant omdat zijn geboortedorp vlak bij de vroegere zeeroversnesten lag. En het lijkt waarschijnlijk dat Benali's niet zo verre voorouders daarbij betrokken zijn geweest.
Zoals gezegd, interessante materie. Maar Jan Jans is niet bepaald een rolmodel, ik weet niet of we uit deze geschiedenis veel kunnen leren over hoe culturen vreedzaam en respectvol kunnen samenleven, wat Benali wel een beetje suggereert. Ik vond het boekje ook wel heel rommelig.
October 22, 2020
Dit is een heel klein boekje, maar best aardig. In de 16e en 17e eeuw was Nederland het hi tech-centrum van de scheepsbouw. Kapiteins waren over de hele wereld gevraagd en vooral aan de Turkse/Moorse kant van de Middellandse Zee, waar ze nog gewend waaraan aan galeien die door slaven geroeid werden. Een zeilboot gaat een stuk sneller en er kan meer in. Jan Janszoon was zo'n Nederlandse zeeman. Tot aan het 12-jarige bestand kon hij als kaper met een Nederlandse kapersbrief uit de voeten, maar daarna niet meer, dus toen ging hij richting Algiers. Hij werd moslim en liet zich ook nog besnijden. En hij werd erg rijk van al het gekaap. Wat voor hem pleit, een beetje, is dat hij zijn best deed om Nederlandse slaven (gekaapte zeelui) vrij te laten kopen.
Het verhaal spreekt Benali aan, omdat hij misschien afstamt van Morisco's, islamitische Spanjaarden die uit Spanje verjaagd waren en ook als kaper de Spanjaarden te lijf gingen.
Als ik het zo opschrijf is het een boek van niks. Wat Benali erg aanspreekt is hoe makkelijk mensen van identiteit wisselen: Janszoon wordt moslim, zijn voorouders horen eerst bij de elite in Spanje, daarna worden ze kapers, daarna arme boeren en daarna Nederlander.
Hij schrijft het allemaal leuk op, maar hij vliegt regelmatig uit de bocht met kromme zinnen.
Het verhaal spreekt Benali aan, omdat hij misschien afstamt van Morisco's, islamitische Spanjaarden die uit Spanje verjaagd waren en ook als kaper de Spanjaarden te lijf gingen.
Als ik het zo opschrijf is het een boek van niks. Wat Benali erg aanspreekt is hoe makkelijk mensen van identiteit wisselen: Janszoon wordt moslim, zijn voorouders horen eerst bij de elite in Spanje, daarna worden ze kapers, daarna arme boeren en daarna Nederlander.
Hij schrijft het allemaal leuk op, maar hij vliegt regelmatig uit de bocht met kromme zinnen.
March 22, 2022
Ultrakort boekje over een Nederlandse piraat.
Het boek begint met een schitterend citaat:
Toen Alexander de Grote een piraat vroeg wat hem bezielde de zeeën onveilig te maken, antwoordde de zeerover:
"Net hetzelfde als u bezielt! Maar omdat ik het met een klein scheepje doe, heet ik rover, terwijl u, met uw grote vloot, heerser heet!"
Dan volgt een wat droge omschrijving van het leven van Jan Janszoon, de Nederlandse kaper die zijn geluk ging beproeven in Salé.
Men heeft het ook zeer kort over een rooftocht van Jan Janszoon naar Ijsland, waar men vele inwoners als slaven neemt en een dominee gevangen neemt, die uiteindelijk terug naar Denemarken keert.
Hierover is wél een goed boek geschreven, waar de schrijver niets over vertelt, maar dat ik wel kan aanraden: "De reizen van Ólafur Egilsson".
Als u dit boek al 3 sterren gaf, zal u "De reizen van Ólafur Egilsson" zeker 4 sterren geven!
Het boek begint met een schitterend citaat:
Toen Alexander de Grote een piraat vroeg wat hem bezielde de zeeën onveilig te maken, antwoordde de zeerover:
"Net hetzelfde als u bezielt! Maar omdat ik het met een klein scheepje doe, heet ik rover, terwijl u, met uw grote vloot, heerser heet!"
Dan volgt een wat droge omschrijving van het leven van Jan Janszoon, de Nederlandse kaper die zijn geluk ging beproeven in Salé.
Men heeft het ook zeer kort over een rooftocht van Jan Janszoon naar Ijsland, waar men vele inwoners als slaven neemt en een dominee gevangen neemt, die uiteindelijk terug naar Denemarken keert.
Hierover is wél een goed boek geschreven, waar de schrijver niets over vertelt, maar dat ik wel kan aanraden: "De reizen van Ólafur Egilsson".
Als u dit boek al 3 sterren gaf, zal u "De reizen van Ólafur Egilsson" zeker 4 sterren geven!
October 25, 2020
Een boekje dat vertelt hoe Nederlandse zeelieden piraten kapitein zijn geworden in Marokkaanse dienst. Helder legt Benali uit hoe het allemaal zo heeft kunnen lopen met Simon de Danser uit Dordrecht, Jan Janszoon uit Haarlem en Jopie de Veenboer uit Hoorn (!).
De link die hij legt naar zijn persoonlijke geschiedenis vind ik niet zo overtuigend, te veel 'misschien was het wel zo dat' mijn voorvaders etc.
De parallel met 'reizigers van de nieuwe tijd' (gastarbeiders, met name de Marokkaanse, in het bijzonder zijn vader) is aardig gevonden. Het heeft waarde i.v.m. identiteitsvraagstukken van landverhuizers, maar had voor mij persoonlijk niet zo gehoeven. Evengoed blijft het boekje de moeite van het lezen waard en heb ik respect voor de manier waarop Benali in zo'n kort werkje zoveel kan vertellen en verhelderen.
De link die hij legt naar zijn persoonlijke geschiedenis vind ik niet zo overtuigend, te veel 'misschien was het wel zo dat' mijn voorvaders etc.
De parallel met 'reizigers van de nieuwe tijd' (gastarbeiders, met name de Marokkaanse, in het bijzonder zijn vader) is aardig gevonden. Het heeft waarde i.v.m. identiteitsvraagstukken van landverhuizers, maar had voor mij persoonlijk niet zo gehoeven. Evengoed blijft het boekje de moeite van het lezen waard en heb ik respect voor de manier waarop Benali in zo'n kort werkje zoveel kan vertellen en verhelderen.
June 25, 2025
In “Reizigers van een nieuwe tijd” behandelt Abdelkader Benali, een interessant onderwerp; Barbarijse zeerovers/kapers. Vooral in de 17e eeuw waren ze zeer actief op de middellandse zee. De Haarlemse Jan Janszoon bekeerde zich, in de 17e eeuw, zich tot de islam. Hij was niet de enige Nederlander die zich tot de islam bekeerde. De prikkel om te bekeren was vooral omdat, als islamiet, ruimte en bescherming kregen van de sultan om koopvaardijschepen op de Middellandse Zee te kapen. Door deze praktijk verdiende ze goed.
Het onderwerp en de geschiedenis; de val van Granada en uitzetting van de moren, krijgt niet voldoende ruimte om in het essay uit te werken. Verder vind ik dat de schrijfstijl wel meer prikkelend had gemogen.
Het onderwerp en de geschiedenis; de val van Granada en uitzetting van de moren, krijgt niet voldoende ruimte om in het essay uit te werken. Verder vind ik dat de schrijfstijl wel meer prikkelend had gemogen.
This entire review has been hidden because of spoilers.
April 23, 2022
A short book that tries to tell a rather complex tale of piracy, a Dutch seaman serving in Morocco's fleet.
The book got my interest because it is ramadan and I try to read more books from and about cultures/countries I do not know much about. And this connection of Jan Janszoon (and others!) emigrating to Morocco was in itself quite interesting. But the fact that Spanish inquisition also came along and it hopped back and forth in time, it didn't quite succeed in keeping my attention and actually make me remember much about this interesting historical person.
The book got my interest because it is ramadan and I try to read more books from and about cultures/countries I do not know much about. And this connection of Jan Janszoon (and others!) emigrating to Morocco was in itself quite interesting. But the fact that Spanish inquisition also came along and it hopped back and forth in time, it didn't quite succeed in keeping my attention and actually make me remember much about this interesting historical person.
April 6, 2021
Eerder las ik De hand van Fatima; een vuistdikke roman over het verdrijven van de Moren uit Spanje in de 15e eeuw. Dit boek beschrijft de lotgevallen van Jan Janszoon; een excellente schipper uit Haarlem. Hij vecht mee aan de zijde van de Moren vanuit Noord Afrika.
Altijd weer een mooie relativering van het hier en nu, zo'n op geschiedenis gebaseerde roman
Altijd weer een mooie relativering van het hier en nu, zo'n op geschiedenis gebaseerde roman
July 19, 2022
Het onderwerp leek mij erg interessant. Helaas wil Abdelkader zo veel historie kwijt in 60 pagina's dat het eigenlijk nergens diep op in gaat. Ook ben ik niet zo'n fan van gevoelens en gedachten toeschrijven aan iemand die ooit echt heeft geleefd zonder dat er bewijs is zoals dagboekfragmenten. Dan is het gewoon historische fictie.
July 13, 2021
Heb het beluisterd als luisterboek tijdens mijn dagelijkse Ommetjes; interessante geschiedenis en goed verteld. Jammer alleen dat de voorlezer consequent een aantal cruciale uitspraakfouten maakte in een aantal van origine Franse woorden... Slordig om niet eerst de uitspraak op te zoeken...
November 3, 2020
Beknopt en informatief. Over kapers en zeerovers van Nederlandse afkomst in orientaalse dienst.
January 3, 2021
Mooi onderwerp, mooi in onze tijd geplaatst, iets te veel van de hak op de tak
Read
May 20, 2021Op zich interessant, maar niet helemaal mijn ding. En de voorleesstem was niet zo fijn 🙃
This entire review has been hidden because of spoilers.
February 6, 2022
Kort boekje (want essay) over een potentieel interessant onderwerp. Maar het graaft niet erg diep en raakt me niet. Niet heel erg, want ik had het in twee avonden uit..
March 3, 2022
Veel historische, geografische en religieuze informatie in kort bestek. Daardoor lastig om te volgen.
Displaying 1 - 29 of 34 reviews