What do you think?
Rate this book
पृथ्वीनारायण शाह [Prithivi Narayan Shah]
वि.सं. १९९२ मा दार्जिलिङबाट प्रकाशित यो कृति इतिहास विषयको पहिलो नेपाली पुस्तक हो ।
नाम 'पृथ्वीनारायण शाह' भए पनि यसमा शाहवंशीय राजाहरूको पुख्यौलीसहित तत्कालीन चौबिसे राज्यहरू, काठमाडौं उपत्यकाका राजाहरू तथा तराइका सेन राजाहरूका बारे महत्वपूर्ण तथ्यहरू समेटिएका छन् ।
तत्कालीन आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक स्थिति एवम् कुटनीतिक सम्बन्धबारे बुझ्न तथा पृथ्वीनारायण शाहलाई नजिकबाट चिन्न यो पुस्तक नपढी सुखै छैन
नाम 'पृथ्वीनारायण शाह' भए पनि यसमा शाहवंशीय राजाहरूको पुख्यौलीसहित तत्कालीन चौबिसे राज्यहरू, काठमाडौं उपत्यकाका राजाहरू तथा तराइका सेन राजाहरूका बारे महत्वपूर्ण तथ्यहरू समेटिएका छन् ।
तत्कालीन आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक स्थिति एवम् कुटनीतिक सम्बन्धबारे बुझ्न तथा पृथ्वीनारायण शाहलाई नजिकबाट चिन्न यो पुस्तक नपढी सुखै छैन
396 pages, Paperback
Published January 1, 2020
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 of 1 review
January 11, 2026
श्री ५ बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको ३०४ औं जन्मजयन्ती तथा राष्ट्रिय एकता दिवसको पूर्वसन्ध्यामा सूर्यविक्रम ज्ञवाली रचित पृथ्वीनारायण शाह पढेर सकेँ । वि.सं. १९९२ (सन् १९३५)मा दार्जिलिङबाट पहिलोपटक प्रकाशित यस पुस्तकको दोस्रो संस्करण वि.सं. २०३३ मा प्रकाशन भएको रहेछ । सोही संस्करणलाई मञ्जरी प्रकाशनले पुनः प्रकाशन गरेको रहेछ र ईबुकका रूपमा थुप्रैमा उपलब्ध छ । प्रकाशकीयमा 'नेपाली इतिहास विषयकै पहिलो कृति' भनिएको छ तर थुप्रै वंशावलीहरू, ह्यामिल्टन, सिंह र गुणानान्द (राइटका नाममा प्रख्यात तर राइटले मुख्य अंश सम्पादन मात्रै गरेका थिए) जस्ता सामग्री उपलब्ध भएको हुँदा 'नेपाली इतिहास विषयकै पहिलो कृति' भन्न अलि नमिल्ला कि ? 'इतिहास विषय' भनेर इतिहासको वैज्ञानिक अध्ययन भनिएको पो हो कि ?
जे होस्, पुस्तकमा ऐतिहासिक सामग्रीको अध्ययन र विश्लेषण पाइन्छ । पृथ्वी नारायण शाह र तत्कालीन शासकमा नाममा लेखिएका पत्रहरूको विवरण, दिव्योपदेश र संस्मरण तथा काव्यहरू मुख्य सामग्रीका रूपमा आएका छन् । वंशावलीहरूलाई पनि स्रोत बनाइएको छ तर तिनमा रहेका किंवदन्तीका कुरा खासै छैनन् र प्रस्तुत किंवदन्तीलाई समालोचनात्मक दृष्टि राखी प्रस्तुत गरिएको छ । कतिपय सन्दर्भहरू, जस्तै योगी भगवन्तनाथ र नाथ पन्थका साधुहरूका विषयमा सामग्रीको अभाव भएको कुरा आएका छन् । अघिल्लो महिना पढेको महेशराज पन्तको पृथ्वीनारायण शाहले उब्जाएका कतिपय प्रश्नका समाधान यहाँ भेटेँ ।
२८ अध्यायमा बाँडिएको पुस्तकको सुरुवातमा शाहवंशको उत्पति, गोरखामा द्रव्य शाहको राज्यारोहण, राम शाहको थिति र गोरखा चौबिसी राज्यमध्ये सानो भए पनि कसरी भिन्न अस्तित्व भएको राज्य भयो भन्ने वर्णन रहेको छ । पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी प्रस्तुत गर्दै लेखकले आर्थिक, सामरिक, आन्तरिक तथा बाह्य नीतिहरूको विश्लेषण गर्नुभएको छ ।
पृथ्वीनारायण शाहका नीतिका विश्लेषण पढ्दा सकेसम्म कम क्षति गरेर राज्यहरू जितेको ती राज्यहरूमा जस्तो चालचलन छ तिनमा खासै धेरै परिवर्तन गरिएको पाइँदैन । गोरखासँग अरू पहाडी राज्यका तुलनामा आधुनिक सेना, बन्दुक र गोला बारुद थिए तर पृथ्वीनारायण शाहलाई सहज स्वीकार गर्नु डर मात्रै हो भन्न सकिन्न । उदाहरणका लागि दोलखा जित्दा त्यहाँका बासिन्दालाई गोरखाले आफ्नो पक्षमा सजिलै पारेको प्रसङ्ग रोचक छ ।
गोरखा विस्तार हुँदै जाँदा आएका विविध अवरोधबाट सिक्दै पृथ्वीनारायण शाहले एकतामा बाँधिएको पहाडी हिन्दू राज्यको परिकल्पना गर्नुभएको थियो । सिक्किम (सुखिम/डेन्जोङ) लाई लेखिएको पत्रमा पृथ्वीनारायण शाहको प्रशस्तीमा पर्वतैक बादशाह लेखिएको हुँदा गोरखा मात्रै हैन सम्पूर्ण पहाडको शासन गर्ने लक्ष्य राखेको स्पष्ट छ ।
पृथ्वीनारायण शाहका बारेमा ऐतिहासिक अध्ययन गरी लेखिएको सुरुवाती यो पुस्तक ज्ञानवर्द्धक रहेको छ ।
जे होस्, पुस्तकमा ऐतिहासिक सामग्रीको अध्ययन र विश्लेषण पाइन्छ । पृथ्वी नारायण शाह र तत्कालीन शासकमा नाममा लेखिएका पत्रहरूको विवरण, दिव्योपदेश र संस्मरण तथा काव्यहरू मुख्य सामग्रीका रूपमा आएका छन् । वंशावलीहरूलाई पनि स्रोत बनाइएको छ तर तिनमा रहेका किंवदन्तीका कुरा खासै छैनन् र प्रस्तुत किंवदन्तीलाई समालोचनात्मक दृष्टि राखी प्रस्तुत गरिएको छ । कतिपय सन्दर्भहरू, जस्तै योगी भगवन्तनाथ र नाथ पन्थका साधुहरूका विषयमा सामग्रीको अभाव भएको कुरा आएका छन् । अघिल्लो महिना पढेको महेशराज पन्तको पृथ्वीनारायण शाहले उब्जाएका कतिपय प्रश्नका समाधान यहाँ भेटेँ ।
२८ अध्यायमा बाँडिएको पुस्तकको सुरुवातमा शाहवंशको उत्पति, गोरखामा द्रव्य शाहको राज्यारोहण, राम शाहको थिति र गोरखा चौबिसी राज्यमध्ये सानो भए पनि कसरी भिन्न अस्तित्व भएको राज्य भयो भन्ने वर्णन रहेको छ । पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी प्रस्तुत गर्दै लेखकले आर्थिक, सामरिक, आन्तरिक तथा बाह्य नीतिहरूको विश्लेषण गर्नुभएको छ ।
पृथ्वीनारायण शाहका नीतिका विश्लेषण पढ्दा सकेसम्म कम क्षति गरेर राज्यहरू जितेको ती राज्यहरूमा जस्तो चालचलन छ तिनमा खासै धेरै परिवर्तन गरिएको पाइँदैन । गोरखासँग अरू पहाडी राज्यका तुलनामा आधुनिक सेना, बन्दुक र गोला बारुद थिए तर पृथ्वीनारायण शाहलाई सहज स्वीकार गर्नु डर मात्रै हो भन्न सकिन्न । उदाहरणका लागि दोलखा जित्दा त्यहाँका बासिन्दालाई गोरखाले आफ्नो पक्षमा सजिलै पारेको प्रसङ्ग रोचक छ ।
गोरखा विस्तार हुँदै जाँदा आएका विविध अवरोधबाट सिक्दै पृथ्वीनारायण शाहले एकतामा बाँधिएको पहाडी हिन्दू राज्यको परिकल्पना गर्नुभएको थियो । सिक्किम (सुखिम/डेन्जोङ) लाई लेखिएको पत्रमा पृथ्वीनारायण शाहको प्रशस्तीमा पर्वतैक बादशाह लेखिएको हुँदा गोरखा मात्रै हैन सम्पूर्ण पहाडको शासन गर्ने लक्ष्य राखेको स्पष्ट छ ।
पृथ्वीनारायण शाहका बारेमा ऐतिहासिक अध्ययन गरी लेखिएको सुरुवाती यो पुस्तक ज्ञानवर्द्धक रहेको छ ।
Displaying 1 of 1 review