Posthümanizm : Kavram, Kuram, Bilim-Kurgu

by Başak Ağın

Nedir bu posthümanizm? Tasarımcılarının zincirlerinden kurtularak kendi başına evrilmeyi başaran ve insanlıktan intikam almaya gelen yapay zekanın, insanları temel hak ve özgürlüklerinden alıkoyarak onları köleleştirmesi mi? ‘İnsan 2.0 geliyor’ ya da ‘Beynimizi bilgisayar arayüzleriyle yönetmek artık mümkün’ başlıklarıyla, yazılı ve görsel medyada sıklıkla yer bulan haberlerin bir parçası mı? Organizmaların teknolojiyle buluşturulduğu laboratuvarlarda süper-güçlere erişmek için oynanan tehlikeli oyunlar mı? Çılgın bilim insanlarının, evrenin hakimi olma sevdasıyla peşinde koştukları delice hayallerle yürüttükleri deneyler mi? ‘Yaşasın insanlığın sonu geldi’ diye sevinçle alkış tutan, gezegeni ele geçiren siborglara evin anahtarını teslim edip, kendileri de bu istilacı düşmanlara katılarak tüm canlı hayatın sonunu getirecek yeni türden insanlar topluluğu mu? Tüm hayatlarını sanal gerçeklikle idame ettirmeye çalışan dijital bireylerin çağı mı? Bu kitap, size, posthümanizmin ne olduğuna dair ipuçları sunarken, ilgili kavramları kuramsal çerçevedeki tartışmalarla açıklıyor. Tanrıların kutsal ateşini çalarak insana veren Prometheus’tan Matrix’in dijital ağlarına dolanık yaşayan Neo’ya, robot oyuncaklardan Frankenstein’a ve Darth Vader’a uzanan geniş bir yelpazede, bilinen edebi ve kültürel örneklerin incelemesiyle oldukça karmaşık görünen bu kuramlar bütününü somutlaştırırken, bir yandan da posthümanizmin ne olmadığını, onun sıklıkla karıştırıldığı terimlere açıklık getirerek anlatıyor.

244 pages, Paperback

Published October 1, 2020

Reviews

[Dicle Çelebi]

Bu kitabı 2026 yılında, yapay zekânın gündelik hayatımızın bir parçası hâline geldiği bir dönemde okumuş olmak, sanırım okuma deneyimimi bambaşka bir noktaya taşıdı. Kitabın ilk baskısı 2020 yılında yayımlandığında, henüz bugünkü yapay zekâ teknolojileriyle tanışmamıştık. Bu nedenle bazı tartışmalar bugün geriye dönüp bakınca neredeyse öngörülü bir nitelik kazanıyor.

Beni en çok etkileyen kısım ise sonuç bölümünden hemen önce yer alan şu düşünce oldu: “Güç seninle olsun” dendiğinde, bunun muhakeme yeteneğine, duygulara ve biyolojik bir bedene sahip insanı kastetmeyebileceği; bunun yerine “her daim ve her koşulda güçle bir olan ve şahsiyet belirteci bulunmayan bir eyleyici”yi işaret ediyor olabileceği sorusu… Kitabı kapattığımda aklımda ilk beliren şey, bugün yapay zekânın da bu denkleme ne kadar doğal bir şekilde yerleştiği oldu. Yazar bunu yüksek ihtimalle bugünkü üretken yapay zekâ çağını öngörerek yazmadı; ancak metin, bugünden bakıldığında oldukça farklı çağrışımlar yapıyor.

Kitap genel olarak insan merkezli (hümanist) bakış açısını sorgulayan posthümanizm kavramını bilim kurgu eserleri üzerinden ele alıyor. Verilen örnekler hem çok keyifli hem de kavramları somutlaştırma konusunda oldukça başarılı. Bir bilim kurgu okuru olarak bu kısmından özellikle büyük zevk aldım.

Belki de kitabın bende bıraktığı en önemli etki, cevaplar vermesinden çok yeni sorular sordurması oldu. Özellikle eyleyicilik (agency) kavramı üzerine daha fazla okuma yapma isteği uyandırdı. Sırf bunun için bile bu kitaba minnettarım.

Posthümanizme giriş yapmak isteyenler için hem erişilebilir hem de düşündürücü bir başlangıç kitabı olduğunu düşünüyorum.

[Can Urla]

Best work on Posthumanism in the Turkish language. Başak Ağın theorises the posthuman by bending an in-depth analysis earlier framework and her own unique perspective. Especially literary analysis part (on Brain Aldiss's Supertoys) was extremely helpful for my research