Het zwijgen van Maria Zachea

by Judith Koelemeijer

De oude moeder heeft een hersenbloeding gehad en hult zich sindsdien in een mysterieus stilzwijgen. Ze wordt verzorgd door haar twaalf kinderen. Wat weten die kinderen van hun moeder? Wat weten ze eigenlijk van elkaar? Hoe kijken ze terug op hun gezamenlijke jeugd in de jaren vijftig en zestig? Met hun familiegeschiedenis ontvouwt zich de geschiedenis van Nederland in de twintigste eeuw.

Nederland Leest in november 2020 Het zwijgen van Maria Zachea. Dit cadeau van de bibliotheek - met familiefoto's, lezersreacties en een nieuw voorwoord van de auteur - nodigt u uit om in gesprek te gaan. In de bibliotheek. Over úw geschiedenis.

Genres: Nonfiction, History, Roman, Biography, Literature, Dutch Literature, Family

213 pages, Paperback

First published January 1, 2001

About the author

Judith Koelemeijer is een Nederlandse schrijver en journalist. Tijdens haar studies Nederlands en Culturele studies, liep ze stage bij De Groene Amsterdammer en werkte na een post doctorale opleiding journalistiek bij de Volkskrant. In 2001 debuteerde ze met Het zwijgen van Maria Zachea, over de familie van haar vader. Het boek won de NS Publieksprijs, het Gouden Ezelsoor voor het beste verkochte literaire debuut en de Zaanse Cultuurprijs. In haar tweede boek, Anna Boom, dat verscheen in 2008 en eveneens uitgroeide tot een bestseller, verkende ze opnieuw de grenzen van de literaire non-fictie. In augustus 2013 verscheen Judiths meest autobiografische boek: Hemelvaart – Op zoek naar een verloren vriendin. In dit verhaal reconstrueert Judith Koelemeijer de plotselinge dood van haar jeugdvriendin Annette, in 1985 op het Griekse eiland Paros. Judith Koelemeijer werkt op dit moment aan een omvangrijk project: de biografie van de Joodse schrijfster Etty Hillesum (1914-1943). Zij is daarvoor gevraagd door de Etty Hillesum Stichting, die de nalatenschap beheert.

Koelemeijer woont in Amsterdam met haar man, de filmmaker Vuk Janic, twee kinderen en hond Pip.

Reviews

[Matthieu Wegh · Rating 4 out of 5]

? Tip van een boekenbabbel van mijn bieb in 2025
🤔In het begin had ik moeite met dit boek, maar vanaf hoofdstuk 4 liet dit boek mij niet meer los mede door de herkenbaarheid uit mijn jeugd en vooral van mijn opa en oma uit een katholiek dorp. De verschillende karakters/visies/keuzes van de 12 kinderen maakten dit boek ook een aanrader.
MW5/11/25

[José Van Rosmalen · Rating 4 out of 5]

Een mooi boek, waarvan je de inhoud niet snel vergeet. Het grote Noord-Hollandse gezin van Maria Zachea krijgt vanuit elk kind steeds een ander perspectief, met oog voor de maatschappelijke ontwikkelingen die niet stil bleven staan. De moeder zweeg in de laatste jaren van haar leven. De auteur is als nichtje resp dochter van de geïnterviewden en kleindochter van Maria Zachea persoonlijk betrokken en dat komt het boek ten goede.
Het boek van Judith Koelemeijer, het zwijgen van Maria Zachea heb ik erg gewaardeerd. Het is knap zoals in de loop van het boek het voortschrijdende proces van de moeder en de kijk van elk van de kinderen, met elkaar worden verweven. Het boek is daardoor meer dan een aantal afzonderlijke verhalen

[Elsje · Rating 4 out of 5]

Wat ben ik toch een bofkont dat ik zoveel mooie boeken mag lezen. Nu ook weer. Judith Koelemeijer heeft de geschiedenis van haar vaders familie opgetekend aan de hand van vele gesprekken met haar ooms en tantes. En dat zijn er nogal wat want haar vader komt uit een gezin met maar liefst dertien kinderen.

De sfeer deed me wel een beetje denken aan Nicolaas Matsier. Ook hier is sprake van een streng religieuze jeugd in Noord-Holland (Koelemeijer in katholiek Wormer, Matsier in gereformeerd Krommenie) en valt het gezin een beetje buiten de gemeenschap.

Alleen is hier niet het overlijden van de moeder de aanleiding van het optekenen van de familiegeschiedenis, maar de laatste jaren van de grootmoeder (Maria Zachea), die in toerbeurten door haar kinderen verzorgd wordt nadat zij door een hersenbloeding niet meer spreekt of voor zichzelf kan zorgen.

De familie is na de oorlog bitter arm. De vader heeft een hoveniersbedrijf waarmee hij zijn gezin maar net kan onderhouden. En nagtuurlijk wordt in het streng katholieke gezin bijna elk jaar weer een nieuw kind geboren. De ouders zijn vastbesloten om een aantal van de kinderen (lees: jongens!) betere kansen te geven en zo worden zij naar het gymnasium in Amsterdam gestuurd. Zij worden 'de studenten' en later 'de professoren' genoemd. Anderen, met mindere hersens of gewoon geen zin in school, gaan helpen in het hoveniersbedrijf, dat langzamerhand uitgroeit tot een van de belangrijkste in Noord-Holland. Zij heten dan weer 'de werkers'. En tot slot zijn er de meiden, die natuurlijk niet hoeven te leren, dat is maar zonde van het geld, want ze worden toch huisvrouw. Tot de jongste, die begin jaren '50 geboren wordt en simpelweg haar eigen gang gaat, en dus ook naar school want dat is in de jaren '60 niet meer zo uitzonderlijk. En bovendien zijn de ouders tegen die tijd murw geworden van het opvoeden van zoveel kinderen.

De enorme sociale omwentelingen van de jaren zestig en zeventig laten diepe sporen achter in de familie, waar katholiek traditioneel recht tegenover radicaal marxistisch komt te staan.

Mooi is dat alle kinderen hun eigen beeld van hun jeugd en hun moeder hebben en dat dat beeld niet altijd gelijk is. Ook de verschillende verklaringen die de kinderen geven voor het feit dat moe niet meer spreekt zegt veel over de kinderen zelf.

[Hannie · Rating 5 out of 5]

Ik heb even getwijfeld tussen vier en vijf sterren, maar er was niets dat ik niet goed vond aan het boek. Daarom zijn het er vijf geworden. Al had het boek van mij nog wel iets dikker mogen zijn. Het is een interessant en leuk verhaal. Dat het waargebeurd is, maakt het nog leuker. Aan de hand van de familiegeschiedenis kom je ook wat over de veranderingen in Nederland en de wereld te weten. Ik heb dit boek ooit al eens eerder gelezen. Hoewel ik me er weinig van kon herinneren, wist ik nog wel dat ik het toen ook erg leuk vond. Vandaar dat ik het weer wilde lezen. Je kon dit boek afgelopen najaar gratis bij de bibliotheek krijgen, maar bij ons waren alle boeken helaas al snel op. Daarom heb ik het geleend. Echt een aanrader.

[Sophia Reedijk · Rating 3 out of 5]

Mijn moeder vond dat ik dit boek als Wormernees toch echt gelezen moest hebben. Nu is het niet echt een boek wat ik zelf zou hebben uitgezocht, maar doordat het zich in Wormer afspeelt gedurende de 20ste eeuw was het toch interessanter als ik van te voren gedacht had.

[Marcella · Rating 3 out of 5]

Ietwat langdradig en warrig, maar alsnog een ontroerend portret van een familie en de veranderende tijden.

[Marja · Rating 3 out of 5]

naar boven afgerond

[Ashly · Rating 4 out of 5]

Mooi laatste boek van 2020. Heel bijzonder om te zien hoe nederland is veranderd in de jaren 50 tot 90 en hoe zich dat uit binnen 1 (hele grote) familie. Had van mij nog wel veel dikker gemogen, sommige hoofstukken waren iets te vluchtig nu.

[Sarah · Rating 4 out of 5]

Mooie en ontroerende familiegeschiedenis waar veel inzit en die je aan het denken zet.

[Laure]

Wat een mooie vorm! Twaalf, haast vluchtige, hoofdstukken gesproken geschiedenis met dezelfde thematiek: hun moeder en hun opgroeien. Het is prachtig hoe in een gezin iedereen duidelijk een kind van zijn/haar tijd is, maar dat die tijden zo verschillen. Ik vind de (historische) verhouding van kinderen tot hun ouders ook erg fascinerend, misschien omdat mijn ouders dan weer kinderen van de jaren tachtig zijn.

[Isabel Paauwe · Rating 3 out of 5]

2,5

12 hoofdstukken - elk hoofdstuk is vanuit een andere persoon geschreven (de 12 kinderen van Maria Zachea). Het ene deel van het hoofdstuk is het heden, het andere deel het verleden. Deze schrijfstijl zorgde ervoor dat ik er soms geen touw aan vast kon binden. Jammer, want het verhaal op zich is mooi.

[Ivette · Rating 5 out of 5]

Dit boek gaat over een hoveniers/tuindersfamilie met dertien kinderen in West Friesland, die allemaal geboren zijn in de periode 1934 - 1953. Hoewel mijn eigen familie in Brabant woont, deed het me heel erg daar aan denken. Misschien daarom ook in iets meer dan een dag uitgelezen. Hopelijk krijg ik er een paar zo ver om het boek ook te lezen, zodat we er samen over kunnen praten!

[Hendrik Dejonckheere · Rating 4 out of 5]

Meeneem boek voor een goed gesprek aangeboden door de bibliotheek. Toegegeven het is een mooi boek zowel door de gekozen vorm, met de afwisseling tussen vroeger en de periode van de zorg voor de moeder en dat per kind, als de wijze waarop ieder van de 12 kinderen in zijn eigenheid wordt geprofileerd. Zowel mijn vrouw als ikzelf komen uit gezinnen van 7 kinderen afgezien van de miskramen, ik als oudste en zij als jongste. De schets van het gezin, de relatieve onderlinge afstandelijkheid en toch verbondenheid. Het vele werk dat altijd op een of andere manier te doen viel en de altijd aanwezige drukte. De zoektocht naar je eigen ruimte alsook de relatieve onbekendheid van de jongsten met de oudsten zijn allemaal elementen die zeer herkenbaar zijn. Ook de confrontatie tussen de geloofsbeleving van de vorige generatie en die van na de oorlog wordt heel goed verwoord. Wie regelt de belangrijke zaken als het niet verder kan met Pa of Ma en wie neemt de beslissingen. Daarnaast wordt ook een prima schets gegeven van de ontwikkeling naar een consumptiemaatschappij waarin steeds meer mogelijk wordt. Het is volgens mij ook een boek dat jongeren voor zover ze nog lezen in contact kan brengen met de leefwereld van hun grootouders.Kortom een prachtige schets van een epoche.

[Mart-Jaap Van leeuwen · Rating 4 out of 5]

Traditioneel Katholiek gezin, groot, zwijgend de kinderen klaarmaken voor hun toekomst: de meiden als huisvrouw en de jongens als harde werkers, of als studiebol. Maar de jaren ’60 gooien roet in het eten. De kinderen groeien niet meer op de generaties voor de oorlog, maar de wereld krijgt vat op dit verzuilde geslacht.
Een voor een blikken de kinderen terug terwijl ze hun oude moeder verzorgen, na haar hersenbloeding. Moeder zwijgt, de kinderen passen op. Elk op hun eigen manier kaderen ze hun jeugd, hun ouders, hun eigen leefwijze in.
Schitterend verstild portret van een getekend gezin. Verteld hoe werd gezwegen. Verhaald hoe werd geleefd.

[Marjon · Rating 3 out of 5]

4 voor thema en opzet
2 voor schrijstijl

[Sandra Buys · Rating 5 out of 5]

Mooi boek. Over hoe 11 broers en zussen heel verschillend naar hun zelfde jeugd kijken. Judith Koelemeijer schrijft een stijl die me aanspreekt.

[Jiayi Zeng · Rating 4 out of 5]

Echt een bijzonder boek, interessant om Nederland te zien veranderen in een familiegeschiedenis. Het boek had van mij nog veel dikker gemogen.

[Sanne Noa · Rating 4 out of 5]

Heel interessant. Soms een beetje saai. Leuk om ook de foto's te kunnen zien

[Cees Oomens · Rating 5 out of 5]

Maria Zachea Koelemijer, moeder van 13 kinderen, waarvan er nog 12 in leven zijn, krijgt in 1988 een hersenbloeding en lijkt snel te overlijden. Haar kinderen halen haar naar huis en besluiten haar samen te gaan verzorgen. Het blijkt nog tot 1997 te duren voor ze overlijdt en al die jaren heeft ze nauwelijks een woord gezegd. Haar kleindochter Judith beseft geleidelijk tijdens bezoeken aan haar zieke oma hoe weinig ze over haar familie weet en besluit er een boek over te gaan schrijven. Daarvoor voert ze talloze gesprekken met haar ooms en tantes. Het boek verschijnt voor het eerst in 2001. Het is een verhaal van een groot katholiek gezin uit Wormer. De vader heeft een bescheiden tuindersbedrijf dat later door zijn zoons tot een florisant tuincentrum met meerder vestigingen zal worden uitgebouwd. Het oudste kind is dochter Jo uit 1934 en de jongste is zoon Guus die geboren is in 1953. Het is een stukje geschiedenis van ruwweg de 2e wereldoorlog tot het eind van de twintigste eeuw.
Ik kom zelf uit Brabant uit een niet zo groot gezin (4 kinderen), maar ken in mijn omgeving meerdere grote gezinnen met 8 tot 12 kinderen, inclusief mijn eigen familie (aan moederskant 10 kinderen aan vaderskant 8). Ik zie vele raakpunten met het boek, al zijn er ook grote verschillen. De generatiekloof tussen de oudere kinderen en de jongeren, de traditionele rol van de vader en de moeder, de politieke en economische ontwikkeling in de jaren 50 tot 70 in Nederland, de gezelligheid en levendigheid van zo'n groot gezin, het verschillende wereldbeeld van de "werkers" en de "professoren" zijn zeer herkenbaar. In mijn eigen omgeving waren de gezinnen wel katholiek, maar hadden toch een wat luchtiger opvatting van het geloof waardoor net iets gemakkelijk werd meebewogen met de tijdsgeest. Zo'n extreem lange periode van mantelzorg voor een familielid heb ik ook niet meegemaakt.
Ik vond het een heerlijk boek . Prettig geschreven en heel herkenbaar allemaal.

[Zeehondkoe]

alsof ik de verhalen van mijn oma las. wat een familie, interessant hoe verschillend er met de kinderen is omgegaan op het gebied van opleiding, huwelijk, werk, en hoe verschillend zij dat hebben ervaren. fijne verhaalstructuur, chronologisch met verhalen van vroeger. mooi dat opgroeien zo’n andere ervaring is voor iedereen en hoe prominent die vader toch is, ondanks dat de focus op de moeder ligt. en die stukjes uit de logboeken, zorgen voor iemand die de dood nadert en hoe verschillend zorgverlening ervaren kan worden, heel herkenbaar. het boek mocht wel langer van mij, ik had graag wat meer over de broers en zussen zelf willen lezen maar toch ook heel toepasselijk omdat individualiteit geen rol speelt in zo’n groot gezin.

[Loes · Rating 4 out of 5]

Deze uitgave ihkv Nederland Leest heb ik nog nèt voordat de bieb sloot mee kunnen pikken. Vandaag in één ruk uitgelezen; dan lag tenminste ook nog vers in het geheugen wie wie ook alweer was.

Ik ben dól op familiegeschiedenissen, zeker als dezelfde geschiedenis vanuit verschillende oogpunten wordt belicht. En nog waargebeurd ook! Dan hoeft er in die geschiedenis verder weinig opzienbarends te gebeuren: lezen hoe verschillend de leden van dit twaalfkoppige kroost hun gezinsleven, hun ouders en elkaar hebben beleefd (en waarom), geeft in dat geval de verdieping. Dit was dus een schot in de roos voor mij!

[Leo · Rating 4 out of 5]

Zeer tot de verbeelding sprekende familiegeschiedenis van een groot Katholiek gezin met 13 kinderen geboren tussen 1934 en 1953. Dit boek laat het heel sprekend zien hoe ingrijpend de samenleving veranderde na de oorlog en dus ook hoe ingrijpend de verschillen tussen de kinderen zijn alleen al of ze paar jaar eerder of later geboren waren. Mijn moeder was van 1943 en ik zie hier wel in hoe anders dat is in vergelijking met vriendinnen maar 5 tot 10 jaar jonger. En het boek doet ook uit de doeken hoe eenzaam late kinderen uit hele grote gezinnen zich kunnen voelen. Ik vraag me af hoe dat voor m’n vader was, als 11e van de 12... aanrader!

[Ignace · Rating 5 out of 5]

Des te meer ik over dit boek nadenk, des te beter en ingenieuzer ik dit boek vind. Deels ook om hoe eenvoudig de opzet en de hoofdstukken zijn en omdat de stem van de auteur afwezig is in het boek (behalve dan in de inleiding). Een boek over de jaren 50-70 die Nederland zo veranderden, de anatomie van een groot katholiek gezin, ouder-kindverhoudingen, het verzorgen van een langzaam stervende moeder, het zwijgen in een familie en de vraag of je je familieleden eigenlijk wel kent. Het levert een soort kaleidoscopisch beeld op van de werkelijkheid die veel ruimte laat bij de lezer, om zelf te denken, interpreteren, conclusies te trekken en te analyseren. Ik kan me daarom ook voorstellen dat het boek bij mensen net de plank kan misslaan. In elk geval heb ik het boek ook aan mijn ouders aangeraden en ik kan niet wachten om te horen wat het boek met hen doet.

[Carin Slotboom-Meijers · Rating 4 out of 5]

3,5 ster. Mooi familieverhaal, het leest als een trein en is goed opgebouwd. Het is mede zo boeiend omdat het niet alleen een beeld geeft van de familie, maar ook van de jaren van wederopbouw tot de jaren zestig. Er kan veel veranderen in twintig jaar (het verschil in leeftijd tussen de oudste en de jongste). Ik had ook het verhaal van Maria Zachea zélf wel willen horen, al is dat natuurlijk lastiger en heeft dit ook wel weer iets. We leren deze gewone en tegelijk bijzondere vrouw kennen via haar kinderen.

[Fien · Rating 4 out of 5]

heel tof om te lezen over mijn leefomgeving van vroeger! en mooi om twaalf verschillende ervaringen mee te maken van mensen, zo lekker subjectief dus ze spreken elkaar soms tegen
'moeder had geen favorietjes' 'ik was mama's lievelings' twee hoofdstukken na elkaar, super gaaf

[Puck Zara Smink · Rating 4 out of 5]

een prachtig boek, maar niet 100% mijn ding, vandaar 4 in plaats van 5 sterren

[Tania van de Bergh · Rating 4 out of 5]

Ontzettend interessant om een echte, waargebeurde inkijk te krijgen in het leven van een gezin met 13 kinderen in de jaren 50-60 tot nu als volwassenen, waar ze met zn allen zorgen voor hun zieke moeder

[Thirza · Rating 3 out of 5]

Ik houd gewoon niet van verhalen met "slechte" ouders... Maar het was interessant om te lezen verder, dus als dat geen probleem voor je is raad ik hem aan.

[Corné · Rating 4 out of 5]

Beautiful book, with lots of recognizable things.

[Bep · Rating 4 out of 5]

Prachtige familiegeschiedenis, leuk om te lezen!
Heel herkenbare situaties!