Uppreisn Jóns Arasonar

by Ásgeir Jónsson

Jón Arason var sonur einstæðrar móður, ólst upp við sára fátækt en varð biskup aðeins 36 ára. Jón var gæddur persónutöfrum, dansmaður og eitt vinsælasta skáld á sinni tíð – en með járnharðan vilja. Að sögn Dana voru Íslendingar hræddir við hann sem fjandann sjálfan. Jón leiddi hjá sér siðaskiptin í nær áratug. Hann náði samningum við Danakonung um að Hólabiskupsdæmi yrði áfram kaþólskt og Sigurður sonur hans yrði næsti biskup. Staða hans virtist trygg. En árið 1547 hófst verslunarstríð á Íslandi þegar Danir reyndu að ryðja Þjóðverjum burt. Jón greip tækifærið og hóf vopnaða uppreisn með stuðningi Þjóðverja. Hann lét lýsa landið kaþólskt sumarið 1550 og bauð að sögn Þýskalandskeisara að innlima Ísland.

Jón tapaði örlagaríkri orrustu á Sauðafelli haustið 1550 og var hálshöggvinn ásamt tveim sonum sínum. Í kjölfarið sölsaði konungur undir sig auðlindir landsins – jarðeignir, fisk og brennistein – og lokaði á samskipti Íslendinga við erlendar þjóðir með verslunareinokun. Við tóku hinar myrku aldir Íslandssögunnar með fátækt og einangrun.

Dr. Ásgeir Jónsson fer hér yfir ævintýralegt lífshlaup Jóns og setur uppreisn hans í samhengi við evrópska valdapólitík. Hvaða möguleika hafði Hólabiskup gegn Dönum?

120 pages, Paperback

Published January 1, 2020

Reviews

[Bolli Thor · Rating 4 out of 5]

Mjög áhugaverð lesning. Minnist þess ekki að þessi kenning um örlög Jóns Arasonar hafi ratað inn í Íslandssöguna í MR á sínum tíma! Gaman að sjá þennan vinkil á seðlabankastjóra. Er sjálfur mikill áhugamaður um sagnfræði, auk hagfræðinnar sem ég hef yfirleitt verið sammála höfundi um. Mæli með bókinni.

[Magnús · Rating 4 out of 5]

Fróðleg lesning sem stoppaði í mörg þekkingargöt hjá mér. Fær mig til að hugsa um hið pólitíska tafl milli kirkjunnar, páfadóms og þeirra sem vildu stjórna verslun á Íslandi. Það er alltaf jafn skemmtilegt að detta niður á áhugavert sagnfræðilegt efni.

[Þórólfur · Rating 4 out of 5]

Mjög fróðleg lesning

[Sigurður Ármann · Rating 3 out of 5]

Jón Arason er einn af þessum stóru. JA hefur orðið mörgum höfundum að yrkisefni, t.d. Gunnari Gunnarssyni og Ólafi Gunnarssyni. Biskupinn hefur orðið Ásgeiri Jónssyni hugleikinn og fylgt honum frá barnsaldri. Ásgeir gaf út ljóðmæli JA og skrifað sérdeilis góðan formála að þeirri bók. Bókin var í miklu uppáhaldi hjá foreldrum mínum.
Í Uppreisn Jóns Arasonar er Jón enginn þjóðhetja. Hann var hallur undir Þjóðverja í stríði þeirra um verslun við Dani hér á landi. Jón vildi sem sagt selja landið Þjóðverjum og freista þess þannig að halda þannig í kaþólskuna. Nú kann ég ekki að segja hvort þetta sé frumleg útlegging hjá seðlabankastjóra.
Þetta er ágæt bók. Hefði getað orðið miklu betri með góðum ritstjóra, sem lagað hefði endurtekningar o.fl.

[Jón Einar Jónsson · Rating 4 out of 5]

Stutt en áhugaverð innsýn inn í þennan mikilvæga kafla í Íslandssögunni.

[Stella Maren · Rating 2 out of 5]

henti mér í blússandi reading slump. Höfundur fer of langt út fyrir efnið á tímabilum og hefði bókin mátt vera þeim mun styttri, en þó reyndist hún áhugaverð á köflum.

[Magnús · Rating 4 out of 5]

Það skemmtilegasta við lestur þessarar litlu og ágætu bókar, svo langt sem hún nær og öðru sinni á tveimur árum, er að hún kveikir í manni löngun til að vita meira um alla þessa sögu. Því greip ég strax að loknum lestri sögulegu skáldsöguna Jón Arason eftir Gunnar Gunnarsson og varð ekki fyrir vonbrigðum með þá bók.