โฉมหน้าศักดินาไทย

by สมสมัย ศรีศูทรพรรณ

บทวิเคราะห์ประวัติศาสตร์พัฒนาการของสังคมไทย อันท้าทายสายตาของรัฐ จากหนังสือต้องห้าม สู่หนังสือดี 100 เล่ม ที่คนไทยควรอ่าน

บทวิเคราะห์แสดงภูมิทัศน์ประวัติศาสตร์สังคมไทยในมิติใหม่ ที่ขยายออกไปจากเดิม โดยใช้หลักวัตถุนิยมประวัติศาสตร์ของลัทธิมาร์กซิสต์ เปิดเปลือยถึงประวัติศาสตร์แห่งสังคมศักดินา ที่ถูกบิดเบือนอย่างจงใจมานับนาน ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของชนชั้นศักดินาในฐานะ ศูนย์กลางของรัฐและสังคมไทย

บทวิเคราะห์นี้มิใช่เพียงการเผยร่องรอยแห่งประวัติศาสตร์ชาติไทย ซึ่งเปี่ยมด้วยแรงสั่นสะเทือนเท่านั้น ทว่ายังเป็นดั่งแรงกระแทกรุนแรงที่ขยายจักรวาลการศึกษาเชิงประวัติศาสตร์ของไทย และเป็นคบไฟส่องนำไปสู่อนาคต

Genres: Nonfiction, History

240 pages, Hardcover

First published January 1, 1974

About the author

นามปากกาของ จิตร ภูมิศักดิ์ https://www.goodreads.com/author/list...

Reviews

[Makmild · Rating 5 out of 5]

หลายคนสงสัยว่า สิ่งที่เกิดขึ้นตอนนี้ในประเทศไทยเกิดขึ้นได้อย่างไร? โดนปลุกปั่นหรือไม่? การได้เริ่มต้นอ่าน “โฉมหน้าศักดินาไทย” คือการตอบคำถามเบื้องต้นชั้นดีว่า อดีตที่ผ่านมาส่งผลถึงปัจจุบันได้อย่างไร ความเหลื่อมล้ำที่เกิดขึ้นของประเทศไทยที่สูงเป็นอันดับต้นๆ นั้นไม่ได้เพิ่งเริ่มขึ้นตอนนี้ แต่เป็นสิ่งที่สะสมมานาน ยากนักจะแก้ แต่ไม่ใช่เรื่องเป็นไปไม่ได้เสียเลย

เสียดายที่โฉมหน้าศักดินาไทยนั้นยังไม่จบดี ด้วยหลายๆ สาเหตุในยุคนนั้นทำให้ต้องยุติการตีพิมพ์ และเกิดเรื่องราวต่างๆ ขึ้นมากมายกับจิตร

อันที่จริงเราไม่เคยอ่านงานจิตรมาก่อนเลย เล่มนี้เป็นเล่มแรก ภาษาแม้จะโบราณแต่ก็ไม่อ่านยากจนเกินไป สามารถอ่านได้เรื่อยๆ (แม้จะทรมานมากเพราะความไม่เคยชิน) แต่ต้องยอมรับเลยว่า หากไม่อ่าน เราจะไม่สามารถเข้าใจประวัติศาสตร์ไทยได้เลยแม้แต่น้อย

เป็นอีกหนึ่งเล่มที่เราควรอ่านเพื่อทำความเข้าใจปัจจุบันค่ะ

[Akavit · Rating 3 out of 5]

เป็นการอ่านหนังสือของจิตภูมิศักดิ์ครั้งแรก การใช้คำและการเขียนของเขาสวยงามและมีความหัวก้าวหน้ามาก
บทแรกๆ จนไปถึงกลางๆ การอธิบายความหมายของคำ ศักดินา มีที่มาอย่างไร ก่อนจะค่อยๆเขยิบมาเขียนถึงสถาบันฯ
ไม่น่าเชื่อว่าจะเขียนขึ้นในยุคนั้น

หนังสือเล่มนี้จึงสำคัญมากในเชิงของการพูดถึงสถาบันฯอย่างตรงไปตรงมา และบอกเล่าถึงรากเหง้าของประวัติศาสตร์การกดขี่ของประเทศไทยได้อย่างดี แต่เสียดายที่ตอนหลังๆเป็นการเขียนเชิงอ้างอิง เป็นข้อมูลต่างๆที่เยอะเกินกว่าจะเก็บได้หมด

ถ้าถามถึงสำนวนการเขียน จิตภูมิศักด์เขียนดีมากๆ อ่านง่าย และมีการจิกกัดต่างๆด้วย เสียดายที่เขาจากไปตั้งแต่หนุ่มๆ

[รพีพัฒน์ อิงคสิทธิ์ · Rating 5 out of 5]

มองย้อนให้ลึกกว่าประวัติศาสตร์กระแสหลัก

อ่านสนุก มีรายละเอียดทางประวัติศาสตร์ค่อนข้างมาก จนเห็นภาพการขูดรีดประชาชนอย่างชัดเจน !

[ReaddictTH review · Rating 5 out of 5]

โฉมหน้าศักดินาไทยน่าจะเป็นหนังสือของนักเขียนไทยเล่มแรกที่เคยรีวิวและยิ่งกว่านั้นคือเป็นบทความเชิงวิชาการอีกด้วย ทั้งๆที่หนังสือส่วนใหญ่จะเน้นไปทางนิยายวรรณกรรมเสียมากกว่า ต้องเรียกว่ายุคสมัยนั้นนำพาให้ผมสนใจอ่านหนังสือเล่มนี้จริงๆและต้องยอมรับว่ามันคุ้มค่าเอามากๆที่ได้อ่านทั้งที่เป็นหนังสือที่ยังเขียนไม่จบสมบูรณ์ด้วยซ้ำไป
.
ก่อนจะเข้าเรื่องผมขอย้อนกลับไปเล่าถึงสมัยเรียนหนังสือก่อนว่าผมเองก็จบในหลักสูตรการศึกษาเดียวกันกับเด็กไทยปกติทั่วไป หนึ่งในวิชาที่ผม(ควร)จะชอบในบรรดาหลักสูตรอันน่าเบื่อหน่ายนั่นก็คือวิชาประวัติศาสตร์ ที่บอกว่าควรจะชอบเพราะว่าผมค่อนข้างจะสนุกและสนใจในประวัติศาสตร์ต่างประเทศถึงขนาดซื้อหนังสือมาอ่าน ชอบดูสารคดี ภาพยนตร์ที่อ้างอิงมาจากเรื่องจริง
.
แต่สาเหตุที่ผมไม่ชอบวิชาประวัติศาสตร์ในโรงเรียนเพราะว่าในเรื่องของพื้นฐานประวัติศาสตร์ไทยกับประวัติศาสตร์ของต่างประเทศ ดูจะยื่นอยู่บนพื้นฐานที่แตกต่างกัน กล่าวคือประวัติศาสตร์ต่างประเทศที่ผมชื่นชอบนั่นจะยึดมั่นอยู่ในหลักฐานบันทึกต่างๆหลากหลายที่มา เช่นว่าบันทึกของทางการเขียนอย่างหนึ่ง แต่บันทึกของประชาชนเขียนต่างกันแต่ตรงกับบันทึกอื่นๆในหลายๆที่เช่นบันทึกของต่างชาติ เราก็ควรยึดว่าบันทึกของประชาชนมีหลักฐานอันหนักแน่นกว่า
.
แต่ความรู้สึกที่ผมเรียนประวัติศาสตร์ไทยนั่นมักจะเน้นไปที่เรื่องของกษัตริย์โบราณเสียมาก แทบไม่มีเรื่องราวของประชาชนการเปลี่ยนผ่านของยุคสมัยที่เป็นประโยชน์ในปัจจุบันเลย เรื่องราวที่น่าตกใจที่สุดคือการต่อสู้ของประชาชนหลังการปฎิวัติ 2475 แทบจะไม่มีสอนในชั้นเรียนเลยซึ่งมันเป็นไปได้อย่างไรที่ประวัติศาสตร์เลือดเหตุการณ์สังหารหมู่ธรรมศาสตร์ไม่ถูกสอนกันอย่างถูกต้อง
.
วันเวลาผ่านยุคสมัยก็เปลี่ยนผ่านจนทำให้ผมสั่งซื้อโฉมหน้าศักดินาไทยมาอ่านอย่างจริงจัง หนังสือเล่มนี้แนะนำว่าให้อ่านตั้งแต่คำนำเพื่อเข้าใจถึงสถานการณ์บ้านเมืองในยุคที่หนังสือถูกตีพิมพ์ ความรู้สึกความกดดันต่างๆผ่านคำนำในแต่ละยุคสมัยยิ่งจะทำให้เราเข้าถึงมากขึ้น
.
เนื้อหาในโฉมหน้าศักดินาไทยจำนวนเกือบ 300 หน้านั่นจะเป็นการปูเรื่องให้เข้าใจตรงกันว่าศักดินาที่พูดถึงคืออะไร ศักดินาในประเทศไทยเกิดขึ้นเมื่อไหร่ ระบบทาสและระบบศักดินาในไทยเป็นยังไง ถ้าใครไม่ชินกับเนื้อหาเชิงวิชาการก็อาจจะอ่านลำบากซักหน่อย แต่ผู้เขียนก็ไม่ได้ใช้ภาษาทางการจนเกินไปมีการเสียดสีจิกกัดเป็นสีสันอยู่บ่อยๆ ผมใช้เวลาอ่านหนังสือเล่มนี้นานกว่าปกติแต่ก็ไม่มีช่วงไหนที่ผมรู้สึกเบื่อเป็นการอ่านแบบค่อยเป็นค่อยไปละเมียดลิ้มรสไปเรื่อยๆใช้เวลาในการคิดตามไปในขณะที่อ่าน
.
โฉมหน้าศักดินาไทยจะเปิดเผยมุมมองอีกด้านของประวัติศาสตร์ไทยในคุณได้รับรู้ เป็นด้านที่ไม่มีทางที่จะอ่านได้ในหนังสือเรียนของยุคนี้ เป็นด้านของมวลชน ประชาชนที่เป็นคนส่วนใหญ่ของประเทศถูกระบบศักดินากดขี่ไว้ หลายๆอย่างที่เกิดขึ้นยังมีพบให้เห็นในปัจจุบันด้วยซ้ำไป แม้สำนวนการเขียนอาจจะมีการเสียดสีจิกกัดแทรกอยู่ตลอดทำให้บทความดูไม่เป็นทางการแต่หลักฐานต่างๆก็ถือว่าหนักแน่นและเชื่อถือได้เป็นสากลกว่าหนังสือเรียนประวัติศาสตร์ที่ร่ำเรียนกันอยู่เป็นไหนๆ ถ้า 1984 เป็นหนังสือสำคัญที่คนทั่วโลกควรอ่าน โฉมหน้าศักดินาไทยก็เป็นหนังสือที่คนไทยควรอ่านเช่นเดียวกัน
.
มีจุดตำหนิอย่างหนึ่งสำหรับคนซื้อหนังสือฉบับพิมพ์ครั้งที่ 11 น่าจะเจอคือปกของหนังสือค่อนข้างเปื้อนง่ายมาก ยิ่งถ้าเป็นคราบมันละก็ติดทนนานเลยทีเดียว งงเหมือนกันว่าทำไมถึงใช้กระดาษแบบนี้มาทำปก
.
ในช่วงท้ายนี้ขอกล่าวถึงผู้เขียนสักเล็กน้อย จิตร ภูมิศักดิ์ เป็นนักคิดนักเขียนที่มีความสามารถและหัวคิดก้าวหน้าคนสำคัญของไทยมีผลงานทั้งหนังสือบทความ บทเพลง บทกวีมากมายและมีหนังสือที่เขาเขียนถึง 3 เล่มติด “หนังสือดี ๑๐๐ เล่มที่คนไทยควรอ่าน” แนวคิดของเขาทำให้กลุ่มศักดินาไม่พอใจจนเกิดเหตุการณ์โยนบก 28 ตุลาคม จิตร ถูกเมื่อนายสีหเดช บุนนาค ประธานเชียร์จากคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาฯและพรรคพวกจับโยนลงมาจากเวทีหอประชุมจุฬาฯจนสลบและเข้าโรงพยาบาล
.
นอกจากนี้เขายังถูกกลั่นแกล้งโดยการพักการเรียนหลังจากเรียนจบเขาก็ถูกจับในการกวาดล้างคอมมิวนิสต์ยุคจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัฐ ���ำคุกถึง 7 ปีก่อนถูกยกฟ้อง หลังจากออกมาเขาเข้าร่วมพรรคคอมมิวนิสต์เพื่อต่อสู้กับอำนาจรัฐก่อนถูกกำนันแหลมและพวกล้อมยิง
.
หลาย��นนิยาม จิตร ภูมิศักดิ์ ว่าเป็นผู้มาก่อนกาลแต่สำหรับผมกลับคิดว่าเป็นเพราะกาลเวลาของเรามันหยุดเดินไปเสียเองด้วย และมันก็หยุดเดินมานานเกินไปแล้วจนไม่สามารถหยุดยั้งปิดกั้นคลื่นลูกใหม่ได้อีกต่อไปนี่คือหนังสืออีกเล่มที่ผมยืนยันว่าทุกคนควรอ่านเป็นอย่างยิ่ง

[Nattawat Supachawarote · Rating 5 out of 5]

โฉมหน้าศักดินาไทย, สมสมัย ศรีสูทรพรรณ (นามปากกาของจิตร ภูมิศักดิ์)

1 ใน 100 หนังสือที่คนไทยควรอ่าน

เล่มนี้ของจิตร เป็นการนำเสนอวิวัฒนาการของระบบศักดินาในไทย วิธีการที่ศักดินาเอารัดเอาเปรียบประชาชน รวมถึงเล่ห์เพทุบายบางอย่างที่ศักดินาใช้เพื่อประคองระบบนี้ไว้ไม่ให้ล่มสลายไป

จิตรลำดับเรื่องราวให้เราสามารถเข้าใจได้ไม่ยาก แม้จะเป็นหนังสือเก่าแต่ภาษาที่จิตรใช้ค่อนข้างร่วมสมัย (ส่วนที่ยากจะเป็นภาษาของส่วนที่อ้างอิง) และมีการเสียดสีอย่างพอเหมาะพอดี โดยเนื้อหาส่วนใหญ่จะอยู่ในช่วงปลายสุโขทัยต่อเนื่องมาถึงสมัยรัชกาลที่ 5

เล่มนี้เปิดโลกทัศน์ประวัติศาสตร์ชาติไทยมากๆ อ่านจบยอมรับว่าเกลียดหนังสือนิยาย และละครที่อวยพวกเจ้าขุนมูลนายไปเลย เพราะ romanticize ชนชั้นนำจนเกินพอดี ถึงขั้นเรียกว่ากลับหัวกลับหางเลยก็ว่าได้ ไม่พอยังพาลทำให้เกลียดระบบราชการไทยด้วย เนื่องจากเห็นต้นตอของการฉ้อราษฎร์บังหลวง ซึ่งปัจจุบันก็ยังพบเห็นซากเดนเหล่านี้อยู่เกลื่อนกลาด (ข้อเท็จจริงคือคนดีๆ ในระบบราชการไทยก็มีอยู่มาก) รวมถึงสงสารชนชั้นกรรมมาชีพอย่างจับใจ เพราะเข้าใจว่าทำไมประชาชนตาดำๆ ถึงไม่มีโอกาสได้ลืมตาอ้าปากเสียที

เป็น 1 ใน 100 หนังสือที่คนไทยควรอ่านจริงๆ โดยเฉพาะผู้ที่มีอุดมการณ์แบบราชาชาตินิยม จะได้เปิดหูเปิดตาจากความเชื่อเดิมๆ ที่ฝังหัวอยู่ จะเชื่อหนังสือหรือไม่ขึ้นอยู่กับวิจารณญาณ แต่อย่างน้อยก็น่าจะกระตุกให้คิดอยู่บ้างว่าสิ่งที่เราถูกสอนในห้องเรียนมันมีความน่าเชื่อถือกว่าหนังสือเล่มนี้เชียวหรือ

-----

จิตรเริ่มต้นด้วยการพาเราทำความเข้าใจกับระบบศักดินาโดยภาพรวมว่าแท้จริงระบบบนี้ผูกติดอยู่กับ 'การผลิต' ซึ่งระบบการผลิตในยุคเกษตรกรรมนั้นก็พัวพันกับ 'ที่ดิน' อย่างเลี่ยงไม่ได้

กล่าวคือ ที่ดินเป็นเครื่องมือหลักในการทำมาหากินของมนุษย์ในยุคนั้น ผู้ที่มีอำนาจเหนือที่ดิน (เจ้าของที่ดิน) จึงมีอำนาจเหนือบุคคลที่อาศัยอยู่ในอาณาบริเวณนั้นๆ ด้วย ซึ่งกลุ่มคนส่วนน้อยที่มีสิทธิเหนือที่ดินเหล่านั้นก็คือพวกศักดินา อันได้แก่ พระเจ้าแผ่นดิน เจ้าขุนมูลนายต่างๆ นั่นเอง

การมีอำนาจเหนือบุคคลในพื้นที่ทำให้เหล่าศักดินาสามารถควบคุมสังคมได้ทั้งในระดับเศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรม เช่น การบังคับใช้แรงงาน การออกกฎหมายเพื่อเก็บภาษีต่างๆ การผูกขาดการค้าทั้งในและต่างประเทศ การสร้างหลักสูตรการเรียนการสอนที่คอยกล่อมให้เราอยู่ในอาณัติ ทั้งหมดทั้งมวลนี้ทำให้ศักดินาหาประโยชน์จากประชาชนได้อย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย

ระบบผลิตของศักดินาขึ้นกับการเกษตรและหัตถการที่ต้องใช้แรงงานมนุษย์เป็นหลัก แต่เมื่อมีการกำเนิดขึ้นของชนชั้นกลาง เช่น พวกพ่อค้า ช่างฝีมือ คนเหล่านี้มาพร้อมกับการพัฒนาทางเทคโนโลยี กอปรกับเมื่อมีการขยายตัวของประชากรของคนในกลุ่มนี้ จึงทำให้เกิดการปฏิวัติทางอุตสาหกรรม ระบบผลิตของศักดินาแบบเก่าที่พึ่งพาแรงงานจึงไม่อาจอยู่ต่อได้ ศักดินาจึงต้องยอมปรับตัวร่วมมือกับพวกชนชั้นกลางเพื่อหาประโยชน์จากชนชั้นกรรมาชีพแทน

-----

สังคมแบบศักดินานั้นวิวัฒน์มาจากสังคมแบบทาส ซึ่งเป็นสังคมที่มีลักษณะ 'ขูดรีดโดยสิ้นเชิง' หมายความว่าทาสไม่มีสิทธิเป็นเจ้าข้าวเจ้าของทรัพย์สินใดๆ แม้กระทั่งชีวิตของทาสเอง การลงมือลงแรงเพื่อผลผลิตใดๆ ก็เพื่อประโยชน์แก่เจ้าของทาสทั้งสิ้น

การขูดรีดโดยสิ้นเชิงนี้เป็นเหตุให้ประสิทธิภาพการผลิตตกต่ำลงถึงขีดสุดเพราะทาสไม่มีแก่ใจที่จะผลิต รวมทั้งโกรธแค้นจากการถูกกดขี่ เหล่านายทาสจึงเริ่มคิดหาวิธีหลอกล่อเพื่อสร้างขวัญกำลังใจในการผลิต และลดความเดือดดาลโดยปลดให้ทาสกลายเป็นไท และมีโอกาสได้รับสิทธิ์ในการครองทรัพย์บ้าง ซึ่งกลายมาเป็นไพร่ (และชนชนแรงงานอื่นๆ)ในระบบศักดินาในเวลาต่อมา

สำหรับวิวัฒนาการของระบบศักดินาในไทย จิตรเองพยายามนำเสนอว่าก่อนจะมาเป็นศักดินาไทยนั้นสังคมเราก็เป็นสังคมทาสมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย (ซึ่งขัดกับประวัติศาสตร์ไทยอีกฝั่ง) และเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงมาเป็นสังคมศักดินาในตอนต้นสมัยอยุธยา อย่างไรก็ตามจิตรย้ำว่าการนำเสนอทั้งหมดนั้นเป็นการสันนิษฐานตามอัตวิสัย

การก่อร่างสร้างตัวของระบบศักดินาไทยสมัยอยุธยาเริ่มจากการเริ่มมีการแบ่งสรรที่ดินอันเป็นผลมาจาก ความขัดแย้งในผลประโยชน์ระหว่างเจ้าขุนมูลนายด้วยกันเอง และการสิ้นลงของระบบทาส ซึ่งการสิ้นสุดของระบบทาสนี้แหละที่ทำให้พวกเจ้านายขาดแรงงานจึงยอมทำการแบ่งสรรที่ดินบางส่วนให้กับทาสที่เป็นไทแล้วโดยแลกกับการตอบแทนในรูปแบบส่วย หรือค่าเช่า

การแบ่งสรรนี้มีขุนวังเป็นหัวแรงหลัก และประกาศออกมาเป็น 'พระอัยการตำแหน่งที่นาทหารและพลเรือน' ในสมัยพระบรมไตรโลกนาถโดยทำไปเพื่อจำกัดอำนาจของเหล่าเจ้าขุนมูลนาย (อำนาจปกครองมักต้องพึ่งพาอำนาจทางเศรษฐกิจนั่นคือปริมาณที่ดินตามที่กล่าวไว้ก่อนหน้า) และเพื่อสร้างความรู้สึกเป็นบุญคุณต่อทั้งชั้นเจ้าขุนมูลนาย และพวกไพร่

บรรดาไพร่ที่ได้รับแบ่งสรรที่ดินนั้นดูเหมือนว่าจะได้รับพระมหากรุณาธิคุณแต่เปล่าเลย จำนวนที่ดินที่ไพร่ได้รับจะอยู่ที่ 5-15 ไร่ ซึ่งน้อยเสียเต็มประดาต่อการทำมาหากิน ยังมาถูกขูดรีดทั้งจากศักดินาทั้งหลายด้วยกลวิธีต่างๆ นาๆให้ราษฎรไม่สามารถลืมตาอ้าปากได้

สำหรับไพร่ที่เช่านาเขาทำ ผลผลิตที่ได้ส่วนหนึ่งก็ต้องส่งให้เจ้าที่เป็นค่าเช่า จำนวนที่มากที่สุดคือครึ่งหนึ่งของผลผลิตที่ทำได้เรียก 'การทำนาแบ่งครึ่ง' ถ้าส่งค่าเช่าช้าก็ถูกปรับสองเท่าอีก บางรายจำต้องไปขอกู้หนี้ยืมสิน ก็ต้องเสียดอกเบี้ยคิดๆ แล้วตกที่ร้อยละ 37.5 ต่อเดือน! ทำให้ชาวนาหลายรายต้องล้มละลายไปขายตัวเป็นทาส เป็นกรรมกรอยู่ร่ำไป

วิธีการอีกทางที่พวกศักดินาใช้ขูดรีดประชาชนนั่นก็คือการเก็บ ส่วย ฤชา จังกอบ อากร พูดง่ายคือภาษีและค่าธรรมเนียมยุบยับเต็มไปหมด การขูดรีดมีขนาดถึงว่าไปริบทรัพย์เอากับคนตาย เรียกว่า 'พัทธยา'

ส่วยอาจมาในรูปแบบที่ทางการขอให้มีการส่งของ เงิน หรือขอแรงในการทำกิจการบางอย่างเป็นครั้งคราวเรียก 'เกณฑ์เฉลี่ย' นอกจากนี้ทางการยังมีการเกณฑ์เอาชายฉกรรจ์อายุ 18-60 ปี ไปทำงานไถ งานโยธา ปีหนึ่งๆ ก็เป็นเวลาถึง 6 เดือน เรียก 'ส่วยแทนแรง' ถ้าไม่ไปก็ต้องส่งเงินให้หลวงแทน ต่อมาเรียกเงินนี้ว่า 'เงินรัชชูปการ'

การ 'เข้าเวร' ในส่วยแทนแรงนั้นเมื่อเข้าเวรแล้วทางหลวงจะออกหนังสือรับรองให้เรียก 'ตราภ��มิคุ้มห้าม' เป็นการรับรองว่าได้มาเข้าเวรแล้ว ซึ่งก็ไม่ได้ออกให้ฟรีๆ มีค่าธรรมเนียม (ฤชา) อยู่ที่เก้าสลึงเฟื้อง (2.35 บาท) สรุปคือไพร่ถูกเกณฑ์ไปใช้แรงงานเดือนเว้นเดือนทั้งปีจนอายุ 60 ไม่พอยังต้องเสียเงินให้หลวงอีกปีละ 2.35 บาท

พูดเรื่องค่าธรรมเนียม เงินเหล่านี้เข้าคลังพระมหากษัตริย์ทั้งหมด จะมีแบ่งปันบ้างก็ให้แก่เจ้านายที่มีอิทธิพลมากๆ เป็นเหตุให้บรรดาข��าราชการทั้งหลายออกหากินกับประชาชนโดยเก็บค่าธรรมเนียมเพิ่มเติม กลายมาเป็นการทุจริตในหน้าที่อย่างมหาศาล

จังกอบ คือการเรียกเก็บภาษีจากการค้าขายโดยอาจจะเรียกเก็บจากสินค้าหนึ่งชิ้นจากที่นำมาขายทุกๆ สิบชิ้น เรียก 'สิบหยิบหนึ่ง' หรือร้อยละ 10 นอกจากนี้ยังมีการเก็บภาษีจากขนาดพาหนะที่ขนส่งสินค้ามาขายอีกด้วย

สุดท้ายคือ อากร หรือ เงินเรียกเก็บค่าสัมปทานในการประกอบกิจการอะไรบางอย่าง เช่น ทำนา กลั่นเหล้า จับปลา โดยมีวิธีเรียกเก็บต่างกันไป เช่น จากจำนวนวัวควายที่ใช้ไถนา จากอุปกรณ์ที่ใช้จับปลา

ลองดูตัวอย่างง่ายๆ ว่าไพร่คนหนึ่งจะต้องเสียค่าอะไรบ้าง สมมติว่าไพร่นั้นเช่าที่เขาปลูกมะพร้าวอันดับแรกก็ต้องเสียค่าเช่าที่ ไม่พอยังต้องเสียอากรที่แก่หลวง ถ้าอยากจะเคี่ยวน้ำมันมะพร้าวก็ต้องไปขอหลวงออกใบอนุญาตก่อน หลวงก็จะขอเก็บค่าธรรมเนียมใบอนุญาต (ฤชา) ถ้าจะเอาน้ำมันมะพร้าวไปขายก็โดนจังกอบอีก สุดท้ายอาจจะโดนผูกขาดการซื้อสินค้าบางชนิดจากหลวง (โดนกดราคาสินค้าจากหลวง) อีกชั้นหนึ่ง

จะเห็นว่าบรรดาศักดินานั้นเชือดเนื้อเถือหนังประชาชนไม่รู้ตั้งกี่ทาง เอาเปรียบขนาดนี้หลายครั้งยังชอบอ้างว่าเป็นพระมหากรุณาธิคุณ บางทีลดภาษีให้บ้างนิดๆ หน่อยๆ ก็ร้องแรกแหกกระเชอ โอ้อวดสรรพคุณตนเอง ทั้งที่ก่อนหน้านี้ไปรีดไถเอาจากเขามาตั้งมากมายไม่รู้เท่าไหร่

ในตอนท้ายจิตรสรุปว่าจะศักดินาก็ดี ทุนนิยมก็ดี ต่างก็ขูดรีดประชาชนไม่แพ้กัน แค่มาในรูปแบบที่ต่างกัน มีเพียงระบบสังคมนิยมเท่านั้นที่จะทำให้คุณภาพชีวิตของประชากรกินดีมีสุขอย่างถ้วนหน้า (จิตรเป็นนักคิดนักเขียนสาย communist)

[Guts · Rating 4 out of 5]

The book is old so the writing style might be a bit difficult to understand now but if you can get past that it's an amazing book. Despite the serious tone of the subject, this was surprisingly fun and entertaining to read.

The book goes into brief history of feudalism in general, and focuses more on how feudalism works in Thailand's context. It covers a lot of the history that you probably won't find them in any mainstream Thai history book. I can see why it was banned. Having some background in Marxist theory helps makes this an easier read, but I don't think it's required.

[Reborn D · Rating 4 out of 5]

อ่านง่ายเหลือเชื่อ ได้มุมมองที่น่าสนใจ มีการจิกกัดถึงศักดินาเรื่อยๆตลอดทั้งเล่ม วิธ ีและแนวคิดจากหนังสือเล่มนี้จะเป็นเหมือนเลนส์อีกอันทีมีส่วนในการใช้มองสังคมในช่วงเวลาต่างๆของประวัติศาสตร์ได้สนุกขึ้นแน่นอน
เราชอบหนังสือเล่มนี้จริงๆ

[TEERAWUT MAHAWAN · Rating 2 out of 5]

...จากศักดินานิยม ถึงอาณานิคมในรัฐสมัยใหม่ที่ข้าหลวง, ขุนนาง หาได้มีเงินเดือนกิน ก็กลับมีเงินเดือน ไพร่ก็ต้องเสียภาษีแทนการเข้าเดือนออกเดือน ...

[Ichsarut Yauvasuta · Rating 4 out of 5]

อธิบายความเป็นมาของศักดินาไทย บอกเล่าถึงวิวัฒนาการของสังคมตั้งแต่ยุคชุมชนบุพกาล ยุคทาส และยุคของระบบผลิตศักดินา

ค่อนข้างอ่านยาก

[Terdsak Jaidee · Rating 5 out of 5]

เผยโฉมระบบเห็บ หมัด ที่กัดกินสังคมไทยมาเนิ่นนาน คนเป็นสลิ่มลองเปิดใจอ่านดู

[Busoh Oat · Rating 4 out of 5]

เข้าใจที่มาที่ไป ความเป็นไทยได้ดีขึ้น

[Black Cat · Rating 5 out of 5]

ชอบมากกกก

[Elle · Rating 4 out of 5]

อ่านง่ายบ้างยากบ้างปนๆกัน

[Noona Panyakotkaew · Rating 4 out of 5]

A brilliant application of Marxist theory to analysis of old Thai society!