Εθνική ολοκλήρωση και διχόνοια: Η ελληνική περίπτωση

by Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος

Το βιβλίο αυτό αποτελεί συμβολή στον εορτασμό της αίσιας συμπλήρωσης 200 χρόνων από τότε που διακηρύχθηκε η εθνική μας υπόσταση και ανεξαρτησία. Δείχνει ότι η νεοελληνική εμπειρία εμφυλίων συγκρούσεων σχετικών με την εθνική ολοκλήρωση αποτελεί απλώς μία περίπτωση ανάμεσα σε πολλές άλλες, που διέπονται από την ίδια γενική νομοτέλεια. Κάθε έθνος περνάει από μία διαδικασία που ονομάζεται «εθνική ολοκλήρωση». Περιλαμβάνει συνήθως την απελευθέρωσή του από «ξένο» ζυγό και την ενοποίησή του στο πλαίσιο ενός ανεξάρτητου εθνικού κράτους. Αλλά η διαδικασία αυτή συνεπάγεται αναπόφευκτα διαμάχη και σύγκρουση – σύγκρουση ιδεών, αλλά και σύγκρουση συμφερόντων. Τελικά, όμοια με κεφαλή Ιανού, η άλλη όψη της εθνικής ολοκλήρωσης είναι, νομοτελειακά, η εμφύλια σύγκρουση μεταξύ ομοεθνών – κάποτε με αυτοκαταστροφικά αποτελέσματα, όπως συνέβη τελευταία φορά το 1974.

Genres: History, Nonfiction

272 pages, Paperback

First published December 1, 2020

About the author

Ο Γιώργος Μαυρογορδάτος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1945. Σπούδασε πολιτικές και οικονομικές επιστήμες και νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, έκανε μεταπτυχιακό πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Purdue κι έλαβε το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Μπέρκλεϋ. Για το βιβλίο του Stillborn Republic. Social Conditions and Party Strategies in Greece, 1922-1936 (1983), τιμήθηκε το 1984 με το Woodrow Wilson Foundation Award, ανώτατη διάκριση της Αμερικανικής Εταιρείας Πολιτικής Επιστήμης. Έχει συμμετάσχει με άρθρα του σε πολλούς συλλογικούς τόμους. Έργα του είναι: Με το σπασμένο χέρι του Κοραή (1991), Εθνικός διχασμός και μαζική οργάνωση (1996), Μεταξύ Πιτυοκάμπτη και Προκρούστη (1998), Ομάδες πίεσης και δημοκρατία (2001).

Reviews

[Lila Dimaki · Rating 4 out of 5]

Η εθνική διχόνοια που χαρακτηρίζει την ελληνική ιστορία,δεν είναι το «σαράκι»της ελληνικής φυλής.Αντίθετα,εκπορεύεται από την αδυναμία λογικής αποτίμησης της πραγματικοτητας και την άγνοια περί ρεαλιστικης πολιτικής.Όλα τα άλλα περί χαρακτηριστικων της φυλής μας δεν είναι τίποτε άλλο από εθελούσια τύφλωση και παντελή άγνοια της ιστορίας που νομοτελειακα οδηγούν σε εθνικες καταστροφες.

[Ioannis Charalampopoulos · Rating 5 out of 5]

Το καλύτερο βιβλίο του Μαυρογορδάτου. Κάνει μια συγκριτική επισκόπηση των διαδικασιών εθνικής ολοκλήρωσης της Ελλάδας και άλλων χωρών. Εξαιρετικά χρήσιμο.

[Lefki Sarantinou · Rating 3 out of 5]

Το παρόν πόνημα του έγκριτου ιστορικού Γεωργίου Μαυρογορδάτου με πολυετή εμπειρία διδασκαλίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και σε διάφορα ξένα Πανεπιστήμια, αποτελεί τη δική του συμβολή στη φετινή επέτειο για τον εορτασμό των διακοσίων χρόνων από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Σε αντίθεση, όμως, με άλλα βιβλία που γράφτηκαν γι' αυτόν τον σκοπό, το βιβλίο αυτό εστιάζει στη διαδικασία της εθνικής μας ολοκλήρωσης σε σχέση με τις εμφύλιες διαμάχες τις οποίες ζήσαμε ως έθνος και όχι στα γεγονότα της Επανάστασης αυτής καθεαυτής. Πρόκειται, σύμφωνα με τον συγγραφέα, για δύο έννοιες οι οποίες συνυπάρχουν αναγκαστικά, αλλά βρίσκονται, συγχρόνως, τόσο σε αντίφαση, όσο και σε διαλλεκτική σχέση μεταξύ τους.
Ο Γ.Μ. ασχολείται, κατ' αρχάς, με την έννοια "εθνικό κράτος" και τα κριτήρια τα οποία λαμβάνονται συνήθως υπόψη για τη σύστασή του. Κατόπιν, εστιάζει στα παλαιότερα εθνικά κράτη της Ευρώπης , όπως η Πορτογαλία και η Δανία, και εξηγεί με ποιον τρόπο παράγοντες όπως, π.χ. η θρησκεία, έπαιξαν τον δικό τους ρόλο στη συγκρότηση των εθνικών αυτών κρατών.
Η περιήγηση που ακολουθεί στα εθνικά κράτη της Ευρώπης, προκειμένου να καταδειχθούν ομοιότητες και διαφορές με την ελληνική περίπτωση που ακολουθεί, είναι εξόχως διαφωτιστική και ενδιαφέρουσα. Έτσι, τα πρώτα τέσσερα από τα δεκαπέντε κεφάλαια του βιβλίου αφορούν την Ευρώπη και τη διαδικασία γένεσης των εθνικών κρατών σε αυτήν.
Εν συνεχεία, ερχόμενος στην ελληνική περίπτωση, ο συγγραφέας εξετάζει τη θρησκεία ως ενοποιητικό παράγοντα στη χώρα μας, αλλά και τη γλώσσα ως παράγοντα διχασμού. Ακολούθως, από το 1821 και μετά, ασχολείται με τους παράγοντες διχασμού, οι οποίοι γέννησαν εμφύλιους πολέμους στην ελληνική κοινωνία, μέχρι και τη μακρά διαδικασία της εδαφικής μας ολοκλήρωσης, όχι μόνο ως το 1922, όταν κατέρρευσε επισήμως η Μεγάλη Ιδέα, αλλά ως το 1974, όταν χάθηκε για μας οριστικά η Κύπρος.
Αρχικά, θέμα εμφύλιας διαμάχης στη χώρα μας τέθηκε πριν καν να συσταθεί το 1830 το νεοελληνικό κράτος, κατά τη διάρκεια, δηλαδή, της Ελληνικής Επανάστασης, και αυτό εξαιτίας των σύγκρουσης για την εξουσία των πολιτικών φορέων με τους στρατιωτικούς, αλλά και των κατά τόπους Ελλήνων, δηλαδή των Πελοποννήσιων με τους Στερεοελλαδίτες και τους νησιώτες.
Τη διαμάχη αυτή διαδέχτηκε ο χωρισμός αυτοχθόνων-ετεροχθόνων στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, αλλά και η αντιπαλότητα μεταξύ παραδοσιακών και ευρωπαϊστών πολιτικών αρχηγών, όπως ήταν ο Ι.Κωλέττης για την πρώτη ομάδα και ο Αλ.Μαυροκορδάτος για τη δεύτερη.
Ο εμφύλιος αυτός χωρισμός κορυφώθηκε την περίοδο του Εθνικού Διχασμού μεταξύ του βασιλέα Κωνσταντίνου και του Πρωθυπουργού Ελ. Βενιζέλου. Οι διαιρέσεις, όμως, δεν σταμάτησαν ούτε μετά την κατάρρευση της Μεγάλης Ιδέας, αντιθέτως συνεχίστηκαν μέσω της διαμάχης των Παλαιών και των Νέων Χωρών της Ελλάδας καθώς και μεταξύ γηγενών και προσφύγων.
Τέλος, ο Γ.Μ. ασχολείται με τρία μεγάλα εθνικά προβλήματα, τα οποία προκάλεσαν εμφύλιους διχασμούς στη χώρα μας και άφησαν, κατά κάποιον τρόπο, ημιτελή την εθνική μας ολοκλήρωση. Αυτά ήταν το Μακεδονικό, το Βορειοηπειρωτικό και το Κυπριακό ζήτημα. Στη σύντομα αυτή επισκόπηση των τριών μεγάλων αυτών ζητημάτων, ο συγγραφέας λύνει πολλές απορίες και φωτίζει αρκετές άγνωστες πτυχές των εν λόγω ζητημάτων.
Αναντίρρητα, πρόκειται για μία ξεχωριστή συγγραφική συμβολή για τον φετινό εορτασμό της Παλιγγενεσίας μας, η οποία προσφέρει μία διαφορετική οπτική στην εθνική μας ολοκλήρωση, μία διαδικασία που ξεκίνησε το 1821 και έληξε το 1974.

[Βαγγέλης Μαργιωρής · Rating 5 out of 5]

"Η εθνική ολοκλήρωση και διχόνοια" του Γιώργου Μαυρογορδάτου αποτελεί ένα έργο-οδηγό για την κατανόηση της δημιουργίας των εμφυλίων συγκρούσεων. Έχοντας στην κατοχή του μια πλούσια βιβλιογραφία, ο συγγραφέας φροντίζει να δώσει αρχικά στον αναγνώστη την ιδέα της εμφύλιας σύγκρουσης, ως αναπόφευκτο παρεπόμενο της εθνικής ολοκλήρωσης. Στο πρώτο μέρος του βιβλίου παρουσιάζονται τα ανάλογα  προβλήματα σε χώρες της Ευρώπης. Με τον τρόπο αυτό ο Μαυρογορδάτος δίνει καίριο χτύπημα στην ελληνική μοιρολατρική αποδοχή πως "ο εμφύλιος είναι στο DNA του Έλληνα".
Στο δεύτερο μέρος ασχολείται με το καθεαυτό "εθνικό μας χόμπι" με αφετηρία την επανάσταση του 1821 και φτάνοντας μέχρι και το ζήτημα της Κύπρου το 1974. Με στρωτή γραφή, κατανοητή από όλους, εξηγεί τις καταστάσεις που γέννησαν τους εμφυλιους πολέμους στη χώρα μας. Χωρίς αγκυλώσεις δεν διστάζει να καταδείξει σε κάθε περίπτωση τα λάθη, από όποια πλευρά κι αν προέρχονται και να ερμηνεύσει τα συμπεράσματα που εξάγει.
Μπορεί να μην έχουμε να κάνουμε με μυθιστόρημα, αλλά η ροή της ιστορικής αφήγησης είναι τόσο ισχυρή που πραγματικά δεν μπορεί ο αναγνώστης να σταματήσει να διαβάζει!!!