Κάφκα–Ουέλς–Μπένγιαμιν: Εγκώμιο του πολιτισμικού πεσιμισμού

by Michael Löwy, Κατερίνα Γούλα (translator), Γιώργος Διαμάντης (editor)

Ο Φραντς Κάφκα, ο Όρσον Ουέλς και ο Βάλτερ Μπένγιαμιν αντιπροσωπεύουν τρεις πολύ διαφορετικές παραλλαγές του αριστερού πολιτισμικού πεσιμισμού που αναπτύσσεται μέσα στο ευρύτερο πολιτικό και διανοητικό ρεύμα του Kulturpessimismus στην Κεντρική Ευρώπη. Στο έργο του Η Δίκη, ο πεσιμιστής Κάφκα φέρνει στο φως τη θανατηφόρα δύναμη των «μηχανισμών» και την ανημπόρια των ατόμων να αντισταθούν, θύματα καθώς είναι της εθελοδουλίας τους. Η ομώνυμη ταινία του Όρσον Ουέλς συμμερίζεται αυτή την ερμηνεία, μολονότι την εκφράζει χρησιμοποιώντας μιαν άλλη γλώσσα. Τέλος, ο Μπένγιαμιν, ο οποίος είχε διαβάσει με απεριόριστη προσοχή τα έργα του Κάφκα, είχε εντυπωσιαστεί βαθιά από την «απουσία ελπίδας» των κατηγορουμένων της Δίκης.

Αυτός ο αριστερός πολιτισμικός πεσιμισμός επανέρχεται άραγε σήμερα στο προσκήνιο, ενόψει της οικολογικής καταστροφής που πλησιάζει με γοργό βήμα ή της θεαματικής αναρρίχησης στην εξουσία ακροδεξιών ή φασιζουσών κυβερνήσεων από τη μια άκρη του πλανήτη ως την άλλη; Μήπως πρέπει όμως να εξισορροπήσουμε τον πεσιμισμό του λόγου με τον οπτιμισμό της βούλησης, όπως πρότεινε ο Αντόνιο Γκράμσι (επικαλούμενος τον Ρομαίν Ρολλάν);

Σε ό,τι αφορά τον Κάφκα και τον Μπένγιαμιν, πρέπει μάλλον να τους θεωρήσουμε "σημάντορες πυρκαγιάς", προικισμένους με μια διαίσθηση η οποία ψυχανεμίστηκε, ενίοτε με εντυπωσιακή διορατικότητα, τις επικείμενες καταστροφές. Δεν μπόρεσαν βέβαια να προβλέψουν το Άουσβιτς ή τη Χιροσίμα. Ο πεσιμισμός τους δεν έφτανε ως εκεί...

Πρόλογος
ΓΡΑΦΕΣ ΑΠΟ ΦΩΣ
Der Prozess - The Trial
ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΣ ΠΕΣΙΜΙΣΜΟΣ
Ο ρομαντικός μαρξισμός του Βάλτερ Μπένγιαμιν

104 pages, Paperback

First published July 1, 2019

About the author

French-Brazilian Marxist sociologist and philosopher. He is presently the emerited research director in social sciences at the CNRS (French National Center of Scientific Research) and lectures at the Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales (EHESS; Paris, France). Author of books on Karl Marx, Che Guevara, Liberation Theology, György Lukács, Walter Benjamin and Franz Kafka, he received the Silver Medal of the CNRS in 1994.