What do you think?
Rate this book
Koffiestories
Alles over Belgische koffie, de plant, de branderijen en de kunst van het koffiezetten
Een dampend kopje koffie biedt troost, afleiding of een ogenblik rust. Het hoort bij thuis, of net bij onderweg. Ook voor de intrigerende geschiedenis van de koffie is er geen gebrek aan invalshoeken. Bijvoorbeeld de koffieplant. Die werd in de zeventiende eeuw begeerd en beschermd onder Arabisch monopolie, maar groeide uit tot een plantageplant die wereldwijd succes oogstte. Tegenwoordig staat hij opnieuw onder druk, deze keer door de klimaatverandering.
Omgekeerd verging het het metier van de koffiebrander in België. Van bij het ontstaan van koffiebranderijen werden stappen gezet naar meer industrialisering en mechanisering. Maar net op het punt dat de ambachtelijke koffiebrander overbodig leek te worden, herwonnen artisanale branderijen hun elan. En wie denkt dat de barista een hedendaagse uitvinding is, is bij deze een illusie armer: al van bij de opkomst van koffiehuizen sinds het midden van de zestiende eeuw werd het zwarte goud geschonken door een specialist die de kneepjes van het vak kende.
Vandaag doen authenticiteit en beleving in de koffiewereld weer hun intrede. Bonen krijgen een gezicht en een verhaal. In heldere teksten en geïllustreerd met originele foto’s worden in dit boek het erfgoed, het vakmanschap en de koffietradities belicht.
Auteurs Greet Draye en Femke Paulussen zijn verbonden aan het Centrum Agrarische Geschiedenis. Piet Stoffelen, verbonden aan Plantentuin Meise, leverde tekstbijdragen over de koffieplant.
Een dampend kopje koffie biedt troost, afleiding of een ogenblik rust. Het hoort bij thuis, of net bij onderweg. Ook voor de intrigerende geschiedenis van de koffie is er geen gebrek aan invalshoeken. Bijvoorbeeld de koffieplant. Die werd in de zeventiende eeuw begeerd en beschermd onder Arabisch monopolie, maar groeide uit tot een plantageplant die wereldwijd succes oogstte. Tegenwoordig staat hij opnieuw onder druk, deze keer door de klimaatverandering.
Omgekeerd verging het het metier van de koffiebrander in België. Van bij het ontstaan van koffiebranderijen werden stappen gezet naar meer industrialisering en mechanisering. Maar net op het punt dat de ambachtelijke koffiebrander overbodig leek te worden, herwonnen artisanale branderijen hun elan. En wie denkt dat de barista een hedendaagse uitvinding is, is bij deze een illusie armer: al van bij de opkomst van koffiehuizen sinds het midden van de zestiende eeuw werd het zwarte goud geschonken door een specialist die de kneepjes van het vak kende.
Vandaag doen authenticiteit en beleving in de koffiewereld weer hun intrede. Bonen krijgen een gezicht en een verhaal. In heldere teksten en geïllustreerd met originele foto’s worden in dit boek het erfgoed, het vakmanschap en de koffietradities belicht.
Auteurs Greet Draye en Femke Paulussen zijn verbonden aan het Centrum Agrarische Geschiedenis. Piet Stoffelen, verbonden aan Plantentuin Meise, leverde tekstbijdragen over de koffieplant.
240 pages, Hardcover
Published November 25, 2020
2 people are currently reading
18 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 2 of 2 reviews
March 29, 2021
Historische b(l)ackground informatie over koffie die kan tellen
May 12, 2021
Recensie Volkskunde, 2020 - 122/1
Greet Draye & Femke Paulussen, Koffiestories. Een complete koffiegeschiedenis, van brander tot barista, Veurne, Hannibal Books, 2020, 240 blz., ill., ISBN 974-94-6388-755-7; 29,95 euro.
Zelden smaakte een kopje koffie me meer dan tijdens het lezen van deze publicatie. Koffiestories is een prachtig lees- en kijkboek over alle mogelijke aspecten van een drank die de mens al eeuwen begeleidt en plezier bezorgt, maar tegelijkertijd ook voor heel wat menselijk leed heeft gezorgd. De auteurs Greet Draye en Femke Paulussen, allebei stafmedewerker bij CAG, hebben een 360°-blik op koffie aangeleverd. Met hun indeling: op wereldreis; sector; zetten; en drinken bekijken ze het bakje troost vanuit alle mogelijke gezichtshoeken: geschiedenis, producenten, drinkers, gebruiken. Dit boek brengt meteen het materiële koffieproduct en de immateriële verhalen, rituelen en tradities samen in een aangenaam geïllustreerd verhaal.
In het eerste deel Op wereldreis lezen we over de Afrikaanse oorsprong (Ethiopië en aanpalende regio’s) van de naam en het product, ondanks de oude benaming arabica. Kolonisatie bracht de boon (bunn) over de hele wereld en het eindproduct evolueerde van medicijn tot een alledaagse, maar zeer gegeerde drank. In Europa dronk men koffie overigens maar vanaf het einde van de zeventiende eeuw als een echt luxeproduct. Volgens de enen was koffie een medicijn voor o.a. “dolligheyd, geraecktheid, beroertheyt, lamheyd, …”, volgens anderen was koffie net de oorzaak van hoofdpijn tot en met impotentie. Maar aan koffie kleeft tot op de dag van vandaag ook bloed en zweet, want koffieplantages zijn ook vaak synoniem van slechte arbeidsomstandigheden, kinderarbeid en slavernij. Dat is niet echt verwonderlijk omdat het een belangrijk handelsproduct op wereldschaal is.
Koffie prikkelde en prikkelt ook door de eeuwen heen heel wat botanici wat in ieder geval leidde tot een van de grootste en unieke verzameling koffieplanten in de Plantentuin van Meise.
In het gedeelte Sector leren we – toch tot onze verrassing – dat niet Rotterdam of Amsterdam, maar wel Antwerpen zowat de hoofdstad van de ruwe koffie is. Het is een van de grootste koffiebeurzen met daarbovenop een enorme opslagcapaciteit. Het gevolg van een combinatie van historische, geografische (transithandel naar het Europese hinterland) en mercantiele kenmerken. Hierin speelden de naties (een typisch Antwerps fenomeen) een grote en belangrijke rol. Handel en koffiebranderijen in de havenbuurt leidden tot namen die nu nog gekend zijn zoals Van Leckwyck (De Roode Pelikaan), Cuperus of Rombouts. Het zijn die koffiebranderijen die voor een voortschrijdende democratisering van koffie zorgden. Die branderijen waren vaak ook onderdeel van winkelketens (Colruyt en Delhaize) wat een verdere popularisering in de hand werkte, want aanvankelijk werd koffie uitsluitend verkocht in winkels van koloniale waren. Als koloniaal product, maar ook als luxeartikel, want koffie werd aanvankelijk enkel in de hoogste kringen gedronken.
In het gedeelte Zetten kome we als vanzelf bij volkse gebruiken rond het koffiezetten. Van vieze koffiekousen tot Nespresso. Van het huiselijk gebruik van koffiegruis tot Melittafilters. Van koffiekannen en koffiemolens. En alle gebruiken die daarrond hangen. Of weetjes. Zo lees ik dat oploskoffie werd uitgevonden door een Amerikaan met Kortrijkse roots. En ook weetjes op taalkundig gebied. Zo kom je te weten wat tasseografie is, namelijk gewoon een synoniem voor koffiedik kijken. Een gebruik dat als spreekwoord in onze taal terechtkwam maar refereert aan vroegere waarzeggerij, ook al zou het in het huidige Turkije – ondanks verbod – nog in zwang zijn. Daarom is een beter gebruik om ermee in je moestuin de slakken te bekampen.
En zo komen we tot het gedeelte waar het hem allemaal om te doen is, namelijk Drinken. Ondanks het feit dat koffie in oorsprong een Afro-Arabische drank is, werd het toch vooral een Europees-Amerikaans consumptieproduct dat niet meer uit onze cultuur is weg te denken. In eerste instantie dronk de adel de koffie, maar algauw dronk de betere klasse ook koffie in de koffiehuizen die in de grote Europese steden opdoken. In die mate zelfs dat koffie gelijkstond aan kosmopolitisch vrijdenken. En zijn culminatie kende in de Weense Kaffeehäuser die nu nog altijd deel uitmaken van de culturele uitstraling van deze museumstad. Ondanks het feit dat Italië nu wel het koffieland par excellence is.
Ook bij het drinken van koffie kom je automatisch bij taal en uitdrukkingen terecht. Het spreekwoord Dat is geen zuivere koffie staat in onmiddellijk verbruik met cichorei, de ersatzkoffie in moeilijke tijden, met Pacha als alom gekend merk. En de toevoeging bij koffie, waardoor het spreekwoord ontstond.
Verder is de manier van koffiedrinken wel erg veranderd. Waar men vroeger koffie uit een schoteltje dronk, gebeurt dat nu per definitie uit een kopje.
Het moge duidelijk zijn dat het bakje troost bij vele gelegenheden en feesten een rol speelt. Tot en met de uitvaartplechtigheden. Koffie als bindmiddel om te herinneren, in die mate zelfs dat die samenkomst gewoon koffietafel wordt genoemd.
De auteurs hebben een heel mooi werk afgeleverd. Met heel veel illustraties die de iets oudere lezer met nostalgie zal vervullen. Er is een beperkte bibliografie en er is geen enkele voetnoot, terwijl er wel een duidelijke verwijzing is bij het beeldverhaal. Maar dat zal wel de bedoeling van de uitgever zijn, een laagdrempelig werk, aangenaam geschreven en met mooie tussenstukjes. Toch hebben we de auteurs op een steeds weerkerend schoonheidsfoutje (waar we in Volkskunde toch telkens weer moeten op wijzen) betrapt. Het verhaal van de ontdekking van de koffie is geen legende, maar een – overigens mooie – sage. Maar blijkbaar was net dat iets minder hun kopje koffie.
Bij dit boek behoort een digitale tentoonstelling (www.koffiestories.be) die het verhaal helemaal afrondt.
Greet Draye & Femke Paulussen, Koffiestories. Een complete koffiegeschiedenis, van brander tot barista, Veurne, Hannibal Books, 2020, 240 blz., ill., ISBN 974-94-6388-755-7; 29,95 euro.
Zelden smaakte een kopje koffie me meer dan tijdens het lezen van deze publicatie. Koffiestories is een prachtig lees- en kijkboek over alle mogelijke aspecten van een drank die de mens al eeuwen begeleidt en plezier bezorgt, maar tegelijkertijd ook voor heel wat menselijk leed heeft gezorgd. De auteurs Greet Draye en Femke Paulussen, allebei stafmedewerker bij CAG, hebben een 360°-blik op koffie aangeleverd. Met hun indeling: op wereldreis; sector; zetten; en drinken bekijken ze het bakje troost vanuit alle mogelijke gezichtshoeken: geschiedenis, producenten, drinkers, gebruiken. Dit boek brengt meteen het materiële koffieproduct en de immateriële verhalen, rituelen en tradities samen in een aangenaam geïllustreerd verhaal.
In het eerste deel Op wereldreis lezen we over de Afrikaanse oorsprong (Ethiopië en aanpalende regio’s) van de naam en het product, ondanks de oude benaming arabica. Kolonisatie bracht de boon (bunn) over de hele wereld en het eindproduct evolueerde van medicijn tot een alledaagse, maar zeer gegeerde drank. In Europa dronk men koffie overigens maar vanaf het einde van de zeventiende eeuw als een echt luxeproduct. Volgens de enen was koffie een medicijn voor o.a. “dolligheyd, geraecktheid, beroertheyt, lamheyd, …”, volgens anderen was koffie net de oorzaak van hoofdpijn tot en met impotentie. Maar aan koffie kleeft tot op de dag van vandaag ook bloed en zweet, want koffieplantages zijn ook vaak synoniem van slechte arbeidsomstandigheden, kinderarbeid en slavernij. Dat is niet echt verwonderlijk omdat het een belangrijk handelsproduct op wereldschaal is.
Koffie prikkelde en prikkelt ook door de eeuwen heen heel wat botanici wat in ieder geval leidde tot een van de grootste en unieke verzameling koffieplanten in de Plantentuin van Meise.
In het gedeelte Sector leren we – toch tot onze verrassing – dat niet Rotterdam of Amsterdam, maar wel Antwerpen zowat de hoofdstad van de ruwe koffie is. Het is een van de grootste koffiebeurzen met daarbovenop een enorme opslagcapaciteit. Het gevolg van een combinatie van historische, geografische (transithandel naar het Europese hinterland) en mercantiele kenmerken. Hierin speelden de naties (een typisch Antwerps fenomeen) een grote en belangrijke rol. Handel en koffiebranderijen in de havenbuurt leidden tot namen die nu nog gekend zijn zoals Van Leckwyck (De Roode Pelikaan), Cuperus of Rombouts. Het zijn die koffiebranderijen die voor een voortschrijdende democratisering van koffie zorgden. Die branderijen waren vaak ook onderdeel van winkelketens (Colruyt en Delhaize) wat een verdere popularisering in de hand werkte, want aanvankelijk werd koffie uitsluitend verkocht in winkels van koloniale waren. Als koloniaal product, maar ook als luxeartikel, want koffie werd aanvankelijk enkel in de hoogste kringen gedronken.
In het gedeelte Zetten kome we als vanzelf bij volkse gebruiken rond het koffiezetten. Van vieze koffiekousen tot Nespresso. Van het huiselijk gebruik van koffiegruis tot Melittafilters. Van koffiekannen en koffiemolens. En alle gebruiken die daarrond hangen. Of weetjes. Zo lees ik dat oploskoffie werd uitgevonden door een Amerikaan met Kortrijkse roots. En ook weetjes op taalkundig gebied. Zo kom je te weten wat tasseografie is, namelijk gewoon een synoniem voor koffiedik kijken. Een gebruik dat als spreekwoord in onze taal terechtkwam maar refereert aan vroegere waarzeggerij, ook al zou het in het huidige Turkije – ondanks verbod – nog in zwang zijn. Daarom is een beter gebruik om ermee in je moestuin de slakken te bekampen.
En zo komen we tot het gedeelte waar het hem allemaal om te doen is, namelijk Drinken. Ondanks het feit dat koffie in oorsprong een Afro-Arabische drank is, werd het toch vooral een Europees-Amerikaans consumptieproduct dat niet meer uit onze cultuur is weg te denken. In eerste instantie dronk de adel de koffie, maar algauw dronk de betere klasse ook koffie in de koffiehuizen die in de grote Europese steden opdoken. In die mate zelfs dat koffie gelijkstond aan kosmopolitisch vrijdenken. En zijn culminatie kende in de Weense Kaffeehäuser die nu nog altijd deel uitmaken van de culturele uitstraling van deze museumstad. Ondanks het feit dat Italië nu wel het koffieland par excellence is.
Ook bij het drinken van koffie kom je automatisch bij taal en uitdrukkingen terecht. Het spreekwoord Dat is geen zuivere koffie staat in onmiddellijk verbruik met cichorei, de ersatzkoffie in moeilijke tijden, met Pacha als alom gekend merk. En de toevoeging bij koffie, waardoor het spreekwoord ontstond.
Verder is de manier van koffiedrinken wel erg veranderd. Waar men vroeger koffie uit een schoteltje dronk, gebeurt dat nu per definitie uit een kopje.
Het moge duidelijk zijn dat het bakje troost bij vele gelegenheden en feesten een rol speelt. Tot en met de uitvaartplechtigheden. Koffie als bindmiddel om te herinneren, in die mate zelfs dat die samenkomst gewoon koffietafel wordt genoemd.
De auteurs hebben een heel mooi werk afgeleverd. Met heel veel illustraties die de iets oudere lezer met nostalgie zal vervullen. Er is een beperkte bibliografie en er is geen enkele voetnoot, terwijl er wel een duidelijke verwijzing is bij het beeldverhaal. Maar dat zal wel de bedoeling van de uitgever zijn, een laagdrempelig werk, aangenaam geschreven en met mooie tussenstukjes. Toch hebben we de auteurs op een steeds weerkerend schoonheidsfoutje (waar we in Volkskunde toch telkens weer moeten op wijzen) betrapt. Het verhaal van de ontdekking van de koffie is geen legende, maar een – overigens mooie – sage. Maar blijkbaar was net dat iets minder hun kopje koffie.
Bij dit boek behoort een digitale tentoonstelling (www.koffiestories.be) die het verhaal helemaal afrondt.
Displaying 1 - 2 of 2 reviews