Na okrężnych drogach. Tłumaczenie literackie i jego światy

by Tadeusz Sławek

Polityka przekładu jest polityką wielogłosowości; nie może zgodzić się na wizję świata, w którym relacje z innym/obcym są równoznaczne z „zanieczyszczeniem” tego, co rodzime i „czyste” – pisze Tadeusz Sławek w inspirującym eseju, w którym udowadnia, że refleksja nad przekładem może być użytecznym narzędziem myślenia o świecie. Podstawowe zadanie tłumaczy, twierdzi Sławek, to poszukiwanie porozumienia przy zachowaniu różnic, praca nad konstruowaniem wspólnoty uwzględniającej odrębność jej członków i zawsze gotowej do twórczej zmiany. Jak się to odbywa w praktyce? Odwołując się do dziesiątków przykładów z historii literatury – od Homera po Joyce’a, od Biblii po Baudelaire’a i Kafkę ­– autor zastanawia się nad filologicznymi, ale także filozoficznymi, etycznymi i politycznymi implikacjami postaw tłumaczek i tłumaczy.

Książka ukazuje się w koedycji z Instytutem Kultury Miejskiej w Gdańsku, organizatorem Gdańskich Spotkań Tłumaczy Literatury „Odnalezione w tłumaczeniu”.

Genres: Nonfiction

200 pages, Paperback

First published March 8, 2021

Reviews

[Jakub · Rating 4 out of 5]

Na okrężnych drogach Tadeusza Sławka to idealna pozycja dla osób, które interesują się przekładem i mają słabość do wysokiego zagęszczenia refleksji. Profesor pokazuje, jak ważne może być tłumactwo i z jak wielu perspektyw można na nie patrzeć. Mam nadzieję, że Karakter będzie dodawał kolejne książki do tej serii translatorskiej.

[sana · Rating 3 out of 5]

w czasie lektury nie mogłam pozbyć się wrażenia, że czytam ciągle to samo, tylko innymi słowami. wątki które najbardziej mnie zainteresowały, nie zostały rozwinięte. ciekawe, czy lepsze pozycje na temat tłumaczenia wpadną jeszcze w moje ręce - ta na pierwszy raz była okej wprowadzeniem do tematu. aczkolwiek z upływem czasu obawiam się, że nie będzie ze mnie tłumaczki literatury mimo mojego początkowego entuzjazmu.

[E.The.Bookworm.World · Rating 4 out of 5]

Między ‪15 - 17‬ kwietnia 2021 roku, odbędzie się kolejna edycja fantastycznego wydarzenia, czyli Gdańskich Spotkań Tłumaczy Literatury „Odnalezione w tłumaczeniu”. Z tej okazji, Wydawnictwo Karakter, wraz z Instytutem Kultury Miejskiej w Gdańsku, wydało tą świetną książkę rozprawiającą o tłumaczeniach właśnie. Pozycja ta składa się z niezwykle wciągających i fascynujących rozważań na temat języka, przekładu i jego znaczenia w dzisiejszym świecie. Autor łączy elementy filologiczne z transaltorycznymi i filozoficznymi serwując czytelnikom istną ucztę literacką. Jest tu mnóstwo przykładów zaczerpniętych z tłumaczeń znamienitych tłumaczy i tłumaczek, krytyki przekładu, odniesień kulturowych i językowych. Poruszone jest tu wiele ciekawych i dających do myślenia spostrzeżeń dotyczących samego przekładu i tego, jak ogromny ma on wpływ na otaczającą nas rzeczywistość. Mój egzemplarz pełen jest znaczników, do których na pewno będę wracać i choć nie znalazłam tu zbyt wiele informacji, o których już nie wiedziała, to świetnie czytało mi się tę pozycję i myślę, że spodoba się ona wielu tłumaczom i tłumaczkom oraz pasjonatom i pasjonatkom przekładu.

[Patrycja · Rating 4 out of 5]

Trochę wspomnień do wspaniałych wykładów profesora Sławka. Zwraca on uwagę na niesamowitą istotę przekładu oraz sam proces myślowy. Dla osób zainteresowanych tym tematem jak znalazł! Osobiście dla mnie trochę zbyt wysoki poziom refleksji.

[Maczek · Rating 5 out of 5]

Głęboko refleksyjna podróż po rzeczywistości tłumaczeń, poruszająca i dająca do myślenia. Choć może być miejscami przytłaczająca swoją gęstością, dla mnie okazała się być nad wyraz wciągająca.

[Marcel]

Trochę zbyt wiele tu, jak na mój gust, wszelkiego rodzaju misji, walk, obowiązków i innych poważno-martyrologiczno-mistyczno-brzęczących słówek opisujących dolę (a raczej – przy takim natężeniu zwarć i problemów – niedolę) poczciwego tłumacza i jego t ł u m a c t w a. Czy naprawdę trzeba tak napinać, oświecać, uwrażliwiać mniej wrażliwych i otwierać oczy niedowiarkom, żeby przypadkiem nie znalazł się ktoś, kto głębi procesu nie dostrzeże, nie uzna, nie zaakceptuje? Bo wiadomo przecież: sztuka musi z miejsca rzucać na kolana i wszystko, co się z nią styka, okrywać szronem pietyzmu! I czy każde zajęcie – jeśli chcemy nadać mu g ł ę b i (bo wiadomo: bez g ł ę b i się nie liczy) – trzeba od razu przenosić w rejony metaforycznych wojen, męczeńskich obowiązków, żelaznych powinności, żmudnych tułaczek i biblijnych przypowieści?
Pozycja przywodzi na myśl raczej nie wieżę Babel, lecz tę z kości słoniowej.

[Justyna · Rating 5 out of 5]

Tadeusz Sławek, opierając swoje rozważania na dziesiątkach przykładów z historii literatury – od Homera po Joyce'a, od Biblii po Kafkę – wznosi przekład ponad proste rzemiosło. Prezentuje go jako działanie interdyscyplinarne, dotykające nie tylko sfery filologicznej, ale również filozoficznej, etycznej, a nawet politycznej. Podstawowe zadanie tłumacza definiuje jako poszukiwanie porozumienia przy zachowaniu różnic, co jest piękną metaforą budowania wspólnoty uwzględniającej odrębność jej członków.

Książka Tadeusza Sławka jest niezwykle ważnym głosem w obronie i docenieniu zawodu, który, niestety, bywa często niezasłużenie niedoceniony w świadomości odbiorców. Tłumaczenie literackie to praca szalenie wymagająca, balansująca na krawędzi wierności i wolności, między duchem oryginału a koniecznością stworzenia dzieła rezonującego z nowym odbiorcą.

[Julia · Rating 4 out of 5]

4/5
Jedyną książką, skupiającą się na tłumaczeniu, którą przeczytałam, jest "Babel. O konieczności przemocy" Rebecci Kuang. Tam główną myślą (związaną z tłumaczeniem) było to, że nie da się w stu procentach przełożyć czegoś z jednego języka na drugi. W tej książce także pojawia się ten wątek, ale jest tu poruszane o wiele, wiele więcej tematów i które trochę zaspokoiły mój niedosyt po Bublu (książka Kuang to jednak powieść). Po przebrnięciu przez pierwsze mini eseje, których głównym motywem była wieża Babel, było coraz lepiej, chociaż i w nich znalazłam dużo ciekawych fragmentów. Bardzo podobały mi się porównania tłumacza do postaci z Illiady i mitologii. Tłumacz to Odyseusz, Patrokles, Achilles, Hektor, Atalanta, ale też chirurg, rozbitek, egzorcysta i tułacz. Całą książkę pomogę podsumować stwierdzeniem, że Olga Tokarczuk pisała o czułym narratorze, a Tadeusz Sławek pisze o czułym tłumaczu.
Parę fragmentów, które sobie zaznaczyłam (nie wszystkie oczywiście):
-"Akt tłumaczenia jest aktem szacunku dla tego, co inne, a z czym chciałoby się spotkać na wspólnym terytorium."
-"Tłumaczenie czerpie siłę z przekonania, że historia wieży Babel nie opowiada wyłącznie o upadku i zniszczeniu, lecz mówi także o konieczności osiągania porozumienia jako domenie ludzkiej twórczości."
-"Przekład to konfrontacja kultur."
-"Język jest przegrzany, słowa płoną, ledwie można ich dotknąć, a jednak nie robimy niczego innego." - To akurat słowa Jacquesa Derridy z "The Eyes of Language", które zacytował autor, ale niesamowicie mi się spodobały. Ogólnie autor dużo odwołuje się do Derridy i na pewno też sięgnę po niektóre z jego tekstów.

[Justyna Dębska · Rating 2 out of 5]

Natchniona książka o tłumaczeniu. W małych dawkach miła ale w dużych ciężko

[Natka · Rating 3 out of 5]

3,5?

[Natalia · Rating 5 out of 5]

4,5/5

[Alicja · Rating 4 out of 5]

bardziej 3.5 niż 4