Φιλική Εταιρεία: Ήταν ώριμη η Επανάσταση;

by Γιώργος Καραμπελιάς

Η μεγάλη αναγεννησιακή προσπάθεια του ελληνισμού μετά το 1700 κατέστησε δυνατή τη συγκρότηση της Φιλικής Εταιρείας και την πυροδότηση της Επανάστασης· η ελευθερία μας, υπογραμμίζει ο Δημήτρης Βικέλας, κατεκτήθη δια της «σπάθης» και «θυσιών ακαταλογίστων». Παρότι θα ιδρυθεί από ριζοσπαστικά στοιχεία, πνευματικούς απογόνους του Ρήγα Βελεστινλή, η επιτυχία της Εταιρείας θα στηριχτεί στον συνδυασμό μιας αταλάντευτης επαναστατικής βούλησης με τη συνείδηση πως ένας εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας θα πρέπει να συμπεριλάβει το σύνολο των δυνάμεων του γένους.

Με πρωτοβουλία των εμπόρων της διασποράς, γεγονός που ήδη συνιστά μια ιστορική καινοτομία, οι ναυτικοί, οι στρατιωτικοί, οι προεστοί, οι κληρικοί, οι Φαναριώτες, οι λόγιοι, θα ξεσηκώσουν τις μεγάλες μάζες του λαού -κατ' εξοχήν την αγροτιά- έτοιμες να δεχτούν το μήνυμα της Επανάστασης.

Εντούτοις σήμερα, στα πλαίσια της γενικευμένης απογοήτευσης που κατατρύχει τους Έλληνες, αρκετοί αμφισβητούν την επιλογή της επαναστατικής οδού και υποστηρίζουν πως υπήρξε αρνητική για τον ελληνισμό. Ωστόσο, η ακύρωσή της θα είχε, άραγε, τις ευεργετικές συνέπειες που προεξοφλούνται ή, αντίθετα, θα είχε αρνητικές επιπτώσεις, με άδηλες συνέπειες για το μέλλον; Πάντως, ο βαθύτατος διχασμός ως προς την ακολουθητέα στρατηγική θα αφήσει ανολοκλήρωτο το όραμα της Φιλικής για απελευθέρωση του συνόλου του ελληνισμού.

Στο Παράρτημα του βιβλίου παρατίθενται τεκμήρια του επαναστατικού σχεδιασμού: Το «Σχέδιον Γενικόν» αφορά τους γενικούς στόχους της επανάστασης, το «Μέγα Σχέδιον» την οργάνωση εξέγερσης στο ελλείπον κέντρο, την Κωνσταντινούπολη, το «πολεμικόν Σχέδιον Σάββα» αφορά τον σχεδιασμό στα Βαλκάνια, οι δε διακηρύξεις του Αλέξανδρου Υψηλάντη φωτίζουν τις ιδεολογικές κατευθύνσεις της Εταιρείας. Πρωτότυποι χάρτες και διαγράμματα παρουσιάζουν την κοινωνική σύνθεση και τη γεωγραφική εξάπλωση της Εταιρείας.

Διακόσια χρόνια μετά το κατόρθωμα της Φιλικής, οι Έλληνες καλούνται είτε να το ακυρώσουν, μέσα από μια μοιραία υποστροφή, είτε να το ολοκληρώσουν, κατ' εξοχήν πνευματικά, ιδεολογικά, πολιτισμικά.

Εισαγωγή

Α' Μια διαρκής επαναστατική δραστηριότητα
Ι. Από τον Κροκόνδειλο Κλάδα στα Ορλωφικά
ΙΙ. Πολεμιστές και νεομάρτυρες
III. Η εταιριστική δραστηριότητα

Β' Η Φιλική Εταιρεία
Ι. Η Δημιουργία της Φιλικής Εταιρείας
ΙΙ. Η σημασία και ο ρόλος της Διασποράς
ΙΙΙ. Οι συμμαχίες και το ελλείπον κέντρο
IV. Η κοινωνική σύνθεση... Οι επαναστάτες
V. Η κοινωνική σύνθεση... Οι πατρίκιοι

Γ' Ήταν ώριμη η Επανάσταση;
Ι. Η οργάνωση της πρωτοπορίας και τα όριά της
II. Ο επαναστατικός διαφωτισμός και η απελευθέρωση
III. Η Μεγάλη Ιδέα της Φιλικής Εταιρείας

Αντί Επιλόγου
Βιβλιογραφία
Παράρτημα κειμένων
Ευρετήριο
Ένθετο χαρτών, διαγραμμάτων και εικόνων, μετά τη σελίδα

332 pages, Paperback

First published December 21, 2019

About the author

Ο Γιώργος Καραμπελιάς είναι συγγραφέας, πολιτικός αναλυτής, εκδότης και αρχισυντάκτης του διμηνιαίου περιοδικού Άρδην. Παράλληλα αρθρογραφεί σε εφημερίδες στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Αποτελεί ιδρυτικό μέλος της «Εταιρείας Μελέτης Ελληνικού Πολιτισμού» που απ’ το 2011 εκδίδει το επιστημονικό περιοδικό νέος Λόγιος Ερμής.

Είναι, επίσης, ιδρυτικό και εξέχον μέλος της Κίνησης Πολιτών Άρδην, που δημιουργήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2011. Τον Νοέμβριο του 2016 ήταν ανάμεσα στα πρόσωπα που ίδρυσαν το εθνικιστικό Κίνημα Άρδην.