In Nu de wereld niet meer kijkt vertelt journalist Eduard Cousin over het roerige afgelopen decennium van Egypte. Begin 2011 waren de ogen van de wereld op dit land gericht, toen ook daar de massale protesten van de Arabische Lente losbraken. Twee jaar later verhuisde de Nederlandse journalist Eduard Cousin naar Caïro en trof ook toen een vol Tahrirplein aan, met demonstranten tegen de Moslimbroederschap van president Morsi. Cousin ging aan de slag voor lokale media, ontmoette zijn Egyptische vrouw en maakte de protesten van dichtbij mee.
Inmiddels kijkt de wereld niet meer toe, maar de gevolgen van de Arabische Lente zijn in het dagelijks leven onverminderd voelbaar. Hoe kijken gewone Egyptenaren naar het recente verleden en de toekomst? Wat zijn de dromen en zorgen van de eigenaar van Cousins stamcafé; de boer in de Nijldelta die besluit op zijn landbouwgrond een huis voor zijn zoon te bouwen; de journalist die zich schikt in het schrijven van staatspropaganda; en de moslimbroeder die nog steeds droomt van een islamitische staat in Egypte?
In Nu de wereld niet meer kijkt verbindt Cousin hun verhalen soepel en invoelbaar met zijn eigen verhaal en de politieke, economische en sociale ontwikkelingen, en geeft zo een levendig en gelaagd beeld van dit intrigerende land.
4,5 sterren. Twee jaar na het uitbreken van massale protesten tijdens de Arabische lente verhuist journalist Eduard Cousin naar Caïro en trof daar een vol Tahrirplein aan met demonstranten tegen de Moslimbroederschap van president Morsi. Hoe gaat het met Egypte nu de Arabische Lente voorbij is?
Het overkoepelende thema in dit boek is hoop, en het verlies daarvan. De hoop dat er ooit een échte revolutie komt. Wat doet dit verlies van hoop met mensen? En hoe gaan zij hiermee om? Zoals Cousin zelf in de verantwoording van dit boek zegt, heb ik bij het lezen van dit soort boeken altijd een angst dat het een 'oriëntalistisch boek' is vol stereotyperingen, versimpelingen en analyses over Egypte die vanuit een Westerse bril beschreven zijn. Naar mijn mening is Cousin erin geslaagd om een genuanceerde en veelzijdige roman te geven omdat hij allemaal verschillende Egyptenaren aan het woord laat. Dit komt omdat Egypte zijn thuisland is, niet een onderzoeksgebied. Zo drinkt Cousin thee met leden van het Moslimbroederschap die ondanks dat ze worden uitgemoord door regering, hopen (zie je weer het thema 'hoop) dat Egypte een islamtische staat wordt, praat hij met vrienden en andere mensen die hij persoonlijk kent over het groeiende aantal zelfmoordpogingen en waarom dit stijgt. Cousin praat met slachtoffers die door het brute geweld van terrorisme groeperingen en de overheid in angst leven. En een politiek analist dat nauwe banden heeft met de regering vertelt waarom deze dictatuur 'bruut, onethisch en onmenselijk is, maar wel noodzakelijk.'
Het is daarom een gevarieerd boek en geeft je een stoomcursus: wat is er met Egypte gebeurd na de Arabische Lente. Zo zie je bijvoorbeeld hoe Morsi en Sisi streden om de politieke macht in Egypte, hoe IS groeide in de Noordelijke Sinaï, hoe de greep van het leger alleen maar strakker werd op de burger, de persvrijheid compleet van de kaart werd geveegd én hoe soefistische moslims en kopten gediscrimineerd en vermoord worden.
Nu denk je misschien: waarom niet vijf sterren? Dat is omdat ik zelf de kritische kanttekening miste van Cousin zelf over zijn rol als eindredacteur toen hij werkte voor The Cairo Post en eigenlijk propaganda van de regering omtoverde in een artikel en vertaalde naar het Engels. Daarbij is Cousin in de afgelopen zeven jaar vaak in heftige en misschien ook traumatiserende omstandigheden terecht gekomen, en ik had graag meer willen weten hoe hij daarmee omgaat als journalist, maar ook gewoon als burger.
Na het lezen van dit boek voelde ik mij schuldig. Schuldig omdat ook ik lang heb weggekeken van de situatie in Egypte. Maar, als ik iets heb geleerd van dit boek, dan is het dit: "de Egyptenaren zitten in hetzelfde schuitje, zonder hoop en vast in een gevecht dat ze gedoemd zijn te verliezen. Maar het onvermogen om een uitweg te zien, verbroedert de mensen die zich niet neerleggen bij de repressie. En misschien is dat de positieve boodschap?"
Dit boek was een verademing in vergelijking met literatuur die ik veelal tijdens mijn studie heb gelezen. Het 'Midden-Oosten' is vele malen diverser dan wat er geportretteerd wordt in de media en ook soms in de academische wereld. Egypte en vooral Cairo zal voor mij altijd speciaal blijven en dit boek herinnerde me hier ook aan.
De mentaliteit van vele mensen was bijzonder positief voor de in mijn ogen corrupte omgeving waarin zij leefden. Het idee dat er na een revolutie een verandering plaatsvindt hoeft niet te betekenen dat de verandering ook lang stand zal houden. Dat laat dit boek duidelijk zien. De macht van de overheid en het leger kan zorgen voor een bijzonder rekbare samenleving. Maar zwaar is het ook voor diegenen die zich moeten conformeren naar richtlijnen die niet stroken met hun leefwijzen. Zij die moeten inleveren op vrijheden om te kunnen overleven. En toch spreekt iedereen in dit boek uit een soort hoop en optimisme wat bijna onrealistisch lijkt.
Toch moet ik mezelf er op betrappen dat, wat ook in het nawoord aan bod komt, ik met een oriëntalistische kijk naar het Midden-Oosten en Egypte heb gekeken (en mogelijk nog steeds kijk). Hoewel je altijd iets wat 'anders' is kan ervaren als een radicaal verschil met je eigen leven, is het inzicht dat mensen uiteindelijk dezelfde wegen op willen met hun leven een goede geheugensteun. Bij elk boek kan een kanttekening worden gemaakt omdat niet 'iedereen' zich schaart onder dezelfde norm die is afgesproken door een bepaalde stroming. Toch vind ik dat Eduard Cousin hier in slaagt. Elke zin behoudt een clausule waarin kan worden gesteld of gelezen dat het gedachtegoed van een persoon niet het uitgangspunt voor de groep hoeft te zijn. De balans tussen objectiviteit en subjectiviteit is mooi afgewogen waardoor de auteur niet wegloopt met een arrogantie over het onderwerp. Ik raad het boek aan aan iedereen die wil begrijpen dat de wereld niet stilstaat in gebieden die niet in het nieuws komen en op zoek is naar een eerlijk beeld over Egypte. Nu de wereld niet meer kijkt, zorgt Eduard Cousin dat de Egyptenaren wel gehoord worden.
Een prachtig, gelaagd, en indringend boek. Aan de hand van de verhalen van bevriende journalisten en activisten, zijn schoonfamilie, en de werknemers van een populair theehuis, laat Eduard Cousin zien hoe grotere politieke processen hun weerslag hebben op het dagelijks leven in Cairo, Opper-Egypte, de Nijldelta, en zelfs de Sinaï. Het boek is ook een eerlijk verslag van Cousins eigen ontwikkeling. Cousin vertelt waarom hij in de eerste plaats naar Egypte vertrok, waarom hij bleef hangen, en hoe hij niet alleen anders naar Egypte, maar ook anders naar Nederland is gaan kijken. Een aanrader!
Interessant inkijkje in het Caïrese leven van de Eduard Cousin. Ik kende de man niet, maar iemand die alles aan de kant zet voor een ongewis avontuur in de Oriënt moet wel bijna interessant zijn. Hij geeft een kleurrijk en soms ook somber stemmend beeld van vooral de Egyptische jeugd via zijn eigen privé leven, aangevuld met enkele reisverhalen in de periode 2013-2020. Ik ben zelf eenmaal in Egypte geweest in 20112, ook kort na de revolutie en voelde me niet veilig omdat de tanks toen voor het Hooggerechtshof stonden in het afzettingsproces rond Moslimbroeder Morsi. De schoten waren na aankomst in het hotel om 2:30 AM te horen. Het Tahrir plein bleef daags erna leeg, maar ik vluchtte weg met de nachttrein naar het veel vrediger Luxor, waar ook een demonstratie van Kopten aan de gang was bij het politiebureau tegen een aanslag op een Christelijke kerk. Toen door naar Aswan waar ik eindelijk de Egyptische rust vond.
Het is misschien daarom dat ik Hoofdstuk 10 over de politieke islam ("Dromen van een islamitische staat") het meest interessant vond. Daarin doet de auteur een poging om de scherven van de 2011 revolutie op te ruimen en geeft hij een duiding aan de sentimenten die leven bij de bevolking hieromtrent. In zijn verantwoording verontschuldigt hij zich wel voor zijn wat grove terminologie die voor mij overigens erg goed begrijpelijk was. De auteur trekt de voorzichtige conclusie dat de bevolking het verdrijven van Morsi en zijn Moslimbroederschap heeft omarmd en daar zijn toch wel vraagtekens bij te zetten. Heeft de auteur niet te veel met gelijkgestemden gesproken in zijn lokale café en te weinig met de mensen uit Opper-Egypte? En is het niet zo dat Saudi-Arabië een enorme steun heeft gegeven aan de opkomst van Sisi, uit angst voor een democratiseringsbeweging in eigen land en in ruil voor onder andere twee prachtige Egyptische eilanden in de Rode Zee in 2016 precies op de plek waar de Saudi's hun nieuwe metropolis Noem wilden bouwen? En is het niet zo dat Morsi vooral de steun van (een deel van) het leger ontbeerde en daardoor omver kon worden geworpen? Allerlei zaken die weinig te maken hebben met wat de Egyptische bevolking echt zou willen. Want eerlijk is eerlijk: Die wilden Morsi.
Schrijnend is het laatste hoofdstuk "De pijn van een generatie", waarin de auteur de (geestelijke) pijn van de post-2011 generatie schetst aan de hand van zijn eigen vrienden. Het blijkt dat velen suïcide pogingen hebben ondernomen, naasten hebben die gevangen hebben gezeten of erger en dat ze weinig geloof en vertrouwen in de toekomst hebben. Economie speelt daarbij meer een rol dan politiek, want daar gelooft vrijwel niemand meer in. Het is het probleem dat in vrijwel alle totalitaire staten speelt en soms miste ik een vergelijking met een ander land of een sprankje hoop. Vanaf 2016 zijn er grote gasreserves gewonnen in de Egyptische Middenlandse Zee, maar wordt weinig gezegd. Dat is jammer want vergelijkbare vondsten hebben voor veel landen in de regio toch voor aanzienlijke verandering gezorgd.
In Aswan aangekomen ontdekte ik dat er ook nog een mogelijkheid was om door te reizen naar de Abu Simbel tempels op de grens met Soedan, wel met militaire escorte. Mijn tijd in Egypte was helaas op en ik nam weer de nachttrein terug, maar Abu Simbel ben ik nooit helemaal vergeten. De auteur beschrijft ook ook zo'n plek, namelijk St. Catharina klooster in de Noordelijke Sinaï. Het inspireerde me wel om daar naartoe af te reizen en de lokale gebruiken te observeren hoe een land in diverse eeuwen tegelijk kan leven en daar dan deel van uit te maken voor even. Nu de wereld niet meer kijkt.
This entire review has been hidden because of spoilers.
Dit boek heb ik gekocht na de podcast geluisterd te hebben op radio 1(?), het verhaal van en het interview met de schrijver sprak me al enorm aan, waardoor ik uiteraard gelijk zijn boek wilde lezen.
Ik vond het een erg mooi en eerlijk boek. Het geeft je een goed beeld van de actualiteiten in Egypte, maar ook over het leven van Eduard en wat hij van dag tot dag mee zou kunnen maken, wat nogal eens surrealistisch uit de hoek kan komen. Voor mij is veel nieuw, je hebt misschien ooit eens Moebarak of Sisi lang geleden voorbij horen komen op het nieuws, maar verder dan dat ging mijn kennis ook niet. Maar het boek gaat ook wel verder dan een politieke analyse van het land.
Eduard cousin neemt je mee langs verschillende mensen, soms uit zijn sociale kring die na zoveel repressie de wanhoop nabij zijn, opportunisten, mensen met verschillende waarden en geloofsovertuigingen. Verder is het boek ook vrij licht, leest het goed weg en heb ik van tijd tot tijd wanneer ik toch niet licht geschokt was over de situatie in Egypte wel moeten lachen.
Kortom, een boek over het beeld van een Egyptenaar geworden Nederlander (? Misschien zeg ik het zo wel helemaal verkeerd..) die zijn verhaal en leven in Egypte met lezers wilt delen. Hierin heeft hij zelf ook eerlijk te bekent dat het uiteraard altijd nog een stukje diverser en ingewikkelder ligt dan het beeld dat hij ons schetst. Voor één boek is het zo wel goed geweest.
Wat een ontzettend leerzaam boek! Heel toegankelijk geschreven, maar tegelijkertijd ook voldoende details voor iedereen die zich verder wil verdiepen in Egypte en het Midden-Oosten. Fijn dat er zoveel verschillende soorten mensen aan het woord komen en we op die manier Egypte een beetje beter leren kennen.
Ik vond het oprecht jammer dat ik het boek uit had. Stiekem hoop ik dat Eduard Cousin ooit nog een vervolg schrijft.
4,5 Dit werk neemt je mee door de straten van Caïro en laat je verliefd worden op het volk van Egypte. Ik was bang dat dit werk clichématig en oriëntalistisch zou zijn, maar, voor zover dit mogelijk is (gezien het geschreven is door een Nederlandse journalist), was dit helemaal niet het geval. Diversiteit komt niet te kort, toch kan ik me niet van de indruk ontdoen dat 1 groep binnen de bevolking genegeerd wordt. De vrouw.
Het is altijd een waar genoegen om weer eens een boek in handen te hebben, waar je door geboeid wordt en je het vervolgens niet meer weg kunt leggen. Je wordt ongemerkt een onderdeel van het verhaal. Hoewel ik geen specifieke interesse in Egypte heb en het boek op mijn leesstapel belandde door een goede vriendin, is het de kracht van de schrijver die je vast houdt en je laat uitkijken naar elke volgende pagina. Ik hoop dat Eduard nog een groot aantal boeken zal schrijven en eigenlijk hoop ik op een echte “roman” waarin hij zijn “zijn” en dat van de vrienden om hem heen gaat vormgeven, want dit verhaal is nog lang niet af. Ik ga hem volgen!
Dit boek is een must voor iedereen die het echte Egypte van voorbij de headlines wil begrijpen. De auteur leeft overduidelijk in het echte Egypte tussen de echte Egyptenaren, en niet tussen de diplomaten en expats in een gated community. Hij toont ons een land worstelt met zichzelf. Ondanks alle heftige verhalen over de misdaden van de machthebbers, is het ook een hoopvol boek vol vrolijk stemmende momenten en verhalen. Aanrader!
Mooi geschreven en heel boeiend voor een ieder die zich graag verdiept in het Midden Oosten maar ook zeker een goede uitleg voor wie er weinig achtergrond informatie heeft over de regio! Daarnaast vermakelijk om herkenbare ‘ongemakken’ van de westerling in de regio te lezen
Zeldzaam boek, dat gebaseerd is op bijna een decennia van onderzoek. Onderzoek dekt eigenlijk de lading niet, het is eerder onderdompeling, een complete toewijding om het land te beleven en begrijpen.
Dit is op zich zelf bijzonder, maar nog niet uniek. Wat het echt uniek maakt is dat het vervolgens geen mening oplegt. Het biedt een rijke collectie van beelden van het land. Zorgvuldig is het boek samengesteld om de lezer continue uit te dagen om verder te kijken, je op een ander been te zetten, en niet te blijven hangen in de voor de hand liggende vooroordelen.
Egypte is complex, en Eduard Cousin heeft met dit indrukwekkende boek die complexiteit gedeeld zonder het plat te slaan tot 1 mening. En dat met een boek wat heerlijk leest en zo uit is, wat wil een mens nog meer...!
Het is een kort en bondig verslag over de laatste periode in Egypte. De Arabische lente was de aanzet tot meer vrijheid en openheid naar de burger toe na jaren van dictatuur en onderdrukking. Het vervolg laat zich raden. De schrijver weet ook dat je op pakweg 234 bladzijden niet alles kunt neerschrijven en daarmee leest u hier een beknopt overzicht over de tijdslijnen. Ik miste een beetje een soepeler schrijfstijl over de gebeurtenissen, daarmee deze drie sterren. Wie weinig weet over dit land zal vanaf nu een betere kijk krijgen over de complexiteit van deze regio.