What do you think?
Rate this book
De reparatie van de wereld
Vera en Kempf hadden elkaar gedood als ze elkaar in de Tweede Wereldoorlog waren tegengekomen. Want Kempf is een Kroaat met Duitse wortels, die bij de SS vocht voordat hij deserteerde. En Vera is een Kroatische communiste, die als partizaan de nazi's bestreed waar ze kon. Ze ontmoeten elkaar pas na de oorlog, worden verliefd en zetten een zoon op de wereld, de verteller van de roman. Maar hoeveel ze ook van elkaar houden, het besef dat ze ooit vochten in twee kampen die elkaar op leven en dood bestreden, wordt steeds moeilijker te dragen.
De reparatie van de wereld is een grote historische roman en een tragische liefdessaga. Hij beschrijft het lot van een vrouw en een man die voor elkaar bestemd leken te zijn. Maar op de na-oorlogse puinhopen van Midden-Europa ontkomt niemand aan de last van het verleden.
De reparatie van de wereld is een grote historische roman en een tragische liefdessaga. Hij beschrijft het lot van een vrouw en een man die voor elkaar bestemd leken te zijn. Maar op de na-oorlogse puinhopen van Midden-Europa ontkomt niemand aan de last van het verleden.
696 pages, ebook
First published January 1, 2016
55 people are currently reading
1483 people want to read
About the author
Slobodan Šnajder
31 books23 followersSlobodan Šnajder is a Croatian writer and publicist. He studied Philosophy and English at the University of Zagreb. Šnajder was the long-standing editor-in-chief of the Yugoslavian theatre magazine Prolog. Since 1994 he has been working as a columnist for the daily newspaper Novi List. Between 2001 and 2004 he was the director of the Zagreb Youth Theatre. He has been working as a writer since 1966, publishing prose and essays, but mostly focusing on theatre plays. His most renowned play internationally, Hrvatski Faust [The Croatian Faust], was staged at the Theater an der Ruhr in Mülheim in 1982 and at the Burgtheater in Vienna in 1993. Many of his other plays have been published and put on stage in German-language countries. Between 2005 and 2007 the Cultural Ministry enabled the publication of Šnajder’s complete work through the Zagreb publisher Prometej. His novel Doba mjedi won the Meša Selimović prize for the best novel of 2015 as well as several other prizes.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 100 reviews
November 15, 2024
Met bewondering en verbazing las ik "De reparatie van de wereld", van de mij volkomen onbekende Kroaat Slobodan Snajder, fraai vertaald en helder geannoteerd door meestervertaler Roel Schuyt. Een roman die mij vaak verraste door zijn meanderende en grillige plot en zijn veelheid van verschillende stijlen. En bovendien een verbluffend veelvormige roman. Deel één van deze driedelige roman is een bijna mythisch verhaal over hoe arme Duitsers, eeuwenlang geleden, door een mensachtige rat of ratachtige mens werden verlokt om het onbekende en verlokkende Transsylvanië te gaan ontginnen. Deel twee is dan, verrassend genoeg, een met magisch- realistische elementen gelardeerd verhaal over de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. En het boek als geheel is meerdere boeken tegelijk: een tastende "Vatersuche" van een zich over zijn vader verwonderende zoon, een opmerkelijk originele oorlogsroman vol bizarre taferelen, een poëtische beschouwing over de even onontbeerlijke als ontoereikende troost van schoonheid in barre tijden van oorlog, een meeslepend-droevige mijmering over de eeuwige cirkelgang van de met oorlogsverschrikkingen en waanbeelden en charlataneske rattenvangers doordesemde geschiedenis , en een even montere als wanhopige meditatie over de fragiliteit van het leven en de onontkoombaarheid van de dood. Bovendien is het een grimmige en bizarre schelmenroman, een allegorische Odyssee vol omzwervingen en zonder thuiskomst, een schrijnende liefdesroman vol verrassingen, een filosofische roman vol existentialistische overpeinzingen en surrealistische dromen, een vertwijfelde meditatie over het ondoorgrondelijk zwijgen van de misschien niet eens bestaande God, en meer. Onmogelijk samen te vatten dus, dit veelvormige boek, en soms ongrijpbaar. Maar juist daardoor ook onderhoudend, veelzijdig en rijk.
Hoofdpersoon in de laatste twee delen is Georg -of: Duro- Kempf, een in 1919 geboren Kroatische "Volksduitser" die, vanwege zijn allang vergeten Duitse roots, min of meer gedwongen wordt om zogenaamd vrijwillig aan te sluiten bij de Waffen SS. Wat hij met een bijna onbegrijpelijke gelatenheid ondergaat, en vooral vol vervreemding: "Er is Kempf tijdens zijn leven niets gelukt, behalve een vreemde blijven". In de SS is hij inderdaad een vreemde, omdat hij geen echte Duitser is en geen overtuigde Nazi: dat hij niettemin toch SS-er is maakt hem (ook na de oorlog) tot een vreemde voor iedereen, ook voor zichzelf. Na de oorlog neemt dat alleen maar toe, door zijn mislopende huwelijk met een partizanenstrijdster (een bizarre relatie tussen twee antagonistische mensen, die elkaar tijdens de wereldoorlog direct zouden hebben vermoord), maar ook door de groeiende politieke desintegratie in Joegoslavië waar hij hij als verbaasde buitenstaander niet- begrijpend tegenaan kijkt. Bovendien verandert hij al tijdens de Tweede Wereldoorlog, door een grillige reeks van bizarre toevalligheden en wendingen, geregeld van rol: hij deserteert - of loopt hij toevallig weg?- uit de SS, hij poogt vergeefs over te lopen naar een onduidelijke en onvindbare Poolse verzetsgroep, hij doolt doelloos door oneindige wouden en onderaardse holen, wordt slaaf van iemand die hem doorverkoopt voor een big, sluit zich aan bij Stalinistische troepen, voert ondoorgrondelijke theologisch- filosofische discussies met een bijna mythische Wandelende Jood, iets nadat hij droomachtig- groteske verschrikkingen bij een van de vele concentratiekampen heeft gezien..... En steeds blijft Kempf een vreemde, over wie wonderlijk afstandelijk en dus vervreemdend wordt verteld. Alsof ook de verteller hem niet kan doorgronden. En dat terwijl die verteller zijn eigen zoon is, die het even bizarre en veelvormige als onbekende verleden van zijn vader reconstrueert met zijn verbeelding. Althans, dat poogt hij. Maar vergeefs, dus.
Uiterst origineel is dat die zoon in deel twee van dit driedelige boek, in de oorlogsjaren en dus nog voor zijn geboorte, zich toch als ik- figuur en personage meldt. Maar dan als ongeborene, vol angst dat hij nooit verwekt en geboren zal worden. "Wij ongeborenen zijn bang, want er is geen grotere angst dan dat je niet geboren zult worden. [...] Wij zijn zo bang dat we voor theologische speculaties geen tijd hebben." En ook: "Wij ongeborenen leven louter van medelijden. Dat is voor ons water en brood, dat is de ether die we inademen en ons enige voedsel. In dat opzicht lijken we op God, alleen is Hij almachtig en zijn wij machteloos". In veel andere passages gebruikt de ongeboren zoon een heel andere toon: soms monter, soms cynisch, soms bijna babbelachtig. Maar zelf vond ik toch die onmacht het meest indringend. Omdat dit tevens de onmacht is van de zoon om te begrijpen wie of wat zijn vader was. Want uiteindelijk blijft Kempf voor zijn zoon alleen een veelvormig raadsel, "Ongeveer als een mozaïek uit de oudheid dat in zee is verzonken en waarvan de voorstelling door het golvende water wordt vertroebeld.". Bovendien, volgens Kempf en zijn zoon is de hele wereld niks meer dan een heterogeen, versplinterd en onbegrijpelijk mozaïek. En uiterst fragiel bovendien. Niet voor niets zegt een van de personages tegen Kempf: "Is het bij jou wel eens opgekomen, beste vriend, dat de hele wereld binnen een paar seconden kan verdwijnen? Niemand weet precies waardoor die bijeengehouden wordt! Het zou dus heel goed kunnen dat de wereld ineens verdwijnt en dan weer opnieuw ontstaat. Alles is zo volkomen onzeker....".
Kempf voert ook andere gesprekken, met andere conclusies. Bijvoorbeeld een lang, prachtig en bijna hallucinant gesprek met de Wandelende Jood Mordechai, die zegt: "Als de eeuwen verstrijken en alle eeuwige lichtjes zich weer tot het Ene en Enige Licht verenigen, zal de wereld worden gered. Wij noemen dat Tikkun olam, het herstel van de schepping, of de reparatie van de wereld". En soms heeft Kempf, te midden van alle angst en verschrikking en oorlogsgeweld, ook overweldigende en prachtig beschreven schoonheidservaringen, waarin de wereld voor even helemaal gerepareerd lijkt. Zoals: "Op dat ogenblik kwam de zon boven de donkere bosrand uit: wat een schitterend moment van licht! Wat een schoonheid die nergens toe diende! Alles wat een concrete vorm, een eigen kleur, eigen afmetingen en een vast silhouet had, loste op in een spel van blauw en goud. Onder het wit van de bevroren sneeuw zag zelfs de smerigste mestvaalt er prachtig uit, dacht Kempf. Om je nu aan slechte gedachten over te geven, was op zich al slecht. Alles tezamen, dit hele schouwspel, had geen enkele zin of betekenis en juist daarom was het zo mooi". Ook in diverse andere scènes in "De reparatie van de wereld" is er dit soort overweldigende schoonheid, waarin alle treurige heterogeniteit en gebrokenheid en verschrikking van de wereld voor even overwonnen wordt. En die scènes laten naar mijn idee zonder meer zien dat kunst de wereld soms wel degelijk repareert. Of in elk geval hoe groot en overweldigend het verlangen kan zijn naar kunstzinnige en poëtische schoonheidservaringen waarin de gebrokenheid wordt geheeld en genezen. Maar het blijft bij geïsoleerde scènes, die uiteindelijk overstemd worden door weemoed, vergeefsheid en dood. Dus wat Kempf ervaart, en ook zijn zoon, is volgens mij uiteindelijk vooral de niet repareerbare gebrokenheid van de wereld. En de onophefbare fragiliteit en heterogeniteit ervan.
"De reparatie van de wereld" is kortom een opvallend gefragmenteerd boek over een zeer fragiele en gefragmenteerde wereld. De veelvormigheid van het boek doet mooi recht aan de veelvormigheid van het beschreven raadselachtige leven. Dat leven is ook gebroken, niet te repareren, onbegrijpelijk en ondoorgrondelijk. Net als ons eigen leven. Maar het is door zijn veelvormigheid ook heel rijk en vol verrassingen, mede door de scenes over schoonheid en kunst en door de krachtige en fraaie stijl van Slobodan Snajder. En het slot, waarin Georg Kempf ontvangen wordt door de vele doden in zijn leven, is overweldigend. Ik ben kortom blij dat ik Slobodan Snajder nu heb leren kennen, en ik ben benieuwd naar nieuwe vertalingen van zijn werk.
Hoofdpersoon in de laatste twee delen is Georg -of: Duro- Kempf, een in 1919 geboren Kroatische "Volksduitser" die, vanwege zijn allang vergeten Duitse roots, min of meer gedwongen wordt om zogenaamd vrijwillig aan te sluiten bij de Waffen SS. Wat hij met een bijna onbegrijpelijke gelatenheid ondergaat, en vooral vol vervreemding: "Er is Kempf tijdens zijn leven niets gelukt, behalve een vreemde blijven". In de SS is hij inderdaad een vreemde, omdat hij geen echte Duitser is en geen overtuigde Nazi: dat hij niettemin toch SS-er is maakt hem (ook na de oorlog) tot een vreemde voor iedereen, ook voor zichzelf. Na de oorlog neemt dat alleen maar toe, door zijn mislopende huwelijk met een partizanenstrijdster (een bizarre relatie tussen twee antagonistische mensen, die elkaar tijdens de wereldoorlog direct zouden hebben vermoord), maar ook door de groeiende politieke desintegratie in Joegoslavië waar hij hij als verbaasde buitenstaander niet- begrijpend tegenaan kijkt. Bovendien verandert hij al tijdens de Tweede Wereldoorlog, door een grillige reeks van bizarre toevalligheden en wendingen, geregeld van rol: hij deserteert - of loopt hij toevallig weg?- uit de SS, hij poogt vergeefs over te lopen naar een onduidelijke en onvindbare Poolse verzetsgroep, hij doolt doelloos door oneindige wouden en onderaardse holen, wordt slaaf van iemand die hem doorverkoopt voor een big, sluit zich aan bij Stalinistische troepen, voert ondoorgrondelijke theologisch- filosofische discussies met een bijna mythische Wandelende Jood, iets nadat hij droomachtig- groteske verschrikkingen bij een van de vele concentratiekampen heeft gezien..... En steeds blijft Kempf een vreemde, over wie wonderlijk afstandelijk en dus vervreemdend wordt verteld. Alsof ook de verteller hem niet kan doorgronden. En dat terwijl die verteller zijn eigen zoon is, die het even bizarre en veelvormige als onbekende verleden van zijn vader reconstrueert met zijn verbeelding. Althans, dat poogt hij. Maar vergeefs, dus.
Uiterst origineel is dat die zoon in deel twee van dit driedelige boek, in de oorlogsjaren en dus nog voor zijn geboorte, zich toch als ik- figuur en personage meldt. Maar dan als ongeborene, vol angst dat hij nooit verwekt en geboren zal worden. "Wij ongeborenen zijn bang, want er is geen grotere angst dan dat je niet geboren zult worden. [...] Wij zijn zo bang dat we voor theologische speculaties geen tijd hebben." En ook: "Wij ongeborenen leven louter van medelijden. Dat is voor ons water en brood, dat is de ether die we inademen en ons enige voedsel. In dat opzicht lijken we op God, alleen is Hij almachtig en zijn wij machteloos". In veel andere passages gebruikt de ongeboren zoon een heel andere toon: soms monter, soms cynisch, soms bijna babbelachtig. Maar zelf vond ik toch die onmacht het meest indringend. Omdat dit tevens de onmacht is van de zoon om te begrijpen wie of wat zijn vader was. Want uiteindelijk blijft Kempf voor zijn zoon alleen een veelvormig raadsel, "Ongeveer als een mozaïek uit de oudheid dat in zee is verzonken en waarvan de voorstelling door het golvende water wordt vertroebeld.". Bovendien, volgens Kempf en zijn zoon is de hele wereld niks meer dan een heterogeen, versplinterd en onbegrijpelijk mozaïek. En uiterst fragiel bovendien. Niet voor niets zegt een van de personages tegen Kempf: "Is het bij jou wel eens opgekomen, beste vriend, dat de hele wereld binnen een paar seconden kan verdwijnen? Niemand weet precies waardoor die bijeengehouden wordt! Het zou dus heel goed kunnen dat de wereld ineens verdwijnt en dan weer opnieuw ontstaat. Alles is zo volkomen onzeker....".
Kempf voert ook andere gesprekken, met andere conclusies. Bijvoorbeeld een lang, prachtig en bijna hallucinant gesprek met de Wandelende Jood Mordechai, die zegt: "Als de eeuwen verstrijken en alle eeuwige lichtjes zich weer tot het Ene en Enige Licht verenigen, zal de wereld worden gered. Wij noemen dat Tikkun olam, het herstel van de schepping, of de reparatie van de wereld". En soms heeft Kempf, te midden van alle angst en verschrikking en oorlogsgeweld, ook overweldigende en prachtig beschreven schoonheidservaringen, waarin de wereld voor even helemaal gerepareerd lijkt. Zoals: "Op dat ogenblik kwam de zon boven de donkere bosrand uit: wat een schitterend moment van licht! Wat een schoonheid die nergens toe diende! Alles wat een concrete vorm, een eigen kleur, eigen afmetingen en een vast silhouet had, loste op in een spel van blauw en goud. Onder het wit van de bevroren sneeuw zag zelfs de smerigste mestvaalt er prachtig uit, dacht Kempf. Om je nu aan slechte gedachten over te geven, was op zich al slecht. Alles tezamen, dit hele schouwspel, had geen enkele zin of betekenis en juist daarom was het zo mooi". Ook in diverse andere scènes in "De reparatie van de wereld" is er dit soort overweldigende schoonheid, waarin alle treurige heterogeniteit en gebrokenheid en verschrikking van de wereld voor even overwonnen wordt. En die scènes laten naar mijn idee zonder meer zien dat kunst de wereld soms wel degelijk repareert. Of in elk geval hoe groot en overweldigend het verlangen kan zijn naar kunstzinnige en poëtische schoonheidservaringen waarin de gebrokenheid wordt geheeld en genezen. Maar het blijft bij geïsoleerde scènes, die uiteindelijk overstemd worden door weemoed, vergeefsheid en dood. Dus wat Kempf ervaart, en ook zijn zoon, is volgens mij uiteindelijk vooral de niet repareerbare gebrokenheid van de wereld. En de onophefbare fragiliteit en heterogeniteit ervan.
"De reparatie van de wereld" is kortom een opvallend gefragmenteerd boek over een zeer fragiele en gefragmenteerde wereld. De veelvormigheid van het boek doet mooi recht aan de veelvormigheid van het beschreven raadselachtige leven. Dat leven is ook gebroken, niet te repareren, onbegrijpelijk en ondoorgrondelijk. Net als ons eigen leven. Maar het is door zijn veelvormigheid ook heel rijk en vol verrassingen, mede door de scenes over schoonheid en kunst en door de krachtige en fraaie stijl van Slobodan Snajder. En het slot, waarin Georg Kempf ontvangen wordt door de vele doden in zijn leven, is overweldigend. Ik ben kortom blij dat ik Slobodan Snajder nu heb leren kennen, en ik ben benieuwd naar nieuwe vertalingen van zijn werk.
June 1, 2021
Учора завершив переклад цього роману на українську. Родинна сага на 300 років, у всіх сенсах великий роман.
Головний герой - етнічний німець з Хорватії, який під час ІІ світової війни воює в складі дивізії СС "Галичина". Вже цікаво, правда?
Головний герой - етнічний німець з Хорватії, який під час ІІ світової війни воює в складі дивізії СС "Галичина". Вже цікаво, правда?
April 22, 2024
kvalitetna, ali prenaporna (mučila sam se).
December 25, 2021
Knjiga sa ocenom 10/5, barem što se mene tiče!
🔲
Postoji u "Dobu mjedi" Slobodana Šnajdera taj biblijski motiv iz Četvrte knjige Mojsijeve, koji se više puta ponavlja. Bog je Mojsiju naredio da napravi zmiju od mjedi, u vreme kada je narod postradao od pošasti. Svako ko bi u nju pogledao, namah bi se iscelio. Nije Bog odabrao da narod uputi na Veru u Njega, na Ljubav i Nadu, te potpore Novog zaveta. Odabrao je starozavetni Jahve da ga uputi na objekat, na idola, suštinski gledano - na ideologiju. Da li je Bog Starog Zaveta bolje poznavao ljudsku prirodu? Da li je znao da je lakše približiti se čovečijoj duši ideologijom nego verom?
🔲
"Oni koji danas reklamiraju proizvode industrije, za svaki slučaj ih ne koriste. Ovo vrijedi i za ideje. Oni koji ih najglasnije zagovaraju daleko su od toga da ih isprobaju na svojoj koži. Za to postoje na svijetu stada ljudi koje drže u eksperimentalnim uvjetima. Pod fašizmom te ljude zovu narodom. U Rusiji ih zovu radnicima". Kroz "Doba mjedi" ispituje se jedan od najstrašnijih eksperimenata u istoriji čovečanstva, ideologija koja migolji svakom razumu - fašizam. A potom i ona druga, ona koja ju je pobedila - komunizam. "Teško je postići da pobjeda ne pobjedi pobjednike", parafrazirao je Šnajder Ničea, i time svoj roman izdigao do geneze svake ideologije na svetu, ikad postojeće.
🔲
A zapravo, cela priča o ovim ogromnim i važnim temama, ispričana je u vidu porodičnog epa, koji prati sudbinu folksdojčerske porodice Kempf. Priče o podunavskim Švabama istisnute su iz nacionalnih i ideoloških narativa na našim prostorima, a Slobodan Šnajder ih je, na velika vrata, uveo u tok više nego plodonosne književne građe. Jednim ozbiljnim filozofsko-psihološkim diskursom, nadgrađenim nad sudbinom pojedinca u sudaru sa istorijom, stvorio je vrhunsko štivo, ono koje spada u créme de la créme visoke književnosti.
Došao je praotac Kempf davne 1769. u gradić Nuštar, u plodnoj Slavoniji, bežeći od te gladne godine iz svoje nemačke postojbine. Namamio ga je izaslanik carice Marije Terezije, koja je želela da naseli zemlje tek osvojene od Turaka. No, da li je to bio caričin izaslanik, ili se u njega preobukao šareni frulaš iz Hamelina, pacolovac, isti onaj što od vajkada vabi mladež u obećani bolji život, spas, ideologiju, rat? Pa nisu li se ljudi toga kraja kleli da je caričin pozivar imao lice pacova i da je "smotao rep i gurnuo ga u hlače"? Pričom o svircu iz Hamelina, za kojim je praotac Georg Kempf krenuo u obećanu zemlju, započinje Šnajder prvi deo svoga romana, imenom "Transilvanija". I odmah, već od prve stranice, jasno nam je ono što će se do poslednje neprekidno potvrđivati - pred sobom imamo koliko moćno toliko i nesvakidašnje književno čudo, od onih koja izmiču prostim i jednoznačnim čitanjima. Bajkovita, premda mračna atmosfera koja je već na samom početku implicirana, prerastaće postepeno u halucinogenu, inteligentnu i očaravajuću filozofsko-socijalno-psihološku raspravu o ideologiji, paradigmama, prisilnom identitetu, sudaru pojedinca i istorije.
🔲
Posle uvodne priče o doseljavanju praoca Kempfa u Slavoniju, preskačemo vek i po asimilacije ove nemačke porodice u podunavske, domaće Švabe. Odlazimo u 1919., godinu kada se rađa Đuka Kempf, otac našeg naratora. Daleko je on već od svog nemačkog porekla, sada je to pravi Slavonac, bećar, bekrija, pesnik u pokušaju. Lirski element u jednom epskom vremenu. Neće Đuki Kempfu biti dato da u miru proživi svoje bećarske dane, da juri snaše i piše stihove. Naleteće na njega surovi točak istorije; bacaće ga od nemila do nedraga, gaziti, u blato uvaljati svu liričnost njegovog života. Zasviraće, kao što znamo, još jednom pacolovac iz Hamelina, na mesto zmije od mjedi popeće se ludi austrijski kaplar, i doneće svetu tragediju nesagledivih razmera. Na tom mestu počinje epsko putešestvije Đuke Kempfa, stavljajući u fokus pitanje njegovog identiteta, do tada mladom Slavoncu nebitno - a preko noći presudno za njegov život. Identiteta koji nije neko podrazumevajuće unutrašnje osećanje, već onog koji je silom nametnut. Odjednom je glavni fakat njegovog života postalo to što je Nemac, nacionalni identitet prerastao je svaki drugi. Ludi se austrijski kaplar, kada su potrebe rata to zatražile, setio svojih čeda van granica Nemačke, mobilišući ih, neretko prisilno, u SS trupe. Identitet je očas posla za mladog Kempfa postao nešto sasvim drugo, odjednom je - ne želeći to - pripao rasi nadljudi. Drugi deo romana, "Folksdojčer Kempf", govori o njegovom "malom poljskom ratu" u koji je kao "silovoljac" gurnut.
🔲
Celo ratno putešestvije Đuke Kempfa ima taj implicitni epski narativ, jasna je piščeva namera da na temelju preciznih geografskih i istorijskih činjenica, izgradi halucinogeni svet ratnog ludila, doživljenog iz perspektive čoveka koji je samo hteo "biti ništa". Nije to uobičajeni ep o povratku u zavičaj - više je put o gubljenju istog. Silovoljac Kempf baulja po razorenoj i podeljenoj Poljskoj, dezertira, skriva se po zemunicama, služi poljskim seljacima da bi preživeo, upoznaje svu tragediju Poljske. No, upoznaje i duboko ukorenjeni poljski antisemitizam, onaj koji se meri vekovima, i koji je doveo do činjenice da su poljske partizanske armije, i pored borbe protiv Hitlera, nesmanjenom žestinom mrzele svoje komšije Jevreje. Istorija je beskrajna i krvoločna, nikada je ne možemo dovoljno poznavati i razumeti. Čovek je igračka u njenim rukama.
Igračka-Kempf, donevši jednu jedinu odluku kojom se suprotstavio čeljustima istorije - da dezertira iz SS trupa, obreo se u apokaliptičnom borhesovskom univerzumu, golotinji apsurda, nadrealnoj pustoši u kojoj više ne vladaju zakoni sveta kakav je do tada bio. Potenciranjem na toj halucinogenoj atmosferi, Šnajder je postigao neverovatan efekat - to je najbolji prikaz rata na koji sam naišla u književnosti, upravo zato što rat jeste realnost koja svojim užasom nadmašuje i najjeziviju halucinaciju. Kako bi Jevrejima, koji ulaze u gasne komore, tih dana izgledalo vaskoliko Božije Delo, nego kao halucinacija? Kako su Kempfu mogli izgledati "treblinska groznica" ili marljivi dimnjaci Aušvica, kakav je utisak moglo ostaviti ubijanje bebe u zemunici, da bi je se ućutkalo - kako, nego kao teška, košmarna halucinacija?
🔲
Uporedo sa "malim poljskim ratom" folksdojčera Kempfa, pratimo i život majke našeg naratora/autora, buduće Vere Kempf. Ona se našla na pravoj strani istorije - posle napuštanja ustaškog logora pobegla je u šumu, partizanima. Da su se ona i Kempf tokom rata sreli, pucali bi jedno u drugo. Nad tim paradoksom brine jedno nerođeno, metafizičko biće, koje nam progovara iz onostranog. U tom limbu žive duše koje se još nisu rodile, prepune straha da se, zbog pokošene evropske mladosti kojoj je seme zatrto a ljubav posečena - nikada i neće roditi. Još jedna Šnajderova genijalna intervencija, koja razbija svaku potencijalnu linearnost i monolitnost u strukturi romana, jeste upravo uvođenje glasa tog nerođenog sebe - čak je i u samoj štampi taj glas odvojen uokvirenim, zatamnjenim delovima. Taj glas strepi nad sudbinom svojih budućih roditelja, iz jedne jedine, proste i sebične želje - da se rodi. On podseća na hor u antičkoj tragediji, posmatra, promišlja, tumači, predviđa, ali ne dolazi mu nikakav deus ex machina - istorija je previše surova da bi dopustila intervenciju nekog očito ravnodušnog božanstva.
🔲
Pominjati autobiografsku pozadinu ovog romana, značilo bi uniziti vrednost i važnost onoga što on zaista jeste - a to što on jeste, teško je opisati. Pored svega što sam već kazala, a što nije ni majušni deo onoga što bi se dalo reći, nepravedno bi bilo ne pomenuti Šnajderov izvanredni, nesvakidašnji stil. "Tri stotine šezdeset stranica teškog sloga, gustih, tmastih, teških rečenica, gde se svaka gušta natenane, ne zato što je neprohodna, već zato što je to roman pisan sa dubokom svešću o jeziku, sa višeslojnim značenjem svakog iskaza - teškim, setnim, ironičnim, lirskim, ciničnim i svakim drugim, u zavisnosti od situacije" (T. Pančić). Taj "težak slog", tačna je definicija onoga kako Šnajder piše. Tek malom promenom uobičajenog redosleda reči u rečenici, pridevom koji nije uobičajen za imenicu kojoj prethodi, nepouzdanim naratorom (koji glatko i bez upozorenja prelazi iz prvog u treće lice, i obrnuto), on nas tera da se saplićemo o reči, posrćemo kroz tekst - na isti onaj način na koji Đura Kempf posrće kroz svoj "mali poljski rat". Ne, nije to hermetičan stil, naprotiv, to je stil nekoga ko ume da pritegne reči, da njima ovlada, da ih stavi u veličanstveni poredak i njima orkestrira u službi onoga što želi da ispriča. Jasno je, Šnajderov čitalac ne može biti nepažljiv, površan i nekoncentrisan, autor mu to naprosto ne dozvoljava.
🔲
Veličanstvenost ovog štiva definitivno se ne meri prostim književnim odrednicama, to je jedna multi-disciplinarna studija sudara običnog čoveka sa primordijalnim zlom. Unde malum - nikada razrešen odgovor na večno pitanje. Ali, dok god se pitamo - ljudi smo. A dok postoje ovako veliki romani - postoji nada da će lepota spasiti svet.
🔲
Postoji u "Dobu mjedi" Slobodana Šnajdera taj biblijski motiv iz Četvrte knjige Mojsijeve, koji se više puta ponavlja. Bog je Mojsiju naredio da napravi zmiju od mjedi, u vreme kada je narod postradao od pošasti. Svako ko bi u nju pogledao, namah bi se iscelio. Nije Bog odabrao da narod uputi na Veru u Njega, na Ljubav i Nadu, te potpore Novog zaveta. Odabrao je starozavetni Jahve da ga uputi na objekat, na idola, suštinski gledano - na ideologiju. Da li je Bog Starog Zaveta bolje poznavao ljudsku prirodu? Da li je znao da je lakše približiti se čovečijoj duši ideologijom nego verom?
🔲
"Oni koji danas reklamiraju proizvode industrije, za svaki slučaj ih ne koriste. Ovo vrijedi i za ideje. Oni koji ih najglasnije zagovaraju daleko su od toga da ih isprobaju na svojoj koži. Za to postoje na svijetu stada ljudi koje drže u eksperimentalnim uvjetima. Pod fašizmom te ljude zovu narodom. U Rusiji ih zovu radnicima". Kroz "Doba mjedi" ispituje se jedan od najstrašnijih eksperimenata u istoriji čovečanstva, ideologija koja migolji svakom razumu - fašizam. A potom i ona druga, ona koja ju je pobedila - komunizam. "Teško je postići da pobjeda ne pobjedi pobjednike", parafrazirao je Šnajder Ničea, i time svoj roman izdigao do geneze svake ideologije na svetu, ikad postojeće.
🔲
A zapravo, cela priča o ovim ogromnim i važnim temama, ispričana je u vidu porodičnog epa, koji prati sudbinu folksdojčerske porodice Kempf. Priče o podunavskim Švabama istisnute su iz nacionalnih i ideoloških narativa na našim prostorima, a Slobodan Šnajder ih je, na velika vrata, uveo u tok više nego plodonosne književne građe. Jednim ozbiljnim filozofsko-psihološkim diskursom, nadgrađenim nad sudbinom pojedinca u sudaru sa istorijom, stvorio je vrhunsko štivo, ono koje spada u créme de la créme visoke književnosti.
Došao je praotac Kempf davne 1769. u gradić Nuštar, u plodnoj Slavoniji, bežeći od te gladne godine iz svoje nemačke postojbine. Namamio ga je izaslanik carice Marije Terezije, koja je želela da naseli zemlje tek osvojene od Turaka. No, da li je to bio caričin izaslanik, ili se u njega preobukao šareni frulaš iz Hamelina, pacolovac, isti onaj što od vajkada vabi mladež u obećani bolji život, spas, ideologiju, rat? Pa nisu li se ljudi toga kraja kleli da je caričin pozivar imao lice pacova i da je "smotao rep i gurnuo ga u hlače"? Pričom o svircu iz Hamelina, za kojim je praotac Georg Kempf krenuo u obećanu zemlju, započinje Šnajder prvi deo svoga romana, imenom "Transilvanija". I odmah, već od prve stranice, jasno nam je ono što će se do poslednje neprekidno potvrđivati - pred sobom imamo koliko moćno toliko i nesvakidašnje književno čudo, od onih koja izmiču prostim i jednoznačnim čitanjima. Bajkovita, premda mračna atmosfera koja je već na samom početku implicirana, prerastaće postepeno u halucinogenu, inteligentnu i očaravajuću filozofsko-socijalno-psihološku raspravu o ideologiji, paradigmama, prisilnom identitetu, sudaru pojedinca i istorije.
🔲
Posle uvodne priče o doseljavanju praoca Kempfa u Slavoniju, preskačemo vek i po asimilacije ove nemačke porodice u podunavske, domaće Švabe. Odlazimo u 1919., godinu kada se rađa Đuka Kempf, otac našeg naratora. Daleko je on već od svog nemačkog porekla, sada je to pravi Slavonac, bećar, bekrija, pesnik u pokušaju. Lirski element u jednom epskom vremenu. Neće Đuki Kempfu biti dato da u miru proživi svoje bećarske dane, da juri snaše i piše stihove. Naleteće na njega surovi točak istorije; bacaće ga od nemila do nedraga, gaziti, u blato uvaljati svu liričnost njegovog života. Zasviraće, kao što znamo, još jednom pacolovac iz Hamelina, na mesto zmije od mjedi popeće se ludi austrijski kaplar, i doneće svetu tragediju nesagledivih razmera. Na tom mestu počinje epsko putešestvije Đuke Kempfa, stavljajući u fokus pitanje njegovog identiteta, do tada mladom Slavoncu nebitno - a preko noći presudno za njegov život. Identiteta koji nije neko podrazumevajuće unutrašnje osećanje, već onog koji je silom nametnut. Odjednom je glavni fakat njegovog života postalo to što je Nemac, nacionalni identitet prerastao je svaki drugi. Ludi se austrijski kaplar, kada su potrebe rata to zatražile, setio svojih čeda van granica Nemačke, mobilišući ih, neretko prisilno, u SS trupe. Identitet je očas posla za mladog Kempfa postao nešto sasvim drugo, odjednom je - ne želeći to - pripao rasi nadljudi. Drugi deo romana, "Folksdojčer Kempf", govori o njegovom "malom poljskom ratu" u koji je kao "silovoljac" gurnut.
🔲
Celo ratno putešestvije Đuke Kempfa ima taj implicitni epski narativ, jasna je piščeva namera da na temelju preciznih geografskih i istorijskih činjenica, izgradi halucinogeni svet ratnog ludila, doživljenog iz perspektive čoveka koji je samo hteo "biti ništa". Nije to uobičajeni ep o povratku u zavičaj - više je put o gubljenju istog. Silovoljac Kempf baulja po razorenoj i podeljenoj Poljskoj, dezertira, skriva se po zemunicama, služi poljskim seljacima da bi preživeo, upoznaje svu tragediju Poljske. No, upoznaje i duboko ukorenjeni poljski antisemitizam, onaj koji se meri vekovima, i koji je doveo do činjenice da su poljske partizanske armije, i pored borbe protiv Hitlera, nesmanjenom žestinom mrzele svoje komšije Jevreje. Istorija je beskrajna i krvoločna, nikada je ne možemo dovoljno poznavati i razumeti. Čovek je igračka u njenim rukama.
Igračka-Kempf, donevši jednu jedinu odluku kojom se suprotstavio čeljustima istorije - da dezertira iz SS trupa, obreo se u apokaliptičnom borhesovskom univerzumu, golotinji apsurda, nadrealnoj pustoši u kojoj više ne vladaju zakoni sveta kakav je do tada bio. Potenciranjem na toj halucinogenoj atmosferi, Šnajder je postigao neverovatan efekat - to je najbolji prikaz rata na koji sam naišla u književnosti, upravo zato što rat jeste realnost koja svojim užasom nadmašuje i najjeziviju halucinaciju. Kako bi Jevrejima, koji ulaze u gasne komore, tih dana izgledalo vaskoliko Božije Delo, nego kao halucinacija? Kako su Kempfu mogli izgledati "treblinska groznica" ili marljivi dimnjaci Aušvica, kakav je utisak moglo ostaviti ubijanje bebe u zemunici, da bi je se ućutkalo - kako, nego kao teška, košmarna halucinacija?
🔲
Uporedo sa "malim poljskim ratom" folksdojčera Kempfa, pratimo i život majke našeg naratora/autora, buduće Vere Kempf. Ona se našla na pravoj strani istorije - posle napuštanja ustaškog logora pobegla je u šumu, partizanima. Da su se ona i Kempf tokom rata sreli, pucali bi jedno u drugo. Nad tim paradoksom brine jedno nerođeno, metafizičko biće, koje nam progovara iz onostranog. U tom limbu žive duše koje se još nisu rodile, prepune straha da se, zbog pokošene evropske mladosti kojoj je seme zatrto a ljubav posečena - nikada i neće roditi. Još jedna Šnajderova genijalna intervencija, koja razbija svaku potencijalnu linearnost i monolitnost u strukturi romana, jeste upravo uvođenje glasa tog nerođenog sebe - čak je i u samoj štampi taj glas odvojen uokvirenim, zatamnjenim delovima. Taj glas strepi nad sudbinom svojih budućih roditelja, iz jedne jedine, proste i sebične želje - da se rodi. On podseća na hor u antičkoj tragediji, posmatra, promišlja, tumači, predviđa, ali ne dolazi mu nikakav deus ex machina - istorija je previše surova da bi dopustila intervenciju nekog očito ravnodušnog božanstva.
🔲
Pominjati autobiografsku pozadinu ovog romana, značilo bi uniziti vrednost i važnost onoga što on zaista jeste - a to što on jeste, teško je opisati. Pored svega što sam već kazala, a što nije ni majušni deo onoga što bi se dalo reći, nepravedno bi bilo ne pomenuti Šnajderov izvanredni, nesvakidašnji stil. "Tri stotine šezdeset stranica teškog sloga, gustih, tmastih, teških rečenica, gde se svaka gušta natenane, ne zato što je neprohodna, već zato što je to roman pisan sa dubokom svešću o jeziku, sa višeslojnim značenjem svakog iskaza - teškim, setnim, ironičnim, lirskim, ciničnim i svakim drugim, u zavisnosti od situacije" (T. Pančić). Taj "težak slog", tačna je definicija onoga kako Šnajder piše. Tek malom promenom uobičajenog redosleda reči u rečenici, pridevom koji nije uobičajen za imenicu kojoj prethodi, nepouzdanim naratorom (koji glatko i bez upozorenja prelazi iz prvog u treće lice, i obrnuto), on nas tera da se saplićemo o reči, posrćemo kroz tekst - na isti onaj način na koji Đura Kempf posrće kroz svoj "mali poljski rat". Ne, nije to hermetičan stil, naprotiv, to je stil nekoga ko ume da pritegne reči, da njima ovlada, da ih stavi u veličanstveni poredak i njima orkestrira u službi onoga što želi da ispriča. Jasno je, Šnajderov čitalac ne može biti nepažljiv, površan i nekoncentrisan, autor mu to naprosto ne dozvoljava.
🔲
Veličanstvenost ovog štiva definitivno se ne meri prostim književnim odrednicama, to je jedna multi-disciplinarna studija sudara običnog čoveka sa primordijalnim zlom. Unde malum - nikada razrešen odgovor na večno pitanje. Ali, dok god se pitamo - ljudi smo. A dok postoje ovako veliki romani - postoji nada da će lepota spasiti svet.
March 12, 2021
Slobodan Snajder, een voor mij volkomen onbekende Kroatische schrijver, vertelt in dit autobiografische relaas het verhaal van Georg Kempf, een in 1919 geboren Kroatische Volksduitser in het (gloed)nieuwe Servische Koninkrijk. Zijn stamvader, waar het verhaal mee begint, is in 1769 op uitnodiging van Marie Theresa naar de gronden van Slavonië gelokt met verhalen over brood en honing. Eenmaal aangekomen trouwt hij een eveneens geëmigreerde Duitse vrouw en sticht zo het Duitse geslacht Kempf.
De familie maakt in een paar generaties fortuin en wordt allengs meer en meer Kroatisch. Georg Kemp denkt niet in termen van Duits, Kroatisch of Joods, totdat Hitler zijn opkomst maakt.
Tegen wil en dank wordt Kempf als Volksduitser ingelijfd bij de Waffen-SS, waarna hij in Polen wordt ingezet. Tegen wil en dank, want Hitler doet hem niks en hij besluit om zich vooral niet als soldaat te gedragen. Als hij gewond raakt weet een Poolse verpleegster hem over te halen om over te lopen naar het Poolse bevrijdingsleger. Na een aanval op het lazaret, weet Georg te ontsnappen. De afgesproken ontmoeting met het bevrijdingsleger vindt nooit plaats, en wat volgt zijn omzwervingen door het Poolse landschap, waar hij getuige is van vele gruweldaden en loslopende bandieten die zich vlak achter het steeds meer naar Berlijn verschuivende Duits-Russische front ophouden. Uiteindelijk wordt hij als onderdeel van een Russische saboteursgroep ingezet tegen de Waffen-SS. Dit levert hem een vrijgeleide van het Russische leger op, waarmee hij na de oorlog terugkeert naar Joegoslavië en daar als dichter furore maakt.
Ondertussen wordt het verhaal vanuit de zijlijn becommentarieerd door zijn ongeboren zoon, die uit alle macht probeert zijn toekomstige vader en moeder aan elkaar te koppelen.
Uiteindelijk ontmoet Georg zijn vrouw, die als partizaan tegen de Duitsers heeft gevochten en hem, mocht ze hem tijdens de oorlog zijn tegengekomen, dus had moeten vermoorden. In de nieuwe en hoopvolle staat van Tito proberen Georg en Vera samen een leven op te bouwen. Toch eindigen de beide geliefden gedesillusioneerd, waarbij de relatie symbool staat voor de desillusie van de Joegoslavische communistische staat en uiteindelijk de daaropvolgende burgeroorlog na de dood van Tito.
Georg eindigt zijn leven cynisch en verbitterd en zijn relatie met zijn zoon kenmerkt zich als een afstandelijke, eerder een relatie tussen intellectuelen dan als vader en zoon.
De roman is behalve een autobiografische familiesaga ook een schelmenroman over een gedeserteerde SS-er die iedereen in de maling neemt en lak heeft aan de nationalistische Duitse idealen. De personages kenmerken zich door een innerlijke rusteloosheid, op zoek naar een thuis die ze zelfs in eigen land nooit zullen en kunnen vinden. Het is een boek over een allesverwoestende wereldoorlog en de impact die dat heeft op de gewone mens, van Volksduitsers, Kroaten, Polen en Joden. Gewone mensen die als wrakhout op de golven van de Europese geschiedenis meedrijven en daarbij ofwel ten onder gaan, ofwel nooit vast land onder hun voeten zullen vinden.
De familie maakt in een paar generaties fortuin en wordt allengs meer en meer Kroatisch. Georg Kemp denkt niet in termen van Duits, Kroatisch of Joods, totdat Hitler zijn opkomst maakt.
Tegen wil en dank wordt Kempf als Volksduitser ingelijfd bij de Waffen-SS, waarna hij in Polen wordt ingezet. Tegen wil en dank, want Hitler doet hem niks en hij besluit om zich vooral niet als soldaat te gedragen. Als hij gewond raakt weet een Poolse verpleegster hem over te halen om over te lopen naar het Poolse bevrijdingsleger. Na een aanval op het lazaret, weet Georg te ontsnappen. De afgesproken ontmoeting met het bevrijdingsleger vindt nooit plaats, en wat volgt zijn omzwervingen door het Poolse landschap, waar hij getuige is van vele gruweldaden en loslopende bandieten die zich vlak achter het steeds meer naar Berlijn verschuivende Duits-Russische front ophouden. Uiteindelijk wordt hij als onderdeel van een Russische saboteursgroep ingezet tegen de Waffen-SS. Dit levert hem een vrijgeleide van het Russische leger op, waarmee hij na de oorlog terugkeert naar Joegoslavië en daar als dichter furore maakt.
Ondertussen wordt het verhaal vanuit de zijlijn becommentarieerd door zijn ongeboren zoon, die uit alle macht probeert zijn toekomstige vader en moeder aan elkaar te koppelen.
Uiteindelijk ontmoet Georg zijn vrouw, die als partizaan tegen de Duitsers heeft gevochten en hem, mocht ze hem tijdens de oorlog zijn tegengekomen, dus had moeten vermoorden. In de nieuwe en hoopvolle staat van Tito proberen Georg en Vera samen een leven op te bouwen. Toch eindigen de beide geliefden gedesillusioneerd, waarbij de relatie symbool staat voor de desillusie van de Joegoslavische communistische staat en uiteindelijk de daaropvolgende burgeroorlog na de dood van Tito.
Georg eindigt zijn leven cynisch en verbitterd en zijn relatie met zijn zoon kenmerkt zich als een afstandelijke, eerder een relatie tussen intellectuelen dan als vader en zoon.
De roman is behalve een autobiografische familiesaga ook een schelmenroman over een gedeserteerde SS-er die iedereen in de maling neemt en lak heeft aan de nationalistische Duitse idealen. De personages kenmerken zich door een innerlijke rusteloosheid, op zoek naar een thuis die ze zelfs in eigen land nooit zullen en kunnen vinden. Het is een boek over een allesverwoestende wereldoorlog en de impact die dat heeft op de gewone mens, van Volksduitsers, Kroaten, Polen en Joden. Gewone mensen die als wrakhout op de golven van de Europese geschiedenis meedrijven en daarbij ofwel ten onder gaan, ofwel nooit vast land onder hun voeten zullen vinden.
January 25, 2021
In het kader van
LEES EENS EEN KROAAT
De wegen naar het succes zijn ondoorgrondelijk, en die naar de miskenning ook. Neem nu ‘Het achtste leven (voor Brilka)’ van Nino Haratischwili. De Nederlandse vertaling verscheen in januari 2017, de vijfde druk al in augustus van hetzelfde jaar. Sindsdien nog tig keer herdrukt – en terecht, want ‘Het achtste leven’ is absoluut een meesterwerk.
Mijn gutfeeling zegt me dat ‘De reparatie van de wereld’ van Slobodan Šnajder een minder succesvol lot beschoren is: behalve De Volkskrant vond geen enkele krant het de moeite er een recensie aan te wijden; De Morgen en De Standaard hullen zich in stilzwijgen. Nochtans zijn er nogal wat raakvlakken tussen ‘Het achtste leven’ en ‘De reparatie van de wereld’: een gedetailleerde brok (grotendeels onbekende) geschiedenis, een familiesaga, een love story. IJzersterke verhalen, superieure schrijfstijl.
‘De reparatie van de wereld’ omvat drie delen. In het korte eerste deel vernemen we hoe stamvader Kempf rond 1770 vanuit een door hongersnood geteisterd Duits dorp naar Slavonië (een regio in de Balkan, het huidige Oost-Kroatië) emigreert om daar zijn geluk te beproeven. In het tweede (en veruit het uitgebreidste) deel volgen we de lotgevallen van zijn nazaat Georg Kempf. Telg uit een intussen behoorlijk welgestelde familie wordt hij, als “Volksduitser”, ingelijfd bij de Waffen-SS. Dat is geen vrije keuze: hij is een zgn. “freiwillig Gezwungene”, een dwangwillige. Zijn eenheid wordt vanaf 1943 ingezet in Polen, waar hij – niet tot zijn spijt – gewond geraakt. Hij deserteert en, na een mislukte poging om zich aan te sluiten bij het Pools nationalistische verzet, komt hij terecht bij het Russische bevrijdingsleger. In het derde deel keert Kempf terug naar zijn verwoeste vaderland (dat intussen geïntegreerd is in het Joegoslavië van Tito). Hij ontmoet er Vera, trouwt met haar, krijgt een kind. Hun relatie draait uit op een debacle: de tegenstellingen tussen de sceptische twijfelaar Kempf, die “als een paardenbloempluisje door de wind van de geschiedenis werd meegevoerd”, en de daadkrachtige, van haar communistische principes overtuigde Vera, zijn onoverbrugbaar.
Ja, ‘De reparatie van de wereld’ is complex , maar de geschiedenis van Polen en van de Balkanlanden is dat ook. Zowel Polen als de Balkan zijn decennialang de inzet geweest van het getouwtrek tussen de hen omringende landen. Šnajder slaagt erin, en met brio, die ingewikkelde historische evoluties te verpakken in een ongemeen boeiend verhaal. Gedetailleerd en genuanceerd schets hij tussendoor ook een beeld van het diepgewortelde antisemitisme. Een “grap” spreekt boekdelen:
«In een dorpje bij Krakau was een kroegbaas, een Jood, die alle weduwen hun schulden kwijtschold. En de mannen zeiden: “Als je van je schulden bij een Jood af wil komen, hoef je je alleen maar op te hangen.”»
Een geweldige vondst van Šnajder is ook dat hij, in aparte kolommen, een zaadcel (!) van Kempf geregeld en laconiek commentaar laat leveren op de wederwaardigheden van zijn toekomstige vader. Zo zegt deze alwetende spermatozoïde, ingekaderd en wel, op blz. 270 dit:
«Ik sta perplex: Kempf bij de bolsjewieken? […] Mijn vader heeft tot nu toe geluk gehad. Dat zal ook nodig blijven. Als ik ooit geboren word, mag ik mezelf als een gelukskind beschouwen. En dan zal mijn geboorteplaats Zagreb zijn. Maar Kempf heeft daar niet het flauwste vermoeden van.»
Misschien een beetje vergezocht, hoor ik iemand zuchten. Helemaal niet: het is een stilistische truc die deze roman, inhoudelijk topzwaar, toch licht verteerbaar maakt.
In ieder geval is ‘De reparatie van de wereld’ een weergaloze roman die een breed lezerspubliek verdient.
PS: Over het lot van de Volksduitsers tijdens en na WOII: lees zeker ook ‘Ademschommel’ van Herta Müller.
LEES EENS EEN KROAAT
De wegen naar het succes zijn ondoorgrondelijk, en die naar de miskenning ook. Neem nu ‘Het achtste leven (voor Brilka)’ van Nino Haratischwili. De Nederlandse vertaling verscheen in januari 2017, de vijfde druk al in augustus van hetzelfde jaar. Sindsdien nog tig keer herdrukt – en terecht, want ‘Het achtste leven’ is absoluut een meesterwerk.
Mijn gutfeeling zegt me dat ‘De reparatie van de wereld’ van Slobodan Šnajder een minder succesvol lot beschoren is: behalve De Volkskrant vond geen enkele krant het de moeite er een recensie aan te wijden; De Morgen en De Standaard hullen zich in stilzwijgen. Nochtans zijn er nogal wat raakvlakken tussen ‘Het achtste leven’ en ‘De reparatie van de wereld’: een gedetailleerde brok (grotendeels onbekende) geschiedenis, een familiesaga, een love story. IJzersterke verhalen, superieure schrijfstijl.
‘De reparatie van de wereld’ omvat drie delen. In het korte eerste deel vernemen we hoe stamvader Kempf rond 1770 vanuit een door hongersnood geteisterd Duits dorp naar Slavonië (een regio in de Balkan, het huidige Oost-Kroatië) emigreert om daar zijn geluk te beproeven. In het tweede (en veruit het uitgebreidste) deel volgen we de lotgevallen van zijn nazaat Georg Kempf. Telg uit een intussen behoorlijk welgestelde familie wordt hij, als “Volksduitser”, ingelijfd bij de Waffen-SS. Dat is geen vrije keuze: hij is een zgn. “freiwillig Gezwungene”, een dwangwillige. Zijn eenheid wordt vanaf 1943 ingezet in Polen, waar hij – niet tot zijn spijt – gewond geraakt. Hij deserteert en, na een mislukte poging om zich aan te sluiten bij het Pools nationalistische verzet, komt hij terecht bij het Russische bevrijdingsleger. In het derde deel keert Kempf terug naar zijn verwoeste vaderland (dat intussen geïntegreerd is in het Joegoslavië van Tito). Hij ontmoet er Vera, trouwt met haar, krijgt een kind. Hun relatie draait uit op een debacle: de tegenstellingen tussen de sceptische twijfelaar Kempf, die “als een paardenbloempluisje door de wind van de geschiedenis werd meegevoerd”, en de daadkrachtige, van haar communistische principes overtuigde Vera, zijn onoverbrugbaar.
Ja, ‘De reparatie van de wereld’ is complex , maar de geschiedenis van Polen en van de Balkanlanden is dat ook. Zowel Polen als de Balkan zijn decennialang de inzet geweest van het getouwtrek tussen de hen omringende landen. Šnajder slaagt erin, en met brio, die ingewikkelde historische evoluties te verpakken in een ongemeen boeiend verhaal. Gedetailleerd en genuanceerd schets hij tussendoor ook een beeld van het diepgewortelde antisemitisme. Een “grap” spreekt boekdelen:
«In een dorpje bij Krakau was een kroegbaas, een Jood, die alle weduwen hun schulden kwijtschold. En de mannen zeiden: “Als je van je schulden bij een Jood af wil komen, hoef je je alleen maar op te hangen.”»
Een geweldige vondst van Šnajder is ook dat hij, in aparte kolommen, een zaadcel (!) van Kempf geregeld en laconiek commentaar laat leveren op de wederwaardigheden van zijn toekomstige vader. Zo zegt deze alwetende spermatozoïde, ingekaderd en wel, op blz. 270 dit:
«Ik sta perplex: Kempf bij de bolsjewieken? […] Mijn vader heeft tot nu toe geluk gehad. Dat zal ook nodig blijven. Als ik ooit geboren word, mag ik mezelf als een gelukskind beschouwen. En dan zal mijn geboorteplaats Zagreb zijn. Maar Kempf heeft daar niet het flauwste vermoeden van.»
Misschien een beetje vergezocht, hoor ik iemand zuchten. Helemaal niet: het is een stilistische truc die deze roman, inhoudelijk topzwaar, toch licht verteerbaar maakt.
In ieder geval is ‘De reparatie van de wereld’ een weergaloze roman die een breed lezerspubliek verdient.
PS: Over het lot van de Volksduitsers tijdens en na WOII: lees zeker ook ‘Ademschommel’ van Herta Müller.
September 21, 2025
The Brass Age by Croatian author Slobodan Šnajder (b. 1948) is an epic historical novel in the tradition of writers like Joseph Roth and Vasily Grossman. As Roth did in
The Radetzky March
, Šnajder conveys the geographical and political complexity of Eastern Europe. And as Grossman did in
Life and Fate
, he confronts the brutality of the twentieth century, in which fascism, war and communism haunted this part of the continent. Because the novel centres on a Croatian family descended from German colonists (Danube Swabians) in the late 18th century, it also struck me as a counterpart to Guzel Yakhina’s
A Volga Tale
, which features German colonists along the Volga. Ultimately, Šnajder shows them swept up in the tides of history.
Among the many interesting elements in this novel, I was intrigued by Šnajder’s focus on the fraternal twist between the shepherd Abel and the farmer Cain, which runs as a thread through the novel’s many stories of migration and travel. Another interesting part is the idea of Nibelungentreue — the Nazi’s obsession with absolute loyalty among Germanic peoples. With the rise of the Führer, the Kempf family, which hadn’t thought of itself as ‘German’ for at least a century, suddenly finds itself classified as such, with all the consequences that entails. Šnajder also devotes considerable attention to ethnic identity, the place of Jews in society, the atrocities of the war, and the total chaos that followed. The final chapters focus on Yugoslavia under Tito.
Above all, I appreciated this novel for illustrating the profound impact of political ideas on the lives of ordinary people.
Among the many interesting elements in this novel, I was intrigued by Šnajder’s focus on the fraternal twist between the shepherd Abel and the farmer Cain, which runs as a thread through the novel’s many stories of migration and travel. Another interesting part is the idea of Nibelungentreue — the Nazi’s obsession with absolute loyalty among Germanic peoples. With the rise of the Führer, the Kempf family, which hadn’t thought of itself as ‘German’ for at least a century, suddenly finds itself classified as such, with all the consequences that entails. Šnajder also devotes considerable attention to ethnic identity, the place of Jews in society, the atrocities of the war, and the total chaos that followed. The final chapters focus on Yugoslavia under Tito.
Above all, I appreciated this novel for illustrating the profound impact of political ideas on the lives of ordinary people.
Hij wist dat de linkse jongeren hem beschouwden als een te fijngevoelig en daarom nutteloos individu, dat bovendien uit een schandalig rijk gezin kwam. En dat was onvergeeflijk. Hij dronk samen met ze, gedroeg zich niet arrogant, voetbalde met knechten en leerjongens, trok zijn Duitse neus niet te hoog op en ging zelden naar de kerk, maar toch was hij in hun ogen een burgermannetje en een Schöngeist — iemand met te veel esthetische pretenties. Door zijn edele en, ach, zo diepe existentiële verdriet zag hij niet de ellende van alle stakkerds die ’s morgens vroeg door de sirenes werden opgeroepen om naar de fabriek te komen. Hij leek blind voor het leed van de mensen die aan de kant van de straat woonden waar nooit een straaltje zonlicht doordrong.
Dat oordeel was onterecht, maar tot wie zou Kempf zich moeten richten om het te weerleggen, en wat zou hij daarmee bereiken? Hij wist dat er overal op de wereld mensen waren die zich nergens van lieten overtuigen als dat niet strookte met wat ze al geloofden.
May 20, 2021
“Onder elk uniform klopt een mensenhart.” (p.85)De reparatie van de wereld is een lijvig oorlogsepos dat veel goede kritieken kreeg. Centraal staat Georg Kempf, een Kroaat met Duitse roots die als ‘Volksduitser’ bij de SS wordt ingelijfd en naar Polen trekt.
Geconfronteerd met de vervolging van de Joden sluit hij zich bij een verzetsgroep aan. Uiteindelijk trouwt hij zelfs met een communiste, maar de vervreemding blijft en hun onwennig huwelijk blijkt al even onstabiel als hun nieuwe vaderland: Joegoslavië.
De bulk van het boek bestaat uit de oorlogsomzwervingen van Kempf, die daarbij als een soort Alleman wordt opgevoerd. Hij is overal en maakt alles mee, maar zelf blijft hij behoorlijk vaag. Misschien komt het daardoor dat ik halverwege de lange middensectie begon af te haken. De insteek van de 'gedwongen vrijwillige' Volksduitser is best origineel, maar uiteindelijk is geschiedenis vertrouwd en ze werd elders al in pakkendere bewoordingen verteld.
Origineel is de rol van de op dat moment nog ongeboren zoon van het hoofdpersonage die zijdelings commentaar geeft bij het verhaal van zijn (hopelijk) toekomstige vader. Maar ook dat creëert afstand, ook daar slaat de vervreemding toe, want ook de ongeborene is een Alleman.
Die afstandelijkheid vond ik moeilijk te overbruggen. Dat is behoorlijk pijnlijk, want het eerste deel, waarin de voorgeschiedenis van Kempf zijn familie verteld wordt, vond ik werkelijk subliem. De reparatie van de wereld is daardoor een groots opgezette roman die de hoge verwachtingen niet helemaal kon waarmaken (maar misschien ligt dat aan mij).
“Als je niet uit een Joodse moeder geboren bent, kun je wel jood worden, maar alleen uit vrije wil. Zou jij jood willen worden?”
“Nee,” zegt Kempf spontaan. “Ik wil niets worden.”
“Dat is toch hetzelfde?” (p.243)
December 5, 2023
Клятий Любка мене розвів!
In all seriousness, я розумію, що переклад був готовий до початку вторгнення, коли нам ще могло здатися цікавим почитати про людину, яку затягли у нацистське військо, але вона якось опинилася по іншу сторону, та ще й з українцями перетнувся!! (тут цього дуже мало,тупо клікбейт від Андрія).
"Що ж могло мотивувати таку людину?"
"Як режиму вдається перетворити людину на скот?"
...
Я, думаю, як і більшість, вважав, що великі війни просто неможливі, оскільки можна знайти безліч занять - всього життя ж не вистачить!.. В напівживу массу моєї колись квітучої наївности регулярно стріляю навіть особисто, для профілактики.
Не можу рекомендувати цю книгу. Ще під час прочитання у мене виникла думка, яка не виходить з голови: Це ж пройдуть роки, і якийсь ванька чи калімбек з залупінська напише книгу, в якій його бідного кинули на бамбас і взагалі він не стіляв ні разу. І це обовʼязково видадуть десь в Європі, і хтось буде йому співчувати. Тьху!
Єдине, що було цікавим, то погляд на Балканські країни в той час. Я про це майже нічого не знав.
In all seriousness, я розумію, що переклад був готовий до початку вторгнення, коли нам ще могло здатися цікавим почитати про людину, яку затягли у нацистське військо, але вона якось опинилася по іншу сторону, та ще й з українцями перетнувся!! (тут цього дуже мало,
"Що ж могло мотивувати таку людину?"
"Як режиму вдається перетворити людину на скот?"
...
Я, думаю, як і більшість, вважав, що великі війни просто неможливі, оскільки можна знайти безліч занять - всього життя ж не вистачить!.. В напівживу массу моєї колись квітучої наївности регулярно стріляю навіть особисто, для профілактики.
Не можу рекомендувати цю книгу. Ще під час прочитання у мене виникла думка, яка не виходить з голови: Це ж пройдуть роки, і якийсь ванька чи калімбек з залупінська напише книгу, в якій його бідного кинули на бамбас і взагалі він не стіляв ні разу. І це обовʼязково видадуть десь в Європі, і хтось буде йому співчувати. Тьху!
Єдине, що було цікавим, то погляд на Балканські країни в той час. Я про це майже нічого не знав.
March 13, 2021
Uniek, schitterend verteld verhaal over een Volksduitser die zich - hoe zeg je dat - eigenlijk min of meer door de Tweede Wereldoorlog heenrommelt. Tegen de achtergrond van de chaos en ellende in Oost-Europa wordt het verhaal verteld door de zoon van de hoofdpersoon. Een tragisch familieverhaal van de nodige lichtheid voorzien door de vertelpositie van de nog ongeboren zoon. Klinkt gek allemaal? Ja, maar het is een meeslepend verhaal in een prachtige stijl. Een verhaal dat je niet licht vergeet. Aanrader.
December 2, 2020
Roman koji govori o sudbini jedne obitelji tijekom ekstrema 20. stoljeća. Priča o dvoje ljudi koji će, ispostavit će se, postati par. Oni svaki na svojoj strani nastoje preživjeti Drugi svjetski rat. Vera u sebi nosi ideale Partije dok Kempf svom silom želi biti civil, politika i ideologije ga ne zanimaju iako je prisilno unovačen u njemačku vojsku.
Knjiga zahtijeva da joj posvetite svu svoju pažnju, zahtijeva aktivnoga čitatelja s predznanjem o Drugom svjetskom ratu i ratnim stanjima, ali sve što uložite u njeno čitanje vratit će Vam dvostruko.
Usudila bih se reći da je, do sada, ovo najbolji hrvatski roman koji sam pročitala.
Knjiga zahtijeva da joj posvetite svu svoju pažnju, zahtijeva aktivnoga čitatelja s predznanjem o Drugom svjetskom ratu i ratnim stanjima, ali sve što uložite u njeno čitanje vratit će Vam dvostruko.
Usudila bih se reći da je, do sada, ovo najbolji hrvatski roman koji sam pročitala.
December 31, 2020
Doba Mjedi. De Reparatie van de Wereld, uit 2015. Van de (her)ontdekte Kroatische schrijver Slobodan Snajder.
Het laatste boek van 2020 en op de valreep een van de allermooiste. Een boek waarvan je zou willen dat het nooit ophoudt, hoe wreed en weerzinwekkend het soms ook is. Zonder opsmuk verhaalt het over twee toekomstige geliefden die beide aan een kant vechten te midden van de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog.
Het boek heeft een bijzonder perspectief. De ongeboren zoon van Kempf, tevens alwetende verteller, komt geregeld aan het woord in gekaderde stukken tekst, waarin zijn toekomstige ouders becommentarieerd en zo nu en dan gewaarschuwd worden.
Het begint met de volksverhuizingen eind 18e eeuw. Maria Theresia van Oostenrijks ontgonnen gebieden na overwinningen op de Turken dienen bevolkt te zijn, zoals Transsylvanië en het huidige Oost-Kroatië. Arme Duitsers trekken via gevaarlijke omzwervingen naar deze regio’s, waaronder ook de familie Kempf.
Kempfs vader was een goed beurende koopman, handelde in reuzel. Kempf, Slavoniër, een Volksduitser, wordt bij uitbreken van de oorlog tegen zijn zin geronseld door de SS. Kempf kijkt met een verwonderde, wat afstandelijke blik naar de oorlog en de taken die hem bij bij de SS worden opgedragen. Hij heeft niets tegen Joden en drukt bij executies zijn snor.
Later ontvlucht hij zijn regiment en als een einzelgänger slingert hij door het verdeelde Polen, ontmoet alle mogelijke groeperingen en wordt ten slotte zelfs op miraculeuze wijze ingelijfd bij de bolsjewieken, wat later zijn redding zal blijken.
Er heerst etnische verdeeldheid in het Duitse leger, in Polen en in Oekraïne. Snajder schrijft helder en maakt het tastbaar. De grens tussen goed en fout is dun. Niets is zwart-wit, het zit hem juist in de nuances. Waarom bevechten al deze diep verdeelde naties elkaar. Soms zijn het zelfs Polen die Polen bestrijden en Oekraïners die Oekraïners bevechten. Duitsers, bolsjewieken, Polen, Oekraïners, Wit-Russen, nationalisten, partizanen, alle verdeeld, in gradaties, in verschillende smaken.
Vera is een taaie, nuchtere, nietsontziende vrouw die als communiste aan de andere kant vecht tegen de Nazi’s, in de partizanenbeweging op de Balkan. Doorstaat een hardvochtig bestaan in het Kroatische concentratiekamp Stara Gradiska.
Hun uiteindelijke huwelijk na de oorlog is gedoemd om te mislukken. De politieke verschillen worden in de nasleep van de oorlog alleen maar sterker. Hun beider histories en levenslopen zijn eenvoudigweg niet te verenigen. Het verleden weegt te zwaar mee. Oorlogsliefde komt synoniem te staan aan vakantieliefde. Na de breuk tussen Tito en Stalin in ‘48 is het hek helemaal van de dam.
De karakterverschillen worden uitvergroot. Zij is in de oorlog een vastberaden partizaan en een echte idealiste. Hij is min of meer geleid door het lot, dwarrelend van west naar oost. Het liefst los van alles, verdwijnend in het niets. Onzeker over zijn bestaan en het waarom ervan.
Het is een boek over etniciteit, wreedheid, vriendschap, liefde en ontheemding. Over oorlog, vrede, vervreemding van jezelf en een verleden dat je altijd met je meedraagt. Wie ben ik en waar hoor ik thuis?
Schitterend, om te herlezen.
Het laatste boek van 2020 en op de valreep een van de allermooiste. Een boek waarvan je zou willen dat het nooit ophoudt, hoe wreed en weerzinwekkend het soms ook is. Zonder opsmuk verhaalt het over twee toekomstige geliefden die beide aan een kant vechten te midden van de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog.
Het boek heeft een bijzonder perspectief. De ongeboren zoon van Kempf, tevens alwetende verteller, komt geregeld aan het woord in gekaderde stukken tekst, waarin zijn toekomstige ouders becommentarieerd en zo nu en dan gewaarschuwd worden.
Het begint met de volksverhuizingen eind 18e eeuw. Maria Theresia van Oostenrijks ontgonnen gebieden na overwinningen op de Turken dienen bevolkt te zijn, zoals Transsylvanië en het huidige Oost-Kroatië. Arme Duitsers trekken via gevaarlijke omzwervingen naar deze regio’s, waaronder ook de familie Kempf.
Kempfs vader was een goed beurende koopman, handelde in reuzel. Kempf, Slavoniër, een Volksduitser, wordt bij uitbreken van de oorlog tegen zijn zin geronseld door de SS. Kempf kijkt met een verwonderde, wat afstandelijke blik naar de oorlog en de taken die hem bij bij de SS worden opgedragen. Hij heeft niets tegen Joden en drukt bij executies zijn snor.
Later ontvlucht hij zijn regiment en als een einzelgänger slingert hij door het verdeelde Polen, ontmoet alle mogelijke groeperingen en wordt ten slotte zelfs op miraculeuze wijze ingelijfd bij de bolsjewieken, wat later zijn redding zal blijken.
Er heerst etnische verdeeldheid in het Duitse leger, in Polen en in Oekraïne. Snajder schrijft helder en maakt het tastbaar. De grens tussen goed en fout is dun. Niets is zwart-wit, het zit hem juist in de nuances. Waarom bevechten al deze diep verdeelde naties elkaar. Soms zijn het zelfs Polen die Polen bestrijden en Oekraïners die Oekraïners bevechten. Duitsers, bolsjewieken, Polen, Oekraïners, Wit-Russen, nationalisten, partizanen, alle verdeeld, in gradaties, in verschillende smaken.
Vera is een taaie, nuchtere, nietsontziende vrouw die als communiste aan de andere kant vecht tegen de Nazi’s, in de partizanenbeweging op de Balkan. Doorstaat een hardvochtig bestaan in het Kroatische concentratiekamp Stara Gradiska.
Hun uiteindelijke huwelijk na de oorlog is gedoemd om te mislukken. De politieke verschillen worden in de nasleep van de oorlog alleen maar sterker. Hun beider histories en levenslopen zijn eenvoudigweg niet te verenigen. Het verleden weegt te zwaar mee. Oorlogsliefde komt synoniem te staan aan vakantieliefde. Na de breuk tussen Tito en Stalin in ‘48 is het hek helemaal van de dam.
De karakterverschillen worden uitvergroot. Zij is in de oorlog een vastberaden partizaan en een echte idealiste. Hij is min of meer geleid door het lot, dwarrelend van west naar oost. Het liefst los van alles, verdwijnend in het niets. Onzeker over zijn bestaan en het waarom ervan.
Het is een boek over etniciteit, wreedheid, vriendschap, liefde en ontheemding. Over oorlog, vrede, vervreemding van jezelf en een verleden dat je altijd met je meedraagt. Wie ben ik en waar hoor ik thuis?
Schitterend, om te herlezen.
November 6, 2017
trebalo je dugo, ali i nije moglo drugačije kad je ovo knjiga koja se podvlači pod kožu i širi se poput druge krvi
July 22, 2021
Mijn absolute zomertip. De voorbije tien dagen heb ik ‘de reparatie van de wereld’ van de Kroatische schrijver Slobodan Šnajder (1948) verslonden. Alhoewel hij al van 1966 actief is, brak hij met dit boek internationaal door. De term ‘dwangwillige’ vat treffend het leven samen van de hoofdpersoon. Georg Kempf representeert de man op straat die door de ideologieën van zijn tijd opgetrommeld wordt, om nu eens te dansen naar de pijpen van de één en dan weer die van de ander. Zijn lot is te leven ten tijde van de Tweede Wereldoorlog in Centraal-Europa. schetst een weids panorama van Centraal-Europa halverwege de vorige eeuw. Het is een rijk boek. Soms hult het zich in de gedaante van een geschiedenisles, een andere keer draagt het de trekken van een sprookje, dan weer neigt het naar licht experimenterend vertellersproza. In elk geval kan dit boek niet worden gezien als een traditionele historische roman of een familiesaga, en wie er op die manier aan begint zal bedrogen uitkomen. Lezen mensen…
May 8, 2025
hele bevalling
July 7, 2021
"Zo leeft de oude Kempf, van dag tot dag en in een stilte waar hij nooit zeker van kan zijn. Er kan elk ogenblik een schot klinken. Zo is het dus gesteld met Georg Kempf, de auteur van vier dichtbundels die door sommigen helemaal niet zo slecht werden gevonden. Zelf weet hij dat hij buiten de boot van de geschiedenis is gevallen. De geschiedenis kent geen rechtvaardigheid. Er bestaan alleen zwakkeren en sterkeren; sommigen ooit sterk maar nu zwak, en anderen ooit zwak maar nu sterk. Er zijn ook rechtschapen mensen die sterk zijn maar tegelijk zwak. Maar zij 'maken' geen geschiedenis. Kempf heeft ook geen geschiedenis gemaakt. Waarom werd er van hem verlangd dat hij voor die geschiedenis wel de verantwoording op zich nam?"
Wat een boek! Vanaf de eerste bladzijden was ik meteen geboeid door dit grootse verhaal over rattenvangers en ratten, over het onontontkoombare en het (on)voorspelbare, over individu en collectief, over Europa en de Tweede Wereldoorlog en het gewicht van verleden en toekomst.
Deze roman is zo goed geschreven dat je amper opmerkt hoeveel geschiedenis er in verwerkt is; de stijl is avontuurlijk, wat passend aanvoelt bij de hallucinante gebeurtenissen die beschreven worden .
Wat een boek! Vanaf de eerste bladzijden was ik meteen geboeid door dit grootse verhaal over rattenvangers en ratten, over het onontontkoombare en het (on)voorspelbare, over individu en collectief, over Europa en de Tweede Wereldoorlog en het gewicht van verleden en toekomst.
Deze roman is zo goed geschreven dat je amper opmerkt hoeveel geschiedenis er in verwerkt is; de stijl is avontuurlijk, wat passend aanvoelt bij de hallucinante gebeurtenissen die beschreven worden .
April 29, 2019
Porodična priča koja obuhvata 2 veka: od perioda doseljavanja Nemaca na naše prostore do perioda doseljavanja stanovnika naših prostora na nemački govorni prostor. Drugi svetski rat sagledan je iz uglova nerođenih, živih i umrlih. Dok god ima šta da se kaže, važno je pričati (čitaj: pisati).
January 18, 2022
“Het grote succes van Kempfs eerste ontmoeting met een Pools levend wezen was dat ze niet had plaatsgevonden.”
“Vera ziet met afgrijzen voor zich hoe dat mooie hoofdje met die dikke zwarte vlechten op een van de bielsen ligt. Ze had blijkbaar overwogen zich voor een trein te werpen om zichzelf voorgoed van haar angst te verlossen. Maar ze had het toch niet gedaan, ze had alleen geluisterd hoe het geluid steeds dichtbij kwam, en ze wist bijna zeker dat het niets zou uitmaken, omdat diezelfde trein hen binnenkort zou meenemen op een reis waarvan ze niet meer terug zouden komen”
“Het is stil in het lazaret. Hier en daar klinkt een Duits woord, afkomstig uit iemands droom - meestal een meisjes- of vrouwennaam die schichtig als een muisje naar een donker hoekje schiet. De Waffen-SS is een organisatie waar men zich voor emoties schaamt. Overdag houden soldaten hun mond stijf dicht. Maar ‘s nachts roepen ze in hun slaap om hun vrouwen, die gehoorzaam komen opdagen.”
“Vera ziet met afgrijzen voor zich hoe dat mooie hoofdje met die dikke zwarte vlechten op een van de bielsen ligt. Ze had blijkbaar overwogen zich voor een trein te werpen om zichzelf voorgoed van haar angst te verlossen. Maar ze had het toch niet gedaan, ze had alleen geluisterd hoe het geluid steeds dichtbij kwam, en ze wist bijna zeker dat het niets zou uitmaken, omdat diezelfde trein hen binnenkort zou meenemen op een reis waarvan ze niet meer terug zouden komen”
“Het is stil in het lazaret. Hier en daar klinkt een Duits woord, afkomstig uit iemands droom - meestal een meisjes- of vrouwennaam die schichtig als een muisje naar een donker hoekje schiet. De Waffen-SS is een organisatie waar men zich voor emoties schaamt. Overdag houden soldaten hun mond stijf dicht. Maar ‘s nachts roepen ze in hun slaap om hun vrouwen, die gehoorzaam komen opdagen.”
February 16, 2021
Đuro Šnajder (1919-1993) was een Kroatische dichter met, zoals zijn achternaam doet vermoeden, Duitse roots : in het Kroatische een zgn. “Folksdojčer”, Volksdeutscher. In de 18de eeuw werden vaak armlastige boeren uit het Zuiden van Duitsland door keizerin Maria-Theresia naar de nieuwe gebieden in het Oosten gelokt: meestal was dat Transsylvanië of de Banaat in het huidige Roemenië, maar velen belandden ook verspreid over Hongarije en de gebieden van ex-Joegoslavië. Daar leefden de Folksdojčer, of 'Donau-Zwaben ( hoewel het lang niet allemaal Zwaben waren) gedurende ongeveer 150 jaar in relatieve rust en vrede tussen hun Slavisch sprekende landgenoten. Tot de opkomst van het Nazisme die vrede definitief zou verjagen. De meeste Volksdeutschen waren tweetalig, al was hun Duits meer een dialect dat door veel Duitsers uit het moederland nauwelijks begrepen werd. In 1943 werden die Kroatische Duitsers 'vrijwillig' ingelijfd in de SS. Die vrijwilligheid was eigenlijk eerder een dwangvoluntariaat. Sommigen zullen er wel met volle overtuiging naartoe zijn getrokken, maar voor de meesten was dat, zeker in den beginne zeer zeker niet het geval. Veruit de meerderheid daarvan kwam terecht in de SS Divisie Prinz Eugen, dat doorheen de oorlog een bijzonder bloedig spoor zou achterlaten. Anderen werden in dat uniform kampbewaarders in één van de concentratiekampen.
Ook Đuro Šnajder werd in 1943 als 'Zwangswillige' door de SS ingelijfd, maar dan in de door Otto Wächter opgerichte SS Divisie Galizien. Zijn vader drukte hem op het hart 'geen dingen te doen waardoor hij niet meer zou kunnen terugkeren'..
Wat er vervolgens met Đuro gebeurde ( en dat zich voornamelijk in Polen zou afspelen) werd door zijn zoon, de schrijver Slobodan Šnajder (1948) neergeschreven in diens roman ‘De reparatie van de wereld’.
De roman is tegelijk een familiekroniek, een historische reconstructie en een onthutsend tijdsdocument over splijtende begrippen als identiteit, ideologie en religie, over oorlog en de ontgrendeling van het kwaad, over de zich schrikbarend snel verspreidende alledaagsheid van de wreedheid. Het klinkt allemaal wat cliché of voorspelbaar voor een boek dat voor driekwart over de tweede WO gaat, maar Šnajder gaat de gruwel niet uit de weg en zijn beschrijvingen van het steeds verschuivend front, van door elkaar opererende legereenheden ( waaronder twee binnenlandse Poolse verzetslegers) en de door de bossen zwervende vluchtende Joden zijn erg indringend en geven de lezer een beeld van hoe chaotisch de wereld er toen aan toe was. Met de huidige negationistische tendenzen in Polen zou het overigens niet verbazen mocht ‘De reparatie van de wereld’ daar een publicatieverbod krijgen: hoewel er voldoende ‘goede Polen’ in voorkomen draait Šnajder niet rond de pot wanneer hij het over het diepgewortelde antisemitisme in Polen heeft.
In een tweede verhaallijn wordt Vera, de later echtgenote van Đuro gevolgd die eerst in een strafkamp zit, later vrijkomt en zich bij de Joegoslavische partizanen aansluit. Hadden de levens van beide , Vera en Đuro, elkaar vroeger gekruist, ze zouden op elkaar geschoten hebben .
De reparatie van de wereld zit boordevol gebeurtenissen en onverwachte wendingen die moeilijk zijn op te noemen zonder te veel over het boek prijs te geven ( waarom Šnajder bijvoorbeeld niet samen met zowat de gehele divisie Galizien omkwam tijdens de slag om Brody in juli 1944). Dat mag de onbevangen lezer niet worden aangedaan, zo lang die er maar van overtuigd kan worden dat hij waar voor z’n geld zal krijgen. Het boek is erg boeiend geschreven ( al eindigt met de oorlog ook de vaart in het verhaal) en legt een weinig gekend stukje Europese geschiedenis bloot . Na de oorlog zal de verbrande Đuro Šnajder zich altijd een vreemde eend in de bijt voelen en nergens meer echt thuishoren. Hij zal enkele gedichtenbundels uitbrengen en een lamme arm simuleren opdat nooit iemand het Kaïnsteken op de binnenzijde van zijn bovenarm zou herkennen; zijn in Gotisch schrift getattoeërde bloedgroep .De oude Šnajder zal vlak voor z'n dood niet zonder cynisme het opflakkerend nationalisme begroeten dat onherroepelijk weer tot oorlog zal leiden. De partizane Vera, de vrouw van wie hij al lang gescheiden is en die hevig geëngageerd was in Tito's communisme wordt deze opdoffer bespaard; ze ligt met Alzheimer in een verzorgingstehuis.
Gezien het verhaal zo dicht aanleunt bij z’n eigen familiegeschiedenis (ook al heet de hoofdfiguur Kempf en niet Šnajder) heeft Šnajder zich een origineel folietje gepermitteerd : in apart gekadreerde stukjes becommentarieert hij de gebeurtenissen uit het boek vanuit het standpunt van zijn ongeboren ik, wat soms grappig, soms verrassend uitpakt.
Het boek is zonder twijfel een grote Europese roman over één van de meest traumatische episodes uit haar geschiedenis. Dat Šnajder niet nalaat de aanwezigheid van een Duits sprekende minderheid in de geschiedenis in te bedden is niet enkel een meerwaarde, hij kan daardoor later de cirkel ook weer sluiten wanneer het wanhopige Duitse opperbevel in 1945 de Volksdeutschen oproept terug te keren naar de Heimat om het te verdedigen. Zo knoopt de schrijver geduldig vooruitschrijdend in de tijd, lijn voor lijn aan een bont maar eerder donker getint tapijt waarin de zilveren draad van zijn familie uiteindelijk oplost in de noodlottigheden van een geschiedenis die zich zal herhalen.
Blijft tenslotte de titel van het boek, dat eigenlijk een begrip is uit de joodse mythologie, het zgn ‘tikkun olan’, de reparatie van de wereld, het in miljarden deeltjes uitééngespatte licht ( en dat iedereen in zich draagt) dat aan het einde der tijden weer samengebracht moet worden.
Ook Đuro Šnajder werd in 1943 als 'Zwangswillige' door de SS ingelijfd, maar dan in de door Otto Wächter opgerichte SS Divisie Galizien. Zijn vader drukte hem op het hart 'geen dingen te doen waardoor hij niet meer zou kunnen terugkeren'..
Wat er vervolgens met Đuro gebeurde ( en dat zich voornamelijk in Polen zou afspelen) werd door zijn zoon, de schrijver Slobodan Šnajder (1948) neergeschreven in diens roman ‘De reparatie van de wereld’.
De roman is tegelijk een familiekroniek, een historische reconstructie en een onthutsend tijdsdocument over splijtende begrippen als identiteit, ideologie en religie, over oorlog en de ontgrendeling van het kwaad, over de zich schrikbarend snel verspreidende alledaagsheid van de wreedheid. Het klinkt allemaal wat cliché of voorspelbaar voor een boek dat voor driekwart over de tweede WO gaat, maar Šnajder gaat de gruwel niet uit de weg en zijn beschrijvingen van het steeds verschuivend front, van door elkaar opererende legereenheden ( waaronder twee binnenlandse Poolse verzetslegers) en de door de bossen zwervende vluchtende Joden zijn erg indringend en geven de lezer een beeld van hoe chaotisch de wereld er toen aan toe was. Met de huidige negationistische tendenzen in Polen zou het overigens niet verbazen mocht ‘De reparatie van de wereld’ daar een publicatieverbod krijgen: hoewel er voldoende ‘goede Polen’ in voorkomen draait Šnajder niet rond de pot wanneer hij het over het diepgewortelde antisemitisme in Polen heeft.
In een tweede verhaallijn wordt Vera, de later echtgenote van Đuro gevolgd die eerst in een strafkamp zit, later vrijkomt en zich bij de Joegoslavische partizanen aansluit. Hadden de levens van beide , Vera en Đuro, elkaar vroeger gekruist, ze zouden op elkaar geschoten hebben .
De reparatie van de wereld zit boordevol gebeurtenissen en onverwachte wendingen die moeilijk zijn op te noemen zonder te veel over het boek prijs te geven ( waarom Šnajder bijvoorbeeld niet samen met zowat de gehele divisie Galizien omkwam tijdens de slag om Brody in juli 1944). Dat mag de onbevangen lezer niet worden aangedaan, zo lang die er maar van overtuigd kan worden dat hij waar voor z’n geld zal krijgen. Het boek is erg boeiend geschreven ( al eindigt met de oorlog ook de vaart in het verhaal) en legt een weinig gekend stukje Europese geschiedenis bloot . Na de oorlog zal de verbrande Đuro Šnajder zich altijd een vreemde eend in de bijt voelen en nergens meer echt thuishoren. Hij zal enkele gedichtenbundels uitbrengen en een lamme arm simuleren opdat nooit iemand het Kaïnsteken op de binnenzijde van zijn bovenarm zou herkennen; zijn in Gotisch schrift getattoeërde bloedgroep .De oude Šnajder zal vlak voor z'n dood niet zonder cynisme het opflakkerend nationalisme begroeten dat onherroepelijk weer tot oorlog zal leiden. De partizane Vera, de vrouw van wie hij al lang gescheiden is en die hevig geëngageerd was in Tito's communisme wordt deze opdoffer bespaard; ze ligt met Alzheimer in een verzorgingstehuis.
Gezien het verhaal zo dicht aanleunt bij z’n eigen familiegeschiedenis (ook al heet de hoofdfiguur Kempf en niet Šnajder) heeft Šnajder zich een origineel folietje gepermitteerd : in apart gekadreerde stukjes becommentarieert hij de gebeurtenissen uit het boek vanuit het standpunt van zijn ongeboren ik, wat soms grappig, soms verrassend uitpakt.
Het boek is zonder twijfel een grote Europese roman over één van de meest traumatische episodes uit haar geschiedenis. Dat Šnajder niet nalaat de aanwezigheid van een Duits sprekende minderheid in de geschiedenis in te bedden is niet enkel een meerwaarde, hij kan daardoor later de cirkel ook weer sluiten wanneer het wanhopige Duitse opperbevel in 1945 de Volksdeutschen oproept terug te keren naar de Heimat om het te verdedigen. Zo knoopt de schrijver geduldig vooruitschrijdend in de tijd, lijn voor lijn aan een bont maar eerder donker getint tapijt waarin de zilveren draad van zijn familie uiteindelijk oplost in de noodlottigheden van een geschiedenis die zich zal herhalen.
Blijft tenslotte de titel van het boek, dat eigenlijk een begrip is uit de joodse mythologie, het zgn ‘tikkun olan’, de reparatie van de wereld, het in miljarden deeltjes uitééngespatte licht ( en dat iedereen in zich draagt) dat aan het einde der tijden weer samengebracht moet worden.
May 11, 2024
Geweldige roman over oorlog die maar niet over lijkt te gaan in het gebied waar de schrijver woont, Kroatië. Oftewel, waar de reparatie van de wereld op zich laat wachten omdat er steeds weer rattenvangers opduiken die mensen weten te bespelen. De hoofdpersoon beschrijft het leven en huwelijk van zijn ouders die in WOII in verschillende legers terecht kwamen. Zijn vader gedwongen vrijwillig bij de SS en zijn moeder bij de Partizanen. Je beleeft in dit boek de oorlog vanuit Kroatisch perspectief en begrijpt daardoor dat heel Joegoslavië in de jaren 90 weer uiteen viel na de dood van Tito. Maar dit boek biedt nog zoveel meer: de zoon van de hoofdpersoon (de schrijver van het boek) spreekt al een woordje mee voor zijn geboorte (al benadrukt hij dit wel heel vaak) en becommentarieert zo de keuzes van zijn ouders). Ook lees je over de ‘zegeningen’ van het reëel bestaande socialisme: de keuze van het individu telt niet mee, je huis wordt je ontnomen als de partij je niet blieft en iemand anders kan zo in jouw bed gaan slapen. Etc.
Aanrader deze roman!
Aanrader deze roman!
January 8, 2022
bangerrrr!
August 27, 2025
Verhaal met potentie, maar helaas vlakke personages. Beschouwend geschreven met gebrek aan dialogen, waardoor het me niet heeft weten te boeien.
July 26, 2024
~ Kod Kempfova bilo je u običaju, kao i drugim obiteljima i kod drugih loza, da imena idu s djeda na sina. Tako je Theresijino ime prelazilo s naraštaja na naraštaj, uz preskok jednog koljena. No trebalo je ipak stotinu godina da Theresia postane Tereza, pa daljnjih pedeset, da postane Reza, Rezika... Još je više vremena trebalo da od imena Georg postane Đuro, pa onda Đuka, kako se zvao moj otac: Đuka Kempf. ~
~ Pod uniformom, bilo kakvom, kuca ljudsko srce; pod uniformom, bilo kakvom, ljudi misle svoje. Pa će i on nastaviti misliti svoje, iako ništa još nije čestito domislio. ~
~ Svi oni govore o slobodi. Svijet je pun užarenih ljudi, vruće je na svijetu, i svima je sloboda prva i zadnja misao. Da, ali sredstva kojom se ta sloboda postiže nisu ista. ~
~ Već tada, u Beogradu, Kempfa je progonila fiksna ideja da bi utopljenik mogao oživjeti, uspraviti se na stolu obloženom bijelom keramikom te, pridržavajući rukama svoju jetru ili plućno krilo, upitati prisutne studente: - Gospodo, šta vam to pada na pamet?
Taoci poredani ispred zida pred streljačkim vodom: - Gospodo, što vam to pada na pamet? Pa ne možete nas samo tako lišiti života!
Židovi pred komorama: - Gospodo, kakva vam je to ideja? Ovdje ima male djece! Itd.
Tako bi trebala pitati - Europa. Tako bi se imalo snebiti - Čovječanstvo! Kao začuđeno dijete pred svim onim što "odraslima" pada na pamet.~
~S rođenjem, gubimo privilegiju upućenosti u prošle događaje. To će mi nedostajati. Uglavnom, neću se usuditi pitati. Što mi bude rečeno, pamtit ću. Mi koji se još nismo rodili moramo zaboravljati. Nitko se ne rodi kao već ispisan list. Nalazim da je to mudrost samog postojanja. Bilo bi strašno da nije te mudrosti. ~
~ Ali on sam zna da je ispao iz povijesti. U povijesti nema pravde. Postoje samo slabi i jaki; nekoć jaki, sada slabi; nekoć slabi, sada jaki. Postoje i pravednici koji su slabi i kad su jaki. Ali oni "ne prave" povijest. Kempf je sigurno nije pravio. Zašto su od njega zahtijevali da za nju preuzme odgovornost? ~
~ Pod uniformom, bilo kakvom, kuca ljudsko srce; pod uniformom, bilo kakvom, ljudi misle svoje. Pa će i on nastaviti misliti svoje, iako ništa još nije čestito domislio. ~
~ Svi oni govore o slobodi. Svijet je pun užarenih ljudi, vruće je na svijetu, i svima je sloboda prva i zadnja misao. Da, ali sredstva kojom se ta sloboda postiže nisu ista. ~
~ Već tada, u Beogradu, Kempfa je progonila fiksna ideja da bi utopljenik mogao oživjeti, uspraviti se na stolu obloženom bijelom keramikom te, pridržavajući rukama svoju jetru ili plućno krilo, upitati prisutne studente: - Gospodo, šta vam to pada na pamet?
Taoci poredani ispred zida pred streljačkim vodom: - Gospodo, što vam to pada na pamet? Pa ne možete nas samo tako lišiti života!
Židovi pred komorama: - Gospodo, kakva vam je to ideja? Ovdje ima male djece! Itd.
Tako bi trebala pitati - Europa. Tako bi se imalo snebiti - Čovječanstvo! Kao začuđeno dijete pred svim onim što "odraslima" pada na pamet.~
~S rođenjem, gubimo privilegiju upućenosti u prošle događaje. To će mi nedostajati. Uglavnom, neću se usuditi pitati. Što mi bude rečeno, pamtit ću. Mi koji se još nismo rodili moramo zaboravljati. Nitko se ne rodi kao već ispisan list. Nalazim da je to mudrost samog postojanja. Bilo bi strašno da nije te mudrosti. ~
~ Ali on sam zna da je ispao iz povijesti. U povijesti nema pravde. Postoje samo slabi i jaki; nekoć jaki, sada slabi; nekoć slabi, sada jaki. Postoje i pravednici koji su slabi i kad su jaki. Ali oni "ne prave" povijest. Kempf je sigurno nije pravio. Zašto su od njega zahtijevali da za nju preuzme odgovornost? ~
March 5, 2022
Geworsteld met dit boek omwille van: de bordkartonnen personages. Ik vond het lang duren voor ik protagonist Kempf leerde kende; ook op het einde van het boek is dit niet gebeurd. Wel de stamvader. Het eerste deel van het boek, over de volksverhuizing naar Transylvanië is dan ook het mooiste.
Blijven doorlezen omwille van: juist dat eerste boekdeel. Verder in het boek zijn de verschillende passages met het personage collega Mordechai indrukwekkend.
'Volgens sommige mystici leven wij in de slechtste van alle werelden, maar daarin leeft ook de hoop.
(...) Hoop is alles wat er nog van het licht over is. Tijdens een kosmische catastrofe barstte het Vat van het licht, wij spreken van Shevirat-ha-Kelim, en toen verspreidden zich miljarden en miljarden vonken.
(...) De vonken bleven in de afzonderlijke menselijke wezens bewaard. Als de eeuwen verstrijken en alle eeuwige lichtjes zich weer tot het Ene en Enige Licht verenigen, zal de wereld worden gered. Wij noemen dat Tikkun olam, het herstel van de schepping, of de reparatie van de wereld.' (p240)
October 25, 2021
Mooi verhaal maar hard werken, niet makkelijk te lezen. Wel blij dat ik het uitgelezen heb, laatste stuk was mooi
February 18, 2022
Een boek vol prachtige verhalen, interessante gedachten en historische inzichten, voor zover ik kan beoordelen uitstekend vertaald. Mijn enige bezwaar is een gebrek aan redactie. Soms was ik erg onder de indruk, dan weer duurde een passage me te lang of raakte ik de weg kwijt in de chronologie. Dat laatste ook omdat de schrijver voortdurend van de tegenwoordige naar de verleden tijd overspringt en vice versa. Dat kan heel logisch en effectief zijn, maar in dit boek lijkt het vaak volslagen willekeur. Lotgevallen, herinneringen, fantasieën, dromen lopen voortdurend door elkaar. Maar de tijden sluiten daar niet bij aan.
Snajder beschrijft de levensloop van twee Kroaten, waarvoor zijn vader en moeder model stonden. Zij waren van zeer verschillende afkomst en politieke overtuiging. In het boek heten ze Georg Kempf en Vera. Het grootste deel van het boek gaat over de dienstplicht van Kempf - die van Duitse afkomst is - in de Waffen-SS, zijn desertie in Polen in 1943 en zijn avonturen daarna, eerst als boerenknecht, daarna als medestrijder van de oprukkende Sovjetsoldaten. Oorlog is een wrede chaos, mensen staan voor onmogelijk dilemma's, en als je het overleeft ben je voor het leven getekend.
Na de oorlog is Kempf een eenzame man, een dichter, die in het nieuwe Joegoslavië-in-opbouw zijn draai niet kan vinden. Zijn huwelijk met Vera wordt een mislukking. Vera had zich voor de oorlog al bij de communisten aangesloten, strijdt met de partizanen en wordt na de oorlog enthousiast propagandist van het nieuwe regime van Tito.
Indrukwekkend zijn de passages waarin Kempf met een gevluchte Jood, Mordechai, door de Poolse bossen trekt en filosofische gesprekken voert. "Toch stellen wij, de Joden, ook vragen. We zoeken altijd naar bewijzen. Daarom zijn wij zo succesvol in de wetenschap. Maar het allerhoogste, collega Kempf, is niet te bewijzen en daarom boven iedere bewijsvoering verheven." "Waarom stellen jullie dan vragen?" "Om ooit een niveau te bereiken waarop geen vragen meer mogelijk zijn."
Even later worden de twee gesnapt door een paar rondtrekkende bandieten. En dan klinkt het bevel: broek omlaag. Zo eenvoudig zat de wereld in elkaar. Mordechai wordt doodgeslagen en Kempf weggejaagd. De bandieten "hebben het met geen woord over alle christelijke kinderen die door de Joden werden ontvoerd om in hun rituele brood te worden verwerkt. Ook niet over de wereldomvattende Joodse samenzwering (...) Dat zijn dingen die elke Pool maar al te goed weet."
Snajder beschrijft de levensloop van twee Kroaten, waarvoor zijn vader en moeder model stonden. Zij waren van zeer verschillende afkomst en politieke overtuiging. In het boek heten ze Georg Kempf en Vera. Het grootste deel van het boek gaat over de dienstplicht van Kempf - die van Duitse afkomst is - in de Waffen-SS, zijn desertie in Polen in 1943 en zijn avonturen daarna, eerst als boerenknecht, daarna als medestrijder van de oprukkende Sovjetsoldaten. Oorlog is een wrede chaos, mensen staan voor onmogelijk dilemma's, en als je het overleeft ben je voor het leven getekend.
Na de oorlog is Kempf een eenzame man, een dichter, die in het nieuwe Joegoslavië-in-opbouw zijn draai niet kan vinden. Zijn huwelijk met Vera wordt een mislukking. Vera had zich voor de oorlog al bij de communisten aangesloten, strijdt met de partizanen en wordt na de oorlog enthousiast propagandist van het nieuwe regime van Tito.
Indrukwekkend zijn de passages waarin Kempf met een gevluchte Jood, Mordechai, door de Poolse bossen trekt en filosofische gesprekken voert. "Toch stellen wij, de Joden, ook vragen. We zoeken altijd naar bewijzen. Daarom zijn wij zo succesvol in de wetenschap. Maar het allerhoogste, collega Kempf, is niet te bewijzen en daarom boven iedere bewijsvoering verheven." "Waarom stellen jullie dan vragen?" "Om ooit een niveau te bereiken waarop geen vragen meer mogelijk zijn."
Even later worden de twee gesnapt door een paar rondtrekkende bandieten. En dan klinkt het bevel: broek omlaag. Zo eenvoudig zat de wereld in elkaar. Mordechai wordt doodgeslagen en Kempf weggejaagd. De bandieten "hebben het met geen woord over alle christelijke kinderen die door de Joden werden ontvoerd om in hun rituele brood te worden verwerkt. Ook niet over de wereldomvattende Joodse samenzwering (...) Dat zijn dingen die elke Pool maar al te goed weet."
April 15, 2021
De reparatie van de wereld - Slobodan Šnajder (1948 Zagreb) – Wereldbibliotheek 2020 - Uit het Kroatisch vertaald door Roel Schuyt
Mooi boek, gruwelijk mooi. Šnajder dwaalt door de geschiedenis van zijn vader, de dichter Ðuro Šnajder (twijfelaar, scepticus, buitenstaander) en ex-partizane, communiste Vera, zijn moeder. Een reusachtig magisch-realistisch opus over Kroatië, de Tweede Wereldoorlog en het naoorlogse communisme.
[Voor mij toch weer wat aan de dikke kant. Dat is heel persoonlijk natuurlijk, maar ik betrap me er zelf op dat ik na zo'n 300 pagina's wat ga gapen. Ik weet niet precies waarom, want ook in dit boek is er nog veel moois na tweederde. Misschien wil ik eerder een punt zetten, heb ik het al wel begrepen. Dikke boeken zijn toch een vorm van ijdelheid, zegt Nelleke Noordervliet ergens. Šnajder geeft het zelf toe in zijn nawoord: Het idee dat ik van deze roman afscheid kon nemen, bleek niet juist. (…) Wat ik bedoel is dat deze roman iets heeft wat zich niet laat afronden en daar was ik me zelfs toen ik er nog aan werkte al van bewust. (473)]
Boordevol karakters, je raakt soms de draad kwijt. Zelfs een ongeborene die in de zijlijn al commentaar heeft. Soms een persoon die er maar even is en zoveel indruk maakt dat hij toch het hele boek meeloopt: zoals collega Mordechai die in de buurt van Treblinka de verteller de titel van het boek influistert: Als de eeuwen verstrijken en alle eeuwige lichtjes weer tot het Ene en Enige Licht verenigen, zal de wereld worden gered. Wij [joden] noemen dat Tikkum olam, het herstel van de schepping, of de reparatie van de wereld. (239) Soms schrijft Šnajder een persoon af en deelt dat de lezer mee: En nu is het voor hem [ene Hans] de hoogste tijd om uit deze roman te verdwijnen, hij verdient niet beter. (74)
Wisselend van kwaliteit, vaak adembenemend! Wat zinnen die voor zichzelf spreken:
Het is een langwerpige holte, een zemljanka of onderaardse hut, die in deze bossen al in 1941 werd gegraven door soldaten van het Rode leger. (…) En nu zit ik weer in zo'n aarden hut, denkt Kempf, als een veldmuisje. (…) Dan wordt de stilte wreed verstoord door een paar Duitse woorden die in de schuilplaats zelf lijken te zijn uitgesproken. Uit een klein bundeltje waaraan niemand tot dusver enige aandacht heeft geschonken komt een jengelend geluid. Kempf begrijpt meteen hoe gevaarlijk het nu kan worden. (…) Twee oudere vrouwen, twee oermoeders, Sara en Rachel, nemen het bundeltje over van de moeder, die naar de hoek van de schuilhut wordt geleid. Een man in een kaftan duwt op het bundeltje een kussen, waar kleine veertjes uit komen. Ze houden de jonge moeder in de hoek van het vertrek stevig vast. Bij de eerste Duitse woorden die buiten te horen waren zijn de kaarsen gedoofd. Alleen één kaars gloeit nog na, als een vinger van was. Het baby'tje spartelt krampachtig met zijn beentjes, niet alle kanten op, als een kind dat nog niet kan lopen, maar alsof het rent, als een jong hondje dat droomt dat het door een eindeloze weide huppelt. Dan blijft het roerloos liggen. (229)
Geen enkele gedachte, ook niet de allerergste, kent hindernissen. (13)
Over God was iedereen het met elkaar eens. De problemen waren gekomen toen Gods zoon op aarde verscheen.
Vera was bijna nog een meisje toen ze in het huis van Maks' slagers arriveerde; in het seizoen van weelderig bloeiende vruchtbomen kwam ze aangefladderd in een zonnestraal vol pas ontwaakte vliegjes en begeleid door een kleurige erewacht van vlinders… (117 - met Maks wordt Vjekoslav Luburić bedoeld, de beruchte kampbeul of 'heerser over leven en dood' in het concentratie- en vernietigingskamp Gradiška Stara, aan de Sava, op de grens tussen Kroatië en Bosnië).
Laten we de wereld aan de vrouwen overdragen, dat is het beste wat we kunnen doen. Voor onszelf en voor de wereld. (201)
Schoonheid mag geen werkelijk doel dienen, alleen dan is ze echt. Een mens mag voor schoonheid geen andere belangstelling hebben dan om de schoonheid zelf. (…) Laten wij kiezen voor schoonheid die geen bedoeling heeft! (260)
Of lag het anders en was Adolf Hitler net zozeer 'Europa'; als Johann Sebastian Bach? Dat was geen aantrekkelijke gedachte, maar wie zou haar op goede gronden kunnen weerleggen? (314)
Mooi boek, gruwelijk mooi. Šnajder dwaalt door de geschiedenis van zijn vader, de dichter Ðuro Šnajder (twijfelaar, scepticus, buitenstaander) en ex-partizane, communiste Vera, zijn moeder. Een reusachtig magisch-realistisch opus over Kroatië, de Tweede Wereldoorlog en het naoorlogse communisme.
[Voor mij toch weer wat aan de dikke kant. Dat is heel persoonlijk natuurlijk, maar ik betrap me er zelf op dat ik na zo'n 300 pagina's wat ga gapen. Ik weet niet precies waarom, want ook in dit boek is er nog veel moois na tweederde. Misschien wil ik eerder een punt zetten, heb ik het al wel begrepen. Dikke boeken zijn toch een vorm van ijdelheid, zegt Nelleke Noordervliet ergens. Šnajder geeft het zelf toe in zijn nawoord: Het idee dat ik van deze roman afscheid kon nemen, bleek niet juist. (…) Wat ik bedoel is dat deze roman iets heeft wat zich niet laat afronden en daar was ik me zelfs toen ik er nog aan werkte al van bewust. (473)]
Boordevol karakters, je raakt soms de draad kwijt. Zelfs een ongeborene die in de zijlijn al commentaar heeft. Soms een persoon die er maar even is en zoveel indruk maakt dat hij toch het hele boek meeloopt: zoals collega Mordechai die in de buurt van Treblinka de verteller de titel van het boek influistert: Als de eeuwen verstrijken en alle eeuwige lichtjes weer tot het Ene en Enige Licht verenigen, zal de wereld worden gered. Wij [joden] noemen dat Tikkum olam, het herstel van de schepping, of de reparatie van de wereld. (239) Soms schrijft Šnajder een persoon af en deelt dat de lezer mee: En nu is het voor hem [ene Hans] de hoogste tijd om uit deze roman te verdwijnen, hij verdient niet beter. (74)
Wisselend van kwaliteit, vaak adembenemend! Wat zinnen die voor zichzelf spreken:
Het is een langwerpige holte, een zemljanka of onderaardse hut, die in deze bossen al in 1941 werd gegraven door soldaten van het Rode leger. (…) En nu zit ik weer in zo'n aarden hut, denkt Kempf, als een veldmuisje. (…) Dan wordt de stilte wreed verstoord door een paar Duitse woorden die in de schuilplaats zelf lijken te zijn uitgesproken. Uit een klein bundeltje waaraan niemand tot dusver enige aandacht heeft geschonken komt een jengelend geluid. Kempf begrijpt meteen hoe gevaarlijk het nu kan worden. (…) Twee oudere vrouwen, twee oermoeders, Sara en Rachel, nemen het bundeltje over van de moeder, die naar de hoek van de schuilhut wordt geleid. Een man in een kaftan duwt op het bundeltje een kussen, waar kleine veertjes uit komen. Ze houden de jonge moeder in de hoek van het vertrek stevig vast. Bij de eerste Duitse woorden die buiten te horen waren zijn de kaarsen gedoofd. Alleen één kaars gloeit nog na, als een vinger van was. Het baby'tje spartelt krampachtig met zijn beentjes, niet alle kanten op, als een kind dat nog niet kan lopen, maar alsof het rent, als een jong hondje dat droomt dat het door een eindeloze weide huppelt. Dan blijft het roerloos liggen. (229)
Geen enkele gedachte, ook niet de allerergste, kent hindernissen. (13)
Over God was iedereen het met elkaar eens. De problemen waren gekomen toen Gods zoon op aarde verscheen.
Vera was bijna nog een meisje toen ze in het huis van Maks' slagers arriveerde; in het seizoen van weelderig bloeiende vruchtbomen kwam ze aangefladderd in een zonnestraal vol pas ontwaakte vliegjes en begeleid door een kleurige erewacht van vlinders… (117 - met Maks wordt Vjekoslav Luburić bedoeld, de beruchte kampbeul of 'heerser over leven en dood' in het concentratie- en vernietigingskamp Gradiška Stara, aan de Sava, op de grens tussen Kroatië en Bosnië).
Laten we de wereld aan de vrouwen overdragen, dat is het beste wat we kunnen doen. Voor onszelf en voor de wereld. (201)
Schoonheid mag geen werkelijk doel dienen, alleen dan is ze echt. Een mens mag voor schoonheid geen andere belangstelling hebben dan om de schoonheid zelf. (…) Laten wij kiezen voor schoonheid die geen bedoeling heeft! (260)
Of lag het anders en was Adolf Hitler net zozeer 'Europa'; als Johann Sebastian Bach? Dat was geen aantrekkelijke gedachte, maar wie zou haar op goede gronden kunnen weerleggen? (314)
September 24, 2021
Dit was een zeer indrukwekkende historische roman over het oorlogsverleden van een Kroatischse familie met Duitse wortels. Slobodan Snajder vertelt ons het levensverhaal van zijn vader - zijn verstrengelingen in het oorlogsgeweld van de Tweede Wereldoorlog, zijn omzwervingen door een verwoest Centraal Europa tijdens zijn terugtocht naar Kroatie, zijn huwelijksperikelen en de naweeën van zijn oorlogstrauma.
Ondanks het feit dat het verhaal chronologsich word verteld, gebruikt Snajder een meanderende en fragmentarische vertelstijl waardoor soms mijn interesse in het verhaal wat verslapte. Maar plotseling werd ik er dan toch weer in terug getrokken door Snajder's vlijmscherpe observaties over identeit, existentialisme en de grijze morele zones die overheersen in oorlogstijd. Het is vooral dat laatste aspect dat het boek zo aangrijpend maakt; Snajder houdt ons het beeld voor van een Europe dat zich in de 20ste eeuw van binnenuit heeft opengereten, zich heeft laten meeslepen aan alle kanten door ideologische obsessies en nationalistsiche dromen, en waar uiteindelijk ieder 'ideologisch kamp' (in het boek wordt vooral gefocust of fascime en communisme) verantwoordelijkheid draagt voor grove misdaden tijdens en na de oorlog. De Tweede Wereldoorlog beleven vanuit het perspectief van een Volksduitser (i.e. ethnische Duitstalige minderheden die in Midden en Oost-Europa woonden) brengt ook enige nuance aan de oorlogswerkelijkheid van Duitse kant.
Ondanks het feit dat het verhaal chronologsich word verteld, gebruikt Snajder een meanderende en fragmentarische vertelstijl waardoor soms mijn interesse in het verhaal wat verslapte. Maar plotseling werd ik er dan toch weer in terug getrokken door Snajder's vlijmscherpe observaties over identeit, existentialisme en de grijze morele zones die overheersen in oorlogstijd. Het is vooral dat laatste aspect dat het boek zo aangrijpend maakt; Snajder houdt ons het beeld voor van een Europe dat zich in de 20ste eeuw van binnenuit heeft opengereten, zich heeft laten meeslepen aan alle kanten door ideologische obsessies en nationalistsiche dromen, en waar uiteindelijk ieder 'ideologisch kamp' (in het boek wordt vooral gefocust of fascime en communisme) verantwoordelijkheid draagt voor grove misdaden tijdens en na de oorlog. De Tweede Wereldoorlog beleven vanuit het perspectief van een Volksduitser (i.e. ethnische Duitstalige minderheden die in Midden en Oost-Europa woonden) brengt ook enige nuance aan de oorlogswerkelijkheid van Duitse kant.
February 15, 2021
De hoofdpersoon, Kempf, wiens voorouders in de tweede helft van de 18e eeuw vanuit Duitsland naar Kroatië zijn geëmigreerd, wordt in 1943 onder de wapenen (Waffen-SS) geroepen door de nazi's. Hij is immers een Volksduitser. Vanuit Kroatië komt hij onder andere in Polen terecht, waar hij gewond raakt. Hij deserteert en wordt na de nodige omzwervingen opgenomen in een eenheid van het Rode Leger. Als soldaat neemt hij nauwelijks deel aan de strijd en weet hij zich te onttrekken aan het bevel om een paar mensen te executeren. Overal in Polen en later ook in de landen waar hij doorheen trekt, op de terugweg naar Kroatië, wordt hij zich bewust van het daar heersende antisemitisme. Terug in zijn geboorteplaats ontmoet een vrouw die in het verzet heeft gezeten en in een concentratiekamp in Kroatië opgesloten is geweest. Zij vestigen zich in Zagreb. De verteller in het boek is hun zoon.
Het boek geeft een veelzijdig beeld van Centraal-Europa ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, en ook van de geschiedenis van Kroatië als deel van het Joegoslavië onder Tito en de verscheurende oorlog na zijn overlijden. Daardoor is het voor mij als Wèst-Europeaan heel interessant. De beschouwingen van de hoofdpersonen worden wel vaak breed uitgemeten, wat het lezen soms wat vermoeiend maakt. Al met al een aanrader!
Het boek geeft een veelzijdig beeld van Centraal-Europa ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, en ook van de geschiedenis van Kroatië als deel van het Joegoslavië onder Tito en de verscheurende oorlog na zijn overlijden. Daardoor is het voor mij als Wèst-Europeaan heel interessant. De beschouwingen van de hoofdpersonen worden wel vaak breed uitgemeten, wat het lezen soms wat vermoeiend maakt. Al met al een aanrader!
May 18, 2024
Een geweldige roman. Ik heb het boek in een paar dagen gelezen en dat gebeurt me bij romans van deze omvang, bijna 500 bladzijden, niet meer zo vaak.
Kempf, een Kroaat met Duits, Zwabische wortels wordt gedwongen in 1943 dienst te nemen in de Waffen SS, deserteert en komt terecht in een Russisch, Poolse partizaneneenheid. Hij overleeft wonder boven wonder en keert terug naar zijn geboortestreek in Kroatië, toen nog onderdeel van Joegoslavië, waar alle overige inwoners van oorspronkelijk (uit de18e eeuw!) Duitse afkomst zijn verdreven.
In zijn verdere leven worstelt Kempf met zijn identiteit en met het leven in het algemeen.
Een boek over oorlog, menselijke wreedheid maar ook daar boven uitstijgend over de 'condition humaine'. Door de roman heen worden ook magisch-realistische elementen zoals beschouwingen van de ongeboren zoon van Kempf. gevlochten, die volkomen natuurlijk overkomen.
Snajder zette me voortdurend aan het denken en dat is wat grote literatuur bij uitstek vermag.
Kempf, een Kroaat met Duits, Zwabische wortels wordt gedwongen in 1943 dienst te nemen in de Waffen SS, deserteert en komt terecht in een Russisch, Poolse partizaneneenheid. Hij overleeft wonder boven wonder en keert terug naar zijn geboortestreek in Kroatië, toen nog onderdeel van Joegoslavië, waar alle overige inwoners van oorspronkelijk (uit de18e eeuw!) Duitse afkomst zijn verdreven.
In zijn verdere leven worstelt Kempf met zijn identiteit en met het leven in het algemeen.
Een boek over oorlog, menselijke wreedheid maar ook daar boven uitstijgend over de 'condition humaine'. Door de roman heen worden ook magisch-realistische elementen zoals beschouwingen van de ongeboren zoon van Kempf. gevlochten, die volkomen natuurlijk overkomen.
Snajder zette me voortdurend aan het denken en dat is wat grote literatuur bij uitstek vermag.
Displaying 1 - 30 of 100 reviews