Na plebanii w Haworth

by Anna Przedpełska-Trzeciakowska

Yorkshirskie wrzosowiska - gdzie chrapliwe krzyki szkockich kuropatw przywodzą na myśl wołania Makbetowskich czarownic, gdzie strumień wzbiera po roztopach, a wczesną jesienią falujące wzgórza okrywają się gęstą warstwą liliowych wrzosów i rudych, szorstkich traw. To tam właśnie, urodzone i wychowane w małej parafii Haworth hrabstwa York, siostry Brontë pozostawiły po sobie kilka genialnych książek, które przeszły do kanonu literatury światowej. Ich życie to jedna z najbardziej tajemniczych i fascynujących opowieści w historii literatury.

Nie były piękne. Nie były zamożne. Nie podróżowały po świecie, bo każdą dłuższą rozłąkę z domem ciężko odchorowywały. Nie miały szczęścia w miłości. Chyba w ogóle nie miały szczęścia. Ale miały siebie nawzajem. One trzy: Emily, Anna, Charlotta i brat Branwell.

Pełna ciepła i zrozumienia biografia Anny Przedpełskiej-Trzeciakowskiej chronologicznie i metodycznie wprowadza nas w dzieje skromnej rodziny wiejskiego proboszcza, jego słabowitych, szalenie utalentowanych dzieci, maluje obrazy trzech sióstr spacerujących wieczorem wokół stołu i snujących opowieści o dalekich krainach, opowiada o ich krótkim, czasem monotonnym, czasem nadspodziewanie burzliwym życiu i nieubłaganej śmierci tak często nawiedzającej ich plebanię.

Genres: Nonfiction, Biography, Polish Literature, Biography Memoir, Victorian

624 pages, Hardcover

First published January 1, 1990

Reviews

[Nikola · Rating 5 out of 5]

To pierwsza książka, którą czytałam z ołówkiem w ręku i to chyba mówi wszystko.
Wspaniała.

[Natalia Sypuła · Rating 5 out of 5]

przeciekawa, bardzo smutna!
poczułam duchową więź z Emilią i od razu wróciłam po latach do lektury "Wichrowych wzgórz"

[Marta Demianiuk · Rating 4 out of 5]

Miarą dobrej biografii jest to, że po jej przeczytaniu czujesz silną potrzebę ponownego przeczytania książek bohaterki_a owej biografii.

Początek był ciężki. Kiedy więcej o rodzeństwie Brontë autorka biografii pisała poprzez ich młodzieńczą twórczość, a nie fakty historyczne, było to dla mnie męczące. Ale gdzieś tak od połowy zaczęłam rozumieć tę wysoką średnią ocen „Plebanii w Haworth”. Anna Przedpełska-Trzeciakowska przepięknie o nich opowiada, ale też boleśnie. Czułam, że razem z nią przeżywam kolejne śmierci, kolejne ciosy, jakie przyjmowała od losu Charlotte. Że razem patrzymy na nią krytycznie i razem pochylamy się nad nią ze współczuciem.

[książkowa.pani · Rating 5 out of 5]

Cudowna biografia trzech wspaniałych sióstr Bronte przywodząca na myśl zamglone wrzosowiska i długie jesienne wieczory spędzane przy świetle świec, gdzie powstawały pierwsze nieśmiałe historie.

W tej biografii rodzeństwo Bronte ożywa. To już nie są papierowe postaci, o których niewiele wiemy poza tym, że lubili wymyślać opowiastki. To ludzie z krwi i kości, którzy cierpieli, mieli swoje marzenia i obsesje, talent i pragnęli od losu czegoś więcej - życia jak z romansów, które po kryjomu czytywali.

[Paula · Rating 4 out of 5]

4.5

[denudatio_pulpae · Rating 4 out of 5]

Anna Przedpełska-Trzeciakowska pozwoliła mi przenieść się myślami na wrzosowiska, wśród których dorastały siostry, poczuć chociaż trochę atmosferę panującą na plebanii w Haworth. Żałuję, że nie przeczytałam tej książki zanim sięgnęłam po dzieła sióstr Brontë. Może gdybym znała tak dokładnie przeżycia Charlotte, nie byłabym taka czepialska w swoich opiniach o jej książkach. To były zupełnie inne czasy, o czym zdarza mi się zapomnieć.

Książka świetnie sprawdzi się jako uzupełnienie wiedzy o siostrach Brontë, na pewno bardzo mi pomogła w zrozumieniu ich twórczości.
8/10

[Clarence · Rating 5 out of 5]

Zabierając się za "Na plebanii w Haworth" Anny Przedpełskiej-Trzeciakowskiej, odczuwałem pewną obawę – historią oraz twórczością rodzeństwa Brontë interesuję się od kilku lat i szansa, że dowiem się z tej książki czegoś nowego, wydawała się raczej niewielka. I w zasadzie miałem rację, natomiast satysfakcja oraz przyjemność, jaką odczuwałem w trakcie lektury, w pełni mi to zrekompensowały.
Historia tej uzdolnionej rodziny została przedstawiona w sposób chronologiczny, uporządkowany i naprawdę interesujący. Opisane zostało nie tylko słynne rodzeństwo, ale autorka poświęciła również wiele uwagi ich ojcu, Patrickowi, a nawet zarysowała wcześniejsze pokolenia. Szczególną uwagę zwrócono na wydarzenia, które miały rzeczywisty wpływ na twórczość sióstr, jak i te, które są ciekawe z punktu widzenia obyczajowości tamtych czasów – autorka dołączyła nawet notę dotyczącą historii chrześcijaństwa na terytorium Anglii.
"Na plebanii w Haworth" nie jest biografią-laurką. Opisywani twórcy nie zostali tu przedstawieni jako wielcy geniusze o nadzwyczajnych umysłach, ale jako zwyczajni ludzie – obdarzeni oczywiście niezwykłym talentem, ale niepozbawieni także wielu słabości. Autorka podchodzi do nich obiektywnie, ale z empatią; potrafi bez trudu „wejść w ich skórę” i zrozumieć niekiedy bardzo trudne zachowania czy postawy.
Biografię rodziny Brontë autorstwa Przedpełskiej-Trzeciakowskiej mógłbym nazwać przykładem biografii idealnej. Czy jest ona lepsza od również przeze mnie uwielbianej "Charlotte Brontë i jej siostry śpiące" Eryka Ostrowskiego? Na pewno jest bardziej uporządkowana i stanowi lepsze wprowadzenie w temat. Pozycję Ostrowskiego polecam jako rozwinięcie – ukazanie tej historii z nieco innej perspektywy.

[olucha · Rating 5 out of 5]

absolutnie przejmująca, piękna i żywa biografia tej fascynującej, ale smutnej dzisiaj w mojej wyobraźni rodziny bronte. gorące łzy płyną mi teraz po policzkach, gdy to piszę, i chyba nie powinno mi być za nie głupio. bardzo odczułam tę wzruszającą i cudowną opowieść o domownikach plebanii haworth. mam dla nich współczucie, mam smutek i złość, ale chyba głównym budulcem moich uczuć jest jednak niezmierzony podziw i ciekawość. zadziwiła mnie plastyczność tej historii, jej staranie o wierność faktom, ale też wierność emocjom. widzę ich, młodych, biegających po wrzosowiskach i tworzących wspólnie gondalowe i angriańskie opowieści pełne cudowności i lekarstwa na szarą codzienność plebanii w haworth. długo będzie żyła we mnie ta książka i życie tych kilku wyjątkowych istot. i minęło 170 lat, a mój żal jest tak duży, jakby dotyczył wydarzeń wczorajszych

„nietknięte ludzką ręką pozostały tylko wrzosowiska. jak dawniej tak i dziś słychać na nich chrapliwe krzyki szkockich kuropatw […]. strumień jak niegdyś wzbiera po roztopach, a wczesną jesienią falujące wzgórza okrywają się gęsta warstwą liliowych wrzosów i rudych, wysokich traw. tam właśnie – i już tylko tam można dziś szukać wzrokiem coraz bardziej niknących cieni katarzyny earnshaw, jane eyre i małej, smutnej agnes grey”

[Milaii · Rating 5 out of 5]

Nie trzeba mieć za sobą wszystkich książek z dorobku sióstr, myślę, że lektury mogą być nawet ciekawsze właśnie z tym kontekstem biograficznym.

[companion_book · Rating 5 out of 5]

To było niezwykle poruszające spotkanie ❤️
Sylwetki sióstr za sprawą Anny Przedpełskiej-Trzeciakowskiej, migają wyraziście na tle wrzosowisk - oddane z ogromną dozą szacunku i zrozumienia, którego za ich życia im nieraz szczędzono. Każdej z nich zwrócona zostaje indywidualność, tak potrzebna by raz na zawsze rozbić jednolity twór pod szyldem: "Sióstr Bronte". Każda z nich miała własną historię, własny rys - warte wyodrębnienia, zaznaczenia konturu. Autorka to robi, na tyle na ile pozwalają jej dostępne materiały. Pięknie zachowuje przy tym proporcję przynależnego biografii obiektywizmu i subiektywnej perspektywy, zahaczającej nieraz o domysły, przewidywania. Jeśli chodzi jednak o to własne spojrzenie - jest ono niezwykle subtelne, ostrożne w sądach, zawsze pełne czułości kierowanej w stronę rodziny Bronte.
"Na plebanii w Haworth" czyta się jak prawdziwą, ekscytującą powieść i niezwykle chłonie się tę wysoką wrażliwość autorki na opisywany świat i postaci, które go zapełniają. Opuszczam Haworth z jeszcze większą dozą miłości i zrozumienia dla sióstr; z dziwnym wrażeniem jakby to wszystko działo się dosłownie przed chwilą, słysząc miarowy, rytualny krok wokół stołu; wieczorne, pełne ekscytacji dziecięce szepty; widząc niewielką postać o spłoszonym spojrzeniu, kryjącą się gdzieś w kącie... To wszystko żyje, trwa - jestem wdzięczna autorce, że mogę być tego wszystkiego pełnoprawnym świadkiem❤️

[Ewelina · Rating 5 out of 5]

Co to była za książka!
Historia bardziej fascynująca, niż wydawało mi się na samym początku, gdy dopiero siadałam do lektury. Opowieść o czwórce rodzeństwa, dla którego talent był najcenniejszym skarbem i przekleństwem jednocześnie. Czworo młodych ludzi żyjących w stworzonej przez siebie bańce na pograniczu baśni i rzeczywistości, było i jest ewenementem świata literackiego.
"Ale to wszystko prawda" jak miała w zwyczaju pisać Charlotte Bronte do swoich wydawców i tak, historia tej fascynującej angielskiej rodziny była prawdą w bronteowskim wydaniu, gdzie smutne i nieoszczędzające nikogo życie łączy się ze snem i fantazją, a wszystko to na tle wietrznych i surowych w swoim pięknie i prostocie yorkshireskich wrzosowisk. Przedpełska-Trzeciakowska podjęła się spisania tej niesamowitej, przepełnionej namiętnościami opowieści o sile wyobraźni, miłości do pisania i przyrody, siostrzanej lojalności oraz o natchnieniu, które może prowadzić na szczyty, jak i prosto na samo dno. Trzeba przyznać, że wyszło jej to naprawdę dobrze. Wyborna lektura.

[Kamila Drabicka · Rating 4 out of 5]

Bardzo dobra biografia rodzeństwa Bronte. Pierwsza część książki dotycząca dzieciństwa i wczesnej młodości była dla mnie momentami nużąca, ale wraz z wchodzeniem rodzeństwa w dorosłość nie mogłam się oderwać. Wiedziałam że los rodziny był tragiczny ale nie znałam żadnych szczegółów. Po tej lekturze mam ochotę na powtórne przeczytanie moich ulubionych powieści trzech sióstr.

[Aneta · Rating 5 out of 5]

Niektóre książki trudno jest ocenić.
W przypadku tej pozycji słów mi brakuje i jest to nieliczna z książek, kiedy siedziałam z długopisem i notatnikiem.
Pozycja jest obowiązkowa dla fanów twórczości sióstr.

[Zuzanna Kańkowska · Rating 5 out of 5]

Dzięki tej autorce polubiłam biografię, kawał dobrej roboty. Niesamowity to był świat i postacie.

[Pauline · Rating 5 out of 5]

Pierwszy raz przeczytałam tę biografię w 2023, drugi raz w 2024. Nadal jestem tak samo zachwycona. To chyba moja ulubiona książka 🩷

[אסי]

Siostry Brontë fascynują od lat, powstało na ich temat mnóstwo monografii, ale „nasza”, rodzima, wypada naprawdę świetnie.